# فرط — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B7/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B7/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B7.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فرط

فَرَطَ
1 فَرَطَ ذ , (O, K,) aor. فَرُطَ , (TA,) inf. n. فُرُوطٌ, (K,) He (a man, TA) preceded; went before; was, or became, before, beforehand, first, or foremost; had, or got, priority, or precedence; (O, K, TA;) as also فَرِطَ, aor. فَرَطَ , [inf. n. فَرَطٌ; which is therefore used as an epithet applied to one and to more;] (O, TA;) and so ↓ افترط, in the phrase افترط اـِلَيْهِ فِى هٰذَا الأَمْرِ [He was foremost in attaining to him in this affair]. (TA.) [See مُفْتَرِطٌ.] ― -b2- فَرَطَ القَوْمَ, (S, O, Msb, K, &c.,) aor. فَرُطَ , (S, Msb,) or فَرِطَ , (K,) inf. n. فَرْطٌ, (S,) or فُرُوطٌ, (Msb,) or both, (O,) or the former and فَرَاطَةٌ, (M, K,) He preceded, or went before, the people, or company of men, (S, M, O, Msb, K,) to the water, (S, O,) or in search of water, (Msb,) or to come to water, (M, K,) for the purpose of preparing the buckets and ropes, (Msb,) or for the purpose of putting into a right state the watering-trough (M, K) and ropes (M, O) and buckets, (M, O, K,) i. e. to prepare these for them. (TA.) [See also 5.] ― -b3- An Arab of the desert said to El-Hasan, عَلِّمْنِى دِينًا وَسُوطًا لَا ذَاهِبًا فُرُوطًا وَلَا سَاقِطًا سُقُوطًا, meaning Teach thou me a religion of the middle sort, not passing beyond the due mean, nor falling short of it. (TA.) ― -b4- فَرَطَ مِنْهُ It proceeded from him hastily, before reflection, or without premeditation; [as thought it preceded his judgment;] syn. بَدَرَ, and سَبَقَ, and تَقَدَّمَ. (TA.) [See 3.] You say, فَرَطَ مِنْهُ كَلَامٌ, aor. فَرُطَ , Speech proceeded from him hastily, before reflection, or without premeditation; syn. سَبَقَ, and تَقَدَّمَ. (Msb.) And فَرَطَ اـِلَيْهِ مِنِّى قَوْلٌ A saying proceeded to him from me hastily, before reflection, or without premeditation; syn. سَبَقَ. (S.) And in like manner you say of an evil action. (TA.) ― -b5- فَرَطَ عَلَيْهِ He hasted to do him an evil action: (O, TA:) he acted hastily and unjustly towards him. (S, O, TA.) Hence, in the Kur [xx. 47], اـِنَّا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا Verily we fear that he may act hastily and unjustly towards us: (S:) or that he may hastily do to us an evil action: (Ibn-'Arafeh, O:) or that he may hasten to punish us. (Fr, Bd, O, Jel.) [See also 4.] فَرَطَ عَلَيْهِ also signifies He did to him what was disagreeable, or hateful, or evil; he annoyed him. (TA.) And فَرَطَ, inf. n. فُرُوطٌ, He reviled. (IKtt.) You say also فَرَطَ عَلَيْهِ فِى القَوْلِ: see 4, latter half. ― -b6- فَرَطَ فِيهِ: see 2, near the middle. ― -b7- فَرَطَ فِى حَوْضِهِ: see 4, last sentence but one. ― -b8- فَرَطَتِ النَّخْلَةُ The palm-tree was left without being fecundated until its spadix became dry and hard (عَسَا, in the CK عَشا, and in the O يَعْسُو). (O, K, * TA.) ― -b9- And فَرَطَتِ البِئْرُ The well was left until its water had collected again. (Sh, TA.) -A2- فَرَطَ اـِلَيْهِ رَسُولَهُ: see 2. ― -b2- فَرَطَ وُلْدًا, or وَلَدًا, and فَرَطَ وَلَدَهُ: see 4.

فرّطهُ
2 فرّطهُ ذ , inf. n. تَفْرِيطٌ, He, or it, made him to precede; to be, or become, before, beforehand, first, or foremost; to have, or get, priority, or precedence; (TA;) as also ↓ افرطهُ. (O, TA.) ― -b2- He emboldened him, in contention, or altercation; as also ↓ افرطهُ. (TA.) فرّط اـِلَيْهِ رَسُولًا, (IDrd, O, K,) inf. n. as above, (IDrd,) He sent to him a messenger (IDrd, O, K) among his particular, or special, friends; sent him forward, or in advance, to him: (IDrd, O:) or he made him his deputy in a litigation: (O:) and رَسُولًا ↓ افرط he sent a messenger specially and expressly respecting his needful affairs: (IAar, O, L, K: *) and اـِلَيْهِ رَسُولَهُ ↓ فَرَطَ he sent forward, or in advance, his messenger to him, and hastened him: (K, TA: [in the CK, instead of وَأَعْجَلَهُ, we find واَرْسَلَهُ:]) but [SM says,] I do not find this last form mentioned by any of the leading authorities. (TA.) ― -b3- فرّطهُ also signifies He sent it before, remaining behind it: or he quitted it, and sent it before: (TA:) he left it, and quitted it: (S:) he left him; (AA;) as also ↓ افرطهُ: (Ks, S:) he left him, and became behind him; as also ↓ افرطهُ: (TA:) he left him, and went before him: (S, O, K:) and ↓ افرطهُ [has a similar meaning,] he left him behind, and forgot him: (Fr:) and he forgot it, namely a thing, or an affair: (K:) فِرَاطٌ, also, [inf. n. of ↓ فارط,] signifies the act of leaving: (TA:) and فرّط عَنْهُ he left, forsook, or relinquished, him, or it; or he abstained, or desisted, from it: (TA:) and فرّط فِيهِ he neglected it; and preferred backwardness (قَدَّمَ العَجْزِ) in it, or with respect to it; and failed, or fell short, of doing what he ought, or flagged, or was remiss, with respect to it; as also فرّطهُ; (K; [but accord. to the TA, only the former of these two phrases signifies “ he failed of doing what he ought, ” &c.;]) or simply he neglected it; (ISd, TA;) or he failed of doing what he ought, or flagged, or was remiss, with respect to it, and neglected it, (S, O, Msb,) so that it escaped him; (S, O;) as also فيه ↓ فَرَطَ, (S, O, K, * [in the K, the words rendered “ so that it escaped him ” are omitted,]) aor. فَرُطَ , (S, O,) inf. n. فَرْطٌ: (S, O, K:) and فرّط alone, he flagged, or was remiss; was lazy, or indolent: (TA:) its second pers. sing. is used in cautioning a man against a thing before him, or in commanding him to go forward, or to advance; and is intransitive. (Sb, TA.) Sakhr-el-Gheي says,
ذٰلِكَ بَزِّى فَلَنْ أُفَرِّطَهُ
أَخَافُ أَنْ يُنْجِزُوا الَّذِى وَعَدُوا
 That is my weapon, and I will not send it before, remaining behind it: [I fear lest they perform that which they have threatened:] or I will not quit it, nor send it before: or I will not be behind it: (TA:) or I will not neglect it. (ISd, TA.) And Sل'ideh Ibn-Ju-eiyeh says,
مَعَهُ سِقَآءٌ لَا يُفَرِّطُ حَمْلَهُ
 With him is a skin, the carrying of which he will not leave, nor quit. (S.) You say also, فَرَّطْتُكَ فِى كَذَا وَ كَذَا I left thee in such and such [a state, &c.]: (AA, O:) and مِنَ القَوْمِ أَحَدًا ↓ أَفْرَطْتُ I did not leave, of the people, or company of men, any one. (Ks, S, O.) And فرّط فِى جَنْبِ اللّٰهِ He neglected the things of God, and did them not: (TA:) or the command of God. (O, TA.) [See also art. جنب.] And it is said in a trad., لَيْسَ فِى النَّوْمِ تَفْرِيطٌ اـِنَّمَا التَّفْرِيطُ أَنْ لَا يَصْحَى حَتَّى يَدْخُلَ وَقْتُ الأُخْرَى [There is no falling short of one's duty in sleeping: the falling short of one's duty is only the not awaking until the time of the other (prayer) commences]. (TA.) ― -b4- Also He let him alone, or left him, for a while; or granted him a delay, or respite; [and so ↓ فارطهُ; for] أَطَلْتُ فِرَاطَهُمْ means I long let them alone, or left them, or granted them delay or respite. (TA.) ― -b5- You say also, فرّط اللّٰه عَنْهُ مَا يَكْرَهُ God put away, or removed, or averted, from him what he dislikes, or hates: (Kh, S, O, K:) but this expression is seldom used except in poetry. (S, O.) -A2- فرّطهُ, (O, K,) inf. n. تَفْرِيطٌ, (TA,) also signifies He praised him immoderately; (O, K, TA;) like قرّظهُ: (O, TA:) Sgh has expressed, in the TS, his fear that the former may be a mistranscription for the latter; but seems to have afterwards conceded the correctness of the former, from his mention of it in the O. (TA.)

فَارَطَهُمْ
3 فَارَطَهُمْ ذ , (S, O, * K, * in the O and K فارطهُ,) inf. n. مُفَارَطَةٌ and فِرَاطٌ, (S,) He vied, or strove, with them, to precede them; to outgo, or outstrip, them; to get before them. (S, O, * K. *) ― -b2- تَكَلَّمَ فِرَاطًا, (S, O, Msb, K,) the latter word being an inf. n. of فارط, (TA,) He spoke hastily; without premeditation; expl. by سَبَقَتْ مِنْهُ كَلِمَةٌ; (S, O, K;) he let fall hasty, or unpremeditated, sayings or expressions; expl. by سَقَطَ مِنْهُ بَوَادِرُ. (Msb.) ― -b3- See also 2, in two places: ― -b4- and see 6. ― -b5- فارطهُ also signifies He found him; syn. أَلْفَاهُ and صَادَفَهُ: (O, K, TA:) and so فالطهُ and لافطهُ. (TA.)

4 أَفْرَطَ see 2, in seven places. ― -b2- أَفْرَطَتْ أَوْلَادًا, (S, O,) or اولادا ↓ افترطت, (TA,) said of a woman, She sent children before her [to Paradise, by their dying in infancy]; syn. قَدَّمَتْهُمْ: (S, O, TA:) and اولادا ↓ افترط, said of a man, in like manner signifies قَدَّمَهُمْ. (TA.) And you say also, ↓ فَرَطَ وَلَدَهُ He was preceded by his child to Paradise. (IKtt.) And وُلْدًا ↓ فَرَطَ, (K, TA,) or وَلَدًا, (CK,) He lost children by their dying young: (K, TA;) as though they preceded him to Paradise; (TA;) and so فَرَطًا ↓ افترط; (Msb;) and وَلَدًا ↓ افترط; which also signifies he lost a young child by death: (TA:) or the last of these phrases, (K,) or the last but one, (S, O,) signifies he lost his child, or children, (K,) or a young child, (S, O,) by death before attaining to puberty. (S, O, K.) [See اِحْتَسَبَ.] And الوَلَدُ ↓ اُفْتُرِطَ The child's death was hastened; or was made to happen early. (Th.) ― -b3- افرطهُ He hastened him; or made him to hasten. (S, O.) And you say also, السَّحَابَةً تُفْرِطُ المَآءَ (assumed tropical:) The cloud hastens and forwards the water in the beginning of the [autumnal rain called] وَسْمِىّ. (TA.) And افرطت السَّحَابَةُ بِالوَسْمِيِّ (tropical:) The cloud hastened with the [rain called] وَسْمِىّ. (S, O, and the like is said in the K.) And افرط بِيَدِهِ اـِلَى سَيْفِهِ لِيَسْتَلَّهُ He put his hand hastily to his sword to draw it forth. (IAar, O, K.) And افرط [alone] He hastened with an affair. (K, * TA.) And He advanced, or went forward, before tarrying, or waiting, or pausing, فِى الأَمْرِ in the affair. (TA.) ― -b4- افرط also [very frequently] signifies He exceeded the due bounds, or just limits; or acted extravagantly, or immoderately; (S, O, Msb, K, TA;) فِى الأَمْرِ in the affair; (S, O, TA;) and فى حُبِّهِ in loving him; and فى بُغْضِهِ in hating him; (O, TA;) and فى مَدْحِهِ in praising him: (K:) it is likewise said of anything exceeding the due bounds; [meaning it was, or became, excessive, or immoderate:] and also signifies he did more than he was commanded. (TA.) You say also, عَلَيْهِ فِى القَوْلِ ↓ فَرَطَ He exceeded the due bounds, or just limits, towards him in speech. (K, TA.) And افرط فِى القَوْلِ He talked [excessively, exceedingly, immoderately, or] much. (TA.) [And, افرط عَلَيْهِ He acted insolently, or presumptuously, towards him.] ― -b5- Also افرط عَلَيْهِ He loaded him (namely a camel, IKtt) with that which he was unable to bear. (IKtt, K.) And افرط He filled (S, O, K) a مَزَادَة (S) or a قِرْبَة (O) so that he made the water to flow: (O, K:) or a watering-trough or vessel (TA) so that it overflowed: (K, TA:) and فِى حَوْضِهِ ↓ فَرَطَ, (O, TA,) aor. فَرُطَ , (O,) inf. n. فَرْطٌ, (TA,) he filled his watering-trough: (O, TA:) or poured much water into it. (TA.) ― -b6- And افرط النَّخْلَةَ He left the palm-tree without fecundation until its spadix became dry and hard. (O, L, K. [See 1, near the end.])

تفرّط
5 تفرّط ذ He (a horse) outwent, or got before, other horses. (S, TA.) [See also 1.] ― -b2- See also the next paragraph.

تفارطوا
6 تفارطوا ذ They vied, or strove, one with another, to precede, outgo, outstrip, or get before. (S, O. *) Bishr says,
[using the verb transitively,]
يُنَازِعْنَ الأَعِنَّةَ مُصْعَبَاتٍ
كَمَا يَتَفَارَطُ الثَّمَدَ الحَمَامُ
[They contend with the reins, being unbroken and refractory, like as the pigeons vie, one with another, in striving to get first to the scanty remains of rainwater]. (S.) ― -b2- [Hence,] تفارط فُلَانٌ Such a one preceded, or got before, and made haste. (O, K, TA.) ― -b3- And hence, (TA,) تَفَارَطَتْهُ الهُمُومُ, (O, K, TA,) and الأُمُورُ, (O, TA,) (assumed tropical:) Anxieties, and affairs, or events, came to him [as though] vying, one with another, to be first: (K, TA:) or befell him at an indefinite time, (O, * K, * TA,) but only at such a time. (O, TA.) You say also, ↓ فَارَطَتْهُ الهُمُومُ (assumed tropical:) Anxieties ceased not to come to him at one indefinite time after another. (TA.) ― -b4- تفارط الشَّىْءُ The time of the thing past; as also ↓ تفرّط, which occurs in a trad., relating to a time of prayer, and meaning its time passed before its being performed: (TA:) and both of these verbs are used in the sense next following in relation to a warring, or warring and plundering, expedition. (O.) The time of the thing became postponed, or delayed, so that he who desired it did not attain it. (K.) You say, تَفَارَطَتِ الصَّلَاةُ عَنْ وَقْتِهَا The prayer became delayed after its time. (TA.)

8 اـِفْتَرَطَ see 1, first sentence: ― -b2- and see 4, in five places. ― -b3- فُلَانٌ لَا يُفْتَرَطُ اـِحْسَانُهُ وَبِرُّهُ (S, K *) Such a one's beneficence and kindness are not caught at, (لَا يُفْتَرَصُ, as in a copy of the S and in the TA,) or do not pass away, (لَا يَنْقَرِضُ, as in another copy of the S,) and (S, TA) their passing away, so that one cannot avail himself of them, is not to be feared: (S, K, TA:) a saying of one of the Arabs of the desert. (TA.)

فَرْطٌ
فَرْطٌ ذ Excess; extravagance; exorbitance; an exceeding degree; an exceeding of the due bounds, or just limits. (S, O, K, * TA.) You say, اـِيَّاكَ وَالفَرْطَ فِى الأَمْرِ [Avoid thou, or beware thou of, excess in the affair]. (S, O.) ― -b2- Mastery, ascendency, prevalence, or predominance: (K, TA:) as, for instance, of eager desire, and of grief. (TA.) -A2- A time, whether long or short; an indefinite time; syn. حِينٌ. (S, O, K.) You say, لَقِيتُهُ فِى الفَرْطِ بَعْدَ الفَرْطِ I met him time after time. (S, O.) And أَنَا آتِيهِ الفَرْطَ I come to him, or will come to him, at some time. (TA.) ― -b2- It also denotes one's meeting a man, (TA,) or coming to him, (K,) after some days, (K, TA,) accord. to A 'Obeyd; (TA;) not more than fifteen days, (K,) or than fifteen nights, accord. to the same, (S, O,) nor less than three. (K.) You say, أَنَا أَلْقَاهُ فِى الفَرْطِ [I meet him, or will meet him, or shall meet him, after some days]. (TA.) [But the above-mentioned restriction does not apply when it is prefixed to a noun signifying a period of time: for] you say also, أَتَيْتُهُ فَرْطَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ [app. meaning I came to him after a day or two days]. (S, O.) [It is said in the TA that, accord. to ISk, it is used in the saying آتِيكَ فَرْطَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ, and that it is a day between two days; but this seems to me to be a mistake for between a day and two days: it is afterwards said in the TA that فَرْطَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ means after two days; but the complete explanation should doubtless be after a day or two days.] Lebeed says,
هَلِ النَّفْسُ اـِلَّا مُتْعَةٌ مُسْتَعَارَةٌ
تُعَارُ فَتَأْتِى رَبَّهَا فَرْطَ أَشْهُرِ
[Is the soul aught but a borrowed thing to be enjoyed, which is lent, and goes to its Lord after some months?]. (S.) And an Arab said, مَضَيْتُ فَرْطَ سَاعَةٍ وَلَمْ أُومِنْ أَنْ أَنْفَلِتَ; and being asked “ What is فرط ساعة? ” he answered, “ Like since thou begannest to speak: ” he meant [I went away after a little while, or a little while ago, and] by لم and what follows it, I did not feel sure of my escaping. (TA.) -A3- Also A small mountain; (K;) pl., accord. to Kr, فُرُطٌ [q. v.]: (TA:) or the head of an [eminence such as is termed] أَكَمَة. (K.) ― -b2- And the same, (K,) or ↓ فَرَطٌ, (thus as written in the O,) An erect way-mark, or thing set up for guidance to the right way: (O, K:) pl. أَفْرُطٌ and أَفْرَاطٌ: (K:) [but] it is said in the A that بَدَتْ لَنَا أَفْرَاطُ المَفَازَةِ is a tropical saying, signifying مَا اسْتَقْدَمَ مِنْ أَعْلَامِهَا [as though meaning (tropical:) The foremost of the way-marks of the desert, or waterless desert, appeared to us]. (TA.)

فُرْطٌ
فُرْطٌ ذ : see فُرُطٌ, near the end.

فَرَطٌ
فَرَطٌ ذ A person who goes before, or in advance of, others, to the water, (S, Mgh, K,) or who is sent before, or in advance, to seek water, (Msb,) and who prepares for them the ropes and buckets, (S, O, Msb,) and plasters with mud [in one copy of the S and fills] the watering-troughs, and draws water for them; (S, TA;) as also ↓ فَارِطٌ; (S, Mgh, O, Msb, TA;) being of the measure فَعَلٌ in the sense of the measure فَاعِلٌ, (S, Msb, TA,) like تَبَعٌ in the sense of تَابِعٌ: (S, TA:) and a number of persons who perform that office; (S, O, Msb, K;) as also ↓ فُرَّاطٌ, (S, Msb, K, TA,) pl. of فَارِطٌ: (Msb, TA:) you say رَجُلٌ فَرَطٌ and قَوْمٌ فَرَطٌ. (S, Msb.) It is said in a trad., أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الحَوْضِ [I shall be your preceder to the pool of Paradise]. (S, O.) ― -b2- See also فَارِطٌ. ― -b3- [Hence,] (tropical:) A child [that dies] not having attained to puberty: (K, TA:) [whence the phrase اِفْتَرَطَ فَرَطًا: see 4:] pl. أَفْرَاطٌ: or فَرَطٌ is both sing. and pl. [in this sense]. (TA.) ― -b4- Hence also, (S, Msb,) (tropical:) A reward, or recompense, prepared in advance, or beforehand: (S, Mgh, Msb, K:) and a work, or an action, of the same kind. (K.) You say, of an infant that has died, (S, Msb,) اَللّٰهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا O God, make him to be a [cause of] reward, or recompense, prepared in advance, or beforehand, for us. (S, Mgh, Msb.) ― -b5- [Hence also,] (tropical:) Water [at which one arrives] in advance of other waters. (K, TA.) ― -b6- [Hence also,] أَفْرَاطُ الصُّبْحِ, (S, O,) or الصَّبَاحِ, (K,) (tropical:) The annunciations, or foretokens, (K,) or the beginnings of the annunciations or foretokens, (S, O,) of the daybreak: (S, O, K:) sing. فَرَطٌ. (Lth, TA.) ― -b7- See also فَرْطٌ, last sentence. -A2- Also Haste. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph.

فُرُطٌ
فُرُطٌ ذ A swift horse; (S, O, K;) one that precedes, outgoes, outstrips, or gets before, others: (S, A, O:) pl. أَفْرَاطٌ. (L, TA.) ― -b2- A case, or an affair, in which the due bounds, or just limits, are exceeded: (S, O, K:) or neglected; (S, * TA;) as also ↓ فَرَطٌ: (TA:) or despised and neglected. (AHeyth, O, TA.) You say, كُلُّ أَمْرِ فُلَانٍ فُرُطٌ The whole of the case of such a person is one in which the due bounds, or just limits, are exceeded. (A, TA.) And it is said in the Kur [xviii. 27], وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا, meaning, And whose case is one in which the due bounds, or just limits, are exceeded: (S, O:) or in which obedience is neglected and unheeded: (TA:) or [one of] preference of backwardness (تَقْدِيمُ العَجْزِ): (Zj:) or [one of] repentance: or, accord. to some, the meaning is that which here next follows: (O, TA:) wrongdoing; injustice; transgression: (O, K, TA:) some say also, that it means hastening, or acceleration. (TA.) -A2- فُرُطٌ (S, O) and ↓ فُرْطٌ (O) An [eminence such as is termed] أَكَمَة, resembling a mountain: (S, O:) or the second, accord. to Zbd, the base (سَفْح) of a mountain: (TA:) pl. أَفْرَاطٌ (Zbd, S, O) and أَفْرُطٌ. (O.) [See also فَرْطٌ, last sentence but one.]

فَرْطَةٌ
فَرْطَةٌ ذ A single act of going forth; (S, O, K;) and of preceding, or going before. (S, O.) ― -b2- [A hasty, or an unpremeditated, saying, or action: pl. فَرَطَاتٌ. (See 1 and 3.)] You say, اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِى فَرَطَاتِى, i. e. مَا فَرَطَ مِنِّى [meaning, O God, forgive me my hasty, or unpremeditated, sayings, or actions]: (TA:) [or my acts of hastiness, or forwardness, and transgression: for] الفَرْطَةُ فِى الدِّينِ [unless we should in this instance read الفُرْطَة, as the Turkish translator of the K has done,] signifies hastiness, or forwardness, and transgression, in religion. (TA.)

فُرْطَةٌ
فُرْطَةٌ ذ The act of going forth; (S, O, K; *) and of preceding, or going before. (S, O.) Hence the saying of Umm-Selemeh, to 'ءïsheh, نَهَاكِ عَنِ الفُرْطَةِ فِى البِلَادِ [He (referring to Mohammad) forbade thee from going forth into the country, or provinces]. (S, O.) And فُلَانٌ ذُو فُرْطَةٍ فِى البِلَادِ Such a one is a person who makes many journeys. (TA.)

فَرَطِىٌّ
فَرَطِىٌّ ذ and فُرَطِىٌّ, (Ibn-'Abbلd, K,) but the latter is said in the Moheet to be with damm, [which most probably means that it is فُرْطِىٌّ, and it is thus written in the O,] (TA,) applied to a camel and to a man, Untractable, refractory, or stubborn; (Ibn-'Abbلd, K;) not rendered manageable or submissive. (TA.)

فِرَاطٌ
فِرَاطٌ ذ (S, O) and ↓ فُرَاطَةٌ, like ثُمَامَةٌ, or ↓ فِرَاطَةٌ, (so in the O,) Water that is for him, of the tribes, who first arrives at it; (S, O;) water that is common property among a number of tribes, and is for him who first arrives at it: (O, K:) and in like manner the latter word applied to a well. (TA.) You say, بَيْنَ بَنِى فُلَانٍ ↓ هٰذَا مآءٌ فُرَاطَةٌ وَبَنِى فُلَانٍ, meaning, [This is water between the sons of such a one and the sons of such a one, so that] whichever of them arrives at it first waters [his beasts] and the others do not throng him. (TA.)

فُِرَاطَةٌ
فُِرَاطَةٌ ذ : see فِرَاطٌ, in three places.

فَارِطٌ
فَارِطٌ ذ Preceding; going before; being, or becoming, before, beforehand, first, or foremost; having, or getting, priority, or precedence: pl. فُرَّاطٌ. (TA.) ― -b2- See the sing. and pl. voce فَرَطٌ, first sentence. ― -b3- فُرَّاطُ القَطَا The foremost of the [birds called] قطا [meaning sand-grouse], who precede the others to the valley and the water. (S, TA.) ― -b4- فَارِطٌ also signifies One who goes before to dig the grave: pl. as above, and also فَوَارِطُ, which latter is extr., like فَوَارِسُ, pl. of فَارِسٌ, as is said in the O. (TA.) ― -b5- And hence, (Lth, TA,) الفَارِطَانِ, (Lth, S, O, K,) in the A ↓ الفَرَطَانِ, (TA,) (tropical:) Two stars, (Lth, S, O, K,) separate, each from the other, (Lth, S, O,) before [the stars in the tail of the Bear, app. meaning the Greater Bear, called] بَنَات نَعْش, (K,) or before the bier (سَرِير) of بنات نعش: [each] being likened to the فارط who goes before a company of men to dig the grave. (Lth, O, TA.)

مُفْرَطٌ
مُفْرَطٌ ذ Sent before, or first, or foremost. (TA.) Hence the saying in the Kur [xvi. 64], (TA,) وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ And that they shall be sent before, or first, or foremost, to the fire [of Hell], and hastened thither; (Az, O, K, TA;) this being the primary signification: (Az, O, TA:) or forgotten (Mujلhid, Fr, O) in the fire [of Hell]: (Fr:) or neglected, or left: (TA:) or forgotten, and neglected or left, in the fire: and another reading is ↓ مُفْرِطُونَ, meaning [they are] exceeding the limits assigned to them: (O, K:) and another is ↓ مُفَرِّطُونَ, meaning [falling short of their duty] to themselves, in respect of sins. (TA.) ― -b2- [Filled, or] full; applied to a pool of water left by a torrent. (S, TA.)

مُفْرِطٌ
مُفْرِطٌ ذ Exceeding the due bounds, or just limits; acting extravagantly; applied to a man: excessive; applied to anything; as, for instance, tallness, and shortness. (TA.) It is said in a trad. of 'Alee, ↓ لَا تَرَى الجَاهِلَ اـَلَّا مُفْرِطًا أَوْ مُفَرِّطًا Thou wilt not see the ignorant otherwise than exceeding the due bounds in what he doth or falling short of what he ought therein. (TA.) See also مُفْرَطٌ.

مُفَرِّطٌ
مُفَرِّطٌ ذ : see مُفْرَطٌ and مُفْرِطٌ.

مَفَارِطٌ
مَفَارِطٌ ذ The extremities of a country or the like. (TA.)

فُلَانٌ مُفْتَرِطُ السِّجَالِ اـِلَى العُلَى
فُلَانٌ مُفْتَرِطُ السِّجَالِ اـِلَى العُلَى ذ [Such a one's emulation is foremost in attaining to eminence]; i. e. he has precedence therein: [see 1, first sentence:] (TA:) said in praise of a man. (TA in art. رنق.)

### Türkçe

**فَرَطَ**
1 **فَرَطَ** ذ , (O, K,) muzâri‘ı **فَرُطَ** , (TA,) mastarı **فُرُوطٌ**, (K,) O (bir adam, TA) öne geçti; önce gitti; önce, önceden, ilk yahut en önde oldu veya oldu; öncelik yahut rüçhan sahibi oldu veya elde etti; (O, K, TA;) yine **فَرِطَ**, muzâri‘ı **فَرَطَ** , [mastarı **فَرَطٌ**; bu sebeple bir kişiye de birden fazlasına da sıfat olarak kullanılır;] (O, TA;) ve bunun gibi ↓ **افترط**, şu ibarede: **افترط اـِلَيْهِ فِى هٰذَا الأَمْرِ** [Bu işte ona ulaşmada en önde oldu]. (TA.) [Bkz. **مُفْتَرِطٌ**.] ― -b2- **فَرَطَ القَوْمَ**, (S, O, Msb, K, &c.,) muzâri‘ı **فَرُطَ** , (S, Msb,) yahut **فَرِطَ** , (K,) mastarı **فَرْطٌ**, (S,) yahut **فُرُوطٌ**, (Msb,) yahut ikisi de, (O,) yahut birincisi ve **فَرَاطَةٌ**, (M, K,) O, kavmi yahut erkekler topluluğunu, (S, M, O, Msb, K,) suya, (S, O,) yahut su aramak için, (Msb,) yahut suya varmak için, (M, K,) kovaları ve ipleri hazırlamak maksadıyla, (Msb,) yahut sulama yalakını (M, K) ve ipleri (M, O) ve kovaları, (M, O, K,) yani bunları onlar için hazırlamak maksadıyla, öne geçti yahut önce gitti. (TA.) [Bkz. ayrıca 5.] ― -b3- Çölden bir Arap, El-Hasan’a dedi ki: **عَلِّمْنِى دِينًا وَسُوطًا لَا ذَاهِبًا فُرُوطًا وَلَا سَاقِطًا سُقُوطًا**, yani: Bana orta türden bir din öğret; ne layık olan orta hâddi aşan, ne de ondan eksik kalan. (TA.) ― -b4- **فَرَطَ مِنْهُ**: Ondan aceleyle, düşünmeden önce, yahut önceden tasarlama olmaksızın sâdır oldu; [sanki onun hükmünü öncelemiş gibi;] eş anlamlısı **بَدَرَ**, ve **سَبَقَ**, ve **تَقَدَّمَ**. (TA.) [Bkz. 3.] Şöyle dersin: **فَرَطَ مِنْهُ كَلَامٌ**, muzâri‘ı **فَرُطَ** , Söz ondan aceleyle, düşünmeden önce, yahut önceden tasarlama olmaksızın sâdır oldu; eş anlamlısı **سَبَقَ**, ve **تَقَدَّمَ**. (Msb.) Ve **فَرَطَ اـِلَيْهِ مِنِّى قَوْلٌ**: Bir söz, benden ona aceleyle, düşünmeden önce, yahut önceden tasarlama olmaksızın sâdır oldu; eş anlamlısı **سَبَقَ**. (S.) Ve bunun gibi, kötü bir fiil hakkında da dersin. (TA.) ― -b5- **فَرَطَ عَلَيْهِ**: Ona kötü bir fiil yapmaya acele etti: (O, TA:) ona karşı aceleyle ve zulümle davrandı. (S, O, TA.) Bundan dolayı Kur’ân’da [xx. 47]: **اـِنَّا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا**: Şüphesiz biz, onun bize karşı aceleyle ve zulümle davranmasından korkuyoruz: (S:) yahut bize aceleyle kötü bir fiil yapmasından: (Ibn-‘Arafeh, O:) yahut bizi cezalandırmaya acele etmesinden. (Fr, Bd, O, Jel.) [Bkz. ayrıca 4.] **فَرَطَ عَلَيْهِ** ayrıca şu mânaya gelir: Ona hoş olmayan, yahut nefret edilen, yahut kötü olan şeyi yaptı; onu rahatsız etti. (TA.) Ve **فَرَطَ**, mastarı **فُرُوطٌ**, O sövdü. (IKtt.) Yine **فَرَطَ عَلَيْهِ فِى القَوْلِ** dersin: bkz. 4, ikinci yarı. ― -b6- **فَرَطَ فِيهِ**: bkz. 2, ortalara yakın. ― -b7- **فَرَطَ فِى حَوْضِهِ**: bkz. 4, sondan bir önceki cümle. ― -b8- **فَرَطَتِ النَّخْلَةُ**: Hurma ağacı, salkımı kuruyup sertleşinceye kadar ( **عَسَا**, CK’de **عَشا**, O’da **يَعْسُو**) döllenmeksizin bırakıldı. (O, K, * TA.) ― -b9- Ve **فَرَطَتِ البِئْرُ**: Kuyu, suyu yeniden toplanıncaya kadar bırakıldı. (Sh, TA.) -A2- **فَرَطَ اـِلَيْهِ رَسُولَهُ**: bkz. 2. ― -b2- **فَرَطَ وُلْدًا**, yahut **وَلَدًا**, ve **فَرَطَ وَلَدَهُ**: bkz. 4.

**فرّطهُ**
2 **فرّطهُ** ذ , mastarı **تَفْرِيطٌ**, O, yahut o (şey), onu öne geçirdi; önce, önceden, ilk yahut en önde olmaya yahut olmaya sevk etti; öncelik yahut rüçhan sahibi kıldı yahut elde ettirdi; (TA;) yine ↓ **افرطهُ**. (O, TA.) ― -b2- Onu, çekişmede yahut münakaşada cesaretlendirdi; yine ↓ **افرطهُ**. (TA.) **فرّط اـِلَيْهِ رَسُولًا**, (IDrd, O, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (IDrd,) Ona bir elçi gönderdi (IDrd, O, K) hususî yahut seçkin dostları arasından; onu ona doğru öne, yahut önceden, gönderdi: (IDrd, O:) yahut onu bir davada vekili kıldı: (O:) ve **رَسُولًا** ↓ **افَرط**: ihtiyaç işlerine dair hususî ve açıkça bir elçi gönderdi: (IAar, O, L, K: *) ve **اـِلَيْهِ رَسُولَهُ** ↓ **فَرَطَ**: elçisini ona doğru öne, yahut önceden, gönderdi ve onu acele ettirdi: (K, TA: [CK’de **وَأَعْجَلَهُ** yerine **واَرْسَلَهُ** buluruz:]) fakat [SM der ki,] bu son şeklin, önde gelen otoritelerden hiçbiri tarafından zikredildiğini bulmuyorum. (TA.) ― -b3- **فرّطهُ** ayrıca şu mânaya gelir: Onu önden gönderdi, kendisi onun gerisinde kalarak: yahut onu terk etti ve onu önden gönderdi: (TA:) onu bıraktı ve terk etti: (S:) onu bıraktı; (AA;) yine ↓ **افرطهُ**: (Ks, S:) onu bıraktı ve onun gerisinde oldu; yine ↓ **افرطهُ**: (TA:) onu bıraktı ve onun önüne geçti: (S, O, K:) ve ↓ **افرطهُ** [benzer bir mânaya gelir,] onu geride bıraktı ve onu unuttu: (Fr:) ve onu, yani bir şeyi yahut bir işi, unuttu: (K:) **فِرَاطٌ** da, [↓ **فارط**’ın mastarı olarak,] bırakma fiilini ifade eder: (TA:) ve **فرّط عَنْهُ**: onu yahut onu bıraktı, terk etti yahut vazgeçti; yahut ondan sakındı yahut ondan el çekti: (TA:) ve **فرّط فِيهِ**: onu ihmal etti; onda, yahut ona dair, geri kalmayı (**قَدَّمَ العَجْزِ**) tercih etti; ve yapması gerekeni yapmada kusur etti yahut gevşedi yahut ihmalkâr davrandı; yine **فرّطهُ**; (K; [fakat TA’ya göre bu iki ibareden yalnız birincisi “yapması gerekeni yapmada kusur etti” vb. mânasına gelir;]) yahut sadece onu ihmal etti; (ISd, TA;) yahut yapması gerekeni yapmada kusur etti yahut gevşedi yahut ihmalkâr davrandı ve onu ihmal etti, (S, O, Msb,) öyle ki o ondan kaçıp gitti; (S, O;) yine **فَرَطَ** ↓ **فِيهِ**, (S, O, K, * [K’de “öyle ki o ondan kaçıp gitti” diye çevrilen sözler hazfedilmiştir,]) muzâri‘ı **فَرُطَ** , (S, O,) mastarı **فَرْطٌ**: (S, O, K:) ve **فرّط** tek başına: gevşedi yahut ihmalkâr oldu; tembel yahut uyuşuk oldu: (TA:) onun ikinci tekil şahsı, bir şeyi önünde olana karşı bir adamı sakındırmada, yahut ona ileri gitmesini yahut ilerlemesini emretmede kullanılır; ve geçişsizdir. (Sb, TA.) Sakhr-el-Gheي der ki,

ذٰلِكَ بَزِّى فَلَنْ أُفَرِّطَهُ
أَخَافُ أَنْ يُنْجِزُوا الَّذِى وَعَدُوا

Bu benim silâhımdır; ve onu öne göndermeyeceğim, onun gerisinde kalır olarak: [onların tehdit ettikleri şeyi yapmalarından korkarım:] yahut onu bırakmayacağım, ne de onu öne göndereceğim: yahut onun gerisinde olmayacağım: (TA:) yahut onu ihmal etmeyeceğim. (ISd, TA.) Ve Sل'ideh İbn-Ju-eiyeh der ki,
مَعَهُ سِقَآءٌ لَا يُفَرِّطُ حَمْلَهُ
Onunla beraber bir su tulumu vardır; onun yükünü bırakmayacaktır, ne de terk edecektir. (S.) Ve sen ayrıca dersin, **فَرَّطْتُكَ فِى كَذَا وَ كَذَا** “Seni şöyle şöyle (bir hâlde, vb.) bıraktım”: (AA, O:) ve **مِنَ القَوْمِ أَحَدًا** ↓ **أَفْرَطْتُ** “Kavimden, yahut erkekler topluluğundan, hiçbir kimseyi bırakmadım.” (Ks, S, O.) Ve **فرّط فِى جَنْبِ اللّٰهِ** “Allah’ın şeylerini ihmal etti ve onları yapmadı”: (TA:) yahut Allah’ın emrini. (O, TA.) [Bkz. ayrıca md. **جنب**.] Ve bir hadiste şöyle denilmiştir, **لَيْسَ فِى النَّوْمِ تَفْرِيطٌ اـِنَّمَا التَّفْرِيطُ أَنْ لَا يَصْحَى حَتَّى يَدْخُلَ وَقْتُ الأُخْرَى** [Uykuda görevde kusur yoktur: görevde kusur ancak ötekinin (namazın) vakti girinceye kadar uyanmamaktır]. (TA.) ― -b4- Ayrıca onu bir müddet kendi hâline bıraktı, yahut terk etti; yahut ona bir geciktirme, yahut mühlet verdi; [ve böylesi ↓ **فارطهُ**; zira] **أَطَلْتُ فِرَاطَهُمْ** “Onları uzun süre kendi hâllerine bıraktım, yahut terk ettim, yahut onlara geciktirme yahut mühlet verdim” demektir. (TA.) ― -b5- Ve sen ayrıca dersin, **فرّط اللّٰه عَنْهُ مَا يَكْرَهُ** “Allah ondan hoşlanmadığı yahut nefret ettiği şeyi uzaklaştırdı, yahut giderdi, yahut savdı”: (Kh, S, O, K:) lâkin bu ifade şiir dışında pek az kullanılır. (S, O.) -A2- **فرّطهُ**, (O, K,) mastarı **تَفْرِيطٌ**, (TA,) ayrıca “onu aşırı derecede övdü” mânâsına da gelir; (O, K, TA;) **قرّظهُ** gibi: (O, TA:) Sgh, TS’de, ilkinin ikincinin yerine yazılmış bir yanlış yazım olmasından korktuğunu ifade etmiştir; fakat O’da onu zikretmesinden, sonra ilkinin doğruluğunu kabul etmiş görünür. (TA.)

**فَارَطَهُمْ**
3 **فَارَطَهُمْ** ذ , (S, O, * K, * O ve K’da **فارطهُ**, ) mastarı **مُفَارَطَةٌ** ve **فِرَاطٌ**, (S,) “onlarla yarıştı yahut çabaladı; onları geçmek için; onları aşmak yahut geride bırakmak için; onların önüne geçmek için.” (S, O, * K. *) ― -b2- **تَكَلَّمَ فِرَاطًا**, (S, O, Msb, K,) son kelime **فارط**’ın bir mastarı olmak üzere, (TA,) “acele konuştu; önceden düşünmeksizin”; **سَبَقَتْ مِنْهُ كَلِمَةٌ** ile açıklanır; (S, O, K;) “acele, yahut düşünülmemiş sözler yahut ifadeler ağzından düşürdü”; **سَقَطَ مِنْهُ بَوَادِرُ** ile açıklanır. (Msb.) ― -b3- Ayrıca 2’ye, iki yerde, bak: ― -b4- ve 6’ya bak. ― -b5- **فارطهُ** ayrıca “onu buldu” mânâsına gelir; eşanlamlısı **أَلْفَاهُ** ve **صَادَفَهُ**: (O, K, TA:) ve böylesi **فالطهُ** ve **لافطهُ**. (TA.)

4 **أَفْرَطَ** 2’ye, yedi yerde, bak. ― -b2- **أَفْرَطَتْ أَوْلَادًا**, (S, O,) yahut **اولادا** ↓ **افترطت**, (TA,) bir kadın hakkında söylenir: “çocukları öne gönderdi [onların bebekken ölmesiyle Cennet’e]”; eşanlamlısı **قَدَّمَتْهُمْ**: (S, O, TA:) ve **اولادا** ↓ **افترط**, bir erkek hakkında, benzer şekilde **قَدَّمَهُمْ** mânâsına gelir. (TA.) Ve sen ayrıca dersin, ↓ **فَرَطَ وَلَدَهُ** “Çocuğu onu Cennet’e önceledi.” (IKtt.) Ve ↓ **فَرَطَ** **وُلْدًا**, (K, TA,) yahut **وَلَدًا**, (CK,) “çocuklarını küçükken ölmeleriyle kaybetti”: (K, TA;) sanki onlar onu Cennet’e öncelemiş gibi; (TA;) ve böylesi ↓ **افترط** **فَرَطًا**; (Msb;) ve ↓ **افترط** **وَلَدًا**; bu da ayrıca “ölümle küçük bir çocuğu kaybetti” mânâsına gelir: (TA:) yahut bu ifadelerin sonuncusu, (K,) yahut sondan bir önceki, (S, O,) “çocuğunu yahut çocuklarını”, (K,) yahut “küçük bir çocuğu”, (S, O,) bulûğa erişmeden önce ölümle kaybetti mânâsına gelir. (S, O, K.) [Bkz. **اِحْتَسَبَ**.] Ve **الوَلَدُ** ↓ **اُفْتُرِطَ** “çocuğun ölümü acele ettirildi; yahut erken meydana getirildi.” (Th.) ― -b3- **افرطهُ** “onu acele ettirdi; yahut onu acele eder kıldı.” (S, O.) Ve sen ayrıca dersin, **السَّحَابَةً تُفْرِطُ المَآءَ** (varsayılan mecaz:) “bulut, **وَسْمِىّ** denilen [güz yağmurunun] başlangıcında suyu acele ettirir ve öne sevk eder.” (TA.) Ve **افْرَطَتِ السَّحَابَةُ بِالوَسْمِيِّ** (mecaz:) “bulut, **وَسْمِىّ** denilen [yağmur] ile acele etti.” (S, O, ve benzeri K’da söylenmiştir.) Ve **افْرَطَ بِيَدِهِ اـِلَى سَيْفِهِ لِيَسْتَلَّهُ** “onu çekip çıkarmak için elini kılıcına aceleyle uzattı.” (IAar, O, K.) Ve **افْرَطَ** [yalnız] “bir işte acele etti.” (K, * TA.) Ve “işte, beklemeden, duraksamadan, öne geçti yahut ileri gitti.” (TA.) ― -b4- **افْرَطَ** ayrıca [çok sık] “haddi aştı, yahut doğru sınırları geçti; yahut aşırılık etti, yahut ölçüsüz davrandı”; (S, O, Msb, K, TA;) **فِى الأَمْرِ** “işte”; (S, O, TA;) ve **فى حُبِّهِ** “onu sevmekte”; ve **فى بُغْضِهِ** “ondan nefret etmekte”; (O, TA;) ve **فى مَدْحِهِ** “onu övmekte”: (K:) aynı şekilde haddi aşan herhangi bir şey hakkında da söylenir; [mânâsı: “aşırı yahut ölçüsüz oldu yahut hâline geldi”:] ve ayrıca “kendisine emredilenden fazlasını yaptı” mânâsına gelir. (TA.) Ve sen ayrıca dersin, **عَلَيْهِ فِى القَوْلِ** ↓ **فَرَطَ** “sözde ona karşı haddi aştı yahut doğru sınırları geçti.” (K, TA.) Ve **افْرَطَ فِى القَوْلِ** “sözde [aşırı, çok, ölçüsüzce] çok konuştu.” (TA.) [Ve, **افْرَطَ عَلَيْهِ** “ona karşı küstahça yahut kendini bilmezce davrandı.”] ― -b5- Ayrıca **افْرَطَ عَلَيْهِ** “ona (yani bir deveye, IKtt) taşıyamayacağı şeyi yükledi.” (IKtt, K.) Ve **افْرَطَ** “doldurdu” (S, O, K) bir **مَزَادَة** (S) yahut bir **قِرْبَة** (O) öyle ki suyu akıttı: (O, K:) yahut bir suluk yahut kap (TA) öyle ki taştı: (K, TA:) ve **فِى حَوْضِهِ** ↓ **فَرَطَ**, (O, TA,) muzârîsi **فَرُطَ**, (O,) mastarı **فَرْطٌ**, (TA,) “suluğunu doldurdu”: (O, TA:) yahut “ona çok su döktü.” (TA.) ― -b6- Ve **افْرَطَ النَّخْلَةَ** “hurma ağacını, onun salkımı kuruyup sertleşinceye kadar, döllemesiz bıraktı.” (O, L, K. [Bkz. 1, sonlara yakın.])

**تفرّط**

5 **تفرّط** ذ O (bir at) diğer atları geçti, yahut onların önüne geçti. (S, TA.) [Bkz. ayrıca 1.] ― -b2- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak.

**تفارطوا**
6 **تفارطوا** ذ Birbirleriyle, önce geçmek, aşmak, geride bırakmak yahut öne geçmek için yarıştılar, yahut çabaladılar. (S, O. *) Bişr der ki,
[fiili müteaddî kullanarak,]
يُنَازِعْنَ الأَعِنَّةَ مُصْعَبَاتٍ
كَمَا يَتَفَارَطُ الثَّمَدَ الحَمَامُ
[Onlar, ehlileşmemiş ve inatçı olarak dizginlerle çekişirler; tıpkı güvercinlerin, az kalmış yağmur suyuna önce varmak için birbirleriyle yarışmaları gibi]. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تفارط فُلَانٌ** Böyle biri öne geçti, yahut önce geçti, ve acele etti. (O, K, TA.) ― -b3- Ve bundan dolayı, (TA,) **تَفَارَطَتْهُ الهُمُومُ**, (O, K, TA,) ve **الأُمُورُ**, (O, TA,) (mecaz kabul edilerek:) Kaygılar ve işler, yahut olaylar, ona, [sanki] birbirleriyle önce olmak için yarışır hâlde geldi: (K, TA:) yahut ona belirsiz bir vakitte isabet etti, (O, * K, * TA,) fakat ancak şu vakitte. (O, TA.) Sen ayrıca dersin ki, ↓ **فَارَطَتْهُ الهُمُومُ** (mecaz kabul edilerek:) Kaygılar, bir belirsiz vakitten sonra bir başka belirsiz vakitte ona gelmekten geri durmadı. (TA.) ― -b4- **تفارط الشَّىْءُ** Şeyin vakti geçti; bunun gibi ↓ **تفرّط** da; bu, bir namaz vaktine dair bir rivayette vârid olmuştur ve onun vakti, eda edilmesinden önce geçti demektir: (TA:) ve bu iki fiil de, savaş, yahut savaş ve yağma seferi ile ilgili olarak, bir sonraki mânada kullanılır. (O.) Şeyin vakti ertelendi, yahut gecikti; öyle ki onu isteyen ona erişmedi. (K.) Sen dersin ki, **تَفَارَطَتِ الصَّلَاةُ عَنْ وَقْتِهَا** Namaz, vaktinden sonra gecikti. (TA.)

8 **اـِفْتَرَطَ**: bkz. 1, ilk cümle: ― -b2- ve bkz. 4, beş yerde. ― -b3- **فُلَانٌ لَا يُفْتَرَطُ اـِحْسَانُهُ وَبِرُّهُ** (S, K *) Böyle birinin ihsanı ve iyiliği kapılıp götürülmez, (**لَا يُفْتَرَصُ**, S’nin bir nüshasında ve TA’da olduğu üzere,) yahut yok olup gitmez, (**لَا يَنْقَرِضُ**, S’nin başka bir nüshasında olduğu üzere,) ve (S, TA) onların yok olup gitmesi, öyle ki kişi onlardan faydalanamasın, korkulacak değildir: (S, K, TA:) çöl Araplarından birinin sözü. (TA.)

**فَرْطٌ**
**فَرْطٌ** ذ Aşırılık; israf; fahişlik; aşırı derece; gerekli sınırları, yahut adil sınırları aşma. (S, O, K, * TA.) Sen dersin ki, **اـِيَّاكَ وَالفَرْطَ فِى الأَمْرِ** [İşte aşırılıktan sakın; yahut işte aşırılığa karşı dikkatli ol]. (S, O.) ― -b2- Üstün gelme; hâkimiyet; galebe; baskınlık: (K, TA:) meselâ şiddetli arzu ve kederde. (TA.) -A2- Bir vakit; uzun da olsa kısa da olsa; belirsiz bir vakit; eş anlamlısı **حِينٌ**. (S, O, K.) Sen dersin ki, **لَقِيتُهُ فِى الفَرْطِ بَعْدَ الفَرْطِ** Onunla vakit vakit karşılaştım. (S, O.) Ve **أَنَا آتِيهِ الفَرْطَ** Ben ona bir vakitte gelirim, yahut geleceğim. (TA.) ― -b2- Ayrıca, kişinin bir adamla karşılaşmasını, (TA,) yahut ona gelmesini, (K,) birkaç günden sonra, (K, TA,) A ‘Ubeyd’e göre ifade eder; (TA;) on beş günden fazla değil, (K,) yahut aynı kişiye göre on beş geceden fazla değil, (S, O,) ve üçten de az değil. (K.) Sen dersin ki, **أَنَا أَلْقَاهُ فِى الفَرْطِ** [Ben onunla birkaç günden sonra karşılaşırım, yahut karşılaşacağım, yahut karşılaşacağım]. (TA.) [Fakat yukarıda zikredilen kayıt, bir zaman müddetini bildiren bir isme muzaf kılındığında geçerli değildir: zira] sen ayrıca dersin ki, **أَتَيْتُهُ فَرْطَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ** [görünüşe göre “bir gün yahut iki gün sonra ona geldim” mânasında]. (S, O.) [TA’da denilmiştir ki, ISk’ye göre, **آتِيكَ فَرْطَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ** sözünde kullanılır ve iki gün arasındaki bir gündür; fakat bu bana, bir gün ile iki gün arası yerine, bir gün ile iki gün arası için bir hata gibi görünür: sonra TA’da, **فَرْطَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ** iki günden sonra demektir denilmiştir; fakat tam açıklama şüphesiz bir gün yahut iki gün sonra olmalıdır.] Lebîd der ki,
هَلِ النَّفْسُ اـِلَّا مُتْعَةٌ مُسْتَعَارَةٌ
تُعَارُ فَتَأْتِى رَبَّهَا فَرْطَ أَشْهُرِ
[Nefis, ödünç alınmış bir faydalanmalık şeyden başka nedir ki; ödünç verilir de birkaç ay sonra Rabbine gelir?]. (S.) Ve bir Arap dedi ki, **مَضَيْتُ فَرْطَ سَاعَةٍ وَلَمْ أُومِنْ أَنْ أَنْفَلِتَ**; ve ona “**فرط ساعة** nedir?” diye sorulunca, “Sen konuşmaya başladığından beri gibi:” diye cevap verdi; o, [az bir süre sonra, yahut az önce gittim, ve] **لم** ve ondan sonrakilerle, kaçacağımdan emin olmadım demek istedi. (TA.) -A3- Ayrıca küçük bir dağ: (K;) çoğulu, Kr’ye göre, **فُرُطٌ** [bkz.]: (TA:) yahut [**أَكَمَة** denilen türden] bir tümseğin başı. (K.) ― -b2- Ve aynı şey, (K,) yahut ↓ **فَرَطٌ**, (O’da yazıldığı üzere,) doğru yola kılavuzluk için dikilmiş bir yol işareti, yahut dikilmiş bir şey: (O, K:) çoğulu **أَفْرُطٌ** ve **أَفْرَاطٌ**: (K:) [fakat] A’da denilmiştir ki, **بَدَتْ لَنَا أَفْرَاطُ المَفَازَةِ** mecazî bir sözdür; **مَا اسْتَقْدَمَ مِنْ أَعْلَامِهَا** mânasına gelir [sanki (mecaz:) Çölün, yahut susuz çölün, yol işaretlerinin en öndekileri bize göründü demek gibi]. (TA.)

**فُرْطٌ**
**فُرْطٌ** ذ : bkz. **فُرُطٌ**, sona yakın.

**فَرَطٌ**

فَرَطٌ ذ Başkalarından önce, suya, giden kimse; (S, Mgh, K,) yahut su aramak için önce gönderilen kimse; (Msb,) ve onlar için ipleri ve kovaları hazırlayan; (S, O, Msb,) ve çamurla [S’nin bir nüshasında “ve doldurur”] sulukları sıvayan ve onlar için su çeken; (S, TA;) bunun gibi ↓ **فَارِطٌ** da; (S, Mgh, O, Msb, TA;) **فَعَلٌ** vezninde olup **فَاعِلٌ** vezninin mânâsında olarak; (S, Msb, TA,) **تَبَعٌ**’ın **تَابِعٌ** mânâsında olması gibi: (S, TA:) ve o görevi yapan kimselerin bir topluluğu; (S, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **فُرَّاطٌ** da, (S, Msb, K, TA,) **فَارِطٌ**’ın çoğuludur: (Msb, TA:) **رَجُلٌ فَرَطٌ** ve **قَوْمٌ فَرَطٌ** dersin. (S, Msb.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الحَوْضِ** [Ben, Havz’a sizin öncünüz olacağım]. (S, O.) ― -b2- **فَارِطٌ**’a da bak. ― -b3- [Bundan,] (mecaz:) bulûğa erişmemiş [ölmüş] çocuk: (K, TA:) [buradan **اِفْتَرَطَ فَرَطًا** ibaresi: 4’e bak:] çoğulu **أَفْرَاطٌ**: yahut **فَرَطٌ** bu mânâda hem tekil hem çoğuldur. (TA.) ― -b4- Bundan ayrıca, (S, Msb,) (mecaz:) önceden, yahut evvelden, hazırlanmış bir mükâfat veya karşılık: (S, Mgh, Msb, K:) ve aynı türden bir iş veya fiil. (K.) Ölmüş bir bebek hakkında, (S, Msb,) **اَللّٰهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا** dersin; yani: Ey Allah, onu bizim için önceden, yahut evvelden, hazırlanmış bir mükâfat veya karşılık [sebebi] kıl. (S, Mgh, Msb.) ― -b5- [Bundan ayrıca,] (mecaz:) diğer sulardan önce varılan su. (K, TA.) ― -b6- [Bundan ayrıca,] **أَفْرَاطُ الصُّبْحِ**, (S, O,) yahut **الصَّبَاحِ**, (K,) (mecaz:) tan vaktinin müjdeleri yahut ön belirtileri; (K,) yahut müjdelerin yahut ön belirtilerin başlangıçları: (S, O,) tan vaktinin: (S, O, K:) tekili **فَرَطٌ**. (Lth, TA.) ― -b7- **فَرْطٌ**’a da bak, son cümle. -A2- Ayrıca: acele. (TA.) ― -b2- Sonraki paragrafa da bak.

فُرُطٌ
فُرُطٌ ذ Süratli bir at; (S, O, K;) başkalarından önce geçen, öne çıkan, geride bırakan, yahut önce varan: (S, A, O:) çoğulu **أَفْرَاطٌ**. (L, TA.) ― -b2- Hakkı olan sınırların yahut adil ölçülerin aşıldığı bir hâl yahut iş: (S, O, K:) yahut ihmal edildiği; (S, * TA;) bunun gibi ↓ **فَرَطٌ** da: (TA:) yahut hor görülüp ihmal edildiği. (AHeyth, O, TA.) **كُلُّ أَمْرِ فُلَانٍ فُرُطٌ** dersin: Filânın işinin tamamı, hakkı olan sınırların yahut adil ölçülerin aşıldığı bir hâldir. (A, TA.) Kur’ân’da [xviii. 27] şöyle denilmiştir: **وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا**, yani: ve onun işi, hakkı olan sınırların yahut adil ölçülerin aşıldığı bir hâldir: (S, O:) yahut itaatin ihmal edilip aldırış edilmediği bir hâl: (TA:) yahut geri kalmışlığın öne alınması ( **تَقْدِيمُ العَجْزِ** ): (Zj:) yahut pişmanlık: yahut bazılarına göre mânâ, burada hemen ardından gelen şeydir: (O, TA:) kötülük; zulüm; haddi aşma: (O, K, TA:) bazıları da, bunun acele etmek yahut hızlandırmak mânâsına geldiğini söyler. (TA.) -A2- **فُرُطٌ** (S, O) ve ↓ **فُرْطٌ** (O) Bir **أَكَمَة** [denilen türden] yükselti; dağa benzeyen: (S, O:) yahut ikincisi, Zbd’ye göre, dağın eteği ( **سَفْح** ): (TA:) çoğulu **أَفْرَاطٌ** (Zbd, S, O) ve **أَفْرُطٌ**. (O.) [**فَرْطٌ**’a da bak, sondan bir önceki cümle.]

فَرْطَةٌ
فَرْطَةٌ ذ Bir defalık dışarı çıkma; (S, O, K;) ve öne geçme yahut önce gitme. (S, O.) ― -b2- [Aceleyle yahut düşünülmeden söylenen söz veya yapılan iş: çoğulu **فَرَطَاتٌ**. (1 ve 3’e bak.)] **اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِى فَرَطَاتِى** dersin; yani **مَا فَرَطَ مِنِّى** [mânâsı: Ey Allah, benden sadır olan aceleyle yahut düşünülmeden söylenen sözlerimi yahut yaptığım işlerimi bağışla]: (TA:) [yahut acelecilik yahut ileri atılma ve haddi aşma fiillerimi: zira] **الفَرْطَةُ فِى الدِّينِ** [bu örnekte **الفُرْطَة** okunması gerekmezse; nitekim K’nin Türkçe tercümanı böyle yapmıştır,] dinde acelecilik yahut ileri atılma ve haddi aşma demektir. (TA.)

فُرْطَةٌ
فُرْطَةٌ ذ Dışarı çıkma fiili; (S, O, K; *) ve öne geçme yahut önce gitme. (S, O.) Buradan Ümmü Seleme’nin, Âişe’ye, sözü: **نَهَاكِ عَنِ الفُرْطَةِ فِى البِلَادِ** [O (Muhammed’i kastederek) seni memlekete yahut vilâyetlere çıkmaktan men etti]. (S, O.) Ve **فُلَانٌ ذُو فُرْطَةٍ فِى البِلَادِ**: Filân, çok yolculuk yapan kimsedir. (TA.)

فَرَطِىٌّ
فَرَطِىٌّ ذ ve **فُرَطِىٌّ**, (Ibn-’Abbâd, K,) fakat ikincisinin Moheet’te damme ile olduğu söylenir, [ki bu, büyük ihtimalle onun **فُرْطِىٌّ** olduğu demektir; O’da da böyle yazılmıştır,] (TA,) deveye ve adama nisbetle: uysal olmayan, inatçı yahut dikbaşlı; (Ibn-’Abbâd, K;) idare edilir yahut boyun eğer hâle getirilmeyen. (TA.)

فِرَاطٌ
فِرَاطٌ ذ (S, O) ve ↓ **فُرَاطَةٌ**, **ثُمَامَةٌ** gibi, yahut ↓ **فِرَاطَةٌ**, (O’da böyledir,) kabilelerden ona ilk varan kimseye ait olan su; (S, O;) birçok kabile arasında ortak mülk olan ve ona ilk varana ait olan su: (O, K:) ve aynı şekilde son kelime kuyuya nisbetle de kullanılır. (TA.) **بَيْنَ بَنِى فُلَانٍ ↓ هٰذَا مآءٌ فُرَاطَةٌ وَبَنِى فُلَانٍ** dersin; yani: [Bu, filânın oğulları ile filânın oğulları arasında bir sudur; öyle ki] hangisi ona önce varırsa [hayvanlarını] sular ve ötekiler onu sıkıştırmaz. (TA.)

فُِرَاطَةٌ
فُِرَاطَةٌ ذ: **فِرَاطٌ**’a bak, üç yerde.

فَارِطٌ

**فَارِطٌ** ذ Önceleyen; öne giden; önce, önceden, ilk veya en önde olan yahut olan hâle gelen; önceliği veya öne geçmeyi olan yahut elde eden: çoğulu **فُرَّاطٌ**. (TA.) ― -b2- Tekil ve çoğul için **فَرَطٌ** maddesine, ilk cümleye bak. ― -b3- **فُرَّاطُ القَطَا**: **قطا** denilen [kuşların] (kum tavuğu) en önde olanları; ötekilerden önce vadiye ve suya gidenler. (S, TA.) ― -b4- **فَارِطٌ** ayrıca, kabri kazmak için önce giden kimse mânâsına da gelir: çoğulu yukarıdaki gibidir; ayrıca **فَوَارِطُ** da gelir; bu sonuncusu, **فَارِسٌ**’in çoğulu olan **فَوَارِسُ** gibi, şâzdır; O.’da böyle denildiği üzere. (TA.) ― -b5- Ve bundan dolayı, (Lth, TA,) **الفَارِطَانِ**, (Lth, S, O, K,) A’da ↓ **الفَرَطَانِ**, (TA,) (mecazen:) İki yıldız; (Lth, S, O, K,) birbirinden ayrı, her biri ötekinden ayrı; (Lth, S, O,) [ayı’nın kuyruğundaki yıldızlardan önce; görünüşe göre Büyük Ayı kastedilerek] **بَنَات نَعْش** denilen [yıldızlardan] önce; (K,) yahut **بنات نعش**’ın sediri (**سَرِير**)nden önce: [her biri] bir erkekler topluluğunun önünden kabri kazmak için giden **فارط**’a benzetilmiştir. (Lth, O, TA.)

**مُفْرَطٌ**
**مُفْرَطٌ** ذ Önceden gönderilmiş; yahut ilk; yahut en önde. (TA.) Bundan dolayı Kur’ân’da [xvi. 64] geçen söz, (TA,) **وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ**: Ve onların ateşe [Cehennem ateşine] önce, yahut ilk, yahut en önde gönderilecekleri ve oraya süratle sevk edilecekleri; (Az, O, K, TA;) bunun asıl mânâ olmasıyla: (Az, O, TA:) yahut ateşte [Cehennem ateşinde] unutulmuş: (Mujلhid, Fr, O) (Fr:) yahut ihmal edilmiş, yahut bırakılmış: (TA:) yahut ateşte unutulmuş ve ihmal edilmiş yahut bırakılmış: ve başka bir kıraat ↓ **مُفْرِطُونَ**’dur; mânâsı, kendilerine tayin edilen sınırları aşanlardır: (O, K:) ve bir başkası ↓ **مُفَرِّطُونَ**’dur; mânâsı, günahlar bakımından kendilerine karşı [vazifelerinde] kusur edenlerdir. (TA.) ― -b2- [Dolu, yahut] dolu; selin bıraktığı bir su birikintisine uygulanır. (S, TA.)

**مُفْرِطٌ**
**مُفْرِطٌ** ذ Gerekli sınırları, yahut doğru ölçüleri aşan; aşırılık eden; bir adama uygulanır: aşırı; herhangi bir şeye uygulanır; meselâ boyluluk ve kısalık gibi. (TA.) ‘Alî’den bir rivayette şöyle denilmiştir: ↓ **لَا تَرَى الجَاهِلَ اـَلَّا مُفْرِطًا أَوْ مُفَرِّطًا**: Sen cahili, yaptığı şeyde gerekli sınırları aşan yahut onda yapması gereken şeyde kusur eden olmaktan başka türlü görmezsin. (TA.) **مُفْرَطٌ**’a da bak.

**مُفَرِّطٌ**
**مُفَرِّطٌ** ذ: **مُفْرَطٌ** ve **مُفْرِطٌ**’a bak.

**مَفَارِطٌ**
**مَفَارِطٌ** ذ Bir ülkenin yahut benzerinin uçları. (TA.)

**فُلَانٌ مُفْتَرِطُ السِّجَالِ اـِلَى العُلَى**
**فُلَانٌ مُفْتَرِطُ السِّجَالِ اـِلَى العُلَى** ذ [Böyle birinin yarışması yüceliğe erişmede en öndedir]; yani onda önceliği vardır: [1, ilk cümleye bak:] (TA:) bir adamı övmek için söylenir. (TA, رنق maddesinde.)
