# فرك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فرك

الفَرْك: دَلْكُ الشيء حتى ينقلع قِشْرُه عن لبِّه كالجَوْز، فَرَكه يَفْرُكه فَرْكاً فانْفَرَك. والفَرِكُ: المُتَفَرِّك قشره. واسْتَفْرَك الحبُّ في السُّنْبُلة: سَمِنَ واشتدّ. وبُرٌّ فرِيكٌ: وهو الذي فُرِكَ ونُقِّي. وأَفْرَك الحبُّ: حان له أَن يُفْرك. والفَرِيك: طعام يُفْرك ثم يُلَتّ بسمن أَو غيره، وفَرَكْتُ الثوب والسنبل بيدي فَرْكاً. وأَفْرَكَ السنبلُ أَي صار فَرِيكاً، وهو حين يَصْلُح أَن يُفْرَك فيؤكل، ويقال للنبت أَوَّلَ ما يَطْلُع: نجَمَ ثم فَرَّخَ وقَصَّبَ ثم أَعْصَفَ ثم أَسْبَلَ ثم سَنْبَل ثم أَحَبَّ وأَلَبَّ ثم أسْفى ثم أَفْرَكَ ثم أَحْصَدَ. وفي الحديث: نهى عن بيع الحَب حتى يُفْرِكَ أَي يَشْتَدَّ وينتهي. يقال: أَفْرَكَ الزرعُ إذا بلغ أَن يُفْرَك باليد، وفَرَكْته وهو مفروك وفَرِيك، ومن رواه بفتح الراء فمعناه حتى يخرج من قشره. وثوب مَفْرُوك بالزعفران وغيره: صبغ به صبغاً شديداً. والفَرَكُ، بالتحريك: استرخاء أَصل الأُذن. يقال: أُذن فَرْكاء وفَرِكَةٌ، وقيل: الفَرْكاء التي فيها رَخاوة وهي أَشدّ أَصلاً من الخَذْواء، وقد فَرِكَتْ فيهما فَرَكاً. والإنْفِراكُ: استرخاء المَنْكِب. وانْفَرَك المَنْكِبُ: زالت وابِلَتُه من العَضدُ عن صَدَفة الكتف، فإن كان ذلك في وابلة الفخذ والورك قيل حُرق. الليث: إذا زالت الوابلة من العضد عن صدفة الكتف فاسترخى المنكب قيل: قد انْفرك منكبه وانْفَركت وابلتُه، وإن كان ذلك في وابلة الفخذ والورك لا يقال انْفرك، ولكن يقال حُرِقَ فهو مَحْرُوق. النضر: بعير مَفْرُوك وهو الأَفَكُّ الذي ينخرم منكبه، وتَنْفَكُّ العصبةُ التي في جوف الأخْرَم. وتَفَرَّك المخنثُ في كلامه ومِشْيَته: تَكَسَّرَ. والفِرْكُ، بالكسر: البغْضَةُ عامّة، وقيل: الفِرْك بغْضَةُ الرجل لامرأَته أَو بغْضة امرأة له، وهو أَشهر؛ وقد فَرِكَتْه تَفْرَكُه فِرْكاً وفَرْكاً وفُروكاً: أَبغضته. وحكى اللحياني: فَرَكَتْه تَفْرُكه فُروكاً وليس بمعروف، ويقال للرجل أَيضاً: فَرِكَها فَرْكاً وفِرْكاً أَي أَبغضها؛ قال رؤبة:
فَعفَّ عن اسْرارِها بعد الغَسَقْ،
ولم يُضِعْها بين فِرْكٍ وعَشَقْ
وامرأة فاركٌ وفَرُوكٌ؛ قال القطامِيّ:
لها رَوْضَةٌ في القَلْبِ لم يَرْعَ مِثْلَها
فَرُوكٌ، ولا المُسْتَعْبِرات الصَّلائِفُ
وجمعها فَوارِكُ. ورجل مُفَرَّك: لا يَحْظى عند النساء، وفي التهذيب: تُبْغِضهُ النساء، وكان امرؤ القيس مُفَرَّكاً. وامرأَة مُفَرَّكة: لا تحظى عند الرجال؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
مُفَرَّكَة أَزْرى بها عند زَوْجِها،
ولو لَوَّطَتْه هَيَّبانٌ مُخالِفُ
أَي مخالف عن الجَوْدة، يقول: لو لَطَّخته بالطيب ما كانت إلا مُفَرَّكة لسُوءِ مَخْبُرَتِها، كأَنه يقول: أَزرى بها عند زوجها مَنْظَرٌ هَيَّبانٌ يَهابُ ويَفْزَع من دنا منه أَي أَن مَنْظَر هذه المرأة شيءٌ يُتحامى فهو يُفْزِع، ويروى عند أَهلها، وقيل: إنما الهَيَّبانُ المخالفُ هنا ابنُه منها إذا نظر إلى ولده منها أَبغضها ولو لطخته بالطيب. وفي حديث ابن مسعود: أَن رجلاً أَتاه فقاله له: إني تزوَّجت امرأة شابة أَخاف أَن تَفْرُكَني فقال عبد الله: إن الحُب من الله والفَرْك من الشيطان، فإذا دخلت عليك فصلّ ركعتين ثم ادْعُ بكذا وكذا؛ قال أَبو عبيد: الفَرْك والفِرْك أَن تُبْغضَ المرأَة زوجها، قال: وهذا حرف مخصوص به المرأَة والزوجُ، قال: ولم أَسمع هذا الحرف في غير الزوجين. وفي الحديث: لا يَفْرُك مؤمنٌ مؤمنةً أَي لا يُبْغِضها كأَنه حث على حسن العشرة والصحبة؛ وقال ذو الرمة يصف إبلاً:
إذا الليلُ عن نَشْزٍ تَجَلَّى، رَمَيْنَهُ
بأَمْثالِ أَبْصارِ النِّساء الفَوارِكِ
يصف إبلاً شبهها بالنساء الفوارك، لأَنهن يَطْمَحْن إلى الرجال ولسن بقاصرات الطرف على الأزواج، يقول: فهذه الإبل تُصْبِح وقد سَرَتْ ليلها كله فكلما أَشرف لهن نَشَزٌ رمينه بأَبصارهن من النَّشاط والقوَّة على السير. ابن الأَعرابي: أَولادُ الفِرْك فيهم نجابة لأنهم أَشبه بآبائهم، وذلك إذا واقع امرأَته وهي فاركٌ لم يشبهها ولده منها، وإذا أَبغض الزوج المرأَة قيل: أَصْلَفَها، وصَلِفَتْ عنده. قال أَبو عبيدة: خرج أَعرابي وكانت امرأَته تَفْرُكُه وكان يُصْلِفُها، فأَتْبَعَتْه نواةً وقالت: شَطَّتْ نواك، ثم أَتبعته رَوْثَةً وقالت: رَثَيْتُك وراثَ خَبَرُك، ثم أَتبعتَه حَصاةً وقالت: حاصَ رِزْقُك وحُصَّ أَثَرُك؛ وأَنشد:
وقد أُخْبِرْتُ أَنكِ تَفْرُكيني،
وأُصْلِفُكِ الغَداةَ فلا أُبالي
وفارَك الرجلُ صاحِبَهُ مفاركة وتارَكة مُتاركَةً بمعنى واحد. الفراء: المُفَرَّكُ المتروك المُبْغَضُ. يقال: فارَك فلانٌ فلاناً تاركه. وفَرَك بلدَه ووطَنَه؛ قال أَبو الرُّبَيْسِ التغلبي:
مُراجِع نَجْدٍ بعد فِرْكٍوبِغْضَةٍ
مُطَلِّق بُصْرى أَصْمَع القَلْبِ جافِله
والفِرِكَّانُ: البِغْضَةُ؛ عن السيرافي. وفُرُكَّان: أَرض، زعموا. ابن بري: وفِرِكَّان اسم أَرض، وكذلك فِرِكٌ؛ قال:
هل تَعْرِفُ الدارَ بأَدْنى ذي فِرِكْ

### Türkçe

**الفَرْك**: Bir şeyin, kabuğu içinden (özünden) ayrılıncaya kadar ovulmasıdır; ceviz gibi.
Onu **فَرَكه**; **يَفْرُكه**; **فَرْكاً**; böylece **انْفَرَك**. Ve **الفَرِكُ**: kabuğu ayrılan (şey).
Ve **اسْتَفْرَك** tane, başakta: semizleşti ve sertleşti. Ve **بُرٌّ فرِيكٌ**: o, **فُرِكَ** ve temizlendi (ayıklanıp arıtıldı) olandır. Ve **أَفْرَك** tane: onun **يُفْرك** olması (ovulması) için vakti geldi. Ve **الفَرِيك**: bir yiyecektir; **يُفْرك** sonra içyağıyla yahut başkasıyla yoğrulur; ve elbiseyi ve başağı elimle **فَرْكاً** **فَرَكْتُ**.
Ve **أَفْرَكَ** başak: yani **فَرِيكاً** oldu; ve o, **يُفْرَك** olup yenmeye elverişli olduğu zamandır. Ve bitki için, ilk çıktığı vakit şöyle denir: **نجَمَ** sonra **فَرَّخَ** ve **قَصَّبَ** sonra **أَعْصَفَ** sonra
**أَسْبَلَ** sonra **سَنْبَل** sonra **أَحَبَّ** ve **أَلَبَّ** sonra **أسْفى** sonra **أَفْرَكَ** sonra **أَحْصَدَ**.
Ve hadiste: tanenin satılmasını, **يُفْرِكَ** oluncaya kadar yasakladı; yani sertleşip nihayete varıncaya kadar. Denir ki: ekin **أَفْرَكَ**; eğer elle **يُفْرَك** olacak (seviyeye) ulaştıysa. Ve onu **فَرَكْته**; o da **مفروك** ve **فَرِيك**tir. Ve onu **الراء**’nın fethiyle rivayet edenin manası: kabuğundan çıkıncaya kadar. Ve safranla ve başkasıyla **مَفْرُوك** elbise: onunla şiddetli bir boyamayla boyandı. Ve **الفَرَكُ** (harekeli olarak): kulağın kökünün gevşekliği.
Denir ki: **أُذن فَرْكاء** ve **فَرِكَةٌ**. Ve denildi ki: **الفَرْكاء** içinde gevşeklik olan (kulak)tır; ve o, **الخَذْواء**’dan kökçe daha şiddetlidir. Ve ikisinde de **فَرَكاً** **فَرِكَتْ**. Ve **الإنْفِراكُ**: omuzun gevşekliği. Ve omuz **انْفَرَك**: pazudan, kürek kemiğinin yuvası üzerinden onun **وابِلَتُه**’si (bağı) gitti; eğer bu, uyluk ve kalça **وابلة**’sinde olursa **حُرق** denir. el-Leys: eğer **الوابلة** pazudan kürek kemiğinin yuvası üzerinden gider de omuz gevşerse, “omzu **انْفرك** oldu” denir; “**انْفَركت** onun **وابلتُه**’si” (de denir). Eğer bu, uyluk ve kalça **وابلة**’sinde olursa **انْفرك** denmez; fakat “**حُرِقَ**” denir; o da **مَحْرُوق**tur. en-Nadr: **مَفْرُوك** deve: o, omzu delinip yarılan **الأَفَكُّ**’tir; ve **الأَخْرَم**’ın iç boşluğunda olan sinir bağı çözülür. Ve **تَفَرَّك** muhannes, sözünde ve yürüyüşünde: kırıtıp nazlandı. Ve **الفِرْكُ** (kesre ile): genel olarak buğz (nefret)tir. Ve denildi ki: **الفِرْك** erkeğin karısına buğzu yahut bir kadının ona buğzudur; ve o daha meşhurdur. Ve onu **فِرْكاً** ve **فَرْكاً** ve **فُروكاً** **فَرِكَتْه تَفْرَكُه**: ona buğzetti. el-Lihyânî nakletti: **فَرَكَتْه تَفْرُكه فُروكاً**; fakat bilinen değildir. Ve erkeğe de denir: onu **فَرْكاً** ve **فِرْكاً** **فَرِكَها**; yani ona buğzetti. Rü’be dedi ki:
فَعفَّ عن اسْرارِها بعد الغَسَقْ،
ولم يُضِعْها بين فِرْكٍ وعَشَقْ
Ve **فاركٌ** ve **فَرُوكٌ** kadın; el-Katâmî dedi ki:
لها رَوْضَةٌ في القَلْبِ لم يَرْعَ مِثْلَها
فَرُوكٌ، ولا المُسْتَعْبِرات الصَّلائِفُ
Onun çoğulu **فَوارِكُ**tur. Ve **مُفَرَّك** erkek: kadınlar yanında nasipli olmaz. Ve Tehzîb’de: kadınlar ondan nefret eder; ve İmru’ul-Kays **مُفَرَّكاً** idi. Ve **مُفَرَّكة** kadın: erkekler yanında nasipli olmaz. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
مُفَرَّكَة أَزْرى بها عند زَوْجِها،
ولو لَوَّطَتْه هَيَّبانٌ مُخالِفُ
Yani: iyilikten uzak, kötü (bir şey) olarak muhalif. Diyor ki: onu güzel kokuyla sıvasa bile, kötü huyu sebebiyle ancak **مُفَرَّكة** olurdu. Sanki diyor ki: kocasının yanında onu aşağılayan, **هَيَّبانٌ** bir görünüş (vardır); yaklaşan kimsenin ondan çekindiği ve ürktüğü; yani bu kadının görünüşü sakınılan bir şeydir; o da korkutur. Ve “ailesinin yanında” diye rivayet edilir. Ve denildi ki: buradaki **الهَيَّبانُ المخالفُ** ancak ondan olan oğludur; ondan olan çocuğuna baktığında ona buğzederdi; onu güzel kokuyla sıvasa bile.
Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: bir adam ona geldi; ona dedi ki: “Ben genç bir kadınla evlendim; beni **تَفْرُكَني** etmesinden (benden nefret etmesinden) korkuyorum.” Bunun üzerine Abdullah dedi ki: “Muhabbet Allah’tandır, **الفَرْك** şeytandandır. Yanına girdiğinde iki rek‘at namaz kıl, sonra şöyle şöyle dua et.” Ebû Ubeyd dedi ki: **الفَرْك** ve **الفِرْك**: kadının kocasından nefret etmesidir. Dedi ki: bu, kadın ve kocaya mahsus bir harftir (lafızdır). Dedi ki: bunu iki eşten başkasında işitmedim. Ve hadiste: “Bir mümin, bir mümineyi **يَفْرُك** etmesin”; yani ona buğzetmesin; sanki iyi geçinmeye ve arkadaşlığa teşvik etti. Zü’r-Rumme develeri vasfederek dedi ki:
إذا الليلُ عن نَشْزٍ تَجَلَّى، رَمَيْنَهُ
بأَمْثالِ أَبْصارِ النِّساء الفَوارِكِ
Develeri, **النساء الفوارك**’e benzeterek vasfeder; çünkü onlar erkeklere göz dikerler ve kocalara karşı bakışlarını kısan (kadınlar) değildirler. Diyor ki: bu develer, bütün gecesini yürümüş olarak sabahlar; her ne zaman onlara bir **نَشَزٌ** (yükseklik) görünse, yürüyüşteki canlılık ve kuvvetten dolayı onu gözleriyle atarlar (ona göz dikerler). İbnü’l-A‘râbî: **أَولادُ الفِرْك** içinde soyluluk vardır; çünkü onlar babalarına daha çok benzerler. Bu, eğer bir erkek karısıyla, o **فاركٌ** iken cima ederse, ondan olan çocuğu ona benzemez (demektir). Ve eğer koca kadına buğzederse “onu **أَصْلَفَها** etti” denir; ve o, onun yanında **صَلِفَتْ** oldu. Ebû Ubeyde dedi ki: bir bedevî çıktı; karısı ona **تَفْرُكُه** idi; o da onu **يُصْلِفُها** idi. Bunun üzerine kadın onu bir çekirdekle takip etti ve dedi ki: “**شَطَّتْ نواك**.” Sonra onu bir tezekle takip etti ve dedi ki: “**رَثَيْتُك وراثَ خَبَرُك**.” Sonra onu bir çakıl taşıyla takip etti ve dedi ki: “**حاصَ رِزْقُك وحُصَّ أَثَرُك**.” Ve şu beyiti inşad etti:
وقد أُخْبِرْتُ أَنكِ تَفْرُكيني،
وأُصْلِفُكِ الغَداةَ فلا أُبالي
Ve adam, arkadaşını **مفاركة** ile **فارَك** etti; ve **مُتارَكةً** ile **تارَكة** (etti): tek bir mana ile. el-Ferrâ: **المُفَرَّكُ** terk edilmiş, buğzedilmiş olandır. Denir ki: falan, falanı **فارَك** etti; onu terk etti. Ve ülkesini ve vatanını **فَرَك** etti. Ebû’r-Rubeys et-Taglibî dedi ki:
مُراجِع نَجْدٍ بعد فِرْكٍوبِغْضَةٍ
مُطَلِّق بُصْرى أَصْمَع القَلْبِ جافِله
Ve **الفِرِكَّانُ**: buğz; es-Sîrâfî’den. Ve **فُرُكَّان**: bir yer (arazi); öyle zannettiler. İbn Berî: **فِرِكَّان** bir yer adıdır; aynı şekilde **فِرِكٌ** de (yer adıdır). Şair dedi ki:
هل تَعْرِفُ الدارَ بأَدْنى ذي فِرِكْ
