# فرك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فرك

فرك الثوب والسنبل بيده فركا: دلكه وأصل الفرك: دلك الشيء حتى يتقلع قشره عن لبه كالجوز، قاله الليث فانفرك. والفرك، بالكسر، ويفتح: البغضة عامة، قال رؤبة يصف حمارا وأتنه:
  فعف عن أسرارها بعد العسق
  ولم يضعها بين فرك وعشق كالفروك بالضم والفركان بضمتين مشددة الكاف وهذه عن السيرافي، ويروى بكسرتين مع التشديد أو خاص ببغضة الزوجين أي بغض الرجل امرأته، أو بغضها إياه وهو أشهر، وقد فركها وفركته، كسمع فيهما، وكنصر وهذه عن اللحياني شاذ، فركا بالكسر وفركا بالفتح وفروكا بالضم. وفي اللسان: وحكى اللحياني فركته تفركه فروكا، وليس بمعروف. فهي فارك وفروك قال القطامي:
  لها روضة في القلب لم يرع مثلها                      فروك ولا المستعبرات الصلائف وفي حديث ابن مسعود: إن الحب من الله والفرك من الشيطان قال أبو عبيد: الفرك: أن تبغض المرأة زوجها، وهو حرف مخصوص به المرأة والزوج، ولم أسمعه في غيرهما، وقال ابن الأعرابي: أولاد الفرك فيهم نجابة؛ لأنهم أشبه بآبائهم، وذلك إذا واقع امرأته وهي فارك لم يشبهها ولده منها، وإذا أبغض الزوج المرأة قيل: أصلفها، وصلفت عنده، والجمع الفوارك، قال ذو الرمة يصف إبلا:
  إذا الليل عن نشز تجلى رمينه                      بأمثال أبصار النساء الفوارك شبهها بالنساء الفوارك، لأنهن يطمحن إلى الرجال، ولسن بقاصرات الطرف على الأزواج، يقول: فهذه الإبل تصبح وقد سرت ليلها كله، فكلما أشرف لهن نشز رمينه بأبصارهن من النشاط والقوة على السير. ورجل مفرك، كمعظم: تبغضه النساء وكان امرؤ القيس مفركا. وامرأة مفركة كمعظمة: يبغضها الرجال، أنشد ابن الأعرابي:

  مفركة أزرى بها عند زوجها                      ولو لوطته هيبان مخالـف يقول: لو لطخته بالطيب ما كانت إلا مفركة، لسوء مخبرتها. وقال أبو زيد: فاركه مفاركة: تاركه. وقال ابن فارس: هذا من باب الإبدال، الأساس فاركه فارقه. والفرك، محركة: استرخاء أصل الأذن وقد فركت كفرح، فهي فركاء، وفركة أيضا كفرحة، عن يعقوب. وقيل: الفركاء: التي فيها رخاوة، وهي أشد أصلا من الخذاوء.
 وانفرك المنكب: استرخى، وقيل: زالت وابلته من العضد عن صدفة الكتف فاسترخى، وإن كان ذلك في وابلة الفخذ والورك. لا يقال: انفرك، ولكن يقال: حرق، فهو محروق. وتفرك المخنث: تكسر في كلامه ومشيه، عن ابن دريد. وأفرك الحب: حان له أن يفرك ويقال: أفرك السنبل، أي: صار فريكا، وهو حين يصلح أن يفرك فيؤكل، وتقول للنبت أول ما يطلع نجم، ثم فرخ وقصب، ثم أعصف، ثم أسبل، ثم سنبل، ثم أحب، ثم ألب، ثم أسفى، ثم أفرك، ثم أحصد، وفي الحديث: نهي عن بيع الحب حتى يفرك أي يشتد وينتهي، يقال: أفرك الزرع: إذا بلغ أن يفرك باليد، ومن رواه بفتح الراء فمعناه حتى يخرج من قشره. واستفرك الحب في السنبلة: إذا سمن واشتد. والفريك، كأمير: المفروك من الحب وقد فركه فركا. والفريك أيضا: طعام يفرك ويلت بسمن وغيره وهي المفروكة. والمفروك من الإبل: ما انخرم منكبه وانفكت العصبة التي في جوف الأخرم قاله النضر، وهو الأفك أيضا. والمفروك من الثياب: المصبوغ بالزعفران وغيره صبغا شديدا. والفريكان وفي بعض النسخ: الفريكتان: عظمان في أصل اللسان. وفركان، كسنمار أي: بكسر الفاء والراء وتشديد الكاف وجلبان أي: بضمهما مع التشديد وقيل: أرض، زعموا أو موضعان كما في العباب. والفرك، بالكسر: قرب كلواذا قال أبو نواس:
  أحين ودعنا يحيى لرحـلـتـه                      وخلف الفرك واستعلى لكلواذا وفرك كعنب: ويقال هو بكسرتين، قال:
  هل تعرف الدار بأدنى ذي فرك وفرك كجبل: بأصبهان منها أبو نجم بدر بن خلف بن يوسف الحاجي الأصبهاني الفركي، سمع أبا نصر إبراهيم بن محمد بن علي الكسائي، مات سنة 502. والفرك ككتف: المتفرك قشر الصواب في ضبطه بالفتح، كما هو في اللسان والأساس، يقال: لوز فرك: يتفرك قشره، وكذلك خوخ فرك. وسموا أفرك كأحمد.
 ومما يستدرك عليه: المفرك، كمعظم: المتروك المبغض، عن الفراء. وانفرك عن عهده، أي: انفك. والفرك، بالكسر: قرية ببغداد، ومنها محفوظ بن إبراهيم الفركي البغدادي، روى عنه أبو عيسى موسى بن عيسى الختلي، هكذا ضبطه الحافظ.
 وفرك، بالضم: رستاق بفارس، ومنها: الشمس أبو عبد الله محمد بن أبي بكر الداركاني الفركي الشافعي، حدث بالإجازة العامة عن الحجار والمزي، لقيه الطاوسي والجرهي فأخذا عنه مات سنة 807 ببلده، ضبطه الحافظ السخاوي في تاريخه. والفراك، ككتاب: من أسماء الحيض، نقله شيخنا.
 والأستاذ أبو بكر محمد بن الحسين ابن فورك - كفوفل - النحوي الواعظ الأصبهاني، توفي سنة 406. ومنية فوريك: قرية بمصر.

### Türkçe

**فرك** elbiseyi ve başağı eliyle **فركا**: onu ovaladı. **الفرك**’in aslı: bir şeyi, kabuğu içinden (ceviz gibi) soyulup kopuncaya kadar ovmaktır; bunu Leys söylemiştir; böylece **انفرك**. Ve **الفرك** (kesre ile), ve fetha ile de gelir: genel olarak buğz (nefret)tir; Rü’be, bir eşeği ve dişisini vasfederek dedi ki:
  Onun sırlarından, çiftleşmeden sonra uzak durdu
  Ve onu **فرك** ile **عشق** arasına koymadı

**كالفروك** (damme ile) ve **الفركان** (iki damme ile, kâf şeddeli); bu, Sîrâfî’dendir. Kesre ile (iki kesre ile) şedde ile rivayet edilir; yahut iki eşin buğzuna mahsustur; yani erkeğin karısını buğzetmesi, yahut onun onu buğzetmesi; ve bu daha meşhurdur. Ve onu **فركها** etti ve o da onu **فركته** etti; ikisinde de **سمع** gibi; ve **نصر** gibi de (gelir); bu, Lihyânî’dendir; şâzdır: **فركا** (kesre ile) ve **فركا** (fetha ile) ve **فروكا** (damme ile). Ve Lisân’da: Lihyânî, “**فركته** onu **تفركه** **فروكا**”yı nakletti; ve bu bilinen değildir. O hâlde o kadın **فارك** ve **فروك**tur. Kutâmî dedi ki:
  Kalpte onun bir bahçesi vardır; benzerini ne **فروك**
  Ne de gözyaşı döken, saçları dağınık kadınlar otlatmıştır

Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Muhabbet Allah’tandır, **الفرك** şeytandandır.” Ebû Ubeyd dedi ki: **الفرك**: kadının kocasını buğzetmesidir; ve bu, kadın ve koca ile tahsis edilmiş bir lafızdır; onları(n) dışında onu işitmedim. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **أولاد الفرك**’in çocuklarında necâbet vardır; çünkü babalarına daha çok benzerler; bu, erkeğin, **فارك** olduğu hâlde karısıyla cima etmesi durumundadır; ondan olan çocuğu ona benzemez. Koca kadını buğzettiğinde “**أصلفها**” denir; ve onun yanında **صلفت**; cem‘i **الفوارك**tır. Zü’r-Rumme, develeri vasfederek dedi ki:
  Gece, bir tümsekten açılıp görününce, onu
  **النساء الفوارك**’in bakışları gibi bakışlarla taşlarlar

Onları **النساء الفوارك**’e benzetti; çünkü onlar erkeklere göz dikerler ve kocalara karşı bakışlarını kısmazlar. Der ki: Bu develer, bütün gecesini yürümüş olarak sabahlar; her ne zaman onlara bir tümsek görünse, canlılık ve yürüyüşe güçten dolayı onu bakışlarıyla taşlarlar. Ve **رجل مفرك** ( **معظم** gibi): kadınların buğzettiği (erkek); ve İmru’ul-Kays **مفركا** idi. Ve **امرأة مفركة** ( **معظمة** gibi): erkeklerin buğzettiği (kadın). İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

  **مفركة**; kocasının yanında onu aşağı düşürdü;
  Ve onu güzel koku ile sıvasa bile, aykırı bir korkak (gibi)

Der ki: Onu güzel koku ile sıvasa bile ancak **مفركة** olurdu; hâlinin kötülüğünden. Ebû Zeyd dedi ki: **فاركه مفاركة**: onu terk etti. İbn Fâris dedi ki: Bu, ibdâl babındandır; esas: **فاركه** = **فارقه**. Ve **الفرك** (harekeli): kulağın kökünün gevşemesidir; ve **فركت** ( **فرح** gibi); o hâlde o **فركاء**dır; ve **فركة** da ( **فرحة** gibi); Ya‘kūb’dan. Ve denildi ki: **الفركاء**: içinde gevşeklik olan (dişi); ve o, **الخذاوء**’dan kökçe daha şiddetlidir.

Ve **انفرك المنكب**: gevşedi; ve denildi ki: üst kolun, kürek kemiğinin çukurundan olan **وابلته**si (bağı) yerinden çıktı da gevşedi; her ne kadar bunun, uyluk ve kalçanın **وابلة**sinde olduğu (söylenirse de). “**انفرك**” denilmez; fakat “**حرق**” denir; o hâlde o **محروق**tur. Ve **تفرك المخنث**: sözünde ve yürüyüşünde kırıtıp büküldü; İbn Düreyd’den. Ve **أفرك الحب**: onun **يفرك** olması vakti geldi. Ve denilir: **أفرك السنبل**; yani: **فريكا** oldu; ve o, **يفرك** olup yenmeye elverişli olduğu zamandır. Ve bitkiye, ilk çıktığında **نجم** dersin; sonra **فرخ** ve **قصب**; sonra **أعصف**; sonra **أسبل**; sonra **سنبل**; sonra **أحب**; sonra **ألب**; sonra **أسفى**; sonra **أفرك**; sonra **أحصد**. Ve hadîste: “**الحب** satımı, **يفرك** oluncaya kadar yasaklandı”; yani sertleşip sona erinceye kadar. Denilir: **أفرك الزرع**: elle **يفرك** edilecek (ovulacak) dereceye ulaştığında. Râ’yı fetha ile rivayet edenin mânası: kabuğundan çıkıncaya kadar. Ve **استفرك الحب** başakta: semirip sertleştiğinde. Ve **الفريك** ( **أمير** gibi): **الحب**dan ovulmuş olan; onu **فركه فركا** etti. Ve **الفريك** ayrıca: ovulup iç yağı ve başkasıyla yoğrulan bir yiyecektir; o **المفروكة**dir. Ve develerden **المفروك**: omzu yarılıp omuz içindeki sinir bağı çözülen; bunu Nadr söyledi; ve o, **الأفك** da denir. Ve elbiselerden **المفروك**: safran ve başkasıyla şiddetli bir boyama ile boyanmış olan. Ve **الفريكان**; bazı nüshalarda: **الفريكتان**: dilin kökündeki iki kemiktir. Ve **فركان** ( **سنمار** gibi); yani: fâ ve râ kesre ile, kâf şeddeli; ve **جلبان** (iki damme ile, şedde ile). Ve denildi ki: bir yer; iddia ettiler; yahut iki yer; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الفرك** (kesre ile): **كلواذا** yakınında bir yer. Ebû Nuvâs dedi ki:
  Vedalaştığımız vakit, Yahyâ’yı yolculuğu için (uğurladık)
  Ve **الفرك**’in arkasında bıraktı ve **كلواذا**’ya doğru yükseldi

Ve **فرك** ( **عنب** gibi): ve denilir ki o, iki kesre iledir. Dedi ki:
  Evin izini, **ذي فرك**’in en yakınında tanır mısın?

Ve **فرك** ( **جبل** gibi): İsfahân’da (bir yer); ondan Ebû Necm Bedr b. Halef b. Yûsuf el-Hâcî el-İsfahânî el-**فركي**; Ebû Nasr İbrâhîm b. Muhammed b. Alî el-Kisâî’den semâ etti; 502 yılında öldü. Ve **الفرك** ( **كتف** gibi): kabuğu soyulup dökülen; doğru ضبط’u fetha iledir; Lisân ve Esâs’ta olduğu gibi. Denilir: **لوز فرك**: kabuğu soyulup dökülür; aynı şekilde **خوخ فرك**. Ve **أفرك** ( **أحمد** gibi) diye isimlendirdiler.

Ve ona müstedrek olanlardandır: **المفرك** ( **معظم** gibi): terk edilmiş, buğzedilmiş; Ferrâ’dan. Ve **انفرك عن عهده**; yani: çözüldü. Ve **الفرك** (kesre ile): Bağdat’ta bir köy; ondan Mahfûz b. İbrâhîm el-**فركي** el-Bağdâdî; ondan Ebû Îsâ Mûsâ b. Îsâ el-Hutalî rivayet etti; hâfız onu böyle ضبط etti.

Ve **فرك** (damme ile): Fâris’te bir rustâk; ondan: Şems Ebû Abdillâh Muhammed b. Ebî Bekr ed-Dârkânî el-**فركي** eş-Şâfiî; Haccâr ve Mizzî’den genel icâzetle hadis rivayet etti; Tâvûsî ve Cerhî ona rastladı da ondan aldılar; 807 yılında beldesinde öldü; onu hâfız Sehâvî tarihinde ضبط etti. Ve **الفراك** ( **كتاب** gibi): hayızın isimlerindendir; şeyhimiz nakletti.

Ve üstad Ebû Bekr Muhammed b. el-Hüseyn İbn Fûrek - **كفوفل** gibi - nahivci, vâiz, İsfahânî; 406 yılında vefat etti. Ve **منية فوريك**: Mısır’da bir köydür.
