# فرقد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فرقد

الفرقد: ولد البقرة أو الوحشية منها، والأنثى: فرقدة، قال طرفة، يصف عيني ناقة:
  طحورانعوار القذى فتراهما                      كمكحولتي مذعورة أم فرقد طحوران: راميتان. وعوار القذى: ما أفسد العين. والفرقد: النجم الذؤي يهتدى به، كالفرقود، فيهما، أي في ولد البقرة والنجم، وروي: الفرقود، بمعنى: ولد البقرة، عن ابن الأعرابي، وما استدل بقول الراجز، فيما أنشده عنه ثعلب.

  وليلة خامدة خمودا
  طخياء تعشي الجدى والفرقودا
  إذا عميرهم أن يرقودا وأراد يرقد فأشبع الضمة، قال الصاغاني: قلت: أراد بالفرقود: الفرقد الذي هو النجم لا ولد البقرةن يعني أن الجدي والفرقد اللذين بهما يهتدى في الظلمات، وهما دليلا السفر يعشيان في هذه الليلة لشدة ظلمتها، فيعجزان عن أن يهديا أحدا. فإذا عرفت ذلك فقول المصنف فيهما محل نظر، فتأمل. وهما فرقدان، نجمان في السماء، لا يغربان، ولكنهما يطوفان بالجدي، وقيل: هما كوكبان قريبان من القطب. وقيل هما كوكبان في بنات نعش الصغرى. وقد جاء في الشعر مثنى وموحدا ومجموعا، أما أولا فقول الشاعر:
  وكل أخ يفارقه أخـوه                      لعمر أبيك إلا الفرقدان وأما ثانيا ففي اللسان: وربما قالت العرب لهما: الفرقد، قال لبيد:
  حالف الفرقد شربا في الهدى                      خلة باقية دون الـخـلـل وأما ثالثا فقد قالوا: فيهما: الفراقد، كأنهم جعلوا كل جزء منهما فرقدا، قال:

  لقد طال يا سوداء منك المواعدودون الجدا المأمول منك الفراقد وفرقد، غير منسوب، أكل على مائدة النيب صلى الله عليه وسلم رآه الحسن بن مهران، شيخ لمحمد ابن سلام الجمحي، فهو ثلاثي للبخاري في تاريخه، كذا في تجريد الذهبي. وعتبة بن فرقد بن يربوع السلمي، أبو عبد الله ولي الموصل لعمر، وكان شريفا وشهد خيبر، وابتنى بالموصل دارا ومسجدا. صحابيان. وفاته: فرقد العجلي، ويقال: التميمي، ذهبت به أمه إلى النبي صلى الله عليه وسلم فدعا له. وفرقد: ع ببخارى، نقله الصاغاني. وفراقد، كعلابط: شعبة من شق غيقة، تدفع في وادي الصفراء.
 ومما يستدرك عليه: الفرقد من الأرض: المستوي الصلب. وأبو جعفر محمد بن علي بن مخلد الفرقدي الداركي الأصبهاني، توفي سنة 307. ومحمد بن جعفر بن الهيثم بن فرقدي الضبي الفرقدي، إلى جده، أصبهاني، روى.

### Türkçe

**الفرقد**: sığırın yavrusu yahut onun yabanî olanının (yavrusu); dişisi: **فرقدة**. Tarafe dedi, bir dişi devenin iki gözünü vasfederken:
  İkisi de temizdir; çapak körlüğü yoktur; onları görürsün                      korkmuş bir **فرقد** anasının iki sürmeli gözü gibi
**طحوران**: (ikisi) atıcıdır. **وعوار القذى**: gözü bozan şey. **الفرقد**: kendisiyle yol bulunulan parlak yıldız; **كالفرقود** gibi; ikisinde de, yani sığır yavrusunda ve yıldızda. Ve rivayet edildi: **الفرقود**; “sığır yavrusu” mânâsında; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve râcizin sözüyle istidlâl edilen şey, Sa‘leb’in ondan naklettiği şeydedir.

  Ve bir gece, sönük, sönüklükçe,
  Karanlık; **الجدى**’yi ve **الفرقودا**’yı şaşırtır,
  Eğer onların küçükleri **يرقودا** olursa.
**يرقودا** dedi; **يرقد** (uyur) demek istedi; ötreyi doyurdu. Sâgânî dedi: Dedim: **الفرقود** ile muradı, sığır yavrusu değil, yıldız olan **الفرقد**’dir; yani karanlıklarda kendileriyle yol bulunulan **الجدي** ve **الفرقد**; ve onlar yolculuğun iki delilidir; bu gecede karanlığının şiddetinden dolayı şaşırırlar da, kimseye yol gösteremezler. Bunu bildiğinde, musannifin “ikisinde” sözü nazar mahallidir; öyleyse düşün. Ve onlar iki **فرقد**’dir; gökte iki yıldız; batmazlar; fakat **الجدي** etrafında dönerler. Ve denildi: onlar kutba yakın iki yıldızdır. Ve denildi: onlar **بنات نعش الصغرى** içinde iki yıldızdır. Şiirde ikili, tekil ve çoğul olarak gelmiştir. Birincisi şairin sözü:
  Ve her kardeş, kardeşinden ayrılır                      babanın ömrüne yemin olsun ki, ancak iki **الفرقدان** (ayrılmaz)
İkincisine gelince, Lisân’da: Araplar bazen ikisine **الفرقد** derdi. Lebîd dedi:
  **الفرقد** ile hidayette içmeye yemin etti                      bozulma olmaksızın bâkî kalan bir dostluk
Üçüncüsüne gelince, “ikisinde” **الفراقد** dediler; sanki onların her bir parçasını bir **فرقد** kılmışlardır. Dedi:

  Ey Sevda, senden vaatler uzadı; ve senden umulan **الجدا**’dan aşağı (kaldı) **الفراقد**
Ve **فرقد**, nisbesiz: Nebî صلى الله عليه وسلم’in sofrasında yemek yedi; Hasan b. Mihrân onu gördü; Muhammed b. Selâm el-Cumahî’ye şeyh idi; böylece Buhârî’nin Târîh’inde onun için üçlüdür; Zehebî’nin Tecrîd’inde böyle (geçer). Ve Utbe b. **فرقد** b. Yerbû‘ es-Sülemî, Ebû Abdillah: Ömer için Musul’a vâli oldu; şerefli idi; Hayber’e şahit oldu; Musul’da bir ev ve bir mescid bina etti. İkisi de sahâbîdir. Ve onun vefatı: **فرقد** el-‘Aclî; ve denilir: et-Temîmî; annesi onu Nebî صلى الله عليه وسلم’e götürdü; o da onun için dua etti. Ve **فرقد**: Buhârâ’da bir yer; Sâgânî onu nakletti. Ve **فراقد**, **كعلابط** gibi: Ğîka yarığından bir şube; Vâdî’s-Safrâ’ya itilir.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: yerden **الفرقد**: düz, sert (yer). Ve Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ali b. Mahlad el-**فرقدي** ed-Dârekî el-İsfahânî; 307 senesinde vefat etti. Ve Muhammed b. Ca‘fer b. el-Heysem b. **فرقدي** ed-Dabbî el-**فرقدي**; dedesine nisbetle; İsfahânî; rivayet etti.
