# فرك — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%83/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فرك

الكاف والراء والفاء معهما
ك ر ف، ك ف ر، ف ك ر، ف ر ك مستعملات كرف:
كَرَف يكرفُ ويكرفُ، لغتان، الحمار، وكل دابة كذلك، كرفاً، وهو شمه البول ورفعه رأسه، حتى يقلص شفتيه، وربما قالوا: كَرَفَها، أي: تشمم بولها، قال:
مشاخساً طوراً و طوراً كارفا
كفر: الكُفرُ: نقيض الإيمان. ويقال لأهل دار الحرب: قد كَفَروا، أي: عصوا وامتنعوا.
والكُفرُ: نقيض الشكر. كَفَر النعمة، أي: لم يشكرها.
والكُفرُ أربعة أنحاء: كُفرُ الجحود مع معرفة القلب، كقوله عز وجل: "وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم".
وكُفْرُ المعاندة: وهو أن يعرف بقلبه، ويأبى بلسانه.
وكُفْرُ النفاق: وهو أن يؤمن بلسانه والقلب كافر.
وكُفْرُ الإنكار: وهو كُفْرُ القلب واللسان.
وإذا ألجأت مطيعك إلى أن يعصيك فقد أَكْفَرْتَه.
والتَّكفيرُ: إيماء الذمي برأسه، يقال: سجد له، وإنما يقال: كَفَّر له.
والتَّكفيرُ: تتويج الملك بتاج، قال:
ملك يلاث برأسه تكْفِيرُ
يصف ثوراً، فالتَّكفيرُ ههنا التاج نفسه.
والرجل يكْفِرُ درعه بثوب كَفْراً، إذا لبسه فوقه، فذلك الثوب كافِر الدرع.
والكافر: الليل والبحر، ومغيب الشمس، وكل شيء غطى شيئاً فقد كَفَرهُ.
والكافِرُ من الأرض: ما بعد عن الناس، لا يكاد ينزله أحد، ولا يمر به أحد، ومن حلها يقال: هم أهل الكُفُور. قال الضرير: هي القرى، واحدها: كَفْرٌ. ويقال: أهل الكُفور عند أهل المدائن كالأموات عند الأحياء.
والكافرُ في لغة العامة: ما استوى من الأرض واتسع.
والكافر: النهر العظيم، قال:
فألقيتها في الثني من جنب كافرٍ		كذلك أقنو كل قط مضـلـل
يعني: النهر الكثير الماء.
والكَفَرُ: الثنايا من الجبال، قال أمية:
وليس يبقى لوجه الله مختـلـق		إلا السماء وإلا الأرض والكَفَرُ
والكَفّارة: ما يكفر به من الخطيئة واليمين فيمحى به.
والكافور: كم العنب قبل أن ينور، قال:
كالكرم إذا نادى من الكافور
وكافوره: ورقة الذي يستره.
والكافورُ: شيء من أخلاط الطيب. والكافُورُ: عين ماء في الجنة. والكافُورُ: نبات نوره كنور الأقحوان. والكافُورُ: الطلع. وإذا أنثوا قالوا: الكُفُرَّى. والجميع: الكَوافير، يخرج من النخل كأنه نعلان مطبقان، والحمل بينهما منضود، والطرف محدد. ومنهم من يقول: هذه كَفَرّاة واحدة، وهذه كَفرَّى واحدة، لا يُنون.
والكَفْرُ: عصا قصيرة.
ورجل كِفِرِّينٌ عِفِرِّينٌ: عِفْريتٌ خبيثٌ.
ورجل مُكَفَّرٌ: محسانٌ لا تشكر نعمه.
ويقال: مكْفُورٌ بك يا فلان عنيت وآذيت، يقال للرجل تأمره فيعمل على غير ما تأمره.
فكر: الفِكرُ: اسم التفكر. فكر في أمره وتفكر. ورجل فِكيرٌ: كثير التفكر. والفِكْرةُ والفِكْر واحد.
فرك: الفَرْكُ: دلكك شيئاً حتى ينقشر عن لبه كالجوز.
والفَرِك: المُتَفَرِّك قشره.
وأفرك البُرُّ، أي: اشتد في سنبله، قال:
أمكنك الفَركُ ولا يبيسُ
وبُرٌّ فَريكٌ وهو الذي فُرك ونقي.
وامرأة فاركٌ، وجمعها فواركُ: تبغض زوجها، فَرِكَتْهُ وفَرَكَتْه، لغتان. وفِرْكُهُ: بغضه.
ورجل مُفرك: تبغضه النساء ويقال للرجل أيضاً: فَرَكَها فِرْكاً، أي: أبغضها قال رؤبة:
ولم يضعها بين فِرْكٍ وعشق
وإذا زالت الوابلة عن صدفة الكتف فاسترخى المنكب قيل: قد انفرك منكبه، وانفركتْ وابلته، وإن كان مثله في الفخذ قيل: حرق الرجل فهو محروق، وحرقت حارقته، وذلك إذا أصابه انخلاع في وابلته. والوابلة: العظم المفلك الرأس، وهو المدخل في حق الورك، والحارقة: العصبة التي تمسك الوابلة في الصدفة.

### Türkçe

**الكاف والراء والفاء** bunlarla birlikte
**ك ر ف**، **ك ف ر**، **ف ك ر**، **ف ر ك** kullanımdadır.

**كرف**:
**كَرَف** **يكرفُ** ve **يكرفُ**; iki lehçedir. Eşek, ve her binek hayvanı da böyledir; **كرفاً** (yapar); bu, idrarı koklaması ve başını kaldırmasıdır; ta ki dudaklarını büzüştürünceye kadar. Bazen: **كَرَفَها** derler; yani: onun idrarını kokladı. Dedi ki:
مشاخساً طوراً و طوراً كارفا

**كفر**:
**الكُفرُ**: imanın zıddı. Ve harp yurdunun halkı için denir: **قد كَفَروا**; yani: isyan ettiler ve (itaatten) kaçındılar.
Ve **الكُفرُ**: şükrün zıddı. **كَفَر النعمة**; yani: ona şükretmedi.
Ve **الكُفرُ** dört kısımdır: kalbin bilgisiyle birlikte inkâr küfrü; Aziz ve Celil olanın sözü gibi: **"وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم"**.
Ve inatlaşma küfrü: o, kalbiyle bilir, diliyle kaçınır.
Ve nifak küfrü: o, diliyle iman eder, kalp kâfirdir.
Ve inkâr küfrü: o, kalbin ve dilin küfrüdür.
Ve itaatkârını sana isyan etmeye mecbur bırakırsan, onu **أَكْفَرْتَه** (kâfir kıldın).
Ve **التَّكفيرُ**: zimmînin başıyla işaret etmesi; “ona secde etti” denir; ancak “ona **كَفَّر** etti” denir.
Ve **التَّكفيرُ**: hükümdarın taç ile taçlandırılması; dedi ki:
ملك يلاث برأسه تكْفِيرُ
Bir boğayı vasfeder; burada **التَّكفيرُ** bizzat tacın kendisidir.
Ve adam, zırhını bir elbise ile **يكْفِرُ**; **كَفْراً**; onu onun üstüne giydiği zaman; o elbise zırhın **كافِر**’idir.
Ve **الكافر**: gece ve deniz, ve güneşin batışı, ve her ne bir şeyi örterse onu **كَفَرهُ** (örtmüştür).
Ve yerden **الكافِرُ**: insanlardan uzak olan; neredeyse kimsenin inmediği, kimsenin geçmediği; ona yerleşenler hakkında denir: onlar **أهل الكُفُور**’dur. **الضرير** dedi ki: o, köylerdir; bir tanesi: **كَفْرٌ**. Ve şehir halkı yanında **أهل الكُفور** denir; diriler yanındaki ölüler gibidir.
Ve avam dilinde **الكافرُ**: yerden düzleşmiş ve genişlemiş olan.
Ve **الكافر**: büyük nehir; dedi ki:
فألقيتها في الثني من جنب كافرٍ		كذلك أقنو كل قط مضـلـل
Yani: suyu çok olan nehir.
Ve **الكَفَرُ**: dağlardan geçitler. **أمية** dedi ki:
وليس يبقى لوجه الله مختـلـق		إلا السماء وإلا الأرض والكَفَرُ
Ve **الكَفّارة**: günah ve yemin sebebiyle onunla kefaret olunan şey; onunla silinir.
Ve **الكافور**: üzümün, aydınlanmadan önceki tomurcuğu; dedi ki:
كالكرم إذا نادى من الكافور
Ve onun **كافوره**’u: onu örtenin yaprağıdır.
Ve **الكافورُ**: güzel koku karışımlarından bir şey. Ve **الكافُورُ**: cennette bir su kaynağı. Ve **الكافُورُ**: nuru, papatya nuruna benzer bir bitki. Ve **الكافُورُ**: hurma salkımının tomurcuğu. Dişil yaptıklarında: **الكُفُرَّى** derler. Hepsi: **الكَوافير**; hurma ağacından çıkar; sanki birbirine yapışık iki nal gibidir; ikisinin arasında yük dizilmiştir; ucu sivridir. Onlardan kimi der ki: bu bir **كَفَرّاة**’dır; ve bu bir **كَفرَّى**’dır; tenvinlenmez.
Ve **الكَفْرُ**: kısa değnek.
Ve bir adam **كِفِرِّينٌ عِفِرِّينٌ**: habis bir **عِفْريتٌ**.
Ve bir adam **مُكَفَّرٌ**: iyilik yapan; nimetlerine şükredilmeyen.
Ve denir: ey falan, senin yüzünden **مكْفُورٌ** oldum; eziyet ettin ve incittin; bir adama, ona emredersin de emrettiğinin dışında yaparsa denir.

**فكر**:
**الفِكرُ**: tefekkürün adıdır. İşinde **فكر** etti ve **تفكر** etti. Ve bir adam **فِكيرٌ**: çok tefekkür eden. Ve **الفِكْرةُ** ile **الفِكْر** birdir.

**فرك**:
**الفَرْكُ**: bir şeyi, içinden (özünden) soyuluncaya kadar ovmandır; ceviz gibi.
Ve **الفَرِك**: kabuğu soyulan.
Ve **أفرك البُرُّ**; yani: başağında sertleşti. Dedi ki:
أمكنك الفَركُ ولا يبيسُ
Ve **بُرٌّ فَريكٌ**: o, ovulmuş ve ayıklanmış olandır.
Ve bir kadın **فاركٌ**; çoğulu **فواركُ**: kocasından nefret eder; **فَرِكَتْهُ** ve **فَرَكَتْه**; iki lehçedir. Ve onun **فِرْكُهُ**: onun nefreti.
Ve bir adam **مُفرك**: kadınların nefret ettiği; ve adama da denir: **فَرَكَها فِرْكاً**; yani: ona buğzetti. **رؤبة** dedi ki:
ولم يضعها بين فِرْكٍ وعشق
Ve omuz yuvasından **الوابلة** kayınca ve omuz gevşeyince: onun omzu **انفرك** oldu denir; ve onun **وابلته**’si **انفركتْ**. Eğer bunun benzeri uylukta olursa: adam **حرق** oldu; o da **محروق**tur; ve onun **حارقته**’si **حرقت**; bu, **وابلته**’sine bir çıkık isabet ettiği zamandır. Ve **الوابلة**: başı yuvarlak kemiktir; o, kalça eklem yuvasına sokulandır. Ve **الحارقة**: **الوابلة**’yi yuva içinde tutan sinirdir.
