# فرقع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فرقع

فرقع فرقعة: عدا عدوا شديدا موليا، كما في التكملة. فرقع فلانا: لوى عنقه. فرقع الأصابع: نقضها، والفرقعة والتفقيع واحد، وقد نهي عنه في الصلاة. وفي حديث مجاهد: كره أن يفرقع الرجل أصابعه في الصلاة. وهو غمزها حتى يسمع لمفاصلها صوت، فتفرقعت، وافرنقعت فرقعة وافرنقاعا. وقال ابن دريد: قولهم: تفرقع: هو صوت بين شيئين يضربان. والفرقاع، بالكسر: الضرط، نقله ابن دريد عن بعض العرب. والفرقعة، كقنفذة: الاست، لغة يمانية، نقله ابن الأعرابي والليث، كالقرفعة. والافرنقاع: الفرقعة. والافرنقاع عن الشيء: الانكشاف عنه، والتنحي، وقال ابن الأثير: هو التحول والتفرق، وفي كتاب الشواذ لابن جني: يقال: افرنقع القوم عن الشيء، أي تفرقوا عنه. وفي الصحاح في كلام عيسى بن عمر: افرنقعوا عني. أي انكشفوا وتنحوا، وفي العباب: سقط عيسى بن عمر عن حمار له، فاجتمع - وقال ابن جني في الشواذ: ومما يحكى في ذلك أن أبا علقمة النحوي عثر به الحمار، فاجتمع - الناس عليه، فلما أفاق قال: ما لكم تكأكأتم علي كتكأكئكم على ذي جنة? افرنقعوا عني. وهكذا في العباب أيضا. وزاد ابن جني: فقال بعض الحاضرين: إن شيطانه يتكلم بالهندية. ومما يستدرك عليه: يقال: سمعت لرجله صرقعة وفرقعة، بمعنى واحد. وتفرقع الرجل: انقبض كتقرعف. كذا في اللسان عن الأزهري. وأورده المصنف في قرفع كما سيأتي، وقال أبو عمرو الدوري: بلغني عن عيسى بن عمر أنه كان يقرأ: حتى إذا افرنقع عن قلوبهم. أي حتى إذا كشف عن قلوبهم. نقله ابن جني في الشواذ، قلت: وقراءة العامة:  حتى إذا فزع عن قلوبهم  وسيأتي قريبا.

### Türkçe

**فرقع** **فرقعة**: tekmîle’de olduğu gibi, şiddetli bir koşuşla, yüz çevirip uzaklaşarak koştu. **فرقع** birini: boynunu büktü. **فرقع** **الأصابع**: onları çıtlattı; **الفرقعة** ile **التفقيع** birdir; namazda ondan nehiy gelmiştir. Mücâhid’in hadîsinde: kişinin namazda **أصابعه**’ni **يفرقع** etmesini mekruh gördü. Bu, eklemlerine bir ses işitilinceye kadar onları sıkmaktır; böylece çıtlattı; **افرنقعت** bir **فرقعة** ve bir **افرنقاعا** ile. İbn Düreyd dedi: onların “**تفرقع**” sözleri: birbirine vurulan iki şey arasındaki bir sestir. **الفرقاع** (kesre ile): yellenme; bunu İbn Düreyd bazı Araplardan nakletti. **الفرقعة** ( **قنفذة** vezninde): makat; Yemenî bir lügat; bunu İbnü’l-A‘râbî ve el-Leys nakletti; **القرفعة** gibi. **الافرنقاع**: **الفرقعة**’dır. Bir şeyden **الافرنقاع**: ondan açığa çıkma ve uzaklaşmadır. İbnü’l-Esîr dedi: o, dönüşme ve ayrılıp dağılmadır. İbn Cinnî’nin **كتاب الشواذ**’unda: “**افرنقع** kavim bir şeyden” denir; yani ondan ayrılıp dağıldılar. **الصحاح**’ta Îsâ b. Ömer’in sözünde: “**افرنقعوا** benden.” yani açığa çıkın ve uzaklaşın. **العباب**’da: Îsâ b. Ömer kendisine ait bir eşekten düştü de toplandı — ve İbn Cinnî **الشواذ**’da dedi: bunun hakkında hikâye edilenlerdendir ki Ebû ‘Alkame en-Nahvî’nin eşeği onu sendeletti de toplandı — insanlar onun üzerine; ayılınca dedi: “Size ne oluyor, bir cinli üzerine üşüşmeniz gibi üzerime üşüştünüz? **افرنقعوا** benden.” **العباب**’da da böyledir. İbn Cinnî artırdı: hazır bulunanlardan biri dedi ki: “Onun şeytanı Hintçe konuşuyor.” Üzerine istidrâk olunacaklardandır: “Onun ayağına bir **صرقعة** ve **فرقعة** işittim” denir; tek bir mânâ ile. **تفرقع** adam: **تقرعف** gibi büzüldü. Lisân’da Ezherî’den böyle. Musannif bunu, geleceği üzere, **قرفع** maddesinde de zikretti. Ebû ‘Amr ed-Dûrî dedi: Îsâ b. Ömer’den bana ulaştı ki o şöyle okurdu: “**حتى إذا افرنقع عن قلوبهم**.” yani “kalplerinden açığa çıkarıldığı vakit.” Bunu İbn Cinnî **الشواذ**’da nakletti. Dedim: avâmın kıraati: “**حتى إذا فزع عن قلوبهم**”; yakında gelecektir.
