# فرقد (ف-ر-ق-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ر - ق - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَرْقَدُ: ولدُ البقرةِ. وقال طرفة:
كَمَكْحولَتَيْ مذعورَةٍ أُمِّ فَرْقَدِ
والفَرْقدانِ: نجمان قريبان من القطب.

##### Türkçe

**الفَرْقَدُ**: sığırın yavrusu. Tarafe dedi ki:
أُمِّ **فَرْقَدِ**’in ürkmüş iki sürmelisi gibi
**والفَرْقدانِ**: kutba yakın iki yıldızdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَرْقَدُ: ولد البقرة، والأُنثى فَرْقَدَة؛ قال طرفة يصف عيني ناقته:
طَحُورانِ عُوَّارَ القَذى، فَتراهُما
كَمَكْحُولَتَيْ مَذْعُورَةٍ أُمِّ فرْقَدِ
طَحُورانِ: راميتانِ. وعُوَّارُ القَذى: ما أَفْسَدَ العين، وحكى ثعلب فيه الفُرْقُود؛ وأَنشد:
ولَيْلَةٍ خامِدَةٍ خُمودا،
طَخْياءَ تُعْشِب الجَدْيَ والفُرقودا،
إِذا عُمْيرٌ هَمَّ أَن يَرْقُودا
وأَراد يَرْقُد فأَشبع الضمة.
والفَرْقدانِ: نجمان في السماء لا يغرُبانِ ولكنهما يطوفان بالجدي، وقيل: هما كوكبان قريبان من القُطْب، وقيل: هما كوكبان في بنات نَعْش الصغرى. يقال: لأَبْكِيَنَّكَ الفَرْقَدَيْن؛ حكاه اللحياني عن الكسائي، أَي طولَ طلوعهما، قال: وكذلك النجوم كلها تنتصب على الظرف كقولك لأَبكينَّك الشمسَ والقَمرَ والنِّسرَ الواقِعَ: كل هذا يُقيمونَ فيه الأَسماء مُقام الظروف؛ قال ابن سيده: وعندي أَنهم يريدون طول طلوعهما فيحذفون اختصاراً واتساعاً وقد قالوا فيهما الفَراقِد كأَنهم جعلوا كل جزء منهما فَرْقَداً؛ قال:
لقد طالَ، يا سَوْداءُ، منكِ المواعِدُ،
ودونَ الجَدَا المأْمِولِ منكَ الفَراقِدُ
قال: وربما قالت العرب لهما الفَرْقد؛ قال لبيد:
حالَفَ الفَرْقَدُ شرْباً في الهُدى،
خُلَّةً باقيةً دُونَ الخَلَل
(* قوله «في الهدى» كذا بالأصل ولعلها في الهوى).

##### Türkçe

**الفَرْقَدُ**: sığırın yavrusu; dişisi **فَرْقَدَة**’dir; Tarafe, dişi devesinin iki gözünü vasfederek dedi ki:

طَحُورانِ عُوَّارَ القَذى، فَتراهُما
كَمَكْحُولَتَيْ مَذْعُورَةٍ أُمِّ **فرْقَدِ**

**طَحُورانِ**: iki atıcı (iki fırlatıcı). **وعُوَّارُ القَذى**: gözü bozan şey; Sa‘leb onda **الفُرْقُود**’u nakletti; ve inşad etti:

ولَيْلَةٍ خامِدَةٍ خُمودا،
طَخْياءَ تُعْشِب الجَدْيَ و**الفُرقودا**،
إِذا عُمْيرٌ هَمَّ أَن يَرْقُودا

Ve **يَرْقُد** istedi; böylece dammeyi doyurdu.

**والفَرْقدانِ**: gökte iki yıldızdır; ikisi de batmaz, fakat oğlak (burcu) etrafında dolaşırlar; ve denildi ki: ikisi kutba yakın iki yıldızdır; ve denildi ki: ikisi Küçük Ayı’daki iki yıldızdır.

Denilir: “Sana mutlaka ağlayacağım **الفَرْقَدَيْن**”; bunu Lihyânî, Kisâî’den nakletti; yani ikisinin doğuşunun uzunluğu. Dedi ki: yıldızların hepsi de böyledir; “Sana mutlaka ağlayacağım güneşi, ayı ve **النِّسرَ الواقِعَ**” demen gibi; bütün bunlarda isimleri zarfın yerine ikame ederler. İbn Sîde dedi ki: Bana göre onlar ikisinin doğuşunun uzunluğunu kastederler; sonra kısaltma ve genişlik (itnâb) ile hazfederler. Ve ikisi hakkında **الفَراقِد** dediler; sanki ikisinin her bir parçasını bir **فَرْقَد** kılmışlar gibi. Dedi ki:

لقد طالَ، يا سَوْداءُ، منكِ المواعِدُ،
ودونَ الجَدَا المأْمِولِ منكَ **الفَراقِدُ**

Dedi ki: Arap bazen ikisine **الفَرْقد** derdi. Lebîd dedi ki:

حالَفَ **الفَرْقَدُ** شرْباً في الهدى،
خُلَّةً باقيةً دُونَ الخَلَل

(* “في الهدى” sözü asılda böyle; belki de “في الهوى”dır.)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ر ق د * * الفَرْقَدُ * ولد البقرة و * الفَرْقَدانِ * نجمان قريبان من القطب

##### Türkçe

* ف ر ق د * * **الفَرْقَدُ** * inek yavrusu; ve * **الفَرْقَدانِ** * kutba yakın iki yıldızdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفرقد: ولد البقرة أو الوحشية منها، والأنثى: فرقدة، قال طرفة، يصف عيني ناقة:
  طحورانعوار القذى فتراهما                      كمكحولتي مذعورة أم فرقد طحوران: راميتان. وعوار القذى: ما أفسد العين. والفرقد: النجم الذؤي يهتدى به، كالفرقود، فيهما، أي في ولد البقرة والنجم، وروي: الفرقود، بمعنى: ولد البقرة، عن ابن الأعرابي، وما استدل بقول الراجز، فيما أنشده عنه ثعلب.

  وليلة خامدة خمودا
  طخياء تعشي الجدى والفرقودا
  إذا عميرهم أن يرقودا وأراد يرقد فأشبع الضمة، قال الصاغاني: قلت: أراد بالفرقود: الفرقد الذي هو النجم لا ولد البقرةن يعني أن الجدي والفرقد اللذين بهما يهتدى في الظلمات، وهما دليلا السفر يعشيان في هذه الليلة لشدة ظلمتها، فيعجزان عن أن يهديا أحدا. فإذا عرفت ذلك فقول المصنف فيهما محل نظر، فتأمل. وهما فرقدان، نجمان في السماء، لا يغربان، ولكنهما يطوفان بالجدي، وقيل: هما كوكبان قريبان من القطب. وقيل هما كوكبان في بنات نعش الصغرى. وقد جاء في الشعر مثنى وموحدا ومجموعا، أما أولا فقول الشاعر:
  وكل أخ يفارقه أخـوه                      لعمر أبيك إلا الفرقدان وأما ثانيا ففي اللسان: وربما قالت العرب لهما: الفرقد، قال لبيد:
  حالف الفرقد شربا في الهدى                      خلة باقية دون الـخـلـل وأما ثالثا فقد قالوا: فيهما: الفراقد، كأنهم جعلوا كل جزء منهما فرقدا، قال:

  لقد طال يا سوداء منك المواعدودون الجدا المأمول منك الفراقد وفرقد، غير منسوب، أكل على مائدة النيب صلى الله عليه وسلم رآه الحسن بن مهران، شيخ لمحمد ابن سلام الجمحي، فهو ثلاثي للبخاري في تاريخه، كذا في تجريد الذهبي. وعتبة بن فرقد بن يربوع السلمي، أبو عبد الله ولي الموصل لعمر، وكان شريفا وشهد خيبر، وابتنى بالموصل دارا ومسجدا. صحابيان. وفاته: فرقد العجلي، ويقال: التميمي، ذهبت به أمه إلى النبي صلى الله عليه وسلم فدعا له. وفرقد: ع ببخارى، نقله الصاغاني. وفراقد، كعلابط: شعبة من شق غيقة، تدفع في وادي الصفراء.
 ومما يستدرك عليه: الفرقد من الأرض: المستوي الصلب. وأبو جعفر محمد بن علي بن مخلد الفرقدي الداركي الأصبهاني، توفي سنة 307. ومحمد بن جعفر بن الهيثم بن فرقدي الضبي الفرقدي، إلى جده، أصبهاني، روى.

##### Türkçe

**الفرقد**: sığırın yavrusu yahut onun yabanî olanının (yavrusu); dişisi: **فرقدة**. Tarafe dedi, bir dişi devenin iki gözünü vasfederken:
  İkisi de temizdir; çapak körlüğü yoktur; onları görürsün                      korkmuş bir **فرقد** anasının iki sürmeli gözü gibi
**طحوران**: (ikisi) atıcıdır. **وعوار القذى**: gözü bozan şey. **الفرقد**: kendisiyle yol bulunulan parlak yıldız; **كالفرقود** gibi; ikisinde de, yani sığır yavrusunda ve yıldızda. Ve rivayet edildi: **الفرقود**; “sığır yavrusu” mânâsında; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve râcizin sözüyle istidlâl edilen şey, Sa‘leb’in ondan naklettiği şeydedir.

  Ve bir gece, sönük, sönüklükçe,
  Karanlık; **الجدى**’yi ve **الفرقودا**’yı şaşırtır,
  Eğer onların küçükleri **يرقودا** olursa.
**يرقودا** dedi; **يرقد** (uyur) demek istedi; ötreyi doyurdu. Sâgânî dedi: Dedim: **الفرقود** ile muradı, sığır yavrusu değil, yıldız olan **الفرقد**’dir; yani karanlıklarda kendileriyle yol bulunulan **الجدي** ve **الفرقد**; ve onlar yolculuğun iki delilidir; bu gecede karanlığının şiddetinden dolayı şaşırırlar da, kimseye yol gösteremezler. Bunu bildiğinde, musannifin “ikisinde” sözü nazar mahallidir; öyleyse düşün. Ve onlar iki **فرقد**’dir; gökte iki yıldız; batmazlar; fakat **الجدي** etrafında dönerler. Ve denildi: onlar kutba yakın iki yıldızdır. Ve denildi: onlar **بنات نعش الصغرى** içinde iki yıldızdır. Şiirde ikili, tekil ve çoğul olarak gelmiştir. Birincisi şairin sözü:
  Ve her kardeş, kardeşinden ayrılır                      babanın ömrüne yemin olsun ki, ancak iki **الفرقدان** (ayrılmaz)
İkincisine gelince, Lisân’da: Araplar bazen ikisine **الفرقد** derdi. Lebîd dedi:
  **الفرقد** ile hidayette içmeye yemin etti                      bozulma olmaksızın bâkî kalan bir dostluk
Üçüncüsüne gelince, “ikisinde” **الفراقد** dediler; sanki onların her bir parçasını bir **فرقد** kılmışlardır. Dedi:

  Ey Sevda, senden vaatler uzadı; ve senden umulan **الجدا**’dan aşağı (kaldı) **الفراقد**
Ve **فرقد**, nisbesiz: Nebî صلى الله عليه وسلم’in sofrasında yemek yedi; Hasan b. Mihrân onu gördü; Muhammed b. Selâm el-Cumahî’ye şeyh idi; böylece Buhârî’nin Târîh’inde onun için üçlüdür; Zehebî’nin Tecrîd’inde böyle (geçer). Ve Utbe b. **فرقد** b. Yerbû‘ es-Sülemî, Ebû Abdillah: Ömer için Musul’a vâli oldu; şerefli idi; Hayber’e şahit oldu; Musul’da bir ev ve bir mescid bina etti. İkisi de sahâbîdir. Ve onun vefatı: **فرقد** el-‘Aclî; ve denilir: et-Temîmî; annesi onu Nebî صلى الله عليه وسلم’e götürdü; o da onun için dua etti. Ve **فرقد**: Buhârâ’da bir yer; Sâgânî onu nakletti. Ve **فراقد**, **كعلابط** gibi: Ğîka yarığından bir şube; Vâdî’s-Safrâ’ya itilir.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: yerden **الفرقد**: düz, sert (yer). Ve Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ali b. Mahlad el-**فرقدي** ed-Dârekî el-İsfahânî; 307 senesinde vefat etti. Ve Muhammed b. Ca‘fer b. el-Heysem b. **فرقدي** ed-Dabbî el-**فرقدي**; dedesine nisbetle; İsfahânî; rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَرْقَدٌ
فَرْقَدٌ ذ A calf: (S:) accord. to Aboo-Kheyreh, after he has become about two months old: (TA voce عِجْلٌ:) or the calf of a wild cow; as also ↓ فُرْقُودٌ: (IAar, O, L, K:) fem. فَرْقَدَةٌ. (L.) ― -b2- And الفَرْقَدُ (O, L, K) and ↓ الفُرْقُودُ (O, K) (assumed tropical:) The asterism (نَجْم) by which one directs his course (O, K) by sea and by land; (O;) two stars [b and y of Ursa Minor]; (L, K;) also called (in poetry, O, K, [and generally in prose,]) الفَرْقَدَانِ; (O, L, K;) thus in a verse cited voce اـِلَّا; (O;) they are two stars near the قُطْب [or pole-star]; (S, L;) two stars that never set, revolving round the جَدْى [or pole-star], both in Ursa Minor; (L;) the two bright stars of the four that form the angles of a quadrilateral figure in Ursa Minor; (Kzw;) also called by the Arabs الفَرَاقِدُ [which is the pl. of الفَرْقَدُ]. (L.) -A2- And فَرْقَدُ signifies also A level, or an even, land. (Ibn- 'Abbلd, O.)

فُرْقُودٌ
فُرْقُودٌ ذ : see above, first and second sentences.

##### Türkçe

فَرْقَدٌ
**فَرْقَدٌ** ذ Bir buzağı: (S:) Ebû-Hayre’ye göre, yaklaşık iki aylık olduktan sonra: (TA, **عِجْلٌ** maddesinde:) yahut yabanî bir ineğin buzağısı; bunun gibi ↓ **فُرْقُودٌ**: (IAar, O, L, K:) müennesi **فَرْقَدَةٌ**. (L.) ― -b2- Ve **الفَرْقَدُ** (O, L, K) ve ↓ **الفُرْقُودُ** (O, K) (mecazî sayılarak:) Kişinin denizde ve karada onunla yolunu doğrulttuğu yıldız kümesi (**نَجْم**); (O, K) (O;) iki yıldız [Küçükayı’nın b ve y’si]; (L, K;) ayrıca (şiirde, O, K, [ve genellikle nesirde,]) **الفَرْقَدَانِ** diye de adlandırılır; (O, L, K;) **اـِلَّا** maddesinde zikredilen bir beyitte böyledir; (O;) onlar **قُطْب** [yahut kutup-yıldızı] yakınında iki yıldızdır; (S, L;) **جَدْى** [yahut kutup-yıldızı] etrafında dönen, hiç batmayan iki yıldız, ikisi de Küçükayı’dadır; (L;) Küçükayı’da dörtgen bir şeklin köşelerini oluşturan dört yıldızın iki parlak yıldızı; (Kzw;) ayrıca Araplar tarafından **الفَرَاقِدُ** diye de adlandırılır [ki bu, **الفَرْقَدُ**’ün çoğuludur]. (L.) -A2- Ve **فَرْقَدُ** ayrıca düz, yahut düzgün, bir araziyi de ifade eder. (İbn- ‘Abbâd, O.)

فُرْقُودٌ
**فُرْقُودٌ** ذ : yukarıya bak, birinci ve ikinci cümleler.
