# فره — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%87/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%87/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%87.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: فره

ه ر ف
هرف ، فهر ، فره ، رفه ، رهف : مستعملة
هرف : قال الليث : الهَرْفُ : شِبْه الهذَيان من الإعجاب بالشيء ، يقال : هو يَهرِف بفلان نهارَه كلَّه هرفا .
قال : ويقال لبعض السِّباع : يَهرِف لكثرة صوته .
وفي الحديث : أنَّ رُفقةً جاءت وهم يهَرِفون بصاحبٍ لهم ، ويقولون : ما رأينا يا رسول الله مثلَ فلان ، ما سِرنا إلا كان في قراءة ، ولا نزَلْنا إلاّ كان في صلاة .
قال أبو عُبَيد : قوله : يَهرِفون به : يمدَحونه ، ويُطنِبُون في ذكره ، يقال منه : هَرَفْتُ بالرجل أَهرِف هَرْفاً ، ويقال في مثَلٍ : ( لاَ تَهْرِف قبلَ أن تَعرِف ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هَرَفَ : إذا هَذَى وهَقَى مِثلُه .
قال : والهَرْف : مدحُ الرجلِ على غَير مَعرفة .
رهف : قال الليث : الرَّهْف مصدر الشيء الرَّهِيف ، وهو اللطيف الدَّقيق ، والفعلُ قد رَهُفَ يَرْهُف رَهافةً ، وقلَّما يُستَعمل إلاّ مُرْهَفاً ، وأرْهَفْتُ السيفَ : إذا رَقَّقتهَ ، وسهمٌ مُرهَف ، ورجل مُرْهَف الجسم : دَقيقٌ .
وفي الحديث أن عامرَ بن الطُّفَيل قدِم على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وكان مُرهَف البَدَن . أي لطيف الجسم دَقيقه ، يقال : رُهِف فهو
مَرْهوف ، وأكثرُ ما يقال : مُرهَف الجسم ، ويقال : سيفٌ مُرهَف ورَهِيف ، وقد رَهَفْتَهُ وأَرهفتُه .
فره : قال الليث : فَرُهَ الإنسانُ يَفرُه فَراهةً فهو فارهٌ بيِّن الفَراهةَ والفراهِيَة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً فَارِهِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 149 ) .
قال الفراء : معناه حاذِقين ، قال : ومن قرأها ( فَرِهين ) فمعناه أَشِرين بَطِرين ، وقال أبو الهيثم : من قرأها : ( فَرِهين ) فتفسيره أَشِرِين بطرين قال : والفَرِح في كلام العرب بالحاء : الأشِر البَطِر ، يقال : لا تَفرَح أي لا تأشَر ، قال لله جلّ وعزّ : ( لَهُ قَوْمُهُ لاَ تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ ) ( القَصَص : 76 ) ؛ فالهاء هاهنا كأنها قامت مقام الحاء .
قلت : وسمعت الأعراب من بني عُقيل يقولون : جارية فارهةٌ ، وغلام فارِهٌ : إذا كانا مَلِيحَي الوَجْه والجميع فُرْه ، ويقال بَرْذَنٌ فارِهٌ ، وحمارٌ فارِهٌ ، إذا كانا سَيورَيْن ، ولا يقال للفَرَس العربي : فاره ولكن يقال فرسٌ جَواد ، وخُطِّيءَ عَدِيُّ بن زيد في قوله ينعتُ فرساً فقال : ( فارهاً مُتتابعاً ) .
ويقال : أفرَهَتْ فلانة ، إذا جاءت بأولادٍ فُرْهَةٍ ، أي مِلاح .
وقال الشافعي في باب ( نفقة المماليك والجواري ) : إذا كان لهنّ فَراهةٌ زِيد في كُسْوتهنّ ونفقتهِنّ ، يريد بالفَراهة الحُسن والمَلاحة .
ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي أنه قال : أَفْرَهَ الرجلُ : إذا اتّخذ غلاماً فارهاً . وقال : فارِهٌ وفُرْهٌ ميزانه نائب ونُوبٌ .
رفه : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهى عن الإرْفاه .
قال أبو عُبَيد فُسِّر الإرْفاه أنه كثرة التدهن . قال : وهذا من وِرْدِ الإبل ، وذلك أنها إذا وَرَدَت كلَّ يوم مَتَى ما شاءت قيل : وَرَدَتْ رِفْهاً ، قال ذلك الأصمعي وأبو عُبيدة ، ويقال : قد أَرْفَهَ القومُ : إذا فَعلتْ إبلُهم ذلك ، فهم مُرْفِهون . فَشبَّه كثرة التدهن ، وإدامتَه به . قال لبيد يذكر نخلاً نابتةً على الماء :
يشْرَبن رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرَةٍ
فكلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
قال : وإذا كان الرجل في ضيق فنفَّسْتَ عنه قلتَ رفَّهْتَ عنه تَرفيهاً .
وقال أبو سعيد : الإرْفَاه : التنعُّم والدَّعَة ومُظاهرَةُ الطَّعام على الطَّعام ، واللباس على اللِّباس ، فكأنه نَهى عن التنعُّم فِعْلَ العجم ، وأَمَر بالتقشُّف ، وابتذال النفس .
رَوَى أبو عُبيد ، عن أبي عمرو ، يقال : هم في رَفاهةٍ ورَفاهيَة ورُفَهْنِيَةٍ : أي في خِصبٍ وعيشٍ واسع . وكذلك الرَّفَاغة والرُّفَغْنِيَةُ .
ورَوَى ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَرْفَه الرجلُ : دام على أكل النَّعيم كلَّ يوم ، وقد نُهِي عنه . قلت : كأنه أراد الإرْفاه الذي فَسَّره أبو عبيد أَنّه كَثرةُ التدهُّن . وفي ( النوادر ) : يقال : أَرْفِه عندي واسْتَرفِهْ ورَفِّهْ عندي ، واستنفه عندي وأَنفِه عندي ، ورَوِّحْ عندي ، المعنى : أقم واسْتَرحْ واستجمَّ .
والعَرَب تقول : إذا سقطت الطَّرْفَهُ قَلَّتْ في الأرض الرَّفَهَة .
قال أبو الهيثم : الرَّفَهة : الرحمة .
قال أبو ليلى : يقال : فلان رافهٌ بفلانٍ : أي راحمٌ له . ويقال : أمَا اترفَهُ فُلاناً ؟ الطَّرفة : عَيْنا الأسد : كَوكَبان ، الجبهةُ أمامهما ، وهي أربعة كواكب .
فهر : قال اللّيث : الفِهْرُ : الحَجَرُ قدرُ ما يكسر به جَوز أو يُدَقُّ به شيء ، قال : وعامة العرب تؤنث الفهر ، قال : وتَصغيرها فُهيْرة .
وقال الفراء : الفِهْر يذكَّر ويؤنَّث .
وقال الليث : قريشٌ كلهم يُنسَبون إلى وَلد فهر بن مالك بن النضر بن كِنانَةَ .
وفي حديث عليّ أنه رأى قوماً سدلوا ثيابَهم ، فقال : كأنكم اليهودُ خَرجوا من فُهرهم .
قال أبو عبيد : قوله خرجوا من فُهرهم : هو موضعُ مِدْراسهم الذي يجتمعون فيه كالعيد يصلُّون فيه . قال وهي : كلمة نبطية أو عبرانية ، أصلها بُهر فعربت بالفاء وقيل : فُهر .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَفهرَ الرجلُ إذا خلا مع جاريته لقضاء حاجته ومعه في البيت أُخرى من جواريه فأكْسل عن هذه : أي أوْلَجَ ولم يُنْزل ، فقام من هذه إلى الأخرى فأَنزَل معها . وقد نُهي عنه في الخبر . قال : وأَفهر : إذا كان مع جاريته والأخرى تسمع حِسَّه وقد نُهي عنه . قال : والعَرَبُ تسمي هذا : الفَهْر والوَجْس والرِّكْزَ والخَفْخَفَة .
قال : وأَفهر الرجل : إذا شهد الفهرَ ، وهو عيدُ اليهودِ . وأَفهر : إذا شهد مِدْرَاسَ اليهود .
وأَفهر بعيرُه : إذا أَبْدَع فأُبْدِع به .
وأَفهرَ : إذا اجتمع لحمُه زِيَماً زيماً وتكتَّل فكان مُعَجَّراً ، وهو أقبح السِّمَن .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَهى عن الفَهَر ، وقد فسره ابن الأعرابي ، وقال غيره : هو من التفهير ، وهو أن يُحضِر الفَرَس ؛ فيعتريه انقطاعٌ في الجَرْي من كلال أو غيره ، وكأنه مأخوذٌ من الإفهار ، وهو الإكسال عن الجماع .
قال ابن دُرِيد : ناقة فَيْهَرَةٌ : أي صُلْبةٌ ، في بعض اللغات .

### Türkçe

ه ر ف
**هرف**, **فهر**, **فره**, **رفه**, **رهف**: kullanımdadır.

**هرف**: Leys dedi: **الهَرْفُ**: bir şeye hayranlıktan dolayı hezeyana benzer (bir söz). Denilir: O, falan kimse hakkında bütün gündüzünü **هرفا** olarak **يَهرِف** eder.

Dedi: Ve bazı yırtıcı hayvanlar için denilir: sesinin çokluğundan dolayı **يَهرِف**.

Hadiste: bir topluluğun geldiği, hâlbuki onlar bir arkadaşları hakkında **يهَرِفون** idiler ve diyorlardı: Ey Allah’ın Elçisi, falan gibi birini görmedik; yürüdük mü ancak o bir kıraatte idi, konakladık mı ancak o bir namazda idi.

Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: onunla **يَهرِفون**: onu övüyorlar ve onu anmada uzatıyorlar. Ondan denilir: Bir adam hakkında **هَرَفْتُ**; **أَهرِف** **هَرْفاً**. Ve bir meselde denilir: (Bilmeden önce **لاَ تَهْرِف**).

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **هَرَفَ**: hezeyan ettiğinde ve onun benzerini kustuğunda.

Dedi: Ve **الهَرْف**: bilgi olmaksızın adamı övmektir.

**رهف**: Leys dedi: **الرَّهْف** ince olan şeyin masdarıdır; o, latif ince olandır. Fiil: **رَهُفَ** **يَرْهُف** **رَهافةً**; pek az kullanılır, ancak **مُرْهَفاً** olarak. Ve kılıcı **أرْهَفْتُ**: onu incelttiğimde. Ve **سهمٌ مُرهَف**; ve **رجل مُرْهَف الجسم**: ince (nâzik).

Hadiste: Âmir b. et-Tufeyl’in Allah’ın Elçisi’ne (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) geldiği ve **مُرهَف البَدَن** olduğu (geçti). Yani bedeni latif, ince. Denilir: **رُهِف**; o hâlde o **مَرْهوف**tur. Ve en çok denilen: **مُرهَف الجسم**. Ve denilir: **سيفٌ مُرهَف** ve **رَهِيف**; ve onu **رَهَفْتَهُ** ve onu **أَرهفتُه**.

**فره**: Leys dedi: İnsan **فَرُهَ** eder; **يَفرُه** **فَراهةً**; o hâlde o **فارهٌ**dur; **الفَراهةَ** ve **الفراهِيَة**si açık (belli).

Allah, azîz ve celîl, dedi: (وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً فَارِهِينَ) (الشُّعَرَاء: 149).

Ferrâ dedi: manası: mahirler. Dedi: Kim onu (فَرِهين) okursa, manası: azgın, şımarık. Ebû’l-Heysem dedi: Kim onu (فَرِهين) okursa, onun tefsiri: azgınlar, şımarıklar. Dedi: ve **الفَرِح** Arapların sözünde **الحاء** ile: azgın şımarıktır. Denilir: **لا تَفرَح** yani azgınlaşma. Allah, azîz ve celîl, dedi: (لَهُ قَوْمُهُ لاَ تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ) (القَصَص: 76); işte **الهاء** burada sanki **الحاء**ın yerini tutmuştur.

Dedim: Benî Ukayl’den bedevîleri işittim, derlerdi: **جارية فارهةٌ** ve **غلام فارِهٌ**: ikisi de yüzce güzel olduklarında; ve çoğulu **فُرْه**. Ve denilir: **بَرْذَنٌ فارِهٌ** ve **حمارٌ فارِهٌ**: ikisi de yürüyüşlü (seri) olduklarında. Arap atı için **فاره** denilmez; fakat **فرسٌ جَواد** denilir. Adî b. Zeyd, bir atı niteleyerek sözünde hata etti; şöyle dedi: (فارهاً مُتتابعاً).

Ve denilir: **أفرَهَتْ** falanca kadın, ilk defa **فُرْهَةٍ** çocuklar getirdiğinde; yani güzel.

Şâfiî, (نفقة المماليك والجواري) babında dedi: Onlar için **فَراهةٌ** olduğunda, onların giyimine ve nafakasına artırılır; **الفَراهة** ile güzelliği ve alımlılığı kasteder.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi ki: Adam **أَفْرَهَ**: **فارهاً** bir oğlan edindiğinde. Ve dedi: **فارِهٌ** ve **فُرْهٌ**un vezni **نائب** ve **نُوبٌ**dur.

**رفه**: Nebî’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu: **الإرْفاه**tan nehyetti.

Ebû Ubeyd dedi: **الإرْفاه**ın tefsiri, yağlanmanın çokluğudur. Dedi: Bu, develerin suya gelişinden (**وِرْدِ الإبل**)dir; çünkü onlar her gün, ne zaman isterlerse suya geldiklerinde: **وَرَدَتْ رِفْهاً** denilir. Bunu Asma‘î ve Ebû Ubeyde söyledi. Ve denilir: Kavim **أَرْفَهَ** etti: develeri bunu yaptığında; o hâlde onlar **مُرْفِهون**dur. Yağlanmanın çokluğunu ve onun devam ettirilmesini ona benzetti. Lebîd, su üzerinde bitmiş hurmaları anarak dedi:
يشْرَبن رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرَةٍ
فكلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ

Dedi: Adam darlık içinde olduğunda, sen ondan ferahlattığında: ondan **رفَّهْتَ**; **تَرفيهاً** dersin.

Ebû Saîd dedi: **الإرْفَاه**: nimet içinde yaşama ve rahatlık; ve yemeği yemeğin üzerine, elbiseyi elbisenin üzerine yığmaktır. Sanki Acemlerin fiili olan nimet içinde yaşamayı nehyetti ve zühdü, nefsi yıpratmayı emretti.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti: denilir: Onlar **رَفاهةٍ** ve **رَفاهيَة** ve **رُفَهْنِيَةٍ** içindedir: yani bollukta ve geniş geçimdedir. Aynı şekilde **الرَّفَاغة** ve **الرُّفَغْنِيَةُ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: Adam **أَرْفَه** etti: her gün nimet yemeği yemeye devam ettiğinde; hâlbuki ondan nehyedilmiştir. Dedim: Sanki Ebû Ubeyd’in tefsir ettiği **الإرْفاه**ı kastetti; onun, yağlanmanın çokluğu olduğunu (kastetti). Ve (النوادر)’de: denilir: Yanımda **أَرْفِه** et ve **اسْتَرفِهْ** et; ve yanımda **رَفِّهْ** et; ve yanımda **استنفه** et ve yanımda **أَنفِه** et; ve yanımda **رَوِّحْ** et. Mana: kal ve dinlen ve rahatla.

Araplar der: **الطَّرْفَهُ** düştüğünde, yerde **الرَّفَهَة** azaldı.

Ebû’l-Heysem dedi: **الرَّفَهة**: rahmettir.

Ebû Leylâ dedi: denilir: Falan, falana **رافهٌ**dur: yani ona merhamet edendir. Ve denilir: Falanı **اَترفَهُ** etmedi mi? **الطَّرفة**: aslanın iki gözü: iki yıldızdır; **الجبهةُ** onların önündedir; o dört yıldızdır.

**فهر**: Leys dedi: **الفِهْرُ**: ceviz kırılan yahut bir şey dövülen miktarda taş. Dedi: Arapların çoğu **الفهر**i müennes yapar. Dedi: Onun küçültmesi **فُهيْرة**dir.

Ferrâ dedi: **الفِهْر** müzekker de yapılır, müennes de.

Leys dedi: Kureyş’in hepsi, Fihr b. Mâlik b. en-Nadr b. Kinâne’nin evladına nisbet olunur.

Ali’nin hadisinde: bir kavmi elbiselerini salmış gördü; dedi: Sanki siz Yahudilersiniz; **فُهر**lerinden çıkmışlar.

Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü “**فُهر**lerinden çıktılar”: onların, bayram gibi içinde toplanıp namaz kıldıkları, ders yerlerinin (**مِدْراسهم**) mekânıdır. Dedi: O, Nabatî yahut İbrânî bir kelimedir; aslı **بُهر** idi; **الفاء** ile Arapçalaştırıldı ve **فُهر** denildi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَفهرَ** etti: câriyesiyle ihtiyacını gidermek için yalnız kaldığında, evde diğer câriyelerinden biri de onunla beraber olduğu hâlde, bundan gevşediğinde; yani soktu da boşalmadı; sonra bundan kalkıp ötekine gidip onunla boşaldığında. Haber’de ondan nehyedilmiştir. Dedi: Ve **أَفهر**: câriyesiyle iken öteki onun sesini işittiğinde; hâlbuki ondan nehyedilmiştir. Dedi: Araplar buna **الفَهْر** ve **الوَجْس** ve **الرِّكْزَ** ve **الخَفْخَفَة** adını verir.

Dedi: Adam **أَفهر** etti: **الفهر**e şahit olduğunda; o, Yahudilerin bayramıdır. Ve **أَفهر**: Yahudilerin **مِدْرَاس**ına şahit olduğunda.

Ve devesi **أَفهر** etti: yorulup kaldığında; onunla (yol) kestirildiğinde.

Ve **أَفهرَ**: eti parça parça (**زِيَماً زيماً**) toplandığında ve yığılıp topaklandığında; böylece **مُعَجَّراً** olduğunda; o, semizliğin en çirkinidir.

Hadiste: Nebî’nin (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **الفَهَر**den nehyettiği (geçti). İbnü’l-A‘râbî onu tefsir etti. Başkası dedi: O, **التفهير**dendir; o da atı hazır bulundurmasıdır; sonra ona, koşuda, yorgunluktan yahut başkasından bir kesilme arız olur. Sanki **الإفهار**dan alınmıştır; o da cinsel birleşmede gevşekliktir (**الإكسال**).

İbn Düreyd dedi: **ناقة فَيْهَرَةٌ**: yani serttir; bazı lehçelerde.
