# فرم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فرم

| | ( الفَرْمُ والفَرْمَةُ و ) الفِرَامُ ( كَكِتَابٍ ) | وعلى الأَوَّلَيْنِ اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ : ( دَوَاءٌ | تَتَضَيَّقُ بِهِ المَرْأَةُ ) قُبُلَها ، ( فَهِيَ : فَرْمَاءُ | ومُسْتَفْرِمَةٌ ) . | | وقد استَفْرَمَتْ إِذَا احْتَشَتْ بحَبِّ | الزَّبِيبِ ونَحْوِه ، وكَتَبَ عَبدُ المَلِكِ بنُ | مَرْوَانَ إلى الحَجَّاجِ لَمَّا شَكَا منه أَنَسُ بنُ | مَالِكٍ :   يا ابْنَ المُسْتَفْرِمةِ بِعَجَمِ | الزَّبِيبِ   ، قِيلَ : إِنَّما كَتَب إليه بِذَلِك | لأَنَّ في نِساءِ ثَقِيفٍ سَعَةً فَهُنَّ يَفْعَلْنَ ذَلِك | يَسْتَضِقْنَ به . وفي الحَدِيثِ : أَنَّ الحُسَيْنَ بنَ | عَلِيٍّ رضي الله تعالى عَنْهما قال لِرَجُل : |   عَلَيْكَ بِفِرَامِ أُمِّكَ   . سُئِل عنه ثَعْلَبٌ | فقال   كانَتْ أُمُّه ثَقَفِيَّةً ، وفي أَحْراحِ نِساءِ | ثَقِيفٍ سَعَةٌ ، ولذلك يُعَالِجْنَ بالزَّبِيبِ | وغَيرِه . | | ( و ) الفِرَامَةُ ، ( كَكِتَابةٍ : خِرْقَةٌ تَحْمِلُهَا | في فَرْجِها ) عن أَبِي زَيْدٍ ، ( أَوْ أَنْ تَحِيضَ | وتَحْتَشِيَ بالخِرْقَةِ ، كالفِرَامِ ) ، بالكَسْرِ | أيضًا . ( وقد افْتَرَمَتْ ) ، قال : | % ( وَجَدْتُكَ فِيهَا كأُمِّ الغُلامِ % | متى ما تَجِدْ فارِمًا تَفْتَرِمْ ) % |

| | ( وقَولُ الجَوْهَرِيِّ : فَرْماءُ : ع ، سَهْو | وإِنَّما هُوَ ) قَرْمَاء ( بِالقَافِ وكَذَا في بَيْتٍ | أَنْشَدَه ) . قلتُ : نَصُّ الجَوْهَرِيِّ : وفَرَماءُ | بالتَّحْرِيك : مَوضِعٌ . وقال [ سُلَيْكٌ ] يَرْثِي | فَرَسًا نَفَقَ في هَذَا المَوْضِع : | % ( عَلاَ فَرَماءَ عَالِيَةً شَوَاهُ % | كَأَنَّ بَياضَ غُرَّتِهِ خِمَارُ ) % | | يَقُولُ : عَلَتْ قَوائِمُه فَرَماءَ ، وقَال | ثَعْلَبٌ : لَيْسَ في الكَلامِ فَعَلاءُ إلا ثَأَدَاءَ | وفَرَمَاءَ ، وذكر الفَرَّاءُ السَّحَنَاءَ ، قال ابنُ | كَيْسَانَ : أَمَّا الثَّأَداءُ والسَّحَنَاءُ ، فإِنَّما | حُرِّكَتا لِمَكان حَرْفِ الحَلْقِ كما يَسُوغُ | التَّحْرِيكُ في الشَّعَرِ والنَّهَرِ ، وفَرَمَاءُ لَيْسَت | فيه هَذِه العِلَّةُ ، وأَحْسِبُهَا مَقْصُورةً مَدَّها | الشَّاعِرُ ضَرُورَةً ، ونَظِيرُها : الجَمَزَى . | والنَّحَّامُ اسْمُ فَرَسِهِ ، وقَدْ رَدَّ على | الجوهريِّ قَوْلَه هذَا الشَّيْخُ أَبُو زَكَرِيَّا فَإِنِّهُ | وُجِدَ بِخَطِّه أنْ مَا قَالَه المُصَنِّفُ تَصْحِيفٌ ، | والصّوابُ بِالقَافِ ، وهَكَذَا أَوْرَدَهُ سِيْبَوَيْهِ | في الكِتابِ قَالَ : ومَعْنَاه أنه لَمَّا وَقَعَ | صَارَتْ أَطْرافُه أعْلاهُ فَبَانَتْ حَوافِرُهُ كأَنَّها | مَحَارٌ ، جَمْعُ مَحَارَةٍ ، وقَالَ الشَّيْخُ ابنُ | بَرِّيّ : مَنْ زَعَم أنَّ الشَّاعِرَ رَثَى في هَذَا | البَيْت فَرَسَه لَم يَرْوِه إلا عَالِيَةً شَواه ؛ لأنه | إذا مَاتَ انْتَفَخَ وعَلَتْ قَوَائِمُهُ ، ومَنْ زَعَمَ | أَنَّهُ لَمْ يَمُتْ وإنَّما وَصَفَهُ بارْتِفاعِ القَوائِم فإنَّه يَرْوِيه عَالِيةٌ شَواه ، وعَالِيَةً ، بِالرَّفْعِ | والنَّصْبِ ، قال : وصَوابُ إنْشَادِه : على | قَرْمَاءَ ، بالقَافِ ، وكَذَلِكَ هو في كِتابِ | سِيبَوَيْهِ ، وهو المَعْرِوفُ عِنْدَ أَهْلِ اللُّغَةِ ، قال | ثَعْلَبٌ : قَرَماءُ عَقَبةٌ . وَصَفَ أَنَّ فَرَسَه نَفَقَ | وهو على ظَهْرِه قَدْ رَفَع قَوائِمَه ، ورواه |

| عاليةً شَوَاه لا غَيْر . وقال ابنُ بَرِّيٍّ : أَيضًا : | لَيْس في الكَلامِ عَلَى فَعَلاءَ إِلاّ ثَلاثَةُ | أَحْرُفٍ ، وهي : فَرَماءُ ، وجَنَفَاءُ ، وجَسَدَاءُ ، | وهي أَسْماءُ مَوَاضِعَ . قال الشَّاعِرُ : | % ( رَحَلْتُ إِلَيْكَ من جَنَفَاء حَتَّى % | أَنَخْتُ فِناءَ بَيْتِك بالمَطَالِي ) % | | وقال آخَرُ : | % ( فَبِتْنَا حَيثُ أَمْسَيْنَا ثَلاثَا % | على جَسَداءَ تَنْبَحُنَا الكِلابُ ) % | | قال : وزَادَ الفَرَّاءُ : ثَأَدَاءَ وسَحَناءَ ، لُغَة | في الثَّأْدَاءِ والسَّحْنَاءِ ، وزَادَ ابنُ القُوطِيَّةِ | نَفَسَاءَ ، لُغَةٌ في النَّفْسَاءِ . قُلتُ : فكُلُّ مَا | ذَكَرْنَاهُ شَاهِدٌ لِمَا ذَهَبَ إليه المُصَنِّفُ ، | ولَكِنْْ قَدْ يُعَضِّدُ الجَوْهَرِيَّ ما حَكَى عِليُّ | ابنُ حَمْزَةَ عن ابنِ حَبِيبٍ أَنَّه قال : لا أَعْلَمُ | قَرَماءَ بالقَافِ ، ولا أَعْلَمَهُ إلاّ فَرَمَاءَ بالفاء | قال : وَهِيَ بِمصْرَ وأَنْشَدَ : | % ( سَتُحْبِطُ حَائِطَيْ فَرَمَاءَ مِنِّي % | قَصَائِدُ لا أُريدُ بِهَا عِتَابَا ) % | | وقال ابنُ خَالَويْهِ : الفَرَمَا ، بِالفَاءِ | مَقْصُورٌ لا غَيْر ، وهي مَدِينةٌ بِقُرْب مِصْرَ | سُمّيت بِأَخِي الإسْكَنْدرِ واسْمُه فَرَما ، | وكان كافِرًا ، قال : وهِيَ قَرْيةُ إسْمَاعِيلَ | عَلَيه السَّلاَمُ ، وقال غَيرُه : فَرَما مَقْصُورًا | بِالفَاءِ من أَعْمالِ مِصْرَ ، وقَد جاء في شِعْر | أَبِي نُوَاس ، والنِّسْبةُ إليها فَرَمَاوِيٌ ، مُحَرَّكَةً | وهو المَشْهُورْ ، وفَرَمَى وهي بُلَيْدَةٌ بِمصْرَ | منها أبو حَفْصٍ عُمَرُ بنُ يَعْقُوبَ | الفَرَمَاوِيُّ ، عن بَكْرِ بنِ سَهْلٍ الدِّمياطِيِّ . | وقال اليَعْقُوبِيُّ : الفَرَمَاءُ : أَوَّلُ مِصْرَ من | جِهَةِ الشَّمَال ، بينَها وبَيْنَ البَحْرِ الأَخْضَرِ | ثَلاثَةُ أَمْيَالٍ ، مِنها الحُسَيْنُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ | هَارُونَ الفَرَمِيُّ من مَوَالِي آل شُرَحْبِيل بنِ | حَسَنَةَ ، ثِقَةٌ ، وفي مُعْجَمِ يَاقُوت أَنَّ |

| الإسْكَنْدَرَ والفَرَمَا أَخَوَانِ ، فَبَنَى كُلٌّ | مِنْهُما مَدِينَة بِأَرْضِ مِصْرَ ، وسَمَّاهَا باسْمِه ، | ولَمَّا فَرَغَ الإسْكَنْدَرُ مِن مَدِينَتِهِ ، قال : قَدْ | بَنَيْتُ مَدِينَةً إلى اللهِ فَقِيرَةً ، وعن النَّاسِ | غَنِيَّةً ، فَبَقِيَتْ بَهْجَتُها ونَضَارَتُها إلى اليَوْمِ . | وقال الفَرَمَا لَمَّا فَرَغَ مِنْ مَدِينَتِه : قد بَنَيْتُ | مَدِينَةً عن اللهِ غَنِيَّةً ، وإلى النَّاسِ فَقِيرَةً ، | فَذَهَبَ نُورُها ، فلا يَمُرُّ يَوْمٌ إلا وَشَيءٌ مِنْها | يَنْهَدِم ، وأَرْسَلَ الله عَلَيْها الرَّمالَ إلى أَنْ | دُثِرَتْ وذَهَب أَثَرُها . | | ( وأَفْرَمَ الحَوْضُ : مَلأَهُ ) في لُغَةِ هُذَيْلٍ ، | كَمَا في الصِّحاحِ ، قال البُرَيْقُ الهُذَلِيُّ : | % ( وحَيٍّ حِلالٍ لَهم سَامِرٌ % | شَهِدْتُ وشِعْبُهُمُ مُفْرَمُ ) % | | أي : مَمْلُوءٌ بِالنَّاسِ . | | وقال أَبُو عُبَيْدٍ : المُفْرَمُ من الحِياضِ : | المَمْلوءُ بِالماءِ ، في لُغَةِ هُذَيْلٍ ، وأَنْشَدَ : | % ( * حِياضُها مُفْرَمَةٌ مُطَيَّعَةُ * % ) % | ( والأَفْرَمُ ) : الرَّجُلُ ( المُتَحَطِّمُ الأسْنانِ ) أَيْ : | المُتَكَسِّرُها . | | ( و ) الأَفْرمُ : ( رَجُلٌ ) من أُمَراءِ مِصْرَ | ( وجامِعُه بِمصْرَ م ) ، مَعْروفٌ عِنْدَ جِبَلِ | الرَّصْدِ ، وقَدْ خَرِبَ مُنْذُ زَمانٍ ، ولَم يَبْقَ | منه إلاَّ بَعْضُ الآثارِ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | التَّفْرِيمُ والتَّفْرِيبُ : تَضْيِيقُ المَرْأَةِ | قُبُلَها بِعَجَم الزَّبِيبِ ، نَقَلَه الأزْهَرِيُّ . | | والفَرَمُ ، مُحَرَّكَةً : خِرْقَةُ الحَيْضِ ، نَقَلَه | ابنُ الأثِير . | | ويُقالُ في الفَرَسِ : اسْتَفْرَمَتْ بالحَصَى ، | إذَا اشْتَدَّ جَرْيُها حَتَّى يَدْخُلَ الحَصَى في | فُرُوجِها . | | وفي حَدِيثِ أَنَسٍ :   أَيَّامُ التَّشْرِيقِ أَيامُ | لَهْوٍ وفِرَامٍ ، هو بِالكَسْرِ ، كِنَايَةٌ عن | المُجَامَعَةِ ، نقله ابنُ الأَثِيرِ . |

| | والمَفَارِمُ : خِرَقُ الحَيْضِ ، لا واحِدَ لَهَا . | | وفائِدُ بنُ أَفْرَم شاعِرٌ مَدَحَ أَبَا شِهَابٍ ، | رَوَى عنه بُهْلُولُ بنُ سُلَيْمَانَ . |

### Türkçe

| | ( **الفَرْمُ** ve **الفَرْمَةُ** ve ) **الفِرَامُ** ( **كَكِتَابٍ** ) | ve ilk ikisiyle el-Cevherî yetindi: ( bir ilaçtır; | kadın onunla ) **قُبُلَها**’sını ( daraltır ); ( o hâlde o: **فَرْمَاءُ** | ve **مُسْتَفْرِمَةٌ**’dir ). | | Ve **اسْتَفْرَمَتْ** olmuştur; **إِذَا احْتَشَتْ** **بحَبِّ الزَّبِيبِ** ve benzeriyle (içini doldurduğu zaman). Ve Abdülmelik b. | Mervân, Enes b. | Mâlik ondan şikâyet edince Haccâc’a yazdı:   “Ey **ابْنَ المُسْتَفْرِمةِ** **بِعَجَمِ الزَّبِيبِ**!”   Denildi ki: ancak bununla ona yazdı; | çünkü Sakîf’in kadınlarında genişlik vardır; onlar bunu yaparlar, onunla daralmak isterler. Ve hadiste: Hüseyin b. | Ali (Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun) bir adama dedi ki: |   “Üzerine olsun: **بِفِرَامِ أُمِّكَ**.”   Sa‘leb’e bunun hakkında soruldu; | dedi ki: “Onun annesi Sakîfli idi; Sakîf’in kadınlarının rahim ağızlarında genişlik vardır; bu yüzden kuru üzümle | ve başkasıyla tedavi ederler.” | | ( Ve ) **الفِرَامَةُ** ( **كَكِتَابةٍ** ): “bir bez parçasıdır; onu | **في فَرْجِها** taşır” Ebû Zeyd’den. ( Yahut hayız görüp | bez parçasıyla içini doldurmasıdır; **كالفِرَامِ** ) —kesre ile— | yine. ( Ve **افْتَرَمَتْ** olmuştur ), dedi ki: | % ( Seni onda, oğlanın annesi gibi buldum % | ne zaman bir **فارِمًا** bulursan **تَفْتَرِمْ** ) % |

| | ( el-Cevherî’nin sözü: **فَرْماءُ**: ‘ayn’dır; bir yanılgıdır; | ve ancak o ) **قَرْمَاء**’dır ( **بِالقَافِ**; ve yine, onun okuduğu bir beyitte de böyledir ). Dedim ki: el-Cevherî’nin nassı: “ve **فَرَماءُ** | tahrîk ile: bir yerdir.” Ve [Süleyk], bu yerde ölen bir atı mersiye söylerken dedi ki: | % ( **فَرَماءَ** üzerine yükseldi; yüksekçe, onu kızarttı % | sanki alnının beyazlığı bir örtüdür ) % | | Diyor ki: ayakları **فَرَماءَ**’ya yükseldi. Ve Sa‘leb dedi ki: sözde **فَعَلاءُ** yoktur; ancak **ثَأَدَاءَ** | ve **فَرَمَاءَ** vardır. Ve Ferrâ **السَّحَنَاءَ**’yı zikretti. İbn | Keysân dedi ki: “**الثَّأَداءُ** ve **السَّحَنَاءُ**’ya gelince, ancak | boğaz harfinin yeri sebebiyle harekelendirildiler; tıpkı **الشَّعَرِ** ve **النَّهَرِ**’de harekelemenin caiz olması gibi. **فَرَمَاءُ**’da ise | bu illet yoktur; ben onu maksûre sayıyorum; şair onu zaruret olarak uzattı. | Onun benzeri: **الجَمَزَى**.” | Ve **النَّحَّامُ** onun atının adıdır. Ve bu şeyh Ebû Zekeriyyâ, el-Cevherî’ye | bu sözünde reddiye yaptı; çünkü onun hattıyla bulunmuştur ki musannifin söylediği tashîftir; | doğrusu **بِالقَافِ** iledir. Ve Sîbeveyh bunu **الكِتابِ**’da böylece getirdi; dedi ki: “Manası: düştüğü zaman | uçları üst tarafı oldu; böylece nalları sanki **مَحَارٌ** ( **مَحَارَةٍ**’nin çoğulu) gibi göründü.” Ve şeyh İbn | Berrî dedi ki: “Kim bu beyitte şairin atını mersiye ettiğini iddia ederse, onu ancak ‘**عَالِيَةً شَواه**’ diye rivayet eder; çünkü | öldüğü zaman şişer ve ayakları yükselir. Kim de onun ölmediğini, ancak ayakların yükselmesiyle onu vasfettiğini iddia ederse, onu ‘**عَالِيَةٌ شَواه**’ diye rivayet eder; ve ‘**عَالِيَةً**’, ref‘ ve nasb ile.” Dedi ki: “Onun doğru okunması: ‘**على قَرْمَاءَ**’, **بالقَافِ** iledir; ve Sîbeveyh’in kitabında da böyledir; dil ehli yanında bilinen budur.” Sa‘leb dedi ki: “**قَرَماءُ** bir geçittir.” Atının öldüğünü vasfetti; | o sırtı üzerindeyken ayaklarını kaldırmıştı. Ve onu |

| ‘**عاليةً شَوَاه**’ başka değil, diye rivayet etti. Ve İbn Berrî dedi ki: ayrıca: | sözde **فَعَلاءَ** üzere ancak üç harf vardır; onlar: **فَرَماءُ** ve **جَنَفَاءُ** ve **جَسَدَاءُ**; | ve bunlar yer adlarıdır. Şair dedi ki: | % ( Sana **جَنَفَاء**’dan göç ettim, ta ki % | konaklayıp evinin avlusuna, uzun iplerle bağladım ) % | | Ve bir başkası dedi ki: | % ( Üç gece, akşamladığımız yerde geceledik % | **جَسَداءَ** üzerinde; köpekler bize havlıyordu ) % | | Dedi ki: Ferrâ şunu artırdı: **ثَأَدَاءَ** ve **سَحَناءَ**; **الثَّأْدَاءِ** ve **السَّحْنَاءِ**’da bir lugattır. Ve İbnü’l-Kûtiyye | **نَفَسَاءَ**’yı artırdı; **النَّفْسَاءِ**’da bir lugattır. Dedim ki: zikrettiğimiz her şey, musannifin gittiği şeye bir şahittir; | fakat el-Cevherî’yi, Ali | b. Hamza’nın İbn Habîb’den naklettiği şey destekleyebilir: “**قَرَماءَ**’yı **بالقَافِ** bilmem; onu ancak **فَرَمَاءَ**’yı **بالفاءِ** bilirim.” Dedi ki: “Ve o Mısır’dadır.” Ve okudu: | % ( **فَرَماءَ**’nın iki duvarını benden, mutlaka yıkacak % | onunla kınama istemediğim kasideler ) % | | Ve İbn Hâlaveyh dedi ki: **الفَرَمَا** —**بالفَاءِ**— | maksûrdur, başka değil; ve o, Mısır yakınında bir şehirdir; İskender’in kardeşiyle adlandırıldı; adı **فَرَما** idi; | ve kâfirdi. Dedi ki: “Ve o, İsmail’in (selâm üzerine olsun) köyüdür.” Ve başkası dedi ki: **فَرَما** maksûr olarak | **بالفَاءِ** Mısır’ın amellerindendir; Ebû Nuvâs’ın şiirinde gelmiştir. Ve ona nisbet: **فَرَمَاوِيٌ**’dir; tahrîk ile; | ve meşhur olan budur. Ve **فَرَمَى**; o Mısır’da küçük bir beldedir; ondan Ebû Hafs Ömer b. Ya‘kûb | **الفَرَمَاوِيُّ** (Bakr b. Sehl ed-Dimyâtî’den). | Ve Ya‘kûbî dedi ki: **الفَرَمَاءُ**: kuzey cihetinden Mısır’ın başlangıcıdır; onunla **البَحْرِ الأَخْضَرِ** arasında | üç mil vardır. Ondan Hüseyin b. Muhammed b. | Hârûn **الفَرَمِيُّ** (Âl-i Şurahbîl b. Hasene’nin mevlâlarından), sika. Ve Yâkût’un Mu‘cem’inde: **أَنَّ** |

| **الإسْكَنْدَرَ** ve **الفَرَمَا** iki kardeştir; ikisinden her biri Mısır toprağında bir şehir bina etti ve onu kendi adıyla adlandırdı. **الإسْكَنْدَرُ** şehrinden boşalınca dedi ki: “Allah’a karşı fakir, insanlardan yana zengin bir şehir bina ettim”; böylece onun sevinci ve tazeliği bugüne kadar kaldı. **الفَرَمَا** da şehrinden boşalınca dedi ki: “Allah’tan yana zengin, insanlara karşı fakir bir şehir bina ettim”; böylece onun nuru gitti; ondan bir şeyin yıkılmadığı bir gün geçmez; Allah onun üzerine kumları gönderdi, ta ki silinip yok oldu ve izi gitti. | | (**وأَفْرَمَ الحَوْضُ**: onu doldurdu) **هُذَيْلٍ** dilinde; **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi. **البُرَيْقُ الهُذَلِيُّ** dedi ki: | % ( وحَيٍّ حِلالٍ لَهم سَامِرٌ % | شَهِدْتُ وشِعْبُهُمُ مُفْرَمُ ) % | | yani: insanlarla dolu. | | **أَبُو عُبَيْدٍ** dedi: havuzlardan **المُفْرَمُ**: su ile dolu olan; **هُذَيْلٍ** dilinde. Ve okudu: | % ( * حِياضُها مُفْرَمَةٌ مُطَيَّعَةُ * % ) % | (**والأَفْرَمُ**): (dişleri kırılıp dökülmüş adam) yani: kırılmış olanı. | | (ve) **الأَفْرمُ**: Mısır emirlerinden (bir adam); (Mısır’da onun camii **م**) **جِبَلِ الرَّصْدِ** yanında bilinir; uzun zamandan beri harap olmuştur; ondan ancak bazı آثار kaldı. | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **التَّفْرِيمُ** ve **التَّفْرِيبُ**: kadının, kuru üzüm çekirdeğiyle kendi **قُبُلَها**’sını daraltması; bunu **الأزْهَرِيُّ** nakletti. | | **الفَرَمُ**, harekeli olarak: hayız bezi; bunu **ابنُ الأثِير** nakletti. | | Atta şöyle denir: **اسْتَفْرَمَتْ بالحَصَى**; koşusu şiddetlendiğinde, ta ki çakıl onun **فُرُوجِها**’sına girince. | | **أَنَسٍ** hadîsinde: “**أَيَّامُ التَّشْرِيقِ** eğlence ve **فِرَامٍ** günleridir”; o kesre iledir; cimaa kinayedir; bunu **ابنُ الأَثِيرِ** nakletti. | | | **المَفَارِمُ**: hayız bezleri; onun için tekil yoktur. | | **فائِدُ بنُ أَفْرَم** bir şairdir; **أَبَا شِهَابٍ**’ı övdü; ondan **بُهْلُولُ بنُ سُلَيْمَانَ** rivayet etti. |
