# فري (ف-ر-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ferv “Ferre”ye bak

- Harfler: ف - ر - ي
- Kur'an'da: 60 geçiş · 54 ayet · 20 sîga
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فرى

## Sîgalar (20)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَفْتَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Uydururlar | 17 | 17 | [3:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/3:24.md) |
| [افْتَرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | افْتَعَلَ | Uydurdu | 14 | 14 | [3:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/3:94.md) |
| [افْتَرَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | افْتَعَلَهُ | Onu uydurdu | 7 | 7 | [10:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:38.md) |
| [افْتَرَيْتُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | افْتَعَلْتُهُ | Onu uydurdum | 2 | 2 | [11:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:35.md) |
| [افْتِرَاءً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8B.md) | افْتِعَالًا | Uydurmak | 2 | 2 | [6:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:138.md) |
| [تَفْتَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْتَعِلُونَ | Uydurursunuz | 2 | 2 | [10:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:59.md) |
| [مُفْتَرًى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8B%D9%89.md) | مُفْتَعَلٌ | Uydurulan | 2 | 2 | [28:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/28:36.md) |
| [يُفْتَرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | يُفْتَعَلَ | Uydurulur | 2 | 2 | [10:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:37.md) |
| [أَفْتَرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | أَفْتَعَلَ | Uydurdu mu? | 1 | 1 | [34:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/34:8.md) |
| [افْتَرَيْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | افْتَعَلْنَا | Uydurduk | 1 | 1 | [7:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/7:89.md) |
| [الْمُفْتَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْتَعِلْنَ | Uyduranlar | 1 | 1 | [7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/7:152.md) |
| [تَفْتَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْتَعِلُوا | Uydurrmayın | 1 | 1 | [20:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/20:61.md) |
| [فَرِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Rezil | 1 | 1 | [19:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/19:27.md) |
| [لِتَفْتَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِتَفْتَعِلُوا | Uydurmanız için | 1 | 1 | [16:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:116.md) |
| [لِتَفْتَرِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | لِتَفْتَعِلَ | Uydurman için | 1 | 1 | [17:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/17:73.md) |
| [مُفْتَرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8D.md) | مُفْتَعِلٌ | Uyduran | 1 | 1 | [16:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:101.md) |
| [مُفْتَرَيَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | مُفْتَعَلَاتٍ | Uyduranlar | 1 | 1 | [11:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:13.md) |
| [مُفْتَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعِلُونَ | Uyduranlar | 1 | 1 | [11:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:50.md) |
| [يَفْتَرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | يَفْتَعِلُ | Uydurur | 1 | 1 | [16:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:105.md) |
| [يَفْتَرِينَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | يَفْتَعِلْنَهُ | Onu uydururlar | 1 | 1 | [60:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/60:12.md) |

## Mücavir kökler — 71 mücavir (239 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 22 ortak ayet · G² 72 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 38 ortak ayet · G² 37 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 28 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
4. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 26 ortak ayet · G² 18 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
5. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 17 · Zalimler
6. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 14 · Dane, inek yavrusuna denir
7. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
8. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Hiram keçe demektir
9. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 21 ortak ayet · G² 12 · Kevn, tepe demektir
10. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
11. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Şey
12. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
13. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Fek alt veya üst çene demektir
14. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
15. [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Erişirler
16. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Petekteki baldır
17. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
18. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
19. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
20. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 6 · Hayvanların ön ayaklarına denir
21. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · El ve kol demektir
22. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
23. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Rical ayak demektir
24. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
25. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dikili taş demektir
26. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Dengi” demektir
27. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Yavru” demektir
28. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
29. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 4 · Evye kuş yuvası demektir
30. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
31. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İsm hurmadan yapılan içkidir
32. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
33. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
34. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
35. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
36. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
37. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Haml: İple yüklenen yük demektir
38. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
39. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
40. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Üzüm demektir
41. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
42. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Korkuluk demektir
43. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
44. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
45. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
46. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
47. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Cürame hurma döküntüsü demektir
48. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Tasma kayış demektir
49. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
50. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
51. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
52. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
53. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
54. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Bab kapı demektir
55. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dane, inek yavrusuna denir
56. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sahip
57. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
58. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Sehl” ova demektir
59. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
60. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Süllem” merdiven demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فري |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md), [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md), [افك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md), [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Deriyi biçmek, kesip işlemek veya dikmek üzere düzgünce yarmak |
| Çekirdek Özet 2 | Gerçekte var olmayan bir iddiayı zihinde tasarlayıp kurgulayarak hakikate yamamak |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi vahye ve ontolojik gerçekliğe alternatif yapay meşruiyet üretimi |
| Kritik Hata Riski | İftirayı sadece kişiler arası ahlaki bir karalama sanıp vahiy ve tevhid zeminindeki ontolojik saptırma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Yarmak, açmak, ayırmak, dağıtmak veya ortaya çıkarmak (örnek: [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md), [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md), [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md), [فرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AB.md)) | ي | Yarma ve ayırma eylemini deriyi biçme, tasarlama, kurgusal bir kalıba sokma ve yapay olarak yeniden üretme yönünde özelleştirir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İfadeye dökülme, söz kalıbına sokulma ve dille kurgulanan harici beyan. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel tasarım, başta planlama, iradi olarak öne sürülen kurgu. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Zihinde tasarlananı fiiliyata dökme, deriyi biçer gibi biçimlendirme ve inşa etme. |
| فري | Söz, zihinsel tasarım ve el işçiliğinin birleşimi | Zihinde kurulan yapay bir kurguyu dille biçimlendirip gerçekliğe yamama hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir deriyi ölçüp biçmek, dikilmeye uygun şekilde kesmek veya yararak işlemek; bazen de bir şeyi bozmak için yırtıp ayırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında savaşın açtığı yaraları ve yarılan safları şu beyitle tasvir eder: رَعَوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا / غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir planı başarıyla uygulayan veya deriyi tam ölçüsünde kesen kimse için kullanılan şu kadim mesel: ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde فري kökü, deriyi yüzmek, yarmak, meyvenin kabuğunu soymak ve ayırmak anlamındaki köklerle doğrudan akrabadır. İbranicede yer alan *p-r-h* ve *p-r-y* kökleri (ürün vermek, dışa vurmak, yarmak) ile Süryanicedeki *p-r-y* (yarmak, yırtmak, yayılmak) biçimleri, varlığın dokusunu kesip açma ortak semantik matrisini paylaşır. Arapçada kök bir yandan deriyi ustalıkla biçip yeni bir nesneye dönüştürme yönünde zanaat anlamına evrilmiş, diğer yandan da var olmayan bir sözü zihinde kesip biçerek yeni bir gerçeklik gibi üretme (افتراء) mecrasına kaymıştır. İftira eylemi, Arap semantik sahasında yoktan uydurulan ve hakikat dokusuna yapay olarak dikilen şey anlamını pekiştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Deriyi kesmek, dikmek için biçmek (فَرْي) | Somut nesneyi biçimlendirme eyleminden, zihinde asılsız iddia kurgulayıp üretme anlamına semantik sıçrama. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *p-r-h*, Süryanice *p-r-y* | Kabuğu açmak, yarmak, dışarı çıkarmak ve biçmek eksenli ortak çekirdek anlam. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik *p-r* (ayırmak, açmak) | Ana gövdeden ayırma, parçalama ve biçme yönündeki temel fonosemantik kök. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Gesenius.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فري | Anlamlı | Biçmek, uydurmak | Deriyi kesip dikmek; asılsız söz ve iddia üretmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| فير | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez. |
| [رفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%89.md) | Anlamlı | Onarmak, yamamak | Yırtığı dikerek düzeltmek, uzlaştırmak, kaynaştırmak. | Hedef kökün yarma işlemine zıt yönde tamir hareketi; Kur'an'da geçmez. |
| [ريف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D9%81.md) | Anlamlı | Sulak ve verimli yer | Nehir kenarındaki ekili, bereketli kırsal alan. | Suyla yarılan ve bereketlenen toprak; Kur'an'da geçmez. |
| يفر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez. |
| [يرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فري | Merkez | Kurgusal uydurma | Olmayan bir iddiayı zihinde biçip kurgulayarak kasıtlı üretmek. | Salt yalan değil, sistemli bir biçimlendirme ve yapı kurma içerir. |
| [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Genel yalan | Gerçeğe aykırı haber vermek veya gerçeği örtmek. | فري kökünden farkı, zihinsel bir tasarım veya kurgu şartı aranmaksızın her türlü hilaf-ı hakikati kapsamasıdır. |
| [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) | Komşu | Zan ve tahminle uydurma | Kesin bilgiye dayanmaksızın tahmini varsayımlarla hüküm vermek. | فري kasıtlı ve planlı bir üretimken, [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) bilgisizlik ve zanna dayalı tahminidir. |
| [افك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) | Komşu | Çarpıtma, tersyüz etme | Var olan bir gerçeği baş aşağı çevirip saptırmak. | [افك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) var olanı dönüştürür; فري ise yoktan bir kurgu imal eder. |
| [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Sahte süsleme | Eğriyi doğru gibi gösterecek yapay süsler eklemek. | [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) görüntüyü cilalama vurgusu taşırken, فري iddiayı sıfırdan biçimlendirme anlamı taşır. |
| [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) | Zıt | Hakikate mutabakat | Sözün ve iddianın dış dünyadaki gerçeklikle tam örtüşmesi. | فري kurgusal kopuşu simgelerken, [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) vakıa ile mutlak uyumu gösterir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فري | Kesip biçmek, uydurmak | Zihinde kurgulanan asılsız iddiayı üretme ve deriyi biçimlendirme. | Kesin |
| Latince | confingo, fabricor | İmal etmek, kurgulamak | Bir zanaat gibi yalanı veya yapıyı inşa etme anlamını tam karşılar; ancak deriyi kesme somutluğunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to fabricate, to forge | Uydurmak, sahtesini üretmek | Zihinsel kurgu ve sahte delil imal etme yönünü çok iyi karşılar; basit yalandan (lie) farklı olan kurgusal üretim boyutunu yansıtır. | Kesin |
| Almanca | erdichten, fabrizieren | Kurgulamak, uydurmak | Kafada kurgulayıp üretme boyutunu karşılar; ahlaki ve hukuki sahtecilik vurgusu taşır. | Güçlü |
| Fransızca | fabriquer, forger de toutes pièces | Sıfırdan uydurmak | Yoktan var edilen sistemli kurgu anlamını birebir verir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| افتراء على الله | Allah adına asılsız hüküm uydurma | Şirk koşma, haram-helal sınırlarını keyfi belirleme ve ilahi yetki gasbı bağlamı (Âl-i İmrân [3:94](https://lisan.digital/tr/ayet/3:94.md), el-En'âm [6:138](https://lisan.digital/tr/ayet/6:138.md), [6:144](https://lisan.digital/tr/ayet/6:144.md), Yûnus [10:59](https://lisan.digital/tr/ayet/10:59.md)). |
| افتراء الوحي / القرآن | Vahyin insan ürünü olduğunu iddia etme | Müşriklerin Kur'an'ın Hz. Peygamber tarafından kurgulandığı yönündeki ithamları (Yûnus [10:38](https://lisan.digital/tr/ayet/10:38.md), Hûd [11:35](https://lisan.digital/tr/ayet/11:35.md), Furkân [25:4](https://lisan.digital/tr/ayet/25:4.md), Ahkâf [46:8](https://lisan.digital/tr/ayet/46:8.md)). |
| شيئاً فرياً | Eşi görülmemiş, hayret verici ve akıl almaz iş | Hz. Meryem'in babasız çocuk dünyaya getirmesi üzerine kavminin şaşkınlık ve yadırgama ifadesi (Meryem [19:27](https://lisan.digital/tr/ayet/19:27.md)). |
| سحر مفترى | Uydurulmuş, sonradan kurgulanmış sihir | Firavun ve kavminin Hz. Mûsâ'nın mucizelerini gözbağcılık ve kurgu olarak yaftalaması (Kasas [28:36](https://lisan.digital/tr/ayet/28:36.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve şirk bahisleri | Kur'an'ın beşer kelamı olamayacağı (i'câz) ve Allah'a çocuk veya ortak isnat etmenin en büyük zulüm oluşu. | Hakikati ikame eden vahyin karşısına zihinsel put ve kurgu üretimi koyma. |
| Fıkıh | Kazf ve ta'zir cezaları | Masum bir kişiye asılsız zina isnadında bulunmak veya yalan delil kurgulamak. | Hukuki hakların gaspı amacıyla organize ve kasıtlı iftira suçu. |
| Tefsir | İftirâ lafzının semantik tahlili | "İftirâ"nın alelade yalandan farkı; tasarlanmış, biçilmiş ve süslenmiş yalan oluşu. | Biçme (فَرْي) kökünden hareketle kurgusal zanaat boyutu. |
| Hadis | Büyük günahlar ve rivayet ahlakı | Hz. Peygamber adına kasıtlı hadis uydurmanın (vaz') cehennemdeki yeri ve rüya uydurma yasağı. | Bilinçli olarak söylenmemiş sözü dini otoriteye mal etme cüreti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve teşri alanı | Sahte din ve sahte ilah kurgusu | İlahi iradenin yerine insan hevasını koyarak gayrimeşru kutsallık üretmek | Dinde olmayan hüküm ihdas etmek, Allah'a iftira etmektir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Sahte bilgi (dezenformasyon) ve fabrikasyon | Delile dayanmayan teorileri mutlak gerçeklik gibi sunup zihinleri saptırmak | Verileri çarpıtarak zihinde kurulan sahte modellemeyi gerçek sayma. | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve meşruiyet mekanizması | Kurgusal ideoloji ve meşruiyet inşası | Haksız iktidarı ve tiranlığı halk nezdinde haklı göstermek için üretilen mitler | Toplumu güdebilmek için resmi anlatı ve sahte düşman kurgulama. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve helal-haram dengesi | Sahte değer ve haram kılma tekelleri | Üretim ve tüketim zincirinde keyfi haramlar ihdas ederek kaynakları tekeline alma | Cahiliye putperestlerinin bazı hayvanları haksızca haram kılması (En'âm [6:138](https://lisan.digital/tr/ayet/6:138.md)). | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Veri fabrikasyonu ve simülasyon hatası (Artifact generation) | Gözlem veya deney verisi olmaksızın, algoritmanın veya araştırmacının sentetik ve sahte veri dizileri üreterek sistemi yanıltması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal inşa yanılsaması (Fabulation / Social mythmaking) | Toplumların veya güç odaklarının, hiçbir ontolojik temeli olmayan kurguları meşruiyet aracı olarak üretip kurumsallaştırması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireyler arasında dedikodu yoluyla yapılan "kara çalma" veya "iftira atma" ahlaki kusuruna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, yüzde doksanın üzerinde doğrudan "Allah'a karşı yalan uydurmak" (افتراء على الله) ve "vahyi uydurma saymak" bağlamında, yani epistemolojik ve teolojik bir sapma olarak kullanılır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın en büyük zulüm ve sapma olarak nitelediği "iftira" tehdidinin; sahte şeriatlar, uydurma kutsallar ve dinde yetkisiz hüküm koyma mekanizmalarıyla olan doğrudan irtibatı koparılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhatabı olan insanın, hakikati teslim almak yerine zihninde alternatif bir ontoloji ve teoloji kurgulama mekanizmasını ifşa ettiği için hayatidir. İftira, şirkin ve din istismarının temel motorudur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin haram-helal uydurmalarını eleştiren En'âm suresi ayetlerinde, peygamberlerin tebliğine karşı Kur'an'ın beşeri bir imalat olduğunu öne süren meydan okuma ayetlerinde (Yûnus, Hûd) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece ahlaki tavsiyelerden ibaret olduğu zannını yıkar; insanın kendi zihinsel ürünlerini (mitolojiler, felsefi hevalar, keyfi yasaklar) tanrısal buyruk mertebesine yükseltmesinin en yıkıcı zulüm olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Deriyi bir modele göre kesmek, biçimlendirmek ve dikime hazırlamak; var olan nesneyi yararak biçim vermek.
- Soyut anlam: Dış dünyada karşılığı bulunmayan bir iddiayı veya inancı zihinde planlayıp dille kurgulayarak hakikat yerine ikame etmek.
- Sistematik karşılık: İlahi vahiy ve ontolojik gerçekliğe ($R$) karşılık, sübjektif heva ve zihinsel kurguyla üretilen yapay gerçeklik ($F$) tasarımı.
- LaTeX modeli: $$F \cap R = \emptyset \quad \land \quad \Phi(M) \to F \quad \land \quad \pi(F) \sim R$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ ontolojik hakikati ve ilahi veriyi, $F$ uydurulan kurgusal yapıyı (iftira) temsil eder. İlk ifade ($F \cap R = \emptyset$), kurgunun hakikatle hiçbir kesişim kümesine sahip olmadığını gösterir. İkinci ifade ($\Phi(M) \to F$), zihinsel heva ve tasarımdan ($M$) kurgusal yapının ($\Phi$) imal edildiğini simgeler. Üçüncü ifade ($\pi(F) \sim R$) ise bu kurgunun bir projeksiyonla ($\pi$) dış dünyaya gerçekmiş ($R$) gibi yamandığını ve dayatıldığını modeller.

## Geçtiği ayetler (54 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/3:24.md) — يَفْتَرُونَ

ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Bu, onların: Sayılı günlerden başka bize, asla ateş dokunmayacak, demeleri yüzündendir. Ve uydurageldikleri şeyler, dinlerinde kendilerini aldatmıştır.

### [Ali İmran 3:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/3:94.md) — افْتَرَى

فَمَنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Bundan sonra artık kim Allah’a karşı yalan isnad ederse; işte onlar zalimlerin kendileridir.

### [Nisa 4:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/4:48.md) — افْتَرَى

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; kendisine ortak koşmayı bağışlamaz. Bundan başkasını dilediğine bağışlar. Allah’a ortak koşan kimse, hiç şüphesiz pek büyük bir günahla iftira etmiş olur.

### [Nisa 4:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/4:50.md) — يَفْتَرُونَ

انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Bir bak; Allah’a karşı nasıl yalan uyduruyorlar? Apaçık bir günah olarak bu, yeter.

### [Maide 5:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/5:103.md) — يَفْتَرُونَ

مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Allah; ne Bahire’den, ne Saibe’den, ne Vasile’den, ne de Ham’dan hiç birini meşru kılmamıştır. Fakat küfredenler; Allah’a karşı yalan uydurdular. Onların çoğunun ise akılları ermez.

### [En'am 6:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:21.md) — افْتَرَى

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran ve ayetlerini yalan sayandan daha zalim kimdir? Muhakkak ki zalimler, felaha ermezler.

### [En'am 6:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:24.md) — يَفْتَرُونَ

انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Bak, kendilerine nasıl yalan söylediler? Yalan yere uydurdukları kendilerinden nasıl kayboluverdi?

### [En'am 6:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:93.md) — افْتَرَى

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uydurandan, yahut kendisine hiçbir şey vahyedilmemişken; bana da vahyolundu, diyenden ve; Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim, diyenden daha zalim kimdir? Bir görseydin; o zalimler can çekişirlerken melekler de ellerini uzatmış: Can verip bugün Allah’a karşı haksız yere söylediklerinizden ve O’nun ayetlerine büyüklük taslamanızdan ötürü horluk azabı ile cezalandırılacaksınız, derken.

### [En'am 6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:112.md) — يَفْتَرُونَ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte böylece Biz, her peygambere insan ve cinn şeytanlarını düşman yaptık. Onlardan kimi, kimini aldatmak için cazip sözler fısıldarlar. Eğer Rabbın dileseydi; bunu yapamazlardı. Öyleyse onları iftiraları ile başbaşa bırak.

### [En'am 6:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:137.md) — يَفْتَرُونَ

وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Ve böylece onların ortakları; ortak koşanlardan bir çoğunu helake sürüklemek, dinlerini karmakarışık etmek için; çocuklarını öldürmelerini hoş göstermiştir. Şayet Allah, dilemiş olsaydı; bunu yapamazlardı. Artık sen, onları uydurdukları o yalanları ile başbaşa bırak.

### [En'am 6:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:138.md) — افْتِرَاءً · يَفْتَرُونَ

وَقَالُوا هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لَا يَطْعَمُهَا إِلَّا مَنْ نَشَاءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا وَأَنْعَامٌ لَا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar kendi zanlarınca; bu davarlar, bu ekinler haramdır, onları diledimizden başkası yiyemez. Bir takım hayvanların sırtları haramdır, dediler. Bir kısım hayvanların üzerine de O’na karşı iftira ederek; Allah’ın adını anmazlar. Allah; yapmakta oldukları iftiraları yüzünden onları cezalandıracaktır.

### [En'am 6:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:140.md) — افْتِرَاءً

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): Bilgisizlikleri yüzünden; çocuklarını beyinsizce öldürenler ve Allah’ın kendilerine verdiği rızkı Allah’a iftira ederek haram sayanlar; gerçekten hüsrana uğramuşlardır. Onlar; şüphesiz sapıtmışlardır. Zaten hidayete erenlerden olmamışlardı.

### [En'am 6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/6:144.md) — افْتَرَى

وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Araf 7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/7:37.md) — افْتَرَى

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.

### [Araf 7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/7:53.md) — يَفْتَرُونَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar, onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vilinin geldiği gün; daha önce onu unutmuş olanlar derler ki: Gerçekten Rabbımızın elçileri, bize hakkı getirmiştir. Şimdi bize şefaat edecek var mı ki; şefaat etsin. Yahut geriye çevrilir miyiz ki, yapmış olduğumuzdan başkasını yapalım? Onlar gerçekten kendilerini hüsrana uğratmışlardır. Ve uydurageldikleri şeyler, kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur.

### [Araf 7:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/7:89.md) — افْتَرَيْنَا

قَدِ افْتَرَيْنَا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا إِنْ عُدْنَا فِي مِلَّتِكُمْ بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللَّهُ مِنْهَا وَمَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَعُودَ فِيهَا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّنَا وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ

Meal (IK): Allah, bizi ondan kurtardıktan sonra yine sizin dininize dönecek olursak; doğrusu Allah’a karşı yalan uydurmuş oluruz. Rabbımız olan Allah’ın dilemesi bir yana, O’na dönmemiz bizim için olacak şey değildir. Rabbımızın ilmi her şeyi kuşatmıştır. Ancak Allah’a dayanıp güvendik biz. Rabbımız, kavmimizle bizim aramızda Sen, hak ile hüküm ver. Sen, hüküm verenlerin en hayırlısısın.

### [Araf 7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/7:152.md) — الْمُفْتَرِينَ

إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki buzağıyı tanrı edinenlere; Rabblarından bir gazab ve dünya hayatında bir horluk erişecektir. Biz, işte böylece cezalandırırız iftira edenleri.

### [Yunus 10:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:17.md) — افْتَرَى

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya ayetlerini yalanlayanlardan daha zalim kim olabilir? Suçlular muhakkak ki felaha ermezler.

### [Yunus 10:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:30.md) — يَفْتَرُونَ

هُنَالِكَ تَبْلُو كُلُّ نَفْسٍ مَا أَسْلَفَتْ وَرُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte orada herkes önceden yapmış olduğunu bilir. Gerçek mevlaları olan Allah’a döndürülürler. Uydurdukları şeyler ise kendilerinden kaybolup gider.

### [Yunus 10:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:37.md) — يُفْتَرَى

وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Bu Kur’an, Allah’tan başkası tarafından uydurulmuş değildir. Ancak kendinden evvel geleni tasdik eder ve kitabı uzun uzun açıklar. Onda hiç şüphe yoktur. Alemlerin Rabbındandır.

### [Yunus 10:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:38.md) — افْتَرَاهُ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Yoksa: Onu uydurdu mu? diyorlar. De ki: Sadıklardan iseniz, onun benzeri bir sure getirin. Ve Allah’tan başka çağırabileceklerinizi de çağırın.

### [Yunus 10:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:59.md) — تَفْتَرُونَ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’ın size gönderdiği, sizin de bazılarını haram, bazılarını da helal kıldığınız rızıklar hakkında ne dersiniz? De ki: Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a iftira mı ediyorsunuz?

### [Yunus 10:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:60.md) — يَفْتَرُونَ

وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduranlar, kıyamet gününü ne sanıyorlar? Doğrusu Allah, insanlar hakkında lütuf sahibidir. Fakat onların çoğu şükretmezler.

### [Yunus 10:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/10:69.md) — يَفْتَرُونَ

قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

Meal (IK): De ki: Allah hakkında yalan uyduranlar hiç şüphesiz felah bulmayacaklardır.

### [Hud 11:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:13.md) — افْتَرَاهُ · مُفْتَرَيَاتٍ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Yoksa: Onu kendisi uydurdu mu? diyorlar. De ki: Eğer doğru söylüyorsanız; haydi onun surelerine benzer uydurma on sure meydana getirin. Allah’tan başka çağırabileceklerinizi de çağırın.

### [Hud 11:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:18.md) — افْتَرَى

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أُولَئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kim vardır? Bunlar Rabblarının huzuruna götürülürler ve şahidler: Rabblarına yalan uyduranlar bunlardır, derler. Bilin ki; Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir.

### [Hud 11:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:21.md) — يَفْتَرُونَ

أُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Kendilerini kayba uğratanlar, işte bunlardır. Uydurdukları şeyler de kendilerinden kaybolup gitmiştir.

### [Hud 11:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:35.md) — افْتَرَاهُ · افْتَرَيْتُهُ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ

Meal (IK): Yoksa: «onu kendiliğinden uydurdu» mu derler? De ki: Ben bunu uydurduysam vebali banadır. Oysa ben, sizin işlediğiniz günahlardan tamamen uzağım.

### [Hud 11:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/11:50.md) — مُفْتَرُونَ

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ

Meal (IK): Ad’a kardeşleri Hud’u gönderdik. O dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, O’ndan başka ilahınız yoktur, yoksa sadece yalan uyduran kimseler olursunuz.

### [Yusuf 12:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/12:111.md) — يُفْتَرَى

لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onların kıssalarında aklı olanlar için ibretler vardır. Bu, uydurulabilecek bir söz değildir. O; sadece kendinden önceki kitabların tasdiki, her şeyin tafsilidir. İnananlar topluluğu için de hidayet ve rahmettir.

### [Nahl 16:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:56.md) — تَفْتَرُونَ

وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ

Meal (IK): Kendilerine verdiğimiz rızıktan, bilmediklerine pay ayırırlar. Allah’a andolsun ki; uydurup durduğunuz şeylerden muhakkak sorguya çekileceksiniz.

### [Nahl 16:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:87.md) — يَفْتَرُونَ

وَأَلْقَوْا إِلَى اللَّهِ يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): O gün Allah’a arz-ı teslimiyet ederler. Uydurdukları şeyler onlardan uzaklaşıp gitmiştir.

### [Nahl 16:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:101.md) — مُفْتَرٍ

وَإِذَا بَدَّلْنَا آيَةً مَكَانَ آيَةٍ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Biz, bir ayetin yerine başka bir ayet getirdiğimiz zaman; Allah ne indirdiğini gayet iyi bilirken, onlar: Sen sadece uyduruyorsun, derler. Hayır onların çoğu bunu bilmezler.

### [Nahl 16:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:105.md) — يَفْتَرِي

إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ

Meal (IK): Allah’ın ayetlerine inanmayanlar; sadece yalan uydururlar. Ve işte onlar yalancıların kendileridir.

### [Nahl 16:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/16:116.md) — لِتَفْتَرُوا · يَفْتَرُونَ

وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

Meal (IK): Diliniz yalan yere vasıflandırageldiği için her şeye: Şu helal; bu haramdır demeyin. Çünkü Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz ki Allah’a karşı yalan uyduranlar, asla felah bulmazlar.

### [İsra 17:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/17:73.md) — لِتَفْتَرِيَ

وَإِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا

Meal (IK): Onlar; sana vahyettiğimizden ayırıp başka bir şeyi Bize karşı uydurman için, seni fitneye düşürmeye çalışırlar. O zaman, seni dost edineceklerdi.

### [Kehf 18:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/18:15.md) — افْتَرَى

هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا

Meal (IK): Şu bizim kavmimiz, Allah’ı bırakıp O’ndan başka tanrılar edindiler. Onların gerçek olduğuna apaçık delil getirmeleri gerekmez mi? Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir?

### [Meryem 19:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/19:27.md) — فَرِيًّا

فَأَتَتْ بِهِ قَوْمَهَا تَحْمِلُهُ قَالُوا يَامَرْيَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا

Meal (IK): Derken çocuğu alıp kavmine getirdi. Ey Meryem; andolsun ki utanılacak bir şey yaptın, dediler.

### [Taha 20:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/20:61.md) — تَفْتَرُوا · افْتَرَى

قَالَ لَهُمْ مُوسَى وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَى

Meal (IK): Musa onlara dedi ki: Yazıklar olsun size, Allah’a karşı yalan uydurmayın Sonra azabla sizi yok eder. Doğrusu Allah’a iftira eden, hüsrana uğramıştır.

### [Enbiya 21:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/21:5.md) — افْتَرَاهُ

بَلْ قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ بَلِ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ شَاعِرٌ فَلْيَأْتِنَا بِآيَةٍ كَمَا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ

Meal (IK): Onlar: Hayır, bunlar saçma sapan rüyalardır. Hayır onu uydurmuştur, hayır o, şairdir. Haydi önceki peygamberler gibi o da bize bir mucize getirsin dediler.

### [Müminun 23:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/23:38.md) — افْتَرَى

إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا وَمَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): O, sadece Allah’a karşı yalan uyduran biridir. Biz ona inanacak değiliz.

### [Furkan 25:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/25:4.md) — افْتَرَاهُ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا إِفْكٌ افْتَرَاهُ وَأَعَانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جَاءُوا ظُلْمًا وَزُورًا

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Bu ancak onun uydurduğu bir yalandır ve ona bu hususta bir başka topluluk yardım etmiştir. Hiç şüphesiz onlar, zulüm ve iftira ile geldiler.

### [Kasas 28:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/28:36.md) — مُفْتَرًى

فَلَمَّا جَاءَهُمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُفْتَرًى وَمَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Musa onlara apaçık ayetlerimizle gelince: bu, uydurulmuş bir sihirden başka bir şey değildir. Biz, önceki atalarımızdan böylesini işitmemiştik, dediler.

### [Kasas 28:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/28:75.md) — يَفْتَرُونَ

وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Her ümmetten bir şahid çekip çıkarmışızdır. Ve kesin delilinizi getirin, demişizdir. O zaman gerçeğin Allah’tan olduğunu ve uydurduklarının kendilerini bırakıp kaçtığını anlarlar.

### [Ankebut 29:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/29:13.md) — يَفْتَرُونَ

وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَعَ أَثْقَالِهِمْ وَلَيُسْأَلُنَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَمَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Gerçekten onlar; hem kendi yüklerini, hem de kendi yükleriyle beraber daha nice yükleri yüklenecekler ve uydurup durdukları şeylerden dolayı kıyamet günü elbette sorguya çekileceklerdir.

### [Ankebut 29:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/29:68.md) — افْتَرَى

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan düzenden veya hak kendisine gelmişken onu yalanlayandan daha zalim kim vardır? Kafirlere cehennemde barınacak yer mi yok?

### [Secde 32:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/32:3.md) — افْتَرَاهُ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Yoksa; O, bunu kendiliğinden uydurdu mu diyorlar; Hayır, o haktır, Rabbındandır. Ve senden evvel kendilerine uyarıcı gelmemiş olan bir kavme korkunç akıbetlerini haber vermen içindir. Belki hidayeti bulurlar.

### [Sebe 34:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/34:8.md) — أَفْتَرَى

أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذَابِ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan mı uyduruyor, yoksa kendisinde bir delilik mi vardır? Hayır, ahirete inanmayanlar azabtadırlar, uzak bir sapıklık içindedirler.

### [Sebe 34:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/34:43.md) — مُفْتَرًى

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَقَالُوا مَا هَذَا إِلَّا إِفْكٌ مُفْتَرًى وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Onlara apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman dediler ki: Bu, ancak sizi atalarınızın ibadet etmekte olduğundan alıkoymak isteyen bir adamdır. Ve dediler ki: Bu da düpedüz bir uydurmadan başka bir şey değildir. Hak kendilerine geldiğinde hakkı inkar etmiş olanlar dediler ki: Bu, sadece apaçık bir büyüdür.

### [Şura 42:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/42:24.md) — افْتَرَى

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَإِنْ يَشَأِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَى قَلْبِكَ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Yoksa onlar; Allah’a karşı yalan uydurdu mu derler? Allah; dilerse senin kalbini mühürler, batılı yok eder, sözleriyle hakkı yerine getirir. Muhakkak ki O; göğüslerin özünü bilendir.

### [Ahkaf 46:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/46:8.md) — افْتَرَاهُ · افْتَرَيْتُهُ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَلَا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّهِ شَيْئًا هُوَ أَعْلَمُ بِمَا تُفِيضُونَ فِيهِ كَفَى بِهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Yoksa: Onu kendiliğinden uydurdu mu diyorlar; De ki: Eğer onu ben uydurmuşsam; Allah tarafından bana gelecek hiçbir şeye sizin gücünüz yetmez. O; yaptığınız taşkınlıkları çok daha iyi bilir. Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah, yeter. O; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Ahkaf 46:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/46:28.md) — يَفْتَرُونَ

فَلَوْلَا نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ قُرْبَانًا آلِهَةً بَلْ ضَلُّوا عَنْهُمْ وَذَلِكَ إِفْكُهُمْ وَمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Allah’ı bırakarak O’na yakınlık peyda etmek için edindikleri tanrılar kendilerine yardım etmeli değil miydi? Hayır, onlar görünmez oldular. Bu; onların yalanları ve uydurup durdukları şeydir.

### [Mümtehine 60:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/60:12.md) — يَفْتَرِينَهُ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey Peygamber; inanmış kadınlar; Allah’a hiç bir şeyi ortak koşmamak, hırsızlık yapmamak, zina etmemek, çocuklarını öldürmemek, elleriyle ayakları arasından bir iftira düzüp getirmemek, ma’rufu işlemekte sana karşı gelmemek üzere biat etmeye geldikleri zaman, biatlarını kabul et. Ve onlar için Allah’tan mağfiret dile. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Saff 61:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/ayet/61:7.md) — افْتَرَى

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُوَ يُدْعَى إِلَى الْإِسْلَامِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): İslama çağrıldığı halde. Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ferv “Ferre”ye bak. İftira etmek olmayan bir şeyi zihinde oluşturmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والفاء و و ا ي ء معهما
ف ر و، ف و ر، و ر ف، و ف ر، ر ي ف، ف ر ي، أ ر ف، ر ف أ، ر أ ف، ف ر أ، ف أ ر، أ ف ر مستعملات
فرو:
فَرْوَةُ الرّأس: جِلْدَتُه بشَعَرها. والفَرْوُ: معروفٌ، وجَمعُه فِراء، وإذا كان الفَرْوُ كالجُبَّة فاسمه: فَرْوة.
فور:
الفَوْرُ: فَوْرُ القدر والنّار، والدُّخانِ والغَضَب. والفَوّارة: العين تجيش وتفور بمائها.. وفي الكَرِش فَوّارتانِ في باطنهما غُدَّتان من كلّ ذي لحم، يقال: ماء الرّجل يَقَع في الكُلْية، ثمّ في الفوّارة، ثمّ في الخُصْية، وتلك الغُدّةُ لا تُؤْكَلُ.
وجاء القوم من فَوْرهم، أي: جاشُوا للحَرْب فأَقْبلوا من وَجْههم ذلك، وكلّ جائش فائر.
والفِيرة: حُلبة تُطبَخ حتّى إذا فارت فوراتها أُلْقِيَتْ في مِعْصَرة فصُفِّيَتْ، ثم يُلْقَى عليها تمر فتتحسّاها المرأة النُّفَساء.
والفائرُ: المنتشر العَصَب من الدّوابّ وغيرها.
وفار العِرْقُ يَفُورُ فوراً، أي: انتفخ قال:
لهـا رُسُـغٌ أَيِّدٌ مُـكــرَبٌ		فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
وقال زهير:
تَهْوِي على رَبِذاتٍ غيرِ فـائرةٍ		تُحْذَى وتُعْقَدُ في أَرْساغِها الخَدَمُ
ورف:
الوارِفُ من الشَّجَر: النَّضِرُ الذّي يَهتَزُّ به رِبِّهِ، وهو الوَرِيفُ كذلك.
ووَرَفَ الشَّجَرُ يَرِفُ وَرِيفاً ووُرُوفاً إذا رأيتَ لخُضْرته بَهْجةً من رِيِّه ونَعْمَتِهِ، قال: ذات غُصونٍ يَهتَزُّ وارِفُها
وفر:
الوَفْرُ: المالُ الكثير الذّي لم يَنقُصْ منهُ شيء، وهو مَوْفُورٌ. والوافرُ: التّامّ، وقد وَفَرْناه فِرةً، ووُفورا، والمستعمل: وَفَّرْناه توفيرا.
والوَفْرَةُ من الشَّعَر: ما بلغ الأُذُنَيْن.. وشَعَرٌ مُوَفَّر.
والوافر: ضَرْبٌ من الشِّعر.
ريف:
الرِّيفُ: الخِصْبُ والسَّعَةُ في المَأْكل والمَطْعَم.
فري:
الفَرْيُ: الشَّقُّ.. خَلَقْتُ الأَديم ثم فَرَيته، إذا أعلمتَ عليه علاماتِ المقاطع ثمّ قطعته. وفَرَيْت الشّيء بالسَّيف وبالشَّفْرة: قطعته وشَقَقْته.
وفريته: أَصْلَحته. والفَرْية: الجَلَبة.
ويقال: للرَّجُل الشُّجاع: ما يَفْرِي أَحَدٌ فَرْيَهُ، خفيفة، ومن ثقّل فقد غَلِط.
وفَرَى يَفْري فلانٌ الكَذِبَ إذا اختلقه. والفِرية: الكَذِبُ والقَذْف.
والفَرِيُّ: الأَمرُ العَظيم في قوله: جلّ وعزّ: "لقد جِئْتِ شيئاً فَرِيّا".
والفَرِيَّة: المزادة وفَرِيّةٌ وَفْراء: واسعة، فإِذا قلتَ: مَفرِيّة فهي مشقوقة، والتَّفرِّي: التَّشَقُّقُ، ويُقال: تَبَجَّسَتِ الأرضُ بالعيون وتَفَرَّتْ، قال زهير:
رَعوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا		غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ
رفأ:
رجلٌ رفّاءٌ بين الرِّفاءة والرِّفاية. والثَّوْبُ مَرْفُوٌّ، أي: مَلْؤُومٌ خَرْقُه.
والرِّفاءُ: يكون الاتّفاق، وحُسْن الاجتماع، ويكون من الهُدُوء والسُّكُون، وفي الحديث: بالرِّفاء والبنين.. والمُرافَأة: المحاباةُ في البيع.. رافأتُهُ في البَيع مُرافأَةً، قال:
ولمّا أن رأيت أبـا رُدَيْمٍ		يُرافِئُني ويَكْرَهُ أن يلاما
وأمَا بيت أبي خراش:
رَفَوْني وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ		فقلتُ، وأَنكَرْتُ الوجوه: هُمُ هُمُ
فإِنّه من الهدوء والسُّكون.
وأَرْفأتُ السّفينة: قرَّبتُها إلى الشَّطِّ. إرفاءً.
واليَرْفَئيٌّ: راعي الغنم.
رأف:
الرّأفة: الرَّحْمَةُ، وقد رَؤُفَ يَرْؤُفُ رأفة، ويُقالُ: رَأَفَ يَرْأَفُ، فهو رَأْفٌ ورؤوفٌ.
فرأ:
الفَرَأُ، مقصور: الفَتِيُّ من حُمُر الوَحش، ومَنْ تَرَكَ الهَمْزَ قال: فَرَا.
فأر:
الفَأْر، مهموز، والواحدةُ: فأرة، والجميع: الفِئران. وأرضٌ مَفْأرةٌ، ويُقال: فَئِرةٌ.
وفأرة المسك: نافجته.
أفر:
أَفَرَتِ القِدْرُ تأفِر أَفْراً، إذا جاشَتْ واشتدّ غَلَيانُها، كأنّما تَنْزو نَزْواً، قال: باخوا وقِدرُ الحَرْب تَغْلي أَفرا والمِئْفَر من الرّجال: الذي يَسعَى بين يدي الرَّجل يُعينُهُ ويَخْدُمه، ويقال: إنّه ليأفِرُ بين يَدَيهِ، وقد اتُّخذَ مِئْفراً، قال: لم يُنْجِهِمْ منك النّجاء المِئفَرُ والإنسانُ يَأْفِرُ أَفْراً، إذا وَثَبَ ومَشَى عَدْواً.
أرف:
الآُرْفيُّ: اللبّن المحض الطّيّب، ويقال أيضاً لِلَبَنِ الظِّباء.
أَرَّفْتُ الدّار تَأْريقاً، أي: قَسَمْتها وحَدَّدتها.
وبَنَيت أُرْفَ الدّار، وهي: المَعالِمُ. الواحدة: أُرْفةٌ، ورف خفيفة.

##### Türkçe

باب **الراء** ve **الفاء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** ile birlikte

**ف ر و**، **ف و ر**، **و ر ف**، **و ف ر**، **ر ي ف**، **ف ر ي**، **أ ر ف**، **ر ف أ**، **ر أ ف**، **ف ر أ**، **ف أ ر**، **أ ف ر** kullanımdadırlar.

**فرو**:
**فَرْوَةُ الرّأس**: saçlarıyla birlikte onun derisi. Ve **الفَرْوُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu **فِراء**’dır. **الفَرْوُ** cübbe gibi olursa onun adı: **فَرْوة**’dir.

**فور**:
**الفَوْرُ**: tencerenin ve ateşin, dumanın ve öfkenin kaynaması. Ve **الفَوّارة**: göz; suyu ile coşar ve kaynar. Ve işkembede iki **فَوّارة** vardır; iç taraflarında her etli olandan iki bez vardır; denir ki: erkeğin suyu böbreğe düşer, sonra **الفوّارة**’ya, sonra husyeye; ve o bez yenmez.
Kavim **فَوْرهم**’den geldi; yani: savaşa coştular da o yönlerinden geldiler; her coşan kaynayan (kimse)dir.
Ve **الفِيرة**: bir helva; kaynayana dek pişirilir; kaynamaları kaynayınca bir sıkaca atılır da süzülür; sonra üzerine hurma atılır; lohusa kadın onu kaşıkla içer.
Ve **الفائرُ**: hayvanlardan ve başkalarından yayılmış sinir.
Ve damar kaynadı, **يَفُورُ** kaynama olarak; yani: şişti. Dedi ki:
لهـا رُسُـغٌ أَيِّدٌ مُـكــرَبٌ		فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
Ve Züheyr dedi ki:
تَهْوِي على رَبِذاتٍ غيرِ فـائرةٍ		تُحْذَى وتُعْقَدُ في أَرْساغِها الخَدَمُ

**ورف**:
Ağaçtan **الوارِفُ**: Rabbinin (yağmurunun) onunla titrettiği taze (olan)dır; **الوَرِيفُ** de böyledir.
Ve ağaç **وَرَفَ** eder, **يَرِفُ** **وَرِيفاً** ve **وُرُوفاً**; yeşilliğinden, sululuğundan ve nimetinden bir sevinç gördüğün zaman. Dedi ki:
ذات غُصونٍ يَهتَزُّ وارِفُها

**وفر**:
**الوَفْرُ**: kendisinden hiçbir şey eksilmemiş çok mal; o **مَوْفُورٌ**’dur. Ve **الوافرُ**: tam (olan)dır. Onu **فِرةً** ve **وُفورا** olarak **وَفَرْناه**; ve kullanılan: **وَفَّرْناه** onu **توفيراً**.
Ve saçtan **الوَفْرَةُ**: iki kulağa ulaşan (kısım).. ve **شَعَرٌ مُوَفَّر**.
Ve **الوافر**: şiirden bir türdür.

**ريف**:
**الرِّيفُ**: yiyecek ve yeme-içmede bereket ve genişlik.

**فري**:
**الفَرْيُ**: yarmak.. deriyi yarattım sonra onu **فَرَيته**; yani: kesim yerlerinin işaretlerini onun üzerine belirgin kıldığın sonra onu kestiğin zaman. Ve şeyi kılıçla ve bıçakla **فَرَيْت**: onu kestin ve yardın.
Ve onu **فريته**: onu düzelttin. Ve **الفَرْية**: gürültü.
Ve yiğit adama denir: **ما يَفْرِي أَحَدٌ فَرْيَهُ**; hafif (okunuşla). Kim ağırlaştırırsa hata etmiştir.
Ve falan kimse yalanı **فَرَى يَفْري** eder; onu uydurduğu zaman. Ve **الفِرية**: yalan ve iftira.
Ve **الفَرِيُّ**: “Aziz ve celil”in sözü olan: “**لقد جِئْتِ شيئاً فَرِيّا**”daki büyük iş.
Ve **الفَرِيَّة**: su tulumu; ve **فَرِيّةٌ وَفْراء**: geniş. “**مَفرِيّة**” dediğin zaman o yarılmıştır. Ve **التَّفرِّي**: yarılma. Ve denir: yer gözelerle fışkırdı ve **تَفَرَّتْ**. Züheyr dedi ki:
رَعوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا		غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ

**رفأ**:
Bir adam **رفّاءٌ**; **الرِّفاءة** ile **الرِّفاية** arasındadır. Ve elbise **مَرْفُوٌّ**’dur; yani: yırtığı yamalıdır.
Ve **الرِّفاءُ**: uyuşma olur, güzel toplanma olur; ve sükûnet ve durgunluktan olur. Hadiste: **بالرِّفاء والبنين**.. Ve **المُرافَأة**: satışta kayırmadır.. Onunla satışta **مُرافأَةً** olarak **رافأتُهُ**. Dedi ki:
ولمّا أن رأيت أبـا رُدَيْمٍ		يُرافِئُني ويَكْرَهُ أن يلاما
Ve Ebû Harâş’ın beyti ise:
رَفَوْني وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ		فقلتُ، وأَنكَرْتُ الوجوه: هُمُ هُمُ
Şüphesiz o, sükûnet ve durgunluktandır.
Ve gemiyi **أَرْفأتُ**: onu kıyıya yaklaştırdım; **إرفاءً**.
Ve **اليَرْفَئيٌّ**: koyun çobanudur.

**رأف**:
**الرّأفة**: merhamettir. Ve **رَؤُفَ** eder, **يَرْؤُفُ** **رأفة** olarak. Ve denir: **رَأَفَ يَرْأَفُ**; o halde o **رَأْفٌ** ve **رؤوفٌ**’tur.

**فرأ**:
**الفَرَأُ**; kısaltılmış: yaban eşeklerinin delikanlı (yavrusu). Hemzeyi terk eden dedi ki: **فَرَا**.

**فأر**:
**الفَأْر**; hemzeli. Bir tanesi: **فأرة**; hepsi: **الفِئران**. Ve **أرضٌ مَفْأرةٌ**; ve denir: **فَئِرةٌ**.
Ve misk faresi: onun kesesidir.

**أفر**:
Tencere **أَفَرَتِ** eder, **تأفِر** **أَفْراً**; kaynadığı ve kaynaması şiddetlendiği zaman; sanki sıçrayarak sıçrar. Dedi ki:
باخوا وقِدرُ الحَرْب تَغْلي أَفرا
Ve erkeklerden **المِئْفَر**: adamın önünde koşup ona yardım eden ve ona hizmet eden kimsedir. Ve denir: şüphesiz o, onun iki eli arasında **ليأفِرُ** eder. Ve **مِئْفراً** edinilmiştir. Dedi ki:
لم يُنْجِهِمْ منك النّجاء المِئفَرُ
Ve insan **يَأْفِرُ** **أَفْراً** eder; sıçradığı ve koşarak yürüdüğü zaman.

**أرف**:
**الآُرْفيُّ**: saf, iyi yoğurt; ve ayrıca ceylanların sütüne de denir.
Evi **أَرَّفْتُ** **تَأْريقاً**; yani: onu böldüm ve sınırlarını belirledim.
Ve evin **أُرْفَ**’unu bina ettim; o: alametlerdir. Bir tanesi: **أُرْفةٌ**; ve hafif **رف**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَرَيْتُ الشيء أفْريهِ: قطعته لأصلحه. وفَرَيْتُ المزادة: خلقتها وصنعتها. وفَرَيْتُ الأرض: سِرتُها وقطعتها. وفَرى فلان كذباً، إذا خلقه. وافْتَراهُ: اختلقه. والاسم الفِريَةُ. وفلان يَفري الفرِيَّ، إذا كان يأتي بالعجب في عمله. وأفْرَيْتُ الأوداج: قطعتها. وأفْرَيْتُ الشيء: شققته فانْفَرى وتَفَرَّى، أي انشقّ. يقال: تَفَرَّى الليلُ عن صُبحه. وقد أفْرى الذئب بطن الشاة. الكسائي: أفْرَيْتُ الأديم: قطعته على جهة الإفساد. وفَرَيْتُهُ: قطعته على جهة الإصلاح. وتَفَرَّتِ الأرض بالعيون: انبجست. وفَرِيَ بالكسر يَفْرى فَرًى: تحيَّر ودهش.

##### Türkçe

**فَرَيْتُ** şeyi **أفْريهِ**: Onu, onu ıslah etmek için kestim.

Ve **فَرَيْتُ** **المزادة**: Onu yarattım ve yaptım.

Ve **فَرَيْتُ** **الأرض**: Onu yürüdüm ve onu katettim.

Ve falan **فَرى** yalanı, onu yarattığı zaman.

Ve **افْتَراهُ**: Onu uydurdu.

Ve isim **الفِريَةُ**’dir.

Ve falan **يَفري** **الفرِيَّ**: Amelinde acayip şey getirir olduğu zaman.

Ve **أفْرَيْتُ** **الأوداج**: Onları kestim.

Ve **أفْرَيْتُ** şeyi: Onu yardım; böylece **انْفَرى** ve **تَفَرَّى**, yani yarıldı.

Denir: **تَفَرَّى** gece, sabahından.

Ve kurt, koyunun karnını **أفْرى**.

**الكسائي**: **أفْرَيْتُ** deriyi: Onu bozma cihetine göre kestim.

Ve **فَرَيْتُهُ**: Onu ıslah cihetine göre kestim.

Ve yer, gözelerle **تَفَرَّتِ**: Fışkırdı.

Ve **فَرِيَ** (kesre ile) **يَفْرى** **فَرًى**: Şaşırdı ve hayrete düştü.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس من هذا القياسِ، لركلِهِ الأرضَ بقوائمه ووَطْئِه إيَّاها، ثمَّ سمِّيَ راكبُه فارساً. يقولون: هو حسَنُ الفُروسيَّة([3]) والفراسة([4]) . ومن الباب: التفرُّس في الشَّيء، كإصابة النَّظر فيه. وقياسه صحيح.
(فرش) الفاء والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تمهيد الشَّيءِ وبَسْطه. يقال: فرَشتُ الفِراش أَفرِشُه. والفَرْش مصدرٌ. والفَرْش: المفروش أيضاً. وسائرُ كلمِ الباب يرجعُ إلى هذا المعنى. يقال تفرَّشَ الطائرُ، إذا قرُبَ من الأرض ورفرفَ بجناحِه. ومن ذلك الحديث: "أنّ قوماً من أصحاب النبي صلى الله عليه وآله أخَذُوا فَرْخيْ حُمَّرَة؛ فجاءت الحُمَّرةُ تَفَرَّش". وقال أبو دُواد في رَبِيئة:
فأتانا يَسعَى تُفَرُّشَ أمِّ الـ  *** بيض شَدَّاً وقد تعالَى النهارُ([5])
ومن ذلك: الفَرْش من الأنعام، وهو الذي لا يصلُح إلاّ للذبحِ والأكل. وقولُه عليه الصلاة والسلام: "الوَلَد للفِراش" قال قومٌ: أراد به الزوج. قالوا: والفِراش في الحقيقة: المرأة، لأنَّها هي التي تُوطَأ، ولكنَّ الزَّوجَ أُعِيرَ اسمَ المرأة، كما اشتَرَكا في الزَّوجيَّةِ واللِّباس. قال جَرير:
باتت تُعارِضُه وباتَ فِراشُها  *** خَلَقُ العباءةِ في الدِّماء قتيلُ([6])
ويقولون: أفْرَشَ الرّجُل صاحبَه، إذا اغتابَه وأساءَ القول. حكاهُ أبو زكريّا([7]) . وهذا قياسٌ صحيح، وكأنَّهُ توطَّأه بكلامٍ غيرِ حَسَن. ويقولون: الفَرَاشة: الرّجُل الخَفيف. وهذا على التشبيه أيضاً، لأنّه شبَّه بفَراشَة الماء. قال قومٌ: هي الماء على وجه الأرض قُبَيلَ نُضوبه، فكأنَّه شيءٌ قد فُرِش؛ وكلُّ خفيفٍ فَرَاشة. وقال قوم: الفَرَاشة من الأرض: الذي نَضَب عنه الماء فيَبِس وتَقشَّر.
ومن الباب: افتَرَشَ السّبعُ ذِراعَيه. ويقولون: افتَرَشَ الرّجُل لسانَه، إذا تكلَّمَ كيف شاء. وفَرَاش الرَّأس: طرائقُ دقاقٌ تَلِي القِحْف. والفَرْش: دِقّ الحَطَب. والفَرْش: الفَضاء الواسع.
قال ابن دُريد: "فلانٌ كريم المَفَارش، إِذا تزوَّج كريم النِّساء". وجملٌ مفرَّشٌ([8]) : لا سَنامَ له. وقال أيضاً: أكمة مُفترِشَة الظَّهر([9]) ، إذا كانت دَكَّاء. ويقولون: ما أفرشَ عنه، أي ما أقلع عنه. قال:
*لم تَعْدُ أن أفْرَشَ عنها الصَّقَلَهْ([10]) *
وهذه الكلمة تبعد عن قياس الباب، وأظنها من باب الإبدال، كأنَّه أفْرج. والفَراشة: فَراشة القُفْل. والفَرَاش هذا الذي يَطير، وسمِّي بذلك لخِفَّته.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفريش من الخيل: التي أتى لوَضْعها سبعةُ أيّام.
(فرص) الفاء والراء والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اقتطاع شيء عن شيء. من ذلك الفُرصة: القِطعة من الصُّوفِ أو القُطن. وهو مِن فَرَصت الشّيءَ، أي قطعتُه. ولذلك قيل للحديدة التي تُقْطَع بها الفِضّة: مِفْراص. قال الأعشى:
وأدفعُ عن أعراضكم وأُعِيرُكمْ  *** لِساناً كمِفراص الخَفَاجيِّ مِلحَبا([11])
ثم يقال للنُّهزة فرصة، لأنَّها خِلْسة، كأنَّها اقتطاعُ شيءٍ بعَجَلة.
ومن الباب: الفريصة: اللَّحمة عند ناغِضِ الكَتِف من وسط الجَنْب. ويقال: إنَّ فَرِيص العنُق: عُروقُها. وهذا من الباب، كأنَّه فُرِص، أي مُيِّز عن الشّيء.
ومن الباب: الفُرافِص من النَّاس: الشَّديد البطش. وهو من الفُرافِصة، وهو الأسد، كأنَّه يفترص الأشياء، أي يقتطعُها. والقومُ يتفارصون الماءَ، وذلك إذا شربوه نَوبةً نَوبة، كأنَّ كلَّ شَرْبةٍ من ذلك مُفتَرَصة، أي مقْتَطَعة. والفُرصة: الشِّرب، والنَّوبة. والفريص: الذي يُفارِصك هذه الفُرصة.
(فرض) الفاء والراء والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تأثيرٍ في شيء من حزٍّ أو غيره. فالفَرْض: الحزُّ في الشَّيء. يقال: فَرَضْتُ الخشبةَ. والحَزُّ في سِيَة القوس فَرْضٌ، حيث يقعُ الوتَر. والفَرْض*: الثّقب في الزَّند في الموضع الذي يُقدَح منه. والمِفْرض: الحديدة التي يُحَزّ بها.
ومن الباب اشتقاق الفَرْض الذي أوجَبَه الله تعالى، وسمِّي بذلك لأنّ لـه معالمَ وحدوداً.
ومن الباب الفُرضة، وهي المَشرَعة في النَّهر وغيرِه، وسمِّيت بذلك تشبيهاً بالحزِّ في الشَّيء، لأنَّها كالحزِّ في طَرَف النهر وغيرِه. والفَرْض: التُّرس، وسمِّي بذلك لأنه يُفرَض من جوانبه. وقال:
أرِقْتُ له مثلَ لمعِ البشير  *** يقلِّب بالكفِّ فَرضاً خفيفا([12])
ومن الباب ما يَفرِضُه الحاكم من نفقةٍ لزوجةٍ أو غيرها، وسمِّي بذلك لأنَّه شيءٌ معلوم يَبِين كالأثر في الشَّيء. ويقولون: الفَرض ما جُدتَ به على غير ثوابٍ، والفَرض: ما كان للمكافأة. قال:
وما نالَها حتَّى تجلَّتْ وأسفَرَتْ  *** أخُو ثقةٍ مني بقرضٍ ولا فرضِ([13])
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفارض: المُسنّة، في قوله تعالى: ﴿لاَ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ﴾ [البقرة 68]. والفَرْض: جنسٌ من التَّمر. قال:
إذا أكلتُ سمكاً وفَرْضَا  *** ذهبتُ طولاً وذهبتُ عرضا([14])
والفِرْياضُ، الواسع.
(فرط) الفاء والراء والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إزالةِ شيءٍ من مكانه وتنحيتِه عنه. يقال فرَّطت عنه ما كرِهَه، أي نحّيته. قال:
[فلعلَّ بُطأكُما يفرِّطُ سَيِّئاً  *** أو يَسبق الإسراعُ خَيراً مُقبِلا([15])]
فهذا هو الأصل، ثم يقال أفْرَطَ، إذا تجاوَزَ الحدَّ في الأمر. يقولون: إيَّاك والفَرَْط، أي لا تجاوِز القَدْر. وهذا هو القياس، لأنَّه [إذا] جاوَزَ القَدْر فقد أزالَ الشَّيءَ عن جهته. وكذلك التفريط، وهو التَّقصير، لأنَّه إذا قصَّر فيه فقد قَعَد به عن رُتْبته التي هي له.
ومن الباب الفَرَط والفارط: المتقدِّم في طلب الماء. ومنه يقال في الدعاء للصّبيّ: "اللهمَّ اجعلْه فَرَطاً لأبوَيه"، أي أَجْراً متقدِّماً. وتكلَّمَ فلانٌ فِراطاً، إذا سبقَتْ منه بوادِرُ الكلام. ومن هذا الكَلِم: أفرَطَ في الأمر: عَجَّل. وأفرَطَت السّحابةُ بالوسميِّ: عجَّلَتْ به. وفرّطتُ عنه([16]) الشَّيء: نحّيته عنه. وفَرَس فُرُط: تَسبِق الخيل. والماء الفِراط. الذي يكون لم سَبَق إليه من الأحياء. وقال في الفرس الفُرُط:
* فُرُطٌ وِشاحي إذْ غدوتُ لجامُها([17]) *
وفُرَّاط القَطا: متقدِّماتها إلى الوادي. وفُرَّاط القوم: متقدِّموهم. قال:
فاستعجَلُونا وكانوا من صَِحَابتنا  *** كما تَعَجَّل فُرَّاطٌ لِوُرّادِ([18])
ويقولون: أفْرَطت القربةَ: ملأتَها. والمعني في ذلك أنَّه إذا ملأها فقد أفْرَطَ، لأنَّ الماء يَسبِق منها فيَسيل. وغديرٌ مُفْرَطٌ: ملآنُ. وأفرطتُ القومَ، إذا تقدَّمتَهم وتركتَهم وراءَك. وقالوا في قوله تعالى:﴿وَأَنّهُمْ مُفْرَطُونَ﴾  [النحل 62]: أي مؤخَّرون.
ويقولون: لقيته في الفَرْط بعد الفَرْط، أي الحين بعد الحين. يقال: معناه مَا فَرَط من الزَّمان. والفارطان: كوكبانِ أمام بَنات نَعْش، كأنَّها سمِّيا بذلك لتقدُّمهما. وأَفراط الصَّباح: أوائل تَباشيره. ومنه الفَرَط، أي العَلَم([19]) من أعلام الأرض يُهتدَى بها، والجمع أفراط. وإيّاه أراد القائلُ([20]) بقوله:
أم هل سموتُ بجَرَّارٍ لـه لَجَبٌ  *** جَمِّ الصَّواهلِ بين الجَمِّ والفُرُطِ([21])
ويقال إنِّما هو الفَرَط، والقياس واحد.
(فرع) الفاء والراء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاعٍ وسموٍّ وسُبوغ. من ذلك الفَرْعُ، وهو أعلَى الشيء. والفَرْع: مصدر فَرعْتُ الشيء فَرعاً، إذا علَوتَه. ويقال: أفرَعَ بنو فلانٍ، إذا انتجَعُوا في أوّل النَّاس. والفَرَع([22]) : المال الطَّائل المعَدّ. والأفرع: الرَّجُل التامّ الشَّعَْر، وقد فَرِع.
قال ابن دُريد: امرأةٌ فرعاء: كثيرة الشّعر. ولا يقولون للرّجُل إذا كان عظيمَ الجُمَّة: أفرع، إنّما يقولون رجلٌ [أفرعُ([23]) ] ضدّ الأصلع. وكان رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم أفْرَع.
ورجلٌ مُفْرَعُ([24]) الكتف، أي ناشزُها، ويقال عريضُها.
ومن الباب: افتَرَعت البكر: افتضَضْتُها، وذلك أنَّه يَقهرها ويعلُوها. و*أفرَعْتُ الأرضَ: جوّلتها([25]) فعرفتُ خَبَرها. وفَرْعَة الطَّريق وفارعته: ما ارتفَعَ منه. وتفرَّعْتُ بني فلانٍ: تزوَّجتُ سيِّدةَ نسائِهم. وفَرَعْتُ رأسَه بالسَّيف: علوتُه. وفَرَعتُ الجبلَ: صِرتُ في ذِروته.
وممَّا يقارب هذا القياسَ وليس هو بعينه: الفَرَع: أوَّلُ نِتاج الإبل والغنم.
ومما شذَّ عنه الفَرَعة: دويْبَّة، وتصغيرها فُرَيعة، وبها سمِّيت المرأة.
وممَّا شذَّ أيضاً الفَرَع، كان شيئاً يُعمَل في الجاهليَّة، يُعمَد إلى جلد سَقْبٍ فيُلبَسُه سَقبٌ آخَرُ لتَرأمَه أمُّ المَنحُورِ أو الميِّت، في شعر أوس:
وشُبِّه الهَيْدَبُ العَبَامُ من الـ  *** أَقْوامِ سَقْباً مُجلَّلاَ فَرَعا([26])
فأمَّا قولُهم: أفرَعْتُ في الوادِي: انحدَرْتُ، فهذا إنَّما هو على الفَرْق بين فَرَعْت وأفرعت([27]) . قال رجل من العرب: "لقيتُ فلاناً فارعاً مُفْرِعاً". يقول: أحدُنا منحدرٌ والآخرُ مُصْعِد.
(فرغ) الفاء والراء والغين أصلٌ صحيح يدلُّ على خُلوٍّ [وَسَعةِ] ذَرْع. من ذلك الفَرَاغ: خِلاف الشُّغل. يقال: فَرَغ فَراغاً وفُروغاً، وفرِغَ أيضاً. ومن الباب الفَرْغ: مَفْرَغ الدَّلْو الذي ينصبُّ منه الماء. وأفرَغْتُ الماءَ: صببتُه. وافترغْتُ، إذا صببتَ الماءَ على نفسك. وذهب دَمُه فَِرْغاً، أي باطلاً لم يُطلَبْ به. وفَرسٌ فَرِيغٌ([28]) ، أي واسع المَشْي، وسمِّي بذلك لأنَّه كأنَّه خالٍ من كلِّ شيء فخَفَّ عَدْوُه ومَشْيُه. وضَربةٌ فريغٌ: واسِعَة، وطعنةٌ أيضاً. وحَلْقةٌ مُفْرَغَة، لأنَّه شيءٌ يصبُّ صَبَّا. وطريق فريغ: واسع. قال:
فأجَزْتَه بأَفَلَّ تَحسِب إثْرَه  *** نَهْجَاً أبَانَ بذي فَريغٍ مَخْرَفِ([29])
فأمَّا قولُه تعالى: ﴿سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَا الثَّقَلاَنِ﴾ [الرحمن 31]، فهو مجازٌ، والله تعالى لا يَشغَلُه شأنٌ عن شأن. قال أهل التّفسير: سنفرغ، أي نَعْمِد، يقال: فَرَغت إلى أمر كذا([30]) ، أي عَمَدْتُ له.
(فرق) الفاء والراء والقاف أُصَيلٌ صحيحٌ يدلُّ على تمييز وتزييلٍ([31]) بين شيئين. من ذلك الفَرْق: فرق الشعر. يقال: فرَقْتُه فَرَقاً. والفِرْق: القطيع من الغَنَم. والفِرق: الفِلْق من الشَّيء إذا انفَلَقَ، قال الله تعالى:﴿فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطّودِ العَظِيم﴾ [الشعراء 63].
ومن الباب: الفَرِيقة، وهو القَطِيع من الغَنَم، كأنَّها قطعةٌ فارقَتْ مُعظمَ الغَنم. قال الشاعر([32]) :
وذِفْرى كَكاهلِ ذِيخِ الخَلِيفِ  *** أصابَ فريقةَ ليلٍ فعاثا([33])
ومن الباب: إفراق المحموم من حُمَّاه، وإنما يكون كذا لأنَّها فارقَتْه. وكان بعضهم يقول: لا يكون الإفراق إلاَّ من مرض لا يُصيب الإنسانَ إلاَّ مرّةً واحدةً كالجُدَرِيِّ والحَصْبة وما أشبَهَ ذلك. وناقةٌ مُفْرِقٌ: فارَقَها ولدُها بمَوْت.
والفُرْقانُ: كتاب الله تعالى فَرَقَ به بين الحقِّ والباطل. والفُرْقان: الصُّبح، سمِّي بذلك لأنه به يُفْرق بين اللَّيل والنَّهار، ويقال لأنَّ الظُّلْمة تتفرَّق عنه. والأفرَق: الديك الذي عُرْفُه مَفروق. والفَرَق في الخيل، أن يكونَ أحدُ وركيه أرفَعَ من الآخر. والفَرَقُ في فُحولة الضَّأن: بُعْد ما بين الخُصْيَيْن، وفي الشاة: بُعْد ما بينَ الطُّبْيَين. والفارِق: الخَلِفَة([34]) تذهبُ في الأرض نادَّةً من وجَع المَخَاض فتُنْتَج حيث لا يُعلم مكانُها؛ والجمع فوارقُ وفُرَّقٌ. وسمِّيت بذلك لأنَّها فارقت سائر النُّوق. وتشبَّه السحابةُ تنفرد عن السَّحَابِ بهذه الناقة، فيقال: فارق. والفارق من الناس: الذي يَفرِق بين الأمور، يَفْصِلُها. وفَرَقُ الصُّبْحِ وفَلَقُه واحد.
ومما شَذَّ عن هذا الباب الفَرَْق: مِكيالٌ من المكاييل، تفتح فاؤه وتسكّن. قال القُتَيبِيّ: هو الفَرَق بفتح الراء، وهو الذي جاء في الحديث: "ما أسْكَرَ الفَرَق منه فمِلْء الكفِّ منه حرام"، ويقال إنّه ستّةَ عشَرَ رطلاً. وأنشَدَ لخِداش ابن زُهَير:
يأخذون الأرشَ في إخوتهم  *** فَرَقَ السَّمنِ وشاةً في الغَنَم([35])
والفَرِيقة: تمرٌ يطبَخ بحُلْبَةٍ يُتَدَاوَى به. والفَروقة: شَحم الكُلْيَتَين. قال:
* يُضيء لنا شَحمُ الفَرُوقةِ والكُلَى([36]) *
والفَروق: موضعٌ، كلُّ ذلك شاذٌّ عن الأصل* الذي ذكرناه.
(فرك) الفاء والراء والكاف أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في الشيء وتفتيلٍ له. من ذلك: فركت الشيءَ بيدي أفرُكه فركاً، وذلك تَفتيلُك للشَّيء حتى ينفَرِك. وثوبٌ مفروكٌ بالزَّعفران: مصبوغٌ، والأصل فيه ما ذكرناه.
ومن الباب: فَرِكَتِ المرأةُ زوجَها تَفْرَكُه، إذا أبغضَتْه. قال:
* ولم يُضِعْها بين فِرْك وعَشَقْ([37]) *
ورجلٌ مفرَّك: يُبغِضه النِّساء، وإنما سمِّي فِرْكاً لأنها تلتوي وتَنفتِل عنه. والانفراك: استرخاء المَنْكِب. وأمَّا قوله: فاركتُ صاحبي، مثل تاركته، فهذا من باب الإبدال.
(فرم) الفاء والراء والميم كلمةٌ واحدةٌ، أظنُّها ليست عربيَّة، وهو الاستفرام. يقولون: هو أن تحتشِيَ([38]) المرأة شيئاً تضيِّق به [ما تحت إزارِها([39]) ]. قال الخليل: وليس هذا من كلامِ أهل البادية. قال ابنُ دُريد([40]) : يقال لذلك الشَّيء: فَرْمة([41]) . فأمَّا قول الراجز([42]) :
* مُستفرماتٍ بالحَصَى جوافلا *
فإنّه يريد خيلاً. يعني أنَّ من شدة جريها يدخُل الحصَى في فُرُوجها، فشبَّه الحصى بالفَرْمة. والفَرَماء: موضعٌ([43]) .
(فره) الفاء والراء والهاء كلمةٌ تدلُّ على أشَرٍ وحِذْق. من ذلك الفارِه الحاذِقُ بالشيء. والفَرِه: الأشِر. والفارهة: القينة. وناقةٌ مُفْرِهٌ ومُفْرِهَةٌ، إذا كانت تُنتَجُ الفُرْه.
(فري) الفاء والراء والحرف المعتلّ عُظْمُ البابِ قَطْعُ الشيء، ثم يفرَّع منه ما يقاربُه: من ذلك: فَرَيْتُ الشيء أفرِيه فرياً، وذلك قَطْعُكَه لإصلاحه. قال ابن السِّكِّيت: فَرَى، إذا خَرَز. وأفريتُه، إذا أنتَ قَطَعْته للإفساد([44]) . قال في الفَرْي:
ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعـضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي([45])
ومن الباب: فلانٌ يَفْري الفريَّ، إذا كان يأتي بالعَجَب، كأنَّه يَقْطع الشَّيءَ قطعاً عَجَباً. قال:
* قد كنتِ تَفرِينَ به الفَريَّا([46]) *
أي كنتِ تُكْثرين فيه القولَ وتعظِّمينه. ويقال: فَرَى فلانٌ كذِباً يَفرِيه، إذا خَلَقَه. وتفرَّتِ الأرضُ بالعُيون: انبجَسَتْ. والفَرَى: الجَبَان([47]) ، سمِّي بذلك لأنَّه فُرِي عن الإقدام، أي قُطِع. والفَرَى أيضاً: مِثلُ الفَرِيّ، وهو العَجَب. والفَرَى: البَهْت وَالدَّهَش، يقال فَرِيَ يَفْرَى فرَىً. قال الشَّاعر([48]) :
وفَرِيتُ من فَزَعٍ فلا *** أَرمِي وقد ودَّعْت صاحبْ([49])
ومن الباب الفَرْوة التي تُلبَس. وقال قومٌ: إنَّما سمِّيت فَروةً من قياس آخَر، وهو التَّغطية، لذلك سمِّيت فَرْوةُ الرّأس، وهي جلدتُه. ومنه الفَرْوة، وهي الغِنى والثَّروة. والفَروةُ: كلُّ نباتٍ مجتمِعٍ إذا يَبِس. وفي الحديث: "أنَّ الخَضِر جَلَسَ على فَرْوةٍ من الأرض فاخضرَّت". فإنْ صحَّ هذا فالبابُ على قياسين: أحدهما القطع، والآخَر التَّغطية والسَّترُ بشيءٍ ثَخين.
وأمَّا المهموز فليس من هذا القياسُ ولا يقاس عليه غيرُه، وهو الفَرَأ: حمار الوَحْش، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلّم لأبي سفيان: "كلُّ الصَّيد في جوف الفَرَأ". وقال الشَّاعر([50]) :
* بِضربٍ كآذانِ الفِراء([51]) *
(فرت) الفاء والراء والتاء كلمة واحدة، وهي الماء الفُراتُ، وهو العَذْب. يقال: ماءٌ فرات، ومياهٌ فُرات.
(فرث) الفاء والراء والثاء أُصَيلٌ يدلُّ على شيء متفتِّت. يقال فَرَثَ كَبِدَه: فَتَّها. والفَرْث: ما في الكَرِش. ويقال على معنى الاستعارة: أفْرَثَ فلانٌ أصحابه، إذا سَعَى بهم وألقاهم في بَليَّة.
(فرج) الفاء والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّح في الشَّيء. من ذلك الفُرجة في الحائط وغيرِه. الشَّقُّ. يقال: فَرَجْته وفرَّجته. ويقولون: إنَّ الفَرْجة: التفصِّي من همٍّ أو غمّ. والقياسُ واحد، لكنَّهم يفرقون بينهما بالفتح. قال:
ربَّما تجزع النُّفوس من الأمْـ  *** ـرِ لـه فَرجة كحلِّ العِقالِ([52])
والفَرْج: ما بين رِجْلَي الفَرَس. قال امرؤُ القَيس:
لها ذنبٌ مثلُ ذَيل العروس  *** تَسُدُّ به فَرجَها من دُبُرْ([53])
والفُروج: الثُّغور التي بين مَواضِع المخافة، وسمِّيت فُرُوجاً لأنَّها محتاجةٌ إلى تفقُّد وحِفْظ. ويقال: إنَّ الفرجَين اللذين يُخاف* على الإسلام منهما: التُّرك والسُّودان. وكلُّ مَوضعِ مَخافةٍ فَرْج. وقوسٌ فُرُجٌ، إذا انفجَّتْ سِيَتُها. قالوا: والرَّجُل الأفْرَجُ: الذي لا يلتقي أَليتاه. وامرأةٌ فَرْجاء. ومنه الفُرُج: الذي لا يكتُم السِّرّ، والفِرْج مثله. والفَرِج: الذي لا يزالُ ينكشف فَرجُه. والفَرُّوج: القَبَاء؛ وسمِّي بذلك للفُرجة التي فيه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: المُفْرَج، قالوا: هو القتيل لا يُدرَى مَن قتلَه، ويقال هو الحَميل لا وَلاءَ له إلى أحدٍ ولا نَسَب. ورُوي في بعض الحديث: "لا يُتْرَك في الإسلام مُفْرَجٌ"، بالجيم.
(فرح) الفاء والراء والحاء أصلانِ، يدلُّ أحدهما على خلاف الحُزْن، والآخر الإثْقال.
فالأوَّل الفَرَح، يقال فَرِحَ يَفرَح فَرَحا، فهو فَرِح. قال الله تعالى: ﴿ذلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ في الأَرْضِ بِغَيْرِ الحَقِّ وَبِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾  [غافر 75]. والمِفراح: نقيض المِحْزان.
وأمَّا الأصل الآخر فالإفراح، وهو الإثقال. وقولُه عليه الصلاة والسَّلام: "لا يُتْرَك في الإسلام مُفْرَحٌ" قالوا: هذا الذي أثْقَلَه الدَّين. قال:
إذا أنت لم تَبْرحْ تؤدِّي أمانةً  *** وتَحمِلُ أخرى أفرحتكَ الودائعُ([54])
(فرخ) الفاء والراء والخاء كلمةٌ واحدة، ويقاس عليها. فالفَرْخ: وَلَد الطَّائر. يقال: أفرَخَ الطَّائر. ويُقاس فيقال: أفْرَخَ الرُّوع: سَكَن. وليُفْرِخ رُوعك، قالوا: معناه ليخرج عنك رَوْعُك وليفارقْك، كما يَخْرُج الفَرخ عن البيضة. ويقولون: أفرَخَ الأمر: استبانَ بعد اشتِباه. والفُرَيْخ: قينٌ كان في الجاهليَّة، يُنسَب إليه النِّصال أو السِّهام. قال:
* ومقذُوذَين من بُرْي الفُرَيْخ([55]) *
(فرد) الفاء والراء والدال أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على وُحْدة. من ذلك الفَرْد وهو الوَتْر. والفارد والفَرْد: الثَّور المنفرِد. وظبيةٌ فاردٌ: انقطعت عن القَطيع، وكذلك السِّدرة الفاردةُ، انفرَدَتْ عن سائر السِّدر. وأفراد النجوم: الدَّراريُّ في آفاق السَّماء. والفريد: الدُّرُّ إذا نُظِم وفصِّل بَينَه بغَيرِه. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) ضبط في القاموس بكسر الفاء. وضبط في المجمل بفتحها وكسرها.
([2]) في الأصل: "من دق فرس العنق".
([3]) والفروسة أيضاً بوزن السهولة، ذكرت في المجمل وسائر المعاجم.
([4]) الفراسة هذه بفتح الفاء، وأما الفراسة بكسر الفاء، فهي التفرس في الشيء وإصابة النظر فيه.
([5]) المجمل (فرش) واللسان (أمم، فرش) والحيوان (4: 365). وأم البيض هنا: النعامة.
([6]) ديوان جرير 476. وقبله:
فالتغلبية والصليب على استها  *** رجس موقعة العجان ذلول
([7]) يعني الفراء، وهو يحيى بن زياد بن عبد الله.
([8]) وكذا في المجمل والقاموس. قال في القاموس: "وجمل مفرش كمعظم". والذي في الجمهرة (2: 345) واللسان: "مفترش".
([9]) وردت في المجمل والجمهرة واللسان، فلم ترد في القاموس.
([10]) ليزيد بن عمرو بن الصعق، كما في اللسان (فرش). وانظر إصلاح المنطق 480.
([11]) ديوان الأعشى 90 واللسان (فرص). وفي الديوان: "كمفراص".
([12]) لصخر الغي الهذلي. ديوان الهذليين (2: 69) واللسان (فرض).
([13]) للحكم بن عبدل الأسدي، أمالي القالي (2: 261). وأنشده في المجمل.
([14]) لراجز من عمان، كما في اللسان (فرض)، والرجز في مجالس ثعلب 217 والمخصص (11-134).
([15]) موضع البيت بياض في الأصل، وإثباته من اللسان (فرط). وهو لمرقش.
([16]) في الأصل: "اغلنه"، تحريف. وفي المجمل: "وفرطت عنه ما كرهه، أي نحيته".
([17]) للبيد في معلقته. وصدره: * ولقد حميت الحي تحمل شكتي *
([18]) للقطامي في ديوانه 13 واللسان (فرط، عجل) وإصلاح المنطق 79.
([19]) في الأصل: "الحين"، صوابه من المجمل.
([20]) هو وغلة الحرمي، كما في اللسان (فرط 244).
([21]) أنشد في المجمل "بين الجم والفرط" فقط. وقال: "فجمعه على فُرُط، ويقال إنما هو الفَرَط".
([22]) كذا ضبط في المجمل بالتحريك، وبذا ضبطه الجوهري، ووهمه المجد وذكر أن صوابه بسكون الراء. وأنشد:
فمن واستبقى ولم يعتصر  *** من فرعه مالا ولم يكسر
([23]) التكملة من الجمهرة (2: 382) واللسان.
([24]) كذا ضبط في المجمل، ولم ترد الكلمة في القاموس، وجاءت في اللسان بكسر الراء.
([25]) يقال جول الأرض وجول فيها، أي طوف. وفي المجمل: "حولت فيها"، تحريف.
([26]) ديوان أوس بن حجر 13 واللسان (هدب، عبم، فرع).
([27]) الحق أن "أفرع" و "فرع" بالتشديد من الأضداد، يقالان للصعود والانحدار.
([28]) زاد في المجمل: "وفريغة".
([29]) لأبي كبير الهذلي في ديوان الهذليين (2: 107) واللسان (فرغ، خرف). وقد سبق في (خرف).
([30]) في الأصل: "كنت في أمر كذا". وأنشد أبو حيان في تفسيره (8: 194) لجرير:
الآن وقد فرغت إلى نمير  *** فهذا حين كنت لهم عذابا
وقال: "أي قصدت"، ثم قال: "وأنشد النحاس:
* فرغت إلى العبد المقيد في الحجل *"
([31]) التزييل، التفريق. وفي الأصل: "وترتيل".
([32]) هو كثير عزة. اللسان (فرق، خلف).
([33]) الذفرى تنون وألفها للإلحاق، ولا تنون وألفها للتأنيث، قال ابن بري: صواب إنشاده: "بذفرى"، لأن قبله:
توالى الزمام إذا ما ونت  *** ركائبها واحتثثن احتثاثا
([34]) الخلفة: الناقة الحامل، وجمعها مخاض على غير قياس. في الأصل: "الخلقة"، صوابه في المجمل.
([35]) أنشده في المجمل واللسان (فرق 180).
([36]) للراعي، في اللسان (فرق) وصدره: * فبتنا وباتت قدرهم ذات هزة *
([37]) لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سرر، عسق، عشق، فرك) وإصلاح المنطق 9، 24، 111 . وقد سبق في (عسق، عشق).
([38]) في الأصل: "نخشى"، صوابه في المجمل.
([39]) التكملة من المجمل.
([40]) في الجمهرة (2: 402).
([41]) ضبطت في المجمل والجمهرة بفتح الراء، وضبطت في الأصل واللسان والقاموس بإسكانها.
([42]) هو امرؤ القيس ديوانه 158 واللسان والجمهرة (فرم).
([43]) موضع في حدود مصر ويقال بالقصر. وفي الجمهرة: "الفرمي" كتبت بالياء.
([44]) في الأصل: "للإنسان" وفي المجمل: "إذا أنت أفسدته".
([45]) زهير في ديوانه 94 واللسان (خلق، فرى)، وقد سبق منسوباً في (خلق).
([46]) لزرارة بن صعب، كما في اللسان (فرى).
([47]) الفرى، بهذا المعنى، مما فات المعاجم المتداولة، وذكره في المجمل.
([48]) هو الأعلم الهذلي، كما في المجمل ولسان العرب (فرا) وديوان الهذليين (2: 78).
([49]) وكذا جاءت روايته في المجمل. وفي اللسان: "من جزع". وفي اللسان والديوان: ولا ودعت".
([50]) هو مالك بن زغبة الباهلي، كما سبق في حواشي (بور).
([51]) هو بتمامه:
بطعن كآذان الفراء فضوله  *** وطعن كإيزاغ المخاض تبورها
([52]) لأمية بن أبي الصلت مع شك من الجاحظ في الحيوان (3: 39) وأنشده في اللسان (فرج) منسوباً إلى أمية. وهو في البيان (3: 260) بدون نسبة. على أن "الفرجة" مثلثة الفاء، لا كما ذكر ابن فارس.
([53]) ديوان امرئ القيس 13 واللسان (فرج).
([54]) البيت لبيهس العذري، كما في اللسان (فرح).
([55]) أنشده في اللسان (فرخ).

ـ

##### Türkçe

(فâ ve رâ ve onları üçleyenler bâbı)

(**فرز**) **الفاء** ve **الراء** ve **الزاء**; bir asıl (kök) olup, bir şeyin başka bir şeyden ayırılmasına delâlet eder. Denir: **فرَزْتُ** **الشيءَ** **فرْزاً**; o da **مفروز**dur; parça ise **فَِرْزة**([1])’dir.
*(**فرس**) **الفاء** ve **الراء** ve **السين**; bir asıl olup, şeyin çiğnenmesine ve ezilmesine delâlet eder. Derler: **فَرَسَ** boynunu; onu ezdiği vakit. Bu, boğazlanmıştan boynun ezilmesinden olur([2]). Sonra her öldürme **فَرْس** kılındı; denir: **فرَسَ** aslan avını. Ve **أبو فِراسٍ**: aslandır. Ve mümkün olur ki **الفَرَس** bu kıyastan olsun; ayaklarıyla yeri tekmelemesi ve onu çiğnemesi sebebiyle; sonra binicisine **فارساً** denildi. Derler: o, **الفُروسيَّة**([3]) ve **الفراسة**([4]) bakımından güzeldir. Bâbdan: şeyde **التفرُّس**; onda nazarı isabet ettirmek gibi. Ve kıyası sahihtir.

(**فرش**) **الفاء** ve **الراء** ve **الشين**; sahih bir asıl olup, şeyin döşenmesine ve yayılmasına delâlet eder. Denir: **فرَشتُ** **الفِراش** **أَفرِشُه**. Ve **الفَرْش** masdardır. Ve **الفَرْش**: döşenmiş olan da. Bâbın sair kelimeleri bu manaya döner. Denir: kuş **تفرَّشَ**; yere yaklaştığı ve kanadıyla çırptığı vakit. Bundan, hadis: “Peygamber’in صلى الله عليه وآله ashabından bir kavim bir **فَرْخيْ** **حُمَّرَة** aldı; derken **الحُمَّرةُ** geldi, **تَفَرَّش**.” Ve Ebû Duvâd, bir **رَبِيئة** hakkında dedi:
فأتانا يَسعَى تُفَرُّشَ أمِّ الـ  *** بيض شَدَّاً وقد تعالَى النهارُ([5])
Bundan: **الفَرْش** hayvanlardan; o, ancak boğazlamaya ve yemeye elverişli olandır. Ve onun (aleyhi’s-salât ve’s-selâm) sözü: “**الوَلَد للفِراش**”; bir kavim dedi: bununla kocayı murad etti. Dediler: **الفِراش** hakikatte kadındır; çünkü o, çiğnenendir; lâkin kocaya kadının adı ödünç verildi; zira ikisi zevciyette ve libasta ortak oldular. Cerîr dedi:
باتت تُعارِضُه وباتَ فِراشُها  *** خَلَقُ العباءةِ في الدِّماء قتيلُ([6])
Derler: adam, arkadaşını **أفْرَشَ**; onu gıybet ettiği ve sözü kötü ettiği vakit. Bunu Ebû Zekeriyyâ([7]) hikâye etti. Bu sahih bir kıyastır; sanki onu güzel olmayan bir sözle çiğnemiştir. Derler: **الفَرَاشة**: hafif adam. Bu da teşbih üzerinedir; çünkü suyun **فَراشَة**sine benzetti. Bir kavim dedi: o, suyun çekilmesinden az önce yer yüzündeki sudur; sanki döşenmiş bir şeydir; her hafif olan **فَرَاشة**dır. Bir kavim dedi: yerin **الفَرَاشة**si: suyun çekilip kuruduğu ve kabuk bağladığı yerdir.
Bâbdan: yırtıcı, iki kolunu **افتَرَشَ**. Derler: adam dilini **افتَرَشَ**; dilediği gibi konuştuğu vakit. Ve **فَرَاش** baş: kafatasını izleyen ince çizgilerdir. Ve **الفَرْش**: odunun inceliği. Ve **الفَرْش**: geniş boşluk.
İbn Düreyd dedi: “Falan **كريم المَفَارش**tır; şerefli kadınlarla evlendiği vakit.” Ve **جملٌ مفرَّشٌ**([8]): hörgücü olmayan. Yine dedi: **أكمة مُفترِشَة الظَّهر**([9]); düz olduğu vakit. Derler: ondan ne kadar **أفرشَ**; yani ondan ne kadar vazgeçti. Dedi ki:
*لم تَعْدُ أن أفْرَشَ عنها الصَّقَلَهْ([10]) *
Bu kelime bâbın kıyasından uzaklaşır; ve ben onu ibdâl bâbından sanıyorum; sanki **أفْرج**dir. Ve **الفَراشة**: kilidin **فَراشة**si. Ve **الفَرَاش** şu uçan şeydir; hafifliği sebebiyle böyle adlandırıldı.
Bu asıldan şâz olanlardan: atlardan **الفريش**; doğurmasına yedi gün gelmiş olandır.

(**فرص**) **الفاء** ve **الراء** ve **الصاد**; sahih bir asıl olup, bir şeyden bir şeyi koparıp ayırmaya delâlet eder. Bundan **الفُرصة**: yün yahut pamuktan parça. O, **فَرَصت** **الشّيءَ**’dendir; yani onu kestim. Bunun için gümüşün kesildiği demire **مِفْراص** denildi. A‘şâ dedi:
وأدفعُ عن أعراضكم وأُعِيرُكمْ  *** لِساناً كمِفراص الخَفَاجيِّ مِلحَبا([11])
Sonra fırsat, **النُّهزة**ye denir; çünkü o bir aşırmadır; sanki aceleyle bir şey koparıp ayırmaktır.
Bâbdan: **الفريصة**: yanın ortasından kürek kemiğinin oynak yerindeki et. Denir: **فَرِيص** boyun: onun damarlarıdır. Bu bâbdandır; sanki **فُرِص** olmuştur; yani şeyden ayrıştırılmıştır.
Bâbdan: insanlardan **الفُرافِص**: şiddetli yakalayıcı. O, **الفُرافِصة**dendir; o da aslandır; sanki şeyleri **يفترص** eder; yani onları koparıp ayırır. Kavim suyu **يتفارصون**; bu, onu nöbet nöbet içtikleri vakittir; sanki her içiş ondan **مُفتَرَصة**dır; yani koparılıp alınmış. Ve **الفُرصة**: içiş, ve nöbet. Ve **الفريص**: bu **الفُرصة**da seninle **يُفارِص** eden kimsedir.

(**فرض**) **الفاء** ve **الراء** ve **الضاد**; sahih bir asıl olup, bir şeyde kesik izi yahut başka bir şeyden bir tesire delâlet eder. **الفَرْض**: şeydeki kertiktir. Denir: **فَرَضْتُ** tahtayı. Yayın **سِيَة**sinde, kirişin düştüğü yerdeki kertik **فَرْض**tur. Ve **الفَرْض**: çakmak taşında, ondan kıvılcım çıkarılan yerdeki deliktir. Ve **المِفْرض**: onunla kertik açılan demirdir.
Bâbdan: Allah تعالى’nın vacip kıldığı **الفَرْض**un iştikakı; ona bu ad verildi, çünkü onun için alâmetler ve sınırlar vardır.
Bâbdan: **الفُرضة**; o, nehirde ve başkasında iskele/iniş yeridir; ona bu ad, şeydeki kertiğe benzetilerek verildi; çünkü o, nehrin kenarında ve başkasında kertik gibidir. Ve **الفَرْض**: kalkandır; ona bu ad verildi, çünkü yanlarından **يُفرَض** olunur. Ve dedi ki:
أرِقْتُ له مثلَ لمعِ البشير  *** يقلِّب بالكفِّ فَرضاً خفيفا([12])
Bâbdan: hâkimin, eşe yahut başkasına nafakadan **يَفرِضُه** ettiği şey; ona bu ad verildi, çünkü o, şeydeki iz gibi belirgin olan bilinen bir şeydir. Derler: **الفَرض**; karşılıksız sevap olmaksızın başkasına cömertçe verdiğin şeydir; ve **الفَرض**: mükâfat için olan şeydir. Dedi ki:
وما نالَها حتَّى تجلَّتْ وأسفَرَتْ  *** أخُو ثقةٍ مني بقرضٍ ولا فرضِ([13])
Bu asıldan şâz olanlardan: **الفارض**: yaşlı; Allah تعالى’nın sözü içinde: ﴿لاَ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ﴾ [البقرة 68]. Ve **الفَرْض**: hurmanın bir cinsi. Dedi ki:
إذا أكلتُ سمكاً وفَرْضَا  *** ذهبتُ طولاً وذهبتُ عرضا([14])
Ve **الفِرْياضُ**: geniş olan.

(**فرط**) **الفاء** ve **الراء** ve **الطاء**; sahih bir asıl olup, bir şeyi yerinden gidermek ve ondan uzaklaştırmaya delâlet eder. Denir: ondan hoşlanmadığını **فرَّطت**; yani onu uzaklaştırdım. Dedi ki:
[فلعلَّ بُطأكُما يفرِّطُ سَيِّئاً  *** أو يَسبق الإسراعُ خَيراً مُقبِلا([15])]
Bu asıldır; sonra **أفْرَطَ** denir; işte haddi aştığı vakit. Derler: sana **الفَرَْط**tan sakın; yani ölçüyü aşma. Bu kıyastır; çünkü [eğer] ölçüyü aşarsa, şeyi yönünden gidermiş olur. Keza **التفريط**; o, kusur etmektir; çünkü onda kusur ederse, onu kendisine ait mertebeden geri bırakmış olur.
Bâbdan: **الفَرَط** ve **الفارط**: su aramada öne geçen. Ondan, çocuk için duada denir: “Allah’ım onu anne-babası için **فَرَطاً** kıl”; yani önden gelen bir ecir. Falan **فِراطاً** konuştu; sözün atakları ondan öne geçtiği vakit. Bu kelimeden: işte **أفرَطَ**: acele etti. Bulut **أفرَطَت** **بالوسميِّ**: onu acele getirdi. Ve ondan **فرّطتُ**([16]) şeyi: onu ondan uzaklaştırdım. Ve **فَرَس فُرُط**: atları geçer. Ve **الماء الفِراط**: canlılardan hiç kimsenin kendisinden önce varmadığı su. Ve **الفُرُط** at hakkında dedi:
* فُرُطٌ وِشاحي إذْ غدوتُ لجامُها([17]) *
Ve **فُرَّاط** **القَطا**: vadiye doğru önden gidenleri. Ve **فُرَّاط** kavim: önden gidenleri. Dedi ki:
فاستعجَلُونا وكانوا من صَِحَابتنا  *** كما تَعَجَّل فُرَّاطٌ لِوُرّادِ([18])
Derler: kırbayı **أفْرَطت**; onu doldurduğun vakit. Bunun manası: onu doldurursa **أفْرَطَ** etmiş olur; çünkü su ondan öne geçer de akar. Ve **غديرٌ مُفْرَطٌ**: dolu. Ve kavmi **أفرطتُ**; onlardan öne geçtiğin ve onları arkanda bıraktığın vakit. Ve Allah تعالى’nın sözü hakkında dediler: ﴿وَأَنّهُمْ مُفْرَطُونَ﴾ [النحل 62]: yani geri bırakılanlar.
Derler: onu **الفَرْط**dan sonra **الفَرْط**ta gördüm; yani vakit vakit. Denir: manası, zamandan **مَا فَرَط** edendir. Ve **الفارطان**: **بَنات نَعْش**ın önünde iki yıldız; sanki öne geçmeleri sebebiyle böyle adlandırıldılar. Ve **أَفراط** sabah: belirişinin ilkleri. Ondan **الفَرَط**: yeryüzünün alametlerinden, onunla yol bulunulan alamet; çoğulu **أفراط**. Şair([20]) şu sözüyle onu murad etti([19]):
أم هل سموتُ بجَرَّارٍ لـه لَجَبٌ  *** جَمِّ الصَّواهلِ بين الجَمِّ والفُرُطِ([21])
Denir: ancak o **الفَرَط**tır; kıyas birdir.

(**فرع**) **الفاء** ve **الراء** ve **العين**; sahih bir asıl olup, yükseklik ve yücelik ve üstünlük ve yaygınlığa delâlet eder. Bundan **الفَرْعُ**; o, şeyin en üstüdür. Ve **الفَرْع**: **فَرعْتُ** şeyi **فَرعاً** masdarıdır; onu aştığım/yükseldiğim vakit. Denir: falan oğulları **أفرَعَ**; insanların ilkinin içinde otlak aradıkları vakit. Ve **الفَرَع**([22]): hazırlanmış çok mal. Ve **الأفرع**: saçı tam adam; ve **فَرِع** olmuştur.
İbn Düreyd dedi: **امرأةٌ فرعاء**: saçı çok. Erkeğe, büyük saçlı olduğu vakit **أفرع** demezler; ancak “adam **أفرع**([23])” derler; kelin zıddı. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم **أفْرَع** idi.
Ve adam **مُفْرَعُ**([24]) omuz: yani onun çıkıntılısı; ve denir: onun genişi.
Bâbdan: bakireyi **افتَرَعت**: onu bozdum; bu, onu kahretmesi ve ona üstün gelmesi sebebiyledir. Ve *yeri **أفرَعْتُ**: onu dolaştım([25]) da haberini bildim. Ve yolun **فَرْعَة**sı ve **فارعته**: ondan yükselen şey. Ve falan oğullarını **تفرَّعْتُ**: kadınlarının hanımıyla evlendim. Ve başını kılıçla **فَرَعْتُ**: ona yükseldim. Ve dağı **فَرَعتُ**: zirvesinde oldum.
Bu kıyasa yakın olup aynı olmayanlardan: **الفَرَع**: deve ve koyunun ilk yavrusu.
Ondan şâz olanlardan: **الفَرَعة**: küçük bir hayvancık; küçültmesi **فُرَيعة**; kadın onunla adlandırıldı.
Yine şâz olanlardan: **الفَرَع**; cahiliyede yapılan bir şeydi: bir **سَقْب**ın derisine gidilir, başka bir **سَقب**a giydirilirdi ki boğazlananın yahut ölünün annesi onu merhametle emzirsin; Evs’in şiirinde:
وشُبِّه الهَيْدَبُ العَبَامُ من الـ  *** أَقْوامِ سَقْباً مُجلَّلاَ فَرَعا([26])
Ama onların sözü: vadide **أفرَعْتُ**: indim; bu, ancak **فَرَعْت** ile **أفرعت**([27]) arasındaki fark üzerinedir. Araplardan bir adam dedi: “Falanla **فارعاً مُفْرِعاً** karşılaştım.” Der: ikimizden biri inen, diğeri çıkan.

(**فرغ**) **الفاء** ve **الراء** ve **الغين**; sahih bir asıl olup, boşluğa [ve geniş] güce delâlet eder. Bundan **الفَرَاغ**: meşguliyetin zıddı. Denir: **فَرَغ** **فَراغاً** ve **فُروغاً**; ve **فرِغَ** de. Bâbdan **الفَرْغ**: kovadan suyun döküldüğü ağız. Ve suyu **أفرَغْتُ**: onu döktüm. Ve **افترغْتُ**; suyu kendine döktüğün vakit. Ve kanı **فَِرْغاً** gitti; yani boşuna, onunla talep olunmadı. Ve **فَرسٌ فَرِيغٌ**([28]): yani yürüyüşü geniş; ona bu ad verildi, çünkü sanki her şeyden boş gibidir de koşması ve yürüyüşü hafifledi. Ve **ضَربةٌ فريغٌ**: geniş; ve **طعنةٌ** da. Ve **حَلْقةٌ مُفْرَغَة**; çünkü o, dökülürcesine dökülen bir şeydir. Ve **طريق فريغ**: geniş. Dedi ki:
فأجَزْتَه بأَفَلَّ تَحسِب إثْرَه  *** نَهْجَاً أبَانَ بذي فَريغٍ مَخْرَفِ([29])
Ama Allah تعالى’nın sözü: ﴿سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَا الثَّقَلاَنِ﴾ [الرحمن 31]; o mecazdır; Allah تعالى’yı bir iş başka bir işten meşgul etmez. Tefsir ehli dedi: **سنفرغ**; yani kastederiz. Denir: **فَرَغت إلى أمر كذا**([30]); yani ona kastettim.

(**فرق**) **الفاء** ve **الراء** ve **القاف**; sahih bir asıl olup, iki şey arasında ayırt etme ve ayırıp giderme([31])ye delâlet eder. Bundan **الفَرْق**: saçın ayrımı. Denir: onu **فرَقْتُ** **فَرَقاً**. Ve **الفِرْق**: koyundan sürü. Ve **الفِرق**: şeyden parça; yarıldığı vakit. Allah تعالى dedi: ﴿فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطّودِ العَظِيم﴾ [الشعراء 63].
Bâbdan: **الفَرِيقة**; o, koyundan sürüdür; sanki o, koyunun çoğundan ayrılmış bir parçadır. Şair([32]) dedi:
وذِفْرى كَكاهلِ ذِيخِ الخَلِيفِ  *** أصابَ فريقةَ ليلٍ فعاثا([33])
Bâbdan: hummalının hummasından **إفراق**ı; bu ancak, onun kendisinden ayrılması sebebiyledir. Bazıları derdi: **الإفراق** ancak, insana ancak bir kere isabet eden hastalıktan olur; çiçek ve kızamık ve benzeri gibi. Ve **ناقةٌ مُفْرِقٌ**: yavrusu ölümle ondan ayrılmış.
Ve **الفُرْقانُ**: Allah تعالى’nın kitabı; onunla hak ile bâtıl arasında ayırdı. Ve **الفُرْقان**: sabah; onunla gece ile gündüz arasında ayrım yapıldığı için böyle adlandırıldı; ve denir: karanlık ondan ayrıştığı için. Ve **الأفرَق**: ibiği ayrık horoz. Ve atlarda **الفَرَق**: iki kalçasından birinin ötekinden daha yüksek olması. Ve koçlarda **الفَرَقُ**: iki husye arasının uzaklığı; koyunda: iki meme ucu arasının uzaklığı. Ve **الفارِق**: **الخَلِفَة**([34]); doğum sancısı ağrısından dolayı yerde başıboş gider de nerede doğurduğu bilinmez; çoğulu **فوارقُ** ve **فُرَّقٌ**. Ona bu ad verildi; çünkü diğer develerden ayrıldı. Bulut, bulutlardan ayrılıp tek kalmasıyla bu deveye benzetilir; ona **فارق** denir. Ve insanlardan **الفارق**: işler arasında ayrım yapan, onları ayırandır. Ve **فَرَقُ الصُّبْحِ** ile **فَلَقُه** birdir.
Bu bâbdan şâz olanlardan: **الفَرَْق**: ölçeklerden bir ölçektir; **فاؤه** açılır ve sakin kılınır. Kuteybî dedi: o, **الفَرَق**tır; **الراء** fethiyledir; hadiste gelen odur: “Onun **الفَرَق**ı sarhoş ederse, ondan avuç dolusu haramdır”; ve denir: on altı ratldır. Hıdâş b. Züheyr’e ait olarak inşad etti:
يأخذون الأرشَ في إخوتهم  *** فَرَقَ السَّمنِ وشاةً في الغَنَم([35])
Ve **الفَرِيقة**: **حُلْبَة** ile pişirilen, onunla tedavi olunan hurmadır. Ve **الفَروقة**: iki böbreğin iç yağı. Dedi ki:
* يُضيء لنا شَحمُ الفَرُوقةِ والكُلَى([36]) *
Ve **الفَروق**: bir yerdir; bunların hepsi, zikrettiğimiz asıldan şâzdır*.

(**فرك**) **الفاء** ve **الراء** ve **الكاف**; bir asıl olup, şeyde gevşekliğe ve onu büküp ovmaya delâlet eder. Bundan: şeyi elimle **فركت**; onu **أفرُكه** **فركاً**; bu, şeyin **ينفَرِك** edinceye kadar onu büküp ovmandır. Ve safranla **مفروكٌ** elbise: boyanmış; aslı, zikrettiğimizdir.
Bâbdan: kadın, kocasını **فَرِكَت**; onu **تَفْرَكُه**; ona buğzettiği vakit. Dedi ki:
* ولم يُضِعْها بين فِرْك وعَشَقْ([37]) *
Ve **رجلٌ مفرَّك**: kadınlar ona buğzeder; ona **فِرْك** denildi; çünkü o, ondan kıvrılır ve bükülür. Ve **الانفراك**: omuzun gevşemesi. Ama “arkadaşımla **فاركتُ**; **تاركته** gibi” sözü, ibdâl bâbındandır.

(**فرم**) **الفاء** ve **الراء** ve **الميم**; tek bir kelimedir; ben onun Arapça olmadığını sanıyorum; o, **الاستفرام**dır. Derler: kadının, onunla [izârının altındakini([39])] daralttığı bir şeyi **تحتشِيَ**([38]) etmesidir. Halîl dedi: bu, bedevîlerin sözünden değildir. İbn Düreyd([40]) dedi: o şeye **فَرْمة**([41]) denir. Ama recezin([42]) sözü:
* مُستفرماتٍ بالحَصَى جوافلا *
o, atlar ister. Yani koşmalarının şiddetinden çakıl onların **فُرُوج**una girer; çakılı **الفَرْمة**ye benzetti. Ve **الفَرَماء**: bir yerdir([43]).

(**فره**) **الفاء** ve **الراء** ve **الهاء**; bir kelime olup, şımarıklığa ve maharete delâlet eder. Bundan **الفارِه**: şeyde mahir olan. Ve **الفَرِه**: şımarık. Ve **الفارهة**: şarkıcı cariye. Ve **ناقةٌ مُفْرِهٌ** ve **مُفْرِهَةٌ**; **الفُرْه** doğurur olduğu vakit.

(**فري**) **الفاء** ve **الراء** ve illetli harf; bâbın büyüğü, şeyin kesilmesidir; sonra ona yakın olan şeyler ondan dallanır: bundan: **فَرَيْتُ** şeyi; onu **أفرِيه** **فرياً**; bu, onu düzeltmek için kesmendir. İbnü’s-Sikkît dedi: **فَرَى**; diktiği vakit. Ve onu **أفريتُ**; sen onu bozmak için kestiğin vakit([44]). **الفَرْي** hakkında dedi:
ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعـضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي([45])
Bâbdan: falan **يَفْري الفريَّ**; acayip şeyler yaptığı vakit; sanki şeyi acayip bir kesişle keser. Dedi ki:
* قد كنتِ تَفرِينَ به الفَريَّا([46]) *
yani onda sözü çoğaltır ve onu büyütürdün. Denir: falan, bir yalanı **فَرَى**; onu **يَفرِيه**; onu uydurduğu vakit. Ve yer, pınarlarla **تفرَّت**: fışkırdı. Ve **الفَرَى**: korkak([47]); ona bu ad verildi; çünkü atılganlıktan **فُرِي** olmuştur; yani kesilmiştir. Ve **الفَرَى** da: **الفَرِيّ** gibi; o, acayiptir. Ve **الفَرَى**: şaşkınlık ve dehşet; denir: **فَرِيَ**; **يَفْرَى** **فرَىً**. Şair([48]) dedi:
وفَرِيتُ من فَزَعٍ فلا *** أَرمِي وقد ودَّعْت صاحبْ([49])
Bâbdan: giyilen **الفَرْوة**. Bir kavim dedi: ona ancak başka bir kıyastan dolayı **فَروة** denildi; o da örtmedir; bunun için başın **فَرْوة**si adlandırıldı; o, onun derisidir. Ondan **الفَرْوة**; o, zenginlik ve servettir. Ve **الفَروةُ**: kuruduğu vakit toplanmış her bitkidir. Hadiste: “**الخَضِر** yerden bir **فَرْوة** üzerine oturdu da yeşerdi.” Eğer bu sahihse, bâb iki kıyas üzerinedir: biri kesme, diğeri kalın bir şeyle örtme ve gizlemedir.
Ama hemzeli olan, bu kıyastan değildir ve başkası ona kıyas edilmez; o, **الفَرَأ**: yaban eşeğidir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلّم Ebû Süfyân’a dedi: “Her av, **الفَرَأ**ın karnındadır.” Şair([50]) dedi:
* بِضربٍ كآذانِ الفِراء([51]) *

(**فرت**) **الفاء** ve **الراء** ve **التاء**; tek bir kelimedir; o, **الماء الفُراتُ**tır; o, tatlıdır. Denir: **ماءٌ فرات**; ve **مياهٌ فُرات**.

(**فرث**) **الفاء** ve **الراء** ve **الثاء**; bir asıl olup, ufalanmış bir şeye delâlet eder. Denir: ciğerini **فَرَثَ**; onu parçaladığı vakit. Ve **الفَرْث**: işkembede olan şey. İstiare manası üzere denir: falan, ashabını **أفْرَثَ**; onlarla koştuğu ve onları bir belaya attığı vakit.

(**فرج**) **الفاء** ve **الراء** ve **الجيم**; sahih bir asıl olup, şeyde açılmaya delâlet eder. Bundan duvarda ve başkasında **الفُرجة**: yarık. Denir: onu **فَرَجْته** ve **فرَّجته**. Derler: **الفَرْجة**: bir kederden yahut gamdan sıyrılmadır. Kıyas birdir; lâkin onlar ikisini fetha ile ayırırlar. Dedi ki:
ربَّما تجزع النُّفوس من الأمْـ  *** ـرِ لـه فَرجة كحلِّ العِقالِ([52])
Ve **الفَرْج**: atın iki bacağı arası. İmruü’l-Kays dedi:
لها ذنبٌ مثلُ ذَيل العروس  *** تَسُدُّ به فَرجَها من دُبُرْ([53])
Ve **الفُروج**: korku yerleri arasındaki sınır geçitleridir; **فُرُوجاً** adlandırıldı; çünkü yoklanmaya ve korunmaya muhtaçtır. Denir: İslâm hakkında korkulan iki **فرج**: Türkler ve Sudanlılardır. Korku yeri olan her yer **فَرْج**dir. Ve **قوسٌ فُرُجٌ**; onun **سِيَة**si yarıldığı vakit. Dediler: **الرَّجُل الأفْرَجُ**: iki kalçası birleşmeyen. Ve **امرأةٌ فَرْجاء**. Ondan **الفُرُج**: sırrı saklamayan; **الفِرْج** de onun gibidir. Ve **الفَرِج**: **فَرجُه** açığa çıkıp duran. Ve **الفَرُّوج**: **القَبَاء**; içindeki açıklık sebebiyle böyle adlandırıldı.
Bu asıldan şâz olanlardan: **المُفْرَج**; dediler: o, kimin öldürdüğü bilinmeyen öldürülendir; ve denir: o, hiçbir kimseye velâsı ve nesebi olmayan **الحَميل**dir. Bazı hadiste rivayet olundu: “İslâm’da **مُفْرَجٌ** bırakılmaz”; **بالجيم**.

(**فرح**) **الفاء** ve **الراء** ve **الحاء**; iki asıldır: biri hüzün zıddına, diğeri ağırlaştırmaya delâlet eder.
Birincisi **الفَرَح**tır; denir: **فَرِحَ**; **يَفرَح** **فَرَحا**; o da **فَرِح**tir. Allah تعالى dedi: ﴿ذلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ في الأَرْضِ بِغَيْرِ الحَقِّ وَبِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾ [غافر 75]. Ve **المِفراح**: **المِحْزان**ın zıddı.
Ama diğer asıl **الإفراح**tır; o, ağırlaştırmadır. Ve onun (aleyhi’s-salât ve’s-selâm) sözü: “İslâm’da **مُفْرَحٌ** bırakılmaz”; dediler: bu, borcun ağırlaştırdığı kimsedir. Dedi ki:
إذا أنت لم تَبْرحْ تؤدِّي أمانةً  *** وتَحمِلُ أخرى أفرحتكَ الودائعُ([54])

(**فرخ**) **الفاء** ve **الراء** ve **الخاء**; tek bir kelimedir; ona kıyas edilir. **الفَرْخ**: kuş yavrusu. Denir: kuş **أفرَخَ**. Kıyas edilir de denir: **أفْرَخَ** korku: sakinleşti. “**ليُفْرِخ رُوعك**”; dediler: manası, korkunun senden çıkması ve senden ayrılmasıdır; tıpkı yavrunun yumurtadan çıkması gibi. Derler: iş **أفرَخَ**: karışıklıktan sonra açığa çıktı. Ve **الفُرَيْخ**: cahiliyede bir **قين** idi; ok uçları yahut oklar ona nispet olunur. Dedi ki:
* ومقذُوذَين من بُرْي الفُرَيْخ([55]) *

(**فرد**) **الفاء** ve **الراء** ve **الدال**; sahih bir asıl olup, birliğe delâlet eder. Bundan **الفَرْد**; o, tek (وتر)dir. Ve **الفارد** ve **الفَرْد**: yalnız kalan boğa. Ve **ظبيةٌ فاردٌ**: sürüden kopmuş; keza **السِّدرة الفاردةُ**; diğer sidrlerden ayrılmıştır. Ve yıldızların **أفراد**ı: göğün ufuklarındaki parlak yıldızlardır. Ve **الفريد**: inci; dizildiği ve başkasından ayrılıp arası açıldığı vakit. Ve Allah, doğruya daha iyi bilendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: فرى

- الفري: قطع الجلد للخرز والإصلاح، والإفراء للإفساد، والافتراء فيهما، وفي الإفساد أكثر، وكذلك استعمل في القرآن في الكذب والشرك والظلم. نحو: ﴿ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما﴾ [النساء/48]، ﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب﴾ [النساء/50]. وفي الكذب نحو: ﴿افتراء على الله قد ضلوا﴾ [الأنعام/140]، ﴿ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب﴾ [المائدة/ 103]، ﴿أم يقولون افتراه﴾ [السجدة/3]، ﴿وما ظن الذين يفترون على الله الكذب﴾ [يونس/60]، ﴿أن يفترى من دون الله﴾ [يونس/37]، ﴿إن أنتم إلا مفترون﴾ [هود/50]، وقوله: ﴿لقد جئت شيئا فريا﴾ [مريم/27]، قيل: معناه عظيما (انظر: تذكرة الأريب 1/329؛ وتفسير القرطبي 11/99). وقيل: عجيبا (انظر: مجاز القرآن 2/6). وقيل: مصنوعا (انظر: غريب القرآن وتفسيره ص 238). وكل ذلك إشارة إلى معنى واحد.

##### Türkçe

- **الفري**: boncuklama ve onarım için deriyi kesmek; **الإفراء** bozmak içindir; **الافتراء** ikisinde de (kullanılır), ve bozmada daha çoktur; ve yine Kur’ân’da yalan, şirk ve zulümde kullanılmıştır. Şu gibi: ﴿ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما﴾ [النساء/48]، ﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب﴾ [النساء/50]. Ve yalan hakkında şu gibi: ﴿افتراء على الله قد ضلوا﴾ [الأنعام/140]، ﴿ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب﴾ [المائدة/ 103]، ﴿أم يقولون افتراه﴾ [السجدة/3]، ﴿وما ظن الذين يفترون على الله الكذب﴾ [يونس/60]، ﴿أن يفترى من دون الله﴾ [يونس/37]، ﴿إن أنتم إلا مفترون﴾ [هود/50]، ve O’nun sözü: ﴿لقد جئت شيئا فريا﴾ [مريم/27]; denildi ki: manası “büyük”tür (bak: تذكرة الأريب 1/329؛ وتفسير القرطبي 11/99). Ve denildi ki: “acayip”tir (bak: مجاز القرآن 2/6). Ve denildi ki: “yapma/uydurma”dır (bak: غريب القرآن وتفسيره ص 238). Ve bütün bunlar tek bir manaya işarettir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: فرى

: ( ي ( *!فَراهُ *!يَفْرِيهِ ) *!فَرْياً : ( شَقَّهُ ) شَقًّا ( فاسِداً ، أَو صالِحاً ، *!كفَرَّاهُ ) ، بالتَّشْديدِ ، ( *!وأَفْراهُ ) .
( وفي

الصِّحاح : *!فَرَيْتُ الشيءَ *!أفرِيه *!فَرْياً : قَطَعْتُه لأُصْلِحه .
وفي المُحْكم : فَرَى الشيءَ فَرْياً *!وفَرَّاهُ : شَقَّه وأَفْسَدَهُ .
وقالَ الأزْهرِي : *!الإفْراءُ هو التّشقِيقُ على وَجْهِ الفَسَادِ .
وقالَ الأصْمعي : *!أَفْرَى الجِلْدَ مَزَّقَه وخَرَّقَهُ وأَفْسَدَهُ يُفْرِيه *!إفْراءً .
وفي الأساس : يقالُ قد *!أَفْرَيْتَ وما *!فَرَيْت ، أَي أَفْسَدْت وما أَصْلَحْت .
ومِثلُ هذا نقلَهُ الجَوْهرِي أَيْضاً عن الكِسائي ؛ وكأَنَّ المصنِّفَ جَمَعَ بينَ القَوْلَيْن .
ولكن قالَ ابنُ سِيدَه : والمُتْقنونَ مِن أَئِمَّة اللُّغَةِ يقولونَ : فَرَى للإفْسادِ ، وأَفْرَى للإصْلاحِ ، ومَعْناهُما الشّقّ ؛ وقولُ الشاعرِ :
ولأَنْتَ تَفْرِي ما خَلَقْتَ وبَعْضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثم لا *!يَفْرِي مَعْناهُ : تُنَفِّذُ ما تَعْزِمُ عليه وتُقَدِّرُهُ ، وهو مَثَلٌ .
( و ) *!فَرَى ( الكَذِبَ : اخْتَلَقَهُ ) ؛ ) عن اللّيْثِ ، ( *!كافْتَرَاهُ ) .
( وفي الصِّحاح : فَرَى فُلانٌ كَذِباً : خَلَقَهُ ، *!وافْتَراهُ اخْتلَقَهُ .
وقالَ الرَّاغبُ : اسْتُعْمِل *!الافْتِراءُ في القُرْآنِ في الكَذِبِ وللظُّلْمِ والشّركِ نَحْو قوْلِه تعالى : ﴿ومن يُشْرِك باللّهِ فقد *!افْتَرَى إثْماً عَظِيماً﴾ ، ﴿انْظُرْ كيفَ *!يَفْتَرَونَ على اللّهِ الكَذِبَ﴾ ، ﴿ومَنْ أَظْلَم ممَّنْ افْتَرى على اللَّهِ الكَذِبَ﴾ .
( و ) فَرَى ( المَزَادَةَ ) *!فَرْياً : ( خَلَقَها وصَنَعَها ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لصريع الركبان :
شَلَّتْ يَدَا *!فارِيةٍ *!فَرَتْها مَسْكَ شَبُوبٍ ثُمَّ وَفَّرَتْها لو كانتِ الساقِيَ أَصْغَرَتْها

( و ) فَرَى ( الأرضَ ) فَرْياً : ( سارَها وقَطَعَها ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي ، وهو مجازٌ .
( و ) *!فَرِيَ الرّجُلُ ، ( كَرَضِيَ ، *!فَرًى ) ، بالفَتْح مَقْصورٌ : ( تَحَيَّرَ ودُهِشَ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي .
وقالَ الأصْمعي : فَرِيَ *!يَفْرَى إذا نَظَرَ فلمْ يَدْرِ ما يَصْنَع ؛ نقلَهُ الأزْهرِي ؛ وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه للأعْلم الهُذَلي :
*!وفَرِيتُ مِنْ فَزَعٍ فلا
أَرْمِي ولا وَدَّعْتُ صاحِبْ ( *!وأَفْراهُ : أَصْلَحَهُ ، أَو أَمَرَ بإصْلاحِهِ ) كأَنَّه رَفَعَ عنه ما لَحِقَه مِن آفَةِ *!الفَرْي وخَلَلِهِ ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
وتقدَّمَ عن الكِسائي والأصْمعي ما يُخالِفُ ذلكَ .
( و ) *!أَفْرَى ( فُلاناً : لامَهُ ) ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
(*!والفَرْيَةُ ) ، بالفَتْح : ( الجَلَبَةُ ) ؛ ) عن ابنِ سِيدَه .
( و ) *!الفِرْيَةُ ، ( بالكسْرِ : الكذِبُ ) ، وهو اسْمٌ مِن *!الافْتِراءِ ، والجَمْعُ *!فِرًى كسِدْرَةٍ وسِدرٍ .
( و ) *!الفَرِيُّ ، ( كَغَنِيَ : الأمْرُ المُخْتَلَقُ المَصْنوعُ أَو العَظِيمُ ) ؛ ) نَقَلَهُما الجَوْهرِي ، أَو العَجِيبُ ، نقلَهُ الراغبُ ؛ وبكلِّ ذلكَ فُسِّر قولُه تعالى : ﴿لقد جِئْتَ شيئاً *!فَرِيًّا﴾ .
( و ) الفَرِيُّ : ( الواسِعَةُ ) الكَبِيرَةُ ( من الدِّلاءِ ) كأَنَّها شُقَّتْ ( *!كالفَرِيَّةِ ) ، كغَنِيَّةٍ .
( و ) الفَرِيُّ : ( الحَلِيبُ ساعَةَ يُحْلَبُ .
( *!وتَفَرَّى ) الأدِيمُ : ( انْشَقَّ ) ، وهو مُطاوِعُ أَفْرى ؛ ومنه *!تَفَرَّى الليْلُ عن صُبْحِه ؛ وهو مجازٌ .
( و ) مِن المجازِ : *!تَفَرَّتِ ( العَيْنُ ) ؛ )

وكذا الأرضُ بالعَيْنِ . كما هو نَصُّ الصِّحاح والأساسِ ؛ أَي ( انْبَجَسَتْ .
( *!وفُرَيَّةُ بنُ ماطِلٍ ، كسُمَيَّة ) ؛ ) كأَنَّه مُصَغَّر *!فريةٍ ؛ ( تابعِيٌّ ) رَوَى عن عُمَر ، رضِيَ اللّهُ تعالى عنه ، له ذِكْرٌ .
( و ) يقالُ : ( هو *!يَفْرِي *!الفَرِيَّ ، كغَنِيَ ) ، أَي ( يَأْتي بالعَجَبِ في عَمَلِه ) ، أَو في سَقْيهِ ، هذه روايَةُ أبي عُبَيدٍ .
ورَواهُ الخَلِيلُ : تَرَكْته يَفْرِي *!فَرْيَة ، بالفتْحِ والتَّخْفِيفِ ، وكانَ يقولُ : التَّشْديدُ غَلَطٌ . وفي الحديثِ : ( فلم أَرَ عَبْقرِيًّا *!يَفْرِي *!فَرِيَّه ) ؛ رُوِي بالوَجْهَيْن ؛ قالَ أَبو عُبيدٍ : وأَنْشَدَنا الفرَّاءُ :
قد أَطْعَمَتْني دَقَلاً حَوْلِيًّا
قد كنت *!تَفْرِينَ به *!الفَريَّا أَي كنتِ تُكْثِرِينَ فيه القوْلَ وتُعظِّمِينه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!انَفَرَى جِلْدُه : انْشَقَّ .
*!وأَفْرَى الأَوْدَاجَ بالسَّيْفِ : شَقَّها .
وحَكَى ابنُ الأعرابي وَحْدُه *!فَرَاها .
وجِلْدٌ *!فَرِيٌّ ، كغَنِيَ : مَشْقوقٌ ؛ وكَذلكَ الفَرِيَّة .
ورجُلٌ فَرِيٌّ ، كغَنِيَ ، *!ومِفْرًى كمِنبَرٍ : مُخْتَلقٌ ؛ عن اللّحْياني .
*!والفَرِيُّ : الأمْرُ العَظيمُ . وفي الحديثِ : ( مَنْ *!أَفْرَى *!الفِرَى ) ؛ أَفْرَى : أَفْعَل التَّفْضِيل

مِن *!فَرَى يَفْرِي ، *!والفِرَى : جَمْعُ فِرْيةٍ ، أَي مَنْ أَكْذَب الكَذِباتِ .
ويقولونَ : *!الفَرِيّ الفَرِيّ ، كغَنِيَ فيهما ، أَي العَجَلَةُ العَجَلَةُ ؛ نقلَهُ الصَّاغاني .
وأَفْرَى الجلَّةَ : شَقَّها وأَخْرَجَ ما فيها .
*!والمَفْرِيَّةُ : المَزادَةُ المَعْمولَةُ المُصْلحة .
وأَفْرَى الجُرْحَ : بَطَّه .
*!وفَرَى البَرْقُ يَفْرِي فَرْياً : وهو تَلأْلُؤهُ ودَوامُه في السّماءِ .
*!وفَراهُ *!يَفْرِيه : قَطَعَهُ بالهِجاءِ وقد يكنَى به عن المُبالغَةِ في القَتْلِ .
*!وفُرِّيان : بالضمِ وكسْرِ الراءِ المُشدَّدةِ : بَلَدٌ بالمَغْربِ .
أَو قَبيلَةٌ ، منها : عبدُ اللّهِ بنُ أَحمدَ بنِ عبدِ الرحمنِ اللخميُّ التونسيُّ المالِكِيُّ ماتَ سَنَة 813 ؛ وابنُ عَمِّه محمدُ بنُ أَحمدَ بنِ محمدِ بنِ عبدِ الرحمنِ *!الفريانيُّ ولِدَ سَنَة 780 ، وسَمِعَ من مسندِ المَغْربِ أَبي الحَسَنِ البطرني بتُونُسَ .
*!وفِرْيان ، بالكسْرِ : جَدُّ أَبي بكْرٍ محمدِ بنِ عبدِ بنِ خالِدِ بنِ *!فِرْيان النخعيّ البلخيّ *!الفِرْيانيّ ثِقَةٌ حَدَّثَ ببَغْدادَ عن قتيبَةَ بنِ سعيدٍ وغيرِهِ .
*!والفرا : الجَبَانُ .
وأَيْضاً : العَجبُ .

##### Türkçe

: ( **فَراهُ** **يَفْرِيهِ** ) **فَرْياً** : ( onu yardı ) bir yarma ( bozuk olarak, yahut sağlam olarak, **كفَرَّاهُ** ) , şeddeli olarak, ( **وأَفْراهُ** ) .
( Ve

**الصِّحاح**’ta: **فَرَيْتُ الشيءَ** **أفرِيه** **فَرْياً** : onu, onu ıslah etmek için kestim.
**المُحْكم**’de: şeyi **فَرَى** **فَرْياً** ve **فَرَّاهُ** : onu yardı ve onu bozdu.
**الأزْهرِي** dedi: **الإفْراءُ** bozukluk vechi üzere yarıp çatlatmadır.
**الأصْمعي** dedi: **أَفْرَى الجِلْدَ** onu parçaladı ve yırttı ve bozdu; onu **يُفْرِيه** **إفْراءً**.
**الأساس**’ta: denilir ki: gerçekten **أَفْرَيْتَ** ve **فَرَيْت** değil; yani bozdun ve ıslah etmedin.
Bunun benzerini **الجَوْهرِي** de **الكِسائي**’den nakletti; sanki musannif iki sözü birleştirdi.
Fakat **ابنُ سِيدَه** dedi: lugat imamlarından muhakkikler derler ki: **فَرَى** bozmak içindir, **أَفْرَى** ıslah içindir; ikisinin manası yarıp çatlatmadır; şairin sözü:
ولأَنْتَ تَفْرِي ما خَلَقْتَ وبَعْضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثم لا **يَفْرِي** manası: azmettiğin ve takdir ettiğin şeyi yürürlüğe koyarsın; ve o bir meseldir.
( Ve ) **فَرَى** ( yalanı: onu uydurdu )؛ ) **اللّيْث**’ten, ( **كافْتَرَاهُ** ) .
( **الصِّحاح**’ta: falan kimse bir yalan **فَرَى** : onu yarattı; **وافْتَراهُ** onu uydurdu.
**الرَّاغب** dedi: Kur’ân’da **الافْتِراءُ** yalan hakkında ve zulüm ve şirk için kullanıldı; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿ومن يُشْرِك باللّهِ فقد **افْتَرَى** إثْماً عَظِيماً﴾ , ﴿انْظُرْ كيفَ **يَفْتَرَونَ** على اللّهِ الكَذِبَ﴾ , ﴿ومَنْ أَظْلَم ممَّنْ افْتَرى على اللَّهِ الكَذِبَ﴾ .
( Ve ) **فَرَى** ( **المَزَادَةَ** ) **فَرْياً** : ( onu yarattı ve yaptı )؛ ) ve **الجَوْهرِي** **صريع الركبان**’dan şu beyti okudu:
شَلَّتْ يَدَا **فارِيةٍ** **فَرَتْها** مَسْكَ شَبُوبٍ ثُمَّ وَفَّرَتْها لو كانتِ الساقِيَ أَصْغَرَتْها

( Ve ) **فَرَى** ( yeri ) **فَرْياً** : ( onda yürüdü ve onu katetti )؛ ) **الجَوْهرِي** onu nakletti; ve o mecazdır.
( Ve ) **فَرِيَ** adam, ( **كَرَضِيَ** , **فَرًى** ) , fetha ile, maksûr: ( şaşırdı ve hayrete düştü )؛ ) **الجَوْهرِي** onu nakletti.
**الأصْمعي** dedi: **فَرِيَ** **يَفْرَى**; baktığı zaman ne yapacağını bilmezse; **الأزْهرِي** onu nakletti; ve **ابنُ سِيدَه** **الأعْلم الهُذَلي** için şu beyti okudu:
**وفَرِيتُ** مِنْ فَزَعٍ فلا
أَرْمِي ولا وَدَّعْتُ صاحِبْ ( **وأَفْراهُ** : onu ıslah etti, yahut onun ıslahını emretti ) sanki ondan **الفَرْي** âfetinden ve onun bozukluğundan kendisine ilişen şeyi kaldırdı; **ابنُ سِيدَه** nakletti.
Ve daha önce **الكِسائي** ve **الأصْمعي**’den buna muhalif olan geçti.
( Ve ) **أَفْرَى** ( falanı: onu kınadı )؛ ) **ابنُ سِيدَه** nakletti.
( **والفَرْيَةُ** ) , fetha ile: ( gürültü )؛ ) **ابنِ سِيدَه**’den.
( Ve ) **الفِرْيَةُ** , ( kesra ile: yalan ) , ve o **الافْتِراءِ**’dan bir isimdir; cem‘i **فِرًى**; **سِدْرَةٍ** ve **سِدرٍ** gibi.
( Ve ) **الفَرِيُّ** , ( **كَغَنِيَ** : uydurulmuş yapılmış iş yahut büyük )؛ ) ikisini **الجَوْهرِي** nakletti; yahut acayip; **الراغب** onu nakletti; ve bunların hepsiyle Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: ﴿لقد جِئْتَ شيئاً **فَرِيًّا**﴾ .
( Ve ) **الفَرِيُّ** : ( geniş olan ) büyük ( kovalar )dan; sanki yarılmıştır ( **كالفَرِيَّةِ** ) gibi; **كغَنِيَّةٍ**.
( Ve ) **الفَرِيُّ** : ( sağılırkenki süt.
( **وتَفَرَّى** ) deri: ( yarıldı ) , ve o **أَفْرى**’nın mutâvi‘idir; ve ondan: **تَفَرَّى** gece, sabahından; ve o mecazdır.
( Ve ) mecazdan: **تَفَرَّتِ** ( göz )؛ )

Ve yine yer de göz ile. **الصِّحاح** ve **الأساس**’ın nassı olduğu üzere; yani ( fışkırdı.
( **وفُرَيَّةُ بنُ ماطِلٍ** , **كسُمَيَّة** )؛ ) sanki **فريةٍ**’nin küçültmesidir; ( tâbiî ) **عُمَر**’dan, Allah Teâlâ ondan razı olsun, rivayet etti; onun bir zikri vardır.
( Ve ) denilir: ( o **يَفْرِي** **الفَرِيَّ** , **كغَنِيَ** ) , yani ( işinde acayibi getirir ) , yahut sulamasında; bu, **أبي عُبَيدٍ**’in rivayetidir.
**الخَلِيل** onu şöyle rivayet etti: onu **فَرْيَة**’yi yarar halde bıraktım; fetha ile ve tahfîf ile; ve derdi ki: teşdîd hatadır. Ve hadiste: ( فلم أَرَ عَبْقرِيًّا **يَفْرِي** **فَرِيَّه** )؛ iki vecihle rivayet olundu; **أَبو عُبيدٍ** dedi: ve **الفرَّاءُ** bize şu beyti okuttu:
قد أَطْعَمَتْني دَقَلاً حَوْلِيًّا
قد كنت **تَفْرِينَ** به **الفَريَّا** yani onda sözü çoğaltırdın ve onu büyütürdün.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**انَفَرَى** derisi: yarıldı.
**وأَفْرَى الأَوْدَاجَ بالسَّيْفِ** : onları yardı.
**ابنُ الأعرابي** tek başına **فَرَاها**’yı hikâye etti.
**وجِلْدٌ فَرِيٌّ** , **كغَنِيَ** : yarılmış; ve كذلك **الفَرِيَّة**.
Ve bir adam **فَرِيٌّ** , **كغَنِيَ** , ve **مِفْرًى** **كمِنبَرٍ** : uydurucu; **اللّحْياني**’den.
**والفَرِيُّ** : büyük iş. Ve hadiste: ( مَنْ **أَفْرَى** **الفِرَى** )؛ **أَفْرَى**: **فَرَى يَفْرِي**’den ism-i tafdîl; **والفِرَى**: **فِرْيةٍ**’nin cem‘i; yani yalanların en yalancası kim.
Ve derler ki: **الفَرِيّ الفَرِيّ** , ikisinde de **كغَنِيَ**; yani acele acele; **الصَّاغاني** onu nakletti.
Ve **أَفْرَى** gübreyi: onu yardı ve içindekini çıkardı.
**والمَفْرِيَّةُ** : yapılmış, ıslah edilmiş **المَزادَةُ**.
Ve **أَفْرَى** yarayı: onu yardı.
**وفَرَى** şimşek **يَفْرِي** **فَرْياً** : ve o, onun parıldaması ve gökte devam etmesidir.
**وفَراهُ** **يَفْرِيه** : onu hiciv ile kesti; ve onunla öldürmede mübalağaya kinaye olunabilir.
**وفُرِّيان** : damme ile ve şeddeli râ’nın kesrası ile: mağribde bir beldedir.
Yahut bir kabiledir; ondan: **عبدُ اللّهِ بنُ أَحمدَ بنِ عبدِ الرحمنِ اللخميُّ التونسيُّ المالِكِيُّ**; sene 813’te öldü; ve amcaoğlu **محمدُ بنُ أَحمدَ بنِ محمدِ بنِ عبدِ الرحمنِ الفريانيُّ** sene 780’de doğdu; ve Tunus’ta mağribin müsnidi **أَبي الحَسَنِ البطرني**’den semâ etti.
**وفِرْيان** , kesra ile: **أَبي بكْرٍ محمدِ بنِ عبدِ بنِ خالِدِ بنِ فِرْيان النخعيّ البلخيّ الفِرْيانيّ**’nin dedesidir; sika; Bağdat’ta **قتيبَةَ بنِ سعيدٍ** ve başkasından hadis rivayet etti.
**والفرا** : korkak.
Ve ayrıca: acayip.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: فرى

فَرَاهُ
1 فَرَاهُ ذ , (M, K,) aor. يَفْرِيهِ, (K,) inf. n. فَرْىٌ, (K,) He slit it, or cut it lengthwise, ill, or improperly; or well, or properly; as also ↓ فرّاهُ and ↓ افراهُ [both relating to both of the foregoing explanations]: (K:) or he slit it, or cut it lengthwise, and made it bad, or improper; as also ↓ فرّاهُ: or, accord. to the sound lexicologists, the former has this meaning: but ↓ افرى signifies he slit, or cut lengthwise, and made good, or proper: (M:) or ↓ افراهُ (M, K) signifies, (M,) or signifies also, (K,) he made it good, or proper: or he ordered [another] to make it so: (M, K:) as though he removed from it unsoundness, or imperfection: but some say that this signifies he slit it, or cut it lengthwise, and made it bad, or improper: and when you mean he measured it, and cut it, to make it good, or proper, you say فَرَاهُ, inf. n. فَرْىٌ: (M:) [thus, accord. to J,] فَرَى, aor. and inf. n. as above, signifies he cut a thing in order to make it good, or proper: (S:) or he cut a skin, or hide, in a good, or proper, manner: (Ks, S, Msb:) and ↓ افرى he cut it in a bad, or an improper, manner: (Ks, S:) or this signifies he slit much, in a bad, or an improper, manner: and افرى الجِلْدَ, accord. to As, he rent, tore, or slit, the skin, and made holes in it, and spoiled it: and افرى signifies also he slit a thing (S, M, Msb) of any kind; (as also ↓ فرّاهُ:]) thus you say, افرى الأَودَاجَ he slit the اوداج [or external jugular veins], (T, M, Mgh, Msb,) and made what was in them, of the blood, to come forth; (T, Mgh, Msb;) and in like manner one says of a garment, or piece of cloth, and of a جُلَّة [or receptacle for dates, made of palm-leaves woven together]; (T;) or he cut the اوداج: (S:) IAar alone mentions فَرَى أَوْدَاجَهُ and ↓ افراها: (M:) [but it is also said that فَرَى signifies he cut a نِطَع [or the like]: (K in art. خلق: [see an ex. in a verse cited in the first paragraph of that art.; also cited in the T after the first of the explanations here following, and in the M after the second thereof:]) or فَرَى, aor. and inf. n. as above, signifies he measured, and worked, or manufactured, and made good, or proper, a thing, such as a sandal, or a نِطَع [q. v.], or a water-skin, and the like: (T:) or he measured it, and cut it, to make it good, or proper: (M:) and he measured and manufactured a مَزَادَة [or leathern water-bag]: (S, K:) or he sewed, and made well, or properly, a مزادة: (T:) [it is said that] the difference between ↓ الاـِفْرَاءُ an الفَرْىُ is this, that the former signifies the cutting so as to render bad, or improper, and the slitting like as the slaughterer and the wild beast slit [their victims]; and the latter, the cutting so as to make good, or proper, like the act of cutting of the sewer of the hide, or of leather: but فَرَى sometimes occurs in the sense of افرى: (Mgh:) one says, رَأْسَهُ ↓ أَفْرَيْتُ, meaning I split, or clave, his head with a sword; like أَفْرَرْتُهُ: (Yz, T &c. in art. فر:) and افرى الجُرْحَ he slit the wound: (T:) and افرى الذِّئْبُ بَطْنَ الشَّاةِ [the wolf slit, or rent, the belly of the sheep, or goat]: (S:) and one says, قَدْ أَفْرَيْتَ وَمَا فَرَيْتَ i. e. thou hast done ill, or improperly, and hast not done well, or properly. (A, TA.) ― -b2- فَرَاهُ, aor. as above, [and so the inf. n.,] is sometimes metonymically used [as meaning (tropical:) He slaughtered him, or butchered him; i. e.] as denoting vehemence, or excess, in slaying. (TA.) ― -b3- And it means also (assumed tropical:) He cut him with censure, or satire: (TA:) and ↓ افرى means he blamed, or censured, a man. (M, K.) ― -b4- And you say, فَرَيْتُ الأَرْضَ (tropical:) I traversed, or crossed, (lit. travelled and cut,) the land, or country; (T, S, K, TA;) inf. n. as above. (TA.) ― -b5- هُوَ يَفْرِى ↓ الفَرِىَّ means (assumed tropical:) He effects what is wonderful in his deed. (S, K.) أَحَدٌ ↓ مَا يَفْرِى فَرِيَّهُ, thus, with teshdeed [to the ى in فريه] as related by A'Obeyd, is said of a courageous man [as meaning No one does his deed, or the like]: but it is said [by Kh] to be correctly فَرْيَهُ, [as an inf. n.,] without tesh-deed. (M. [See, however, what follows.]) They say, ↓ تَرَكْتُهُ يَفْرِى الفَرِىَّ, meaning [I left him] doing well, or excellently, in a deed, or in watering: [an explanation relating to what here follows:] the Prophet said, respecting 'Omar, whom he saw in a dream drawing water at a well with a great bucket, ↓ فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا يَفْرِى فَرِيَّهُ [And I have not seen a chief of a people do his deed, &c.]: (T:) or, as some relate it, he said فَرْيَهُ: (TA:) [but] A'Obeyd says, this is like thy saying يَعْمَلُ عَمَلَهُ and يَقُولُ قَوْلَهُ; and Fr cited to us
[as an ex.]
↓ قَدْ كُنْتِ تَفْرِينَ بِهِ الفَرِيَّا
meaning [Verily] thou didst multiply and magnify thy words respecting it: (T: and in like manner this hemistich [which shows, by the measure, that الفَرِيَّا cannot be here a mistake for الفَرْيَا,] is expl. in the S:) it is said that ↓ فَرِىّ thus used is of the measure فَعيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, from فَرَى signifying “ he cut ” [or “ cut lengthwise ” or “ slit ”] a hide, or leather; (Har p. 257; [where see more;]) [and this assertion is corroborated by the fact that] one says of a man strenuous, or vigorous, in an affair, and strong, وَيَقُدُّ ↓ تَرَكْتُهُ يَفْرِى الفَرِىَّ [lit. I left him slitting, or cutting, the slit, or cut, thing, and shaping]. (T.) ― -b6- فَرَى is also synonymous with افترى: see the latter, in two places. ― -b7- فَرَى البَرْقُ, aor. and inf. n. as above, signifies The lightning shone, or glistened, or shone with flickering light, and continued, in the sky. (T, TA.) -A2- فَرِىَ, (T, S, M, K,) aor. يَفْرَى, (T, S,) inf. n. فَرًى, (T, S, K, but omitted in the CK,) He was, or became, confounded, or perplexed, and unable to see his right course; syn. بَهِتَ, (T,) and دَهِشَ, (T, S, M, K,) and تَحَيَّرَ, (S, K,) and بَطِرَ: (Skr, on the verse here following:) El-Aalam El-Hudhalee says,
وَفَرِيتُ مِنْ فَزَعٍ فَلَا
أَرْمِى وَلَا وَدَّعْتُ صَاحِبْ
[And I became confounded, &c., by reason of fright, so that I did not shoot an arrow, nor bade I farewell to a friend]: (T, M:) or, accord. to As, فَرِىَ, aor. يَفْرَى, signifies he looked, and knew not what he should do: (T:) and فَرِيتُ signifies also I wondered; from ↓ الفَرِىُّ meaning “ that which is wonderful. ” (Skr, on the verse above-cited.)

2 فَرَّىَ see 1, first quarter, in three places.

4 أَفْرَىَ see 1, former half, in seven places: ― -b2- and also in the latter half, near the middle of the paragraph.

تفرّى
5 تفرّى ذ It became slit, or cut lengthwise; (S, M, Msb, K;) as also ↓ انفرى; (S, M, Msb;) both said of a skin, (M,) or of a thing: (S:) or it became much slit, or rent; said of the sewing of a leathern water-skin. (T.) And تفرّى عَنْهُ ثَوْبُهُ His garment became much slit, or rent, from him. (T.) And تفرّت العَيْنُ (tropical:) The spring of water burst forth: (K, TA:) or تفرّت الأَرْضُ بِالعُيُونِ (tropical:) The earth, or ground, burst with the springs. (S, M, A, TA.) ― -b2- [Hence,] the saying of Kabeesah Ibn-Jلbir,
تَفَرَّى بَيْضُهَا عَنَّا فَكُنَّا
بَنِى الأَجْلَادِ مِنْهَا وَالرِّمَالِ
i. e. (assumed tropical:) Its eggs (the pronoun in بيضها denoting the earth) burst from us [so as to disclose us], so that we were the sons of the hard tracts thereof and of the soft tracts, or plains, [or of the sands,] means only their numerousness, and the wide extent of their districts. (Ham p. 341.) ― -b3- And تفرّى اللَّيْلُ عَنْ صُبْحِهِ (tropical:) [The night became distinct, as though cleft, from its dawn]. (TA.)

7 اـِنْفَرَىَ see the next preceding paragraph.

8 اـِفْتَرَىَ افترىكَذِبًا He forged, or fabricated, a lie, or falsehood; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) you say, افترى عَلَيْهِ كَذِبًا [he forged against him a lie]; (Mgh, Msb;) and كَذِبًا ↓ فَرَى signifies the same, (T, S, M, Msb, K,) aor. يَفْرِى, (Msb,) inf. n. فَرْىٌ; (M;) and this verb likewise is followed by عَلَيْهِ: (Msb:) ↓ فَرَى in this sense is mentioned as said by Lth; others saying افترى. (T.) افترى is used in the Kur in relation also to the attributing a copartner to God: thus in the saying [in iv. 51], وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللّٰهِ فَقَدِ افْتَرِىاـِثمًا عَظِيمًا [And whoso attributeth a copartner to God, hath devised an enormous sin]. (Er-Rلghib, TA.)

فَرْيَةٌ
فَرْيَةٌ ذ Clamour; or a confusion, or mixture, of cries or shouts or noises. (M, K, TA. [الحَلْبَةُ in the CK is a mistake for الجَلَبَةُ.]) فِرْيَةٌ A lie, or falsehood; (S, * M, Mgh, * Msb, * K, TA;) a subst. from اِفْتَرَى: (S, Mgh, Msb, TA:) and meaning [also] a defamation: (Mgh:) pl. فِرًى. (TA.) ― -b2- And An affair, or a case, of great magnitude or moment or gravity. (M, TA.)

فرِىٌّ
فرِىٌّ ذ Slit, or cut lengthwise; applied to a skin (جِلْدٌ): and so فَرِيَّةٌ [app. as applied to a قِرْبَة or the like, as being fem. of فَرِىٌّ]. (M, TA.) ― -b2- And A wide دَلْو [or leathern bucket]; (M, K;) as though it were slit; (M;) as also فَرِيَّةٌ. (K.) ― -b3- And A thing forged, or fabricated; (S, K, TA;) thus [or rather as hence meaning unknown, or unheard of,] in the saying, لَقَدْجِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا, in the Kur [xix. 28], (S, TA,) i. e. [Thou hast done] a thing hitherto unknown; a thing deemed strange: (Bd:) or a thing of great magnitude or moment or gravity; (S, K, TA;) and thus it is said to mean in the phrase above cited: (S, TA:) or wonderful; (T, TA;) thus as expl. by Er-Rلghib; (TA;) and thus it is also said to mean in that phrase. (T, TA.) ― -b4- See also 1, latter half, in eight places. -A2- Also, applied to a man, A forger, or fabricator, of lies; and so ↓ مِفْرًى. (Lh, M, TA.) -A3- And Milk of the time when it is milked. (K.) -A4- And they say, الفَرِىَّ الفَرِىَّ, meaning العَجَلَةَ العَجَلَةَ [i. e. Haste: haste: used in an imperative sense; as inf. ns. are often thus used; but they are] both like غَنِىّ [in measure]: mentioned by Sgh. (TA.)

أَفْرَى الفِرَى
أَفْرَى الفِرَى ذ occurs in a trad. as meaning The most lying of lies: الفِرَى is the pl. of فِرْيَةٌ. (TA.)

مِفْرَّى
مِفْرَّى ذ : see فَرِىٌّ.

مَفْرِيَّةٌ
مَفْرِيَّةٌ ذ A مَزَادَة [or leathern water-bag] made in a good, or proper, manner; well made. (T, TA.)

##### Türkçe

**فَرَاهُ**
1 **فَرَاهُ** ذ , (M, K,) muzâri‘ı **يَفْرِيهِ**, (K,) mastarı **فَرْىٌ**, (K,) onu uzunlamasına yardı, yahut kesti; kötü, yahut uygunsuz olarak; yahut iyi, yahut uygun olarak; bunun gibi ↓ **فرّاهُ** ve ↓ **افراهُ** [bu ikisi de yukarıdaki iki açıklamanın her ikisiyle de ilgilidir]: (K:) yahut onu uzunlamasına yardı, yahut kesti, ve onu kötü, yahut uygunsuz yaptı; bunun gibi ↓ **فرّاهُ**: yahut sağlam lugatçılara göre, ilkinin bu mânâsı vardır: fakat ↓ **افرى** uzunlamasına yardı, yahut kesti, ve iyi, yahut uygun yaptı demektir: (M:) yahut ↓ **افراهُ** (M, K) demektir ki, (M,) yahut ayrıca demektir, (K,) onu iyi, yahut uygun yaptı: yahut [başkasına] onu öyle yapmasını emretti: (M, K:) sanki ondan sağlam olmayışı, yahut kusuru giderdi: fakat bazıları der ki bu, onu uzunlamasına yardı, yahut kesti, ve onu kötü, yahut uygunsuz yaptı demektir: ve “onu ölçtü, ve kesti, onu iyi, yahut uygun yapmak için” demek istediğinde, **فَرَاهُ**, mastarı **فَرْىٌ** dersin: (M:) [böylece, J’ye göre,] **فَرَى**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, bir şeyi iyi, yahut uygun yapmak için kesti demektir: (S:) yahut bir deriyi, yahut postu, iyi, yahut uygun bir tarzda kesti: (Ks, S, Msb:) ve ↓ **افرى** onu kötü, yahut uygunsuz bir tarzda kesti: (Ks, S:) yahut bu, kötü, yahut uygunsuz bir tarzda çokça yarmak demektir: ve **افرى الجِلْدَ**, As’a göre, deriyi yardı, yırttı, yahut uzunlamasına kesti, ve onda delikler yaptı, ve onu bozdu: ve **افرى** ayrıca bir şeyi (S, M, Msb) her ne türden olursa olsun yardı demektir; (bunun gibi ↓ **فرّاهُ**:]) böylece dersin ki, **افرى الأَودَاجَ** o **اوداج**’ı [yahut dış boyun toplardamarlarını] yardı, (T, M, Mgh, Msb,) ve onların içindeki kandan olanı dışarı çıkardı; (T, Mgh, Msb;) ve bunun gibi bir elbise yahut kumaş parçası hakkında ve bir **جُلَّة** [yahut hurma için, hurma yapraklarının örülmesiyle yapılmış kap] hakkında da söylenir; (T;) yahut **اوداج**’ı kesti: (S:) IAar tek başına **فَرَى أَوْدَاجَهُ** ve ↓ **افراها**’yı zikreder: (M:) [fakat ayrıca denilmiştir ki **فَرَى** bir **نِطَع**’ı [yahut benzerini] kesti demektir: (K, “خلق” maddesinde: [o maddenin birinci paragrafında zikredilen bir beyitte bir örneğe bak; ayrıca burada gelen açıklamalardan ilkinin ardından T’de ve ikincisinin ardından M’de de zikredilmiştir:]) yahut **فَرَى**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, bir şeyi ölçtü, ve işledi, yahut imal etti, ve iyi, yahut uygun yaptı demektir; meselâ bir nalın, yahut bir **نِطَع** [bk.], yahut bir su tulumu, ve benzeri: (T:) yahut onu ölçtü, ve kesti, onu iyi, yahut uygun yapmak için: (M:) ve bir **مَزَادَة** [yahut deriden su torbası] ölçtü ve imal etti: (S, K:) yahut bir **مزادة**’yı dikti, ve iyi, yahut uygun olarak yaptı: (T:) [denilmiştir ki] ↓ **الاـِفْرَاءُ** ile **الفَرْىُ** arasındaki fark şudur: birincisi, kötü, yahut uygunsuz kılacak şekilde kesmek ve kasabın ve yırtıcı hayvanın [kurbanlarını] yardığı gibi yarmak demektir; ikincisi ise, derinin yahut köseleyin dikişçisinin kesmesi gibi, iyi, yahut uygun yapmak için kesmek: fakat **فَرَى** bazen **افرى** mânâsında vâki olur: (Mgh:) denir ki, **رَأْسَهُ ↓ أَفْرَيْتُ**, yani ben onun başını kılıçla yardım, yahut ikiye böldüm; **أَفْرَرْتُهُ** gibi: (Yz, T vb. “فر” maddesinde:) ve **افرى الجُرْحَ** yarayı yardı: (T:) ve **افرى الذِّئْبُ بَطْنَ الشَّاةِ** [kurt koyunun yahut keçinin karnını yardı, yahut yırttı]: (S:) ve denir ki, **قَدْ أَفْرَيْتَ وَمَا فَرَيْتَ** yani sen kötü, yahut uygunsuz yaptın, ve iyi, yahut uygun yapmadın. (A, TA.) ― -b2- **فَرَاهُ**, muzâri‘ı yukarıdaki gibi, [ve mastarı da,] bazen kinayeli olarak kullanılır [şu mânâda (mecaz:) “Onu boğazladı, yahut parçaladı”; yani] öldürmede şiddeti, yahut aşırılığı ifade eder. (TA.) ― -b3- Ve ayrıca (farzedilen mecaz:) onu kınama ile, yahut hiciv ile kesti demektir: (TA:) ve ↓ **افرى** bir adamı ayıpladı, yahut kınadı demektir. (M, K.) ― -b4- Ve dersin ki, **فَرَيْتُ الأَرْضَ** (mecaz:) ben yeri, yahut memleketi katettim, yahut geçtim; (lafzen “yol aldım ve kestim”,) (T, S, K, TA;) mastarı yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b5- **هُوَ يَفْرِى ↓ الفَرِىَّ** (farzedilen mecaz:) o, işinde hayret verici olanı gerçekleştirir demektir. (S, K.) **أَحَدٌ ↓ مَا يَفْرِى فَرِيَّهُ**, böylece, A‘Obeyd’in rivayet ettiği üzere [**فريه**’deki **ى** üzerine şedde ile] cesur bir adam hakkında söylenir [yani “hiç kimse onun işini yapmaz” gibi]: fakat [Kh tarafından] doğru olanın, şeddesiz, [bir mastar olarak] **فَرْيَهُ** olduğu söylenir. (M. [Bununla beraber, aşağıdakine bak.]) Derler ki, ↓ **تَرَكْتُهُ يَفْرِى الفَرِىَّ**, yani [onu] bir işte, yahut sulamada iyi, yahut mükemmel yapar halde bıraktım: [aşağıda gelenle ilgili bir açıklama:] Peygamber, bir rüyada büyük bir kova ile kuyudan su çekerken gördüğü ‘Ömer hakkında dedi ki, ↓ **فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا يَفْرِى فَرِيَّهُ** [ve ben bir kavmin reisini onun işini yapar, vb. görmedim]: (T:) yahut bazıları rivayet eder ki, **فَرْيَهُ** dedi: (TA:) [fakat] A‘Obeyd der ki, bu, senin **يَعْمَلُ عَمَلَهُ** ve **يَقُولُ قَوْلَهُ** demen gibidir; ve Fr bize nakletti
[örnek olarak]
↓ **قَدْ كُنْتِ تَفْرِينَ بِهِ الفَرِيَّا**
yani [gerçekten] sen onun hakkında sözlerini çoğalttın ve büyüttün: (T: ve aynı şekilde bu mısra [vezin itibarıyla **الفَرِيَّا**’nın burada **الفَرْيَا** yerine bir yanlış olamayacağını gösterir,] S’de de açıklanır:) denilmiştir ki ↓ **فَرِىّ** böyle kullanıldığında, **فَرَى**’dan, “kesti” [yahut “uzunlamasına kesti” yahut “yardı”] mânâsından, **فَعيلٌ** vezninde **مَفْعُولٌ** vezni mânâsındadır; bir deri yahut köseleyi; (Har s. 257; [orada daha fazlasına bak;]) [ve bu iddia şu olguyla desteklenir ki] bir işte gayretli, yahut güçlü, ve kuvvetli bir adam hakkında denir ki, **وَيَقُدُّ ↓ تَرَكْتُهُ يَفْرِى الفَرِىَّ** [lafzen “onu, yarılmış yahut kesilmiş şeyi yarar, yahut keser, ve şekillendirir halde bıraktım”]. (T.) ― -b6- **فَرَى** ayrıca **افترى** ile eş anlamlıdır: ikincisine bak, iki yerde. ― -b7- **فَرَى البَرْقُ**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, şimşek parladı, yahut ışıldadı, yahut titreşen bir ışıkla parladı, ve gökte devam etti demektir. (T, TA.) -A2- **فَرِىَ**, (T, S, M, K,) muzâri‘ı **يَفْرَى**, (T, S,) mastarı **فَرًى**, (T, S, K, fakat CK’de düşürülmüştür,) şaşkın oldu, yahut şaşkınlaştı, ve doğru yolunu göremez oldu; eş anlamlısı **بَهِتَ**, (T,) ve **دَهِشَ**, (T, S, M, K,) ve **تَحَيَّرَ**, (S, K,) ve **بَطِرَ**: (Skr, aşağıdaki beyit üzerine:) El-A‘lam El-Huzelî der ki,
وَفَرِيتُ مِنْ فَزَعٍ فَلَا
أَرْمِى وَلَا وَدَّعْتُ صَاحِبْ
[yani: ve korkudan şaşkın oldum, öyle ki ne ok attım ne de bir dosta veda ettim]: (T, M:) yahut As’a göre, **فَرِىَ**, muzâri‘ı **يَفْرَى**, baktı ve ne yapacağını bilmedi demektir: (T:) ve **فَرِيتُ** ayrıca “hayret ettim” demektir; ↓ **الفَرِىُّ** “hayret verici olan” mânâsından. (Skr, yukarıda zikredilen beyit üzerine.)

2 **فَرَّىَ** bk. 1, ilk çeyrek, üç yerde.

4 **أَفْرَىَ** bk. 1, ilk yarı, yedi yerde: ― -b2- ve ayrıca son yarıda, paragrafın ortasına yakın.

**تفرّى**
5 **تفرّى** ذ Uzunlamasına yarılmış, yahut kesilmiş oldu; (S, M, Msb, K;) bunun gibi ↓ **انفرى**; (S, M, Msb;) ikisi de bir deri hakkında söylenir, (M,) yahut bir şey hakkında: (S:) yahut çokça yarılmış, yahut yırtılmış oldu; deriden su tulumunun dikişi hakkında söylenir. (T.) Ve **تفرّى عَنْهُ ثَوْبُهُ** onun elbisesi ondan çokça yarılmış, yahut yırtılmış oldu. (T.) Ve **تفرّت العَيْنُ** (mecaz:) su kaynağı fışkırdı. (K, TA:) yahut **تفرّت الأَرْضُ بِالعُيُونِ** (mecaz:) yer, yahut zemin, kaynaklarla yarılıp fışkırdı. (S, M, A, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] Kabeesah İbn-Jlbir’in sözü,
تَفَرَّى بَيْضُهَا عَنَّا فَكُنَّا
بَنِى الأَجْلَادِ مِنْهَا وَالرِّمَالِ
yani (farzedilen mecaz:) onun yumurtaları ( **بيضها**’daki zamir yer’i gösterir) bizden yarıldı [bizi açığa çıkaracak şekilde], böylece biz onun sert yerlerinin ve yumuşak yerlerinin, yahut düzlüklerinin, [yahut kumlarının] oğulları olduk; yalnızca onların çokluğunu ve bölgelerinin genişliğini kasteder. (Ham s. 341.) ― -b3- Ve **تفرّى اللَّيْلُ عَنْ صُبْحِهِ** (mecaz:) [gece, sanki yarılmış gibi, sabahından ayrıştı]. (TA.)

7 **اـِنْفَرَىَ** bk. bir önceki paragraf.

8 **اـِفْتَرَىَ** **افترىكَذِبًا** bir yalanı uydurdu, yahut düzmece yaptı; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) dersin ki, **افترى عَلَيْهِ كَذِبًا** [ona karşı bir yalan uydurdu]; (Mgh, Msb;) ve **كَذِبًا ↓ فَرَى** aynı mânâyı ifade eder, (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘ı **يَفْرِى**, (Msb,) mastarı **فَرْىٌ**; (M;) ve bu fiil de aynı şekilde **عَلَيْهِ** ile gelir: (Msb:) ↓ **فَرَى** bu mânâda Lth tarafından söylenmiş olarak zikredilir; başkaları **افترى** der. (T.) **افترى** Kur’ân’da Allah’a ortak isnadı hakkında da kullanılır: böylece [iv. 51] sözünde, **وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللّٰهِ فَقَدِ افْتَرِىاـِثمًا عَظِيمًا** [ve kim Allah’a ortak koşarsa, büyük bir günah uydurmuş olur]. (Er-Rlghib, TA.)

**فَرْيَةٌ**
**فَرْيَةٌ** ذ Yaygara; yahut bağırışların yahut haykırışların yahut seslerin bir karışıklığı, yahut karışımı. (M, K, TA. [CK’deki **الحَلْبَةُ**, **الجَلَبَةُ** yerine bir hatadır.]) **فِرْيَةٌ** Bir yalan; (S, * M, Mgh, * Msb, * K, TA;) **اِفْتَرَى**’dan bir isimdir: (S, Mgh, Msb, TA:) ve [ayrıca] bir iftira mânâsında: (Mgh:) çoğulu **فِرًى**. (TA.) ― -b2- Ve büyük bir iş, yahut vaka; büyüklük, yahut önem, yahut ağırlık sahibi. (M, TA.)

**فرِىٌّ**
**فرِىٌّ** ذ Uzunlamasına yarılmış, yahut kesilmiş; bir deriye (**جِلْدٌ**) sıfat olarak: ve bunun gibi **فَرِيَّةٌ** [muhtemelen bir **قِرْبَة** yahut benzeri hakkında, **فَرِىٌّ**’ün müennesi olarak]. (M, TA.) ― -b2- Ve geniş bir **دَلْو** [yahut deriden kova]; (M, K;) sanki yarılmış gibi; (M;) bunun gibi **فَرِيَّةٌ**. (K.) ― -b3- Ve uydurulmuş, yahut düzmece bir şey; (S, K, TA;) böylece [yahut daha doğrusu buradan “bilinmeyen, yahut duyulmamış” mânâsıyla] Kur’ân’daki [xix. 28] sözde, **لَقَدْجِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا**, (S, TA,) yani [sen yaptın] şimdiye dek bilinmeyen bir şey; garip sayılan bir şey: (Bd:) yahut büyük bir şey; büyüklük, yahut önem, yahut ağırlık sahibi; (S, K, TA;) ve böylece yukarıda zikredilen ibarede mânâlandırıldığı söylenir: (S, TA:) yahut hayret verici; (T, TA;) Er-Rlghib’in açıkladığı üzere böyledir; (TA;) ve o ibarede böyle mânâlandırıldığı da söylenir. (T, TA.) ― -b4- Ayrıca bk. 1, son yarı, sekiz yerde. -A2- Ayrıca, bir adama sıfat olarak, yalanların uydurucusu; ve bunun gibi ↓ **مِفْرًى**. (Lh, M, TA.) -A3- Ve sağım vaktinin sütü. (K.) -A4- Ve derler ki, **الفَرِىَّ الفَرِىَّ**, yani **العَجَلَةَ العَجَلَةَ** [yani “acele: acele”: emir mânâsında kullanılır; mastarlar çoğu kez böyle kullanılır; fakat bunlar] ikisi de vezin bakımından **غَنِىّ** gibidir: Sgh tarafından zikredilmiştir. (TA.)

**أَفْرَى الفِرَى**
**أَفْرَى الفِرَى** ذ bir rivayette geçer; mânâsı: yalanların en yalancısı: **الفِرَى**, **فِرْيَةٌ**’nın çoğuludur. (TA.)

**مِفْرَّى**
**مِفْرَّى** ذ : bk. **فَرِىٌّ**.

**مَفْرِيَّةٌ**
**مَفْرِيَّةٌ** ذ İyi, yahut uygun bir tarzda yapılmış bir **مَزَادَة** [yahut deriden su torbası]; iyi yapılmış. (T, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَرَى
فَرَى I ( n. ac. فَرْي 1 ),
a.  Slit, cut, ripped open; shaped, fashioned.

b.  Crossed, traversed ( country ).

c.  [ 'Ala ], Made up, invented lies about.

d.  Satirized; censured.

فَرِيَ
فَرِيَ A ( n. ac. فَرًى [ 4 ] ),
a.  Was perplexed, confounded, astonished.

فَرَّيَ
فَرَّيَ II ,
a.  see I (a) .

أَفْرَيَ
أَفْرَيَ IV ,
a.  see I (a) , ( d ).

c.  Opened ( vein ).

d.  Arranged.

تَفَرَّيَ
تَفَرَّيَ V ,
a.  see VII .

اِنْفَرَيَ
اِنْفَرَيَ VII ,
a.  Was slit, cut; was rent, torn; split, cracked, burst; burst forth.

اِفْتَرَيَ
اِفْتَرَيَ VIII ,
a.  see I (c) .

b.  [ 'Ala ] [ coll. ], Attacked, fell foul of.

فَرْيَة
فَرْيَة [ 1t ],
a.  Clamour.

فِرْيَة
فِرْيَة [ 2t ] , ( pl. فِرًى [ 7 ] ),
a.  Lie, falsehood; invention, fiction; imposture.

b.  see 25 (c) .

فَرِيّ
فَرِيّ [ 25 ],
a.  Slit, cut.

b.  Wide, large ( bucket ).

c.  Wonderful, extraordinary: wonder, marvel; great achievement, exploit.

اِفْتِرَآء
اِفْتِرَآء [ N. Ac.
a.  VIII], Falsehood.

b.  Aggressiveness.

فَرَى الفَرِيّ
فَرَى الفَرِيّ
a.  He did what was wonderful.

##### Türkçe

فَرَى
فَرَى I ( mastar: **فَرْي** 1 ),
a. Yarık açtı, kesti, yarıp açtı; şekil verdi, biçimlendirdi.

b. (Ülkeyi) geçti, katetti.

c. [ 'Ala ], hakkında uydurdu, yalanlar icat etti.

d. Hicvetti; kınadı.

فَرِيَ
فَرِيَ A ( mastar: **فَرًى** [ 4 ] ),
a. Şaşırdı, sersemledi, hayrete düştü.

فَرَّيَ
فَرَّيَ II ,
a. I (a)’ya bak.

أَفْرَيَ
أَفْرَيَ IV ,
a. I (a), ( d )’ye bak.

c. (Damarı) açtı.

d. Düzenledi.

تَفَرَّيَ
تَفَرَّيَ V ,
a. VII’ye bak.

اِنْفَرَيَ
اِنْفَرَيَ VII ,
a. Yarılmış oldu, kesilmiş oldu; yırtılmış oldu, parçalanmış oldu; ayrılmış oldu, çatlamış oldu, patlamış oldu; fışkırıp çıktı.

اِفْتَرَيَ
اِفْتَرَيَ VIII ,
a. I (c)’ye bak.

b. [ 'Ala ] [ topl. ], saldırdı, sataştı.

فَرْيَة
فَرْيَة [ 1t ],
a. Gürültü, bağrışma.

فِرْيَة
فِرْيَة [ 2t ] , ( çoğ. **فِرًى** [ 7 ] ),
a. Yalan, asılsızlık; uydurma, kurgu; sahtekârlık.

b. 25 (c)’ye bak.

فَرِيّ
فَرِيّ [ 25 ],
a. Yarılmış, kesilmiş.

b. Geniş, büyük (kova).

c. Harika, olağanüstü: hayret, mucize; büyük başarı, yiğitlik.

اِفْتِرَآء
اِفْتِرَآء [ mastar.
a. VIII], Asılsızlık.

b. Saldırganlık.

فَرَى الفَرِيّ
فَرَى الفَرِيّ
a. Harika olanı yaptı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فري
فَرَى - يَفْرِي - فََريّ - فَرِيَّا - افْتَرَى - يَفْتَرِيْ - مُفْتَرِي - مُفْتَرُوْن - مُفْتَرَى - افْتِرَاء
فَرَى - يَفْرِي + كائن + شيئاً: يفبرك: يقطع الشيء إلى أجزاء ثم يعيد توصيلها بطريقة جديدة فيخلق منه شيئاً جديداً جميلاً مدهشاً
فََرِيّ - فَرِيَّا: على وزن "فعيل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة " من " فَرَى - يَفْرِي ": الحاذق والكثير الفري
افْتَرَى - يَفْتَرِي + كائن + شيئاً أو أمراً: على وزن " افتعل " من " فَرَى - يَفْرِي ": يفري بدافع ذاتي: يقوم بخلق شيء جديد مزين وجميل ومدهش من شيء سابق، بدافع وحرص ذاتي
افترى الكذب: اختلقه وصنعه وزينه
افترى الآيات: اختلقها وصنعها وزينها
افْتَرَى - يَفْتَرِي + كائن + شيئاً أو أمراً + على كائن: اختلقه وصنعه وزينه، ثم وجهه على الكائن ونسبه إليه
﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا﴾
مُفْتَرِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " افْتَرَى - يَفْتَرِي "
مُفْتَرُوْن: جمع " مُفْتَرِي": اسم مفعول صفة مشبهة من " افْتَرَى - يَفْتَرِي " :
مُفْتَرَى: اسم مفعول من فعل " افْتَرَى - يَفْتَرِي "
افْتِرَاء: اسم فعل من " افْتَرَى - يَفْتَرِي ": وهو كذلك بمعنى اسم مفعول: ما " يُفْتَرَى "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عمل وإنتاج وتصنيع شيء مشوه وممسوخ"، وهي:
مَسَخَ - يَمْسَخُ، أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )، عارَ - يَعُوْرُ، عابَ - يَعيْبُ، فَرى - يَفْري، خَرَقَ - يَخْرِقُ
فريا
 	﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا (27)﴾ مريم
افترى - يفتري
 ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام
 	﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل
 	﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)﴾ المائدة ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)﴾ الإسراء
افترى - يفتري
تصنيف موضوعي
1- الافتراء على الناس
 ﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا (27)﴾ مريم ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة
2 - الافتراء على الله الكذب : ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا
مصدر الافتراء على الله الكذب هو وحي شياطين الجن والإنس
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام
 	﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل
صفات الناس الذين يفترون على الله الكذب
(1) لا يؤمنون بآيات الله
 ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل
(2) ظالمون
الذين اتخذوا آلهة من دون الله﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا(15)﴾ الكهف ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون اللهقالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف
الذين ينسبون كذباً إلى الله كتاباً أو تعاليم من وضع البشر)	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
الذين ينسبون كذباً إلى الله الحرام والحلال من الأنعام واللحوم	﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93) فمن افترى على الله الكذب من بعد ذلك فأولئك هم الظالمون(94)﴾ آل عمران
الذين يكذبون بالقرآن	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب وهو يدعى إلى الإسلام والله لا يهدي القوم الظالمين(7)﴾ الصف
(3) آثمون - مزورون
 ﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما(48)﴾ النساء
 	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان
(4) لا يعقلون - لا يعلمون
 ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة
 	﴿وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قالوا إنما أنت مفتر بل أكثرهم لا يعلمون(101)﴾ النحل
(5) مغرورين
 ﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران
(6) ما كانوا مهتدين - ضالين
 ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام
 	﴿أافترى على الله كذبا أم به جنة بل الذين لا يؤمنون بالآخرة في العذاب والضلال البعيد(8)﴾ سبأ
أنواع الافتراء على الله الكذب
1 - ادعاء آلهة من دون الله
﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا(15)﴾ الكهف ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون اللهقالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف
 	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين(152)﴾ الأعراف
 	﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون (50)﴾ هود
2 - الشرك بالله
 ﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما (48)﴾ النساء
2 - ادعاء أنه أوحي إليه ولم يوح إليه بشيء
(ادعاء ينسب كذباً إلى الله كتاباً أو تعاليم من وضع البشر)﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
أمثلة :
(1)  هذا حلال وهذا حرام
1- قول مشركي العرب نقلاً عن سنة إبراهيم
أ - عن الأنعام الحلال والحرام﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل ﴿قل أرأيتم ما أنزل الله لكم من رزق فجعلتم منه حراما وحلالا قل أالله أذن لكم أم على الله تفترون(59)﴾ يونس
 	﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة ﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام
 	﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام ﴿ويجعلون لما لا يعلمون نصيبا مما رزقناهم تالله لتسألن عما كنتم تفترون(56)﴾ النحل
ب- عن قتل أولادهم	﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام
2 - قول اليهود نقلاً عن التوراة
حرام وحلال من الأنعام واللحوم﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93) فمن افترى على الله الكذب من بعد ذلك فأولئك هم الظالمون (94)﴾ آل عمران
3 - ثم ادعاء أن كتاب الله الحق ليس بحق ، وأن افتراءهم هو الحق
(1) ادعاء أن كتاب الله الحق ليس بحق : ادعاؤهم أن القرآن مفترى
 ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى ﴿أم يقولون افتراه بل هو الحق من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يهتدون(3)﴾ السجدة
 	﴿أم يقولون افتراه قل فأتوا بسورة مثله وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين(38)﴾ يونس ﴿أم يقولون افتراه قل فأتوا بعشر سور مثله مفتريات وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين (13)﴾ هود
 	﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فعلي إجرامي وأنا بريء مما تجرمون(35)﴾ هود ﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فلا تملكون لي من الله شيئا هو أعلم بما تفيضون فيه كفى به شهيدا بيني وبينكم وهو الغفور الرحيم(8)﴾ الأحقاف
 	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قالوا ما هذا إلا رجل يريد أن يصدكم عما كان يعبد آباؤكم وقالوا ما هذا إلا إفك مفترى وقال الذين كفروا للحق لما جاءهم إن هذا إلا سحر مبين(43)﴾ سبأ
 	﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى ﴿إن هو إلا رجل افترى على الله كذبا وما نحن له بمؤمنين (38)﴾ المؤمنون
 	﴿أافترى على الله كذبا أم به جنة بل الذين لا يؤمنون بالآخرة في العذاب والضلال البعيد(8)﴾ سبأ ﴿بل قالوا أضغاث أحلام بل افتراه بل هو شاعر فليأتنا بآية كما أرسل الأولون(5)﴾ الأنبياء
 	﴿وما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل الكتاب لا ريب فيه من رب العالمين(37)﴾ يونس ﴿لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب ما كان حديثا يفترى ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل كل شيء وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(111)﴾ يوسف
 	﴿وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قالوا إنما أنت مفتر بل أكثرهم لا يعلمون(101)﴾ النحل ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا(73)﴾ الإسراء ﴿فلما جاءهم موسى بآياتنا بينات قالوا ما هذا إلا سحر مفترى وما سمعنا بهذا في آبائنا الأولين(36)﴾ القصص
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿أم يقولون افتراه بل هو الحق من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يهتدون(3)﴾ السجدة
(2) ادعاء أن افتراءهم الكذب هو الحق :  ادعاء كاذب ينسب إلى الله  يبرر عدم الدخول بالإسلام
أمثلة على الادعاء الكاذب المبرر لعدم دخولهم بالإسلام
1 - أن ما لدى اليهود من التحريم لا ينطبق على ما جاء به الرسول محمد
﴿ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب وهو يدعى إلى الإسلام والله لا يهدي القوم الظالمين(7)﴾ الصف ﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام
وهؤلاء لا يفلحون	﴿قل إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(69)﴾ يونس ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل
2 - يزكون أنفسهم ( نسبهم إلى الله أنهم أبناء الله ولهم الدار الآخرة إلى الله كذباً لتزكية أنفسهم - راتب)
 ﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران ﴿ألم تر إلى الذين يزكون أنفسهم بل الله يزكي من يشاء ولا يظلمون فتيلا(49)انظر كيف يفترون على الله الكذب وكفى به إثما مبينا(50)﴾ النساء
عقوبة الكذب على الله
أ - في الدنيا
ذرهم﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام
خاب لا يفلحون	﴿قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى (61)﴾ طه ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل
	﴿قل إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(69)﴾ يونس ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل
عذاب	﴿قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى(61)﴾ طه
وذلة	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)﴾ الأعراف
ب - في الآخرة
- المشركون
المشركون﴿فلولا نصرهم الذين اتخذوا من دون الله قربانا آلهة بل ضلوا عنهم وذلك إفكهم وما كانوا يفترون (28)﴾ الأحقاف ﴿وإذا رأى الذين أشركوا شركاءهم قالوا ربنا هؤلاء شركاؤنا الذين كنا ندعو من دونك فألقوا إليهم القول إنكم لكاذبون(86) وألقوا إلى الله يومئذ السلم وضل عنهم ما كانوا يفترون(87)﴾ النحل
المشركون	﴿ويوم نحشرهم جميعا ثم نقول للذين أشركوا أين شركاؤكم الذين كنتم تزعمون(22) ثم لم تكن فتنتهم إلا أن قالوا والله ربنا ما كنا مشركين(23) انظر كيف كذبوا على أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون (24)﴾ الأنعام ﴿ويوم يناديهم فيقول أين شركائي الذين كنتم تزعمون(74) ونزعنا من كل أمة شهيدا فقلنا هاتوا برهانكم فعلموا أن الحق لله وضل عنهم ما كانوا يفترون(75)﴾ القصص
- اليهود
الفضح﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام ﴿ويجعلون لما لا يعلمون نصيبا مما رزقناهم تالله لتسألن عما كنتم تفترون(56)﴾ النحل
	﴿وما ظن الذين يفترون على الله الكذب يوم القيامة إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثرهم لا يشكرون (60)﴾ يونس ﴿قد افترينا على الله كذبا إن عدنا في ملتكم بعد إذ نجانا الله منها وما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء الله ربنا وسع ربنا كل شيء علما على الله توكلنا ربنا افتح بيننا وبين قومنا بالحق وأنت خير الفاتحين(89)﴾ الأعراف
خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون	﴿هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون(53)﴾ الأعراف {أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17) { ..﴿أولئك الذين خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون (21)﴾ هود
	﴿هنالك تبلو كل نفس ما أسلفت وردوا إلى الله مولاهم الحق وضل عنهم ما كانوا يفترون(30)﴾ يونس
وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم وليسألن يوم القيامة عما كانوا يفترون	﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران ﴿وقال الذين كفروا للذين آمنوا اتبعوا سبيلنا ولنحمل خطاياكم وما هم بحاملين من خطاياهم من شيء إنهم لكاذبون(12) وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم وليسألن يوم القيامة عما كانوا يفترون(13)﴾ العنكبوت
في جهنم	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت
وذلة	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)﴾ الأعراف
مفتر  مفترين
 ﴿وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قالوا إنما أنت مفتر بل أكثرهم لا يعلمون(101)﴾ النحل
 	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)﴾ الأعراف
 	﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون (50)﴾ هود
مفترى
 ﴿فلما جاءهم موسى بآياتنا بينات قالوا ما هذا إلا سحر مفترى وما سمعنا بهذا في آبائنا الأولين (36)﴾ القصص ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قالوا ما هذا إلا رجل يريد أن يصدكم عما كان يعبد آباؤكم وقالوا ما هذا إلا إفك مفترى وقال الذين كفروا للحق لما جاءهم إن هذا إلا سحر مبين(43)﴾ سبأ
افتراء
 ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام ﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [فرا] ف ر ا: الفَرْوُ معروف والجمع الفِراءُ و افْتَرَى الفرو لبسه و فَرَى الشيء قطعة لاصلاحه وبابه رمى وفرى كذبا خلقه و افْتَراهُ اختلقه والاسم الفِرْيةُ وقوله تعالى ﴿شيئا فريا﴾ أي مصنوعا مختلقا وقيل عظيما و أفْرَى الاوداج قطعها وأفرى الشيء شقه فانْفَرَى و تَفَرَّى أي انشق يقال تفرى الليل عن صبحه و أفْرَى الذئب بطن لشاة الكسائي افرى الاديم قطعة على جهة الافسادو فَرَاهُ قطعة على جهة الإصلاح
الراغب
فرى
- الفري: قطع الجلد للخرز والإصلاح، والإفراء للإفساد، والافتراء فيهما، وفي الإفساد أكثر، وكذلك استعمل في القرآن في الكذب والشرك والظلم. نحو: }ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما﴿[النساء/48]،﴾انظر كيف يفترون على الله الكذب﴿[النساء/50]. وفي الكذب نحو:﴾افتراء على الله قد ضلوا﴿[الأنعام/140]،﴾ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب﴿[المائدة/ 103]،﴾أم يقولون افتراه﴿[السجدة/3]،﴾وما ظن الذين يفترون على الله الكذب﴿[يونس/60]،﴾أن يفترى من دون الله﴿[يونس/37]،﴾إن أنتم إلا مفترون﴿[هود/50]، وقوله:﴾لقد جئت شيئا فريا{ [مريم/27]، قيل: معناه عظيما (انظر: تذكرة الأريب 1/329؛ وتفسير القرطبي 11/99). وقيل: عجيبا (انظر: مجاز القرآن 2/6). وقيل: مصنوعا (انظر: غريب القرآن وتفسيره ص 238). وكل ذلك إشارة إلى معنى واحد.
ملخص اللسان:
1.     وفَرَى الشيءَ يَفْرِيه فَرْياً وفَرَّاه، كلاهما: شقَّه وأَفسده،
2.     وأَفراه أَصلحه، وقيل: أَمرَ بإِصلاحه كأَنه رَفَع عنه ما لحقه من آفة الفَرْي  وخَلَلِه.
3.     وتَفَرَّى جِلدُه وانْفَرَى: انشقَّ.
4.     وأَفْرَى أَوداجه  بالسيف: شقها.
5.      وكل ما شقَّه فقد أَفْراه وفَرَّاه؛
6.     فإِذا أَردت أَنه قدّره وقطعه  للإِصلاح قلت فَراه فَرْياً
7.     الفَرْو والفَرْوَة: معروف الذي يُلبس، والجمع فِراء،
8.     والفَرْوَة: جِلدة الرأْس. وفَرْوة الرأْس: أَعْلاه
9.     وأَفْرَيت الأَوْداج قطعتها
10.                        وفَرَى  الأَدِيمَ يَفْرِيه فَرْياً
11.                        فجعل الرومي يَفْرِي  بالمسلمين أَي يبالغ في النِّكاية والقتل؛
12.                        والفِرْيةُ: الكذب. فَرَى كذباً فَرْياً
13.                        وافْتَراه: اختلقه. - فَرَى فلان  الكذب يَفْريه إِذا اختلقه.
14.                        جئت شيئاً فَرِيّاً أَي مصنوعاً مخْتلَقاً،
15.                        وفلان يَفْرِي  الفَرِيَّ إِذا كان يأْتي بالعجب في عمله.
16.                         وفَرِيتُ: دَهِشْتُ وحِرْتُ؛
لسان العرب
● - فرا: الفَرْو والفَرْوَة: معروف الذي يُلبس، والجمع فِراء، فإِذا كان  الفرو  (* قوله« فاذا كان الفرو إلخ» كذا بالأصل.) ذا الجُبَّة فاسمها  الفَرْوة؛ قال الكميت:  إِذا التَفّ دُونَ الفَتاةِ الكَمِيع،  وَوَحْوَح ذو الفَرْوَةِ الأَرْمَلُ  وأَورد بعضهم هذا البيت مستشهداً به على الفروة الوَفْضَة التي يجعل  فيها السائل صدقته. قال أَبو منصور: والفَرْوة إِذا لم يكن عليها وَبَر أَو  صوف لم تُسَمَّ فَروة. وافْتَرَيْت فَرْواً: لَبِسته؛ قال العجاج:  يَقْلِبُ أُولاهُنَّ لَطْم الأَعْسرِ  قَلْبَ الخُراسانيِّ فَرْوَ المُفْترِي  والفَرْوَة: جِلدة الرأْس. وفَرْوة الرأْس: أَعْلاه، وقيل: هو جلدته بما  عليه من الشعر يكون للإِنسان وغيره؛ قال الراعي:  دَنِس الثِّياب كأَنَّ فَرْوَة رَأْسه  غُرِسَتْ، فأَنْبَت جانباها فُلْفُلا  والفَروة، كالثَّروة في بعض اللغات: وهو الغنى، وزعم يعقوب أَن فاءها بدل  من الثاء. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: وسئل عن حدِّ الأَمة فقال إِن  الأَمَة أَلقت فَرْوَة رأْسِها من وراء الدار، وروي: من وراء الجدار، أَراد  قِناعها، وقيل خمارها أَي ليس عليها قناع ولا حِجاب وأَنها تخرج  مُتَبَذِّلة إِلى كل موضع تُرْسَل إِليه لا تَقْدِر على الامتناع، والأَصل في فروة  الرأْس جلدته بما عليها من الشعر؛ ومنه الحديث: إِنَّ الكافر إِذا  قُرِّبَ المُهْلُ مِن فيه سقطت فَرْوة وجهه أَي جلدته، استعارها من الرأْس  للوجه. ابن السكيت: إِنه لذو ثَرْوة في المال وفَروة بمعنى واحد إِذا كان كثير  المال. وروي عن علي بن أَبي طالب، كرّم الله وجهه، أَنه قال على منبر  الكوفة: اللهم إِني قد مَلِلْتُهم ومَلُّوني وسَئِمْتُهم وسَئِمُوني  فسَلِّط عليهم فَتَى ثَقِيفٍ الذَّيَّالَ المَنَّانَ يَلْبَسُ فَرْوَتَها  ويأْكل خَضِرَتَها؛ قال أَبو منصور: أَراد عليّ، عليه السلام، أَن فتى ثقيف  إِذا ولي العراق توسَّع في فَيْء المسلمين واستأْثر به ولم يَقْتَصِر على  حصته، وفَتَى ثقيف: هو الحَجَّاجُ بن يوسف، وقيل: إِنه ولد في هذه السنة  التي دعا فيها عليّ، عليه السلام، بهذا الدعاء وهذا من الكَوائِن التي  أَنبأَ بها النبي،صلى الله عليه وسلم، من بعده، وقيل: معناه يَتَمَتَّعُ  بِنِعْمَتها لُبْساً وأَكلاً؛ وقال الزمخشري: معناه يلبس الدَّفيءَ اللَّيِّنَ  من ثيابها ويأكل الطريَّ الناعم من طعامها، فضرب الفَرْوة والخَضِرة  لذلك مثلا، والضمير للدنيا. أَبو عمرو: الفَرْوَة الأَرض البيضاء التي ليس  فيها نبات ولا فَرْش. وفي الحديث: أَن الخَضِر، عليه السلام، جلس على  فَرْوة بيضاء فاهتزت تحته خَضْراء؛ قال عبد الرزاق: أَراد بالفَرْوة الأَرضَ  اليابسةَ؛ وقال غيره: يعني الهَشيم اليابس من النَّبات، شبهه بالفَروة.  والفَروةُ: قطعة نبات مجتمعة يابسة؛ وقال:  وهامةٍ فَرْوَتُها كالفَرْوهْ  وفي حديث الهجرة: ثم بَسَطْتُ عليه فَرْوَةً، وفي أُخرى: فَفَرَشْتُ له  فَرْوَةً. وقيل: أَراد بالفَرْوة اللِّباس المعروف.  وفَرَى الشيءَ يَفْرِيه فَرْياً وفَرَّاه، كلاهما: شقَّه وأَفسده،  وأَفراه أَصلحه، وقيل: أَمرَ بإِصلاحه كأَنه رَفَع عنه ما لحقه من آفة الفَرْي  وخَلَلِه. وتَفَرَّى جِلدُه وانْفَرَى: انشقَّ. وأَفْرَى أَوداجه  بالسيف: شقها. وكل ما شقَّه فقد أَفْراه وفَرَّاه؛ قال عَدِي بن زيد  العبادي:فصافَ يُفَرِّي جِلْدَه عن سَراتِه،  يَبُذُّ الجِياد فارِهاً مُتتايِعا  أَي صافَ هذا الفَرسُ يكاد يشُق جلده عما تحته من السِّمَن. وفي حديث ابن  عباس، رضي الله عنهما، حين سئل عن الذَّبِيحة بالعُود فقال: كلُّ ما  أَفْرَى الأَوْداجَ غير مُثَرِّدٍ أَي شقَّقها وقطعها فأَخرج ما فيها من  الدم. يقال: أَفْرَيت الثوبَ وأَفْريت الحُلَّة إِذا شقَقْتَها وأَخرجت ما  فيها، فإِذا قلت فَرَيت، بغير أَلف، فإِن معناه أَن تُقَدِّر الشيء  وتُعالجه وتُصلحه مثل النَّعْل تَحْذُوها أَو النِّطَع أَو القِرْبة ونحو ذلك.  يقال: فَرَيْت أَفْرِي فَرْياً، وكذلك فَرَيْت الأَرض إِذا سرتها  وقطعتها. قال: وأَما أَفْريْت إِفْراء فهو من التشقيق على وجه الفساد. الأَصمعي:  أَفْرَى الجلد إِذا مَزَّقَه وخَرَقَه وأَفسده يُفْرِيه إِفْراء. وفَرَى  الأَدِيمَ يَفْرِيه فَرْياً، وفَرَى المَزادة يَفْرِيها إِذا خَرَزَها  وأَصلحها.  والمَفْرِيَّةُ: المَزادة المَعْمُولة المُصْلَحة. وتَفَرَّى عن فلان  ثوبه إِذا تشقَّق. وقال الليث: تَفَرَّى خَرْز المزادة إِذا تشقق. قال ابن  سيده: وحكى ابن الأَعرابي وحده فَرى أَوْداجَه وأَفْراها قطعها. قال:  والمتقنون من أَهل اللغة يقولون فَرَى للإِفساد، وأَفْرَى للإِصلاح،  ومعناهما الشق، وقيل: أَفراه شقَّه وأَفسده وقطعه، فإِذا أَردت أَنه قدّره وقطعه  للإِصلاح قلت فَراه فَرْياً. الجوهري: وأَفْرَيت الأَوْداج قطعتها؛  وأَنشد ابن بري لراجز:  إِذا انْتَحَى بِنابِه الهَذْهاذِ،  فَرَى عُروقَ الوَدَجِ الغَواذِي  الجوهري: فَرَيْت الشيء أَفْرِيه فرياً قطعته لأُصلحه، وفريت المَزادة  خَلَقْتها وصنعتها؛ وقال:  شَلَّتْ يَدا فارِيةٍ فَرَتْها  (* قوله« شلت يدا إلخ» بين الصاغاني خللُ هذا الانشاد في مادة صغر فقال  وبعد الشطر الاول:  وعميت عين التي أرتها * أساءت الخرز وأنجلتها  أعارت الاشفى وقدرتها * مسك شبوب ... إلخ  وأبدل الساقي بالنازع.)  مَسْكَ شَبُوبٍ ثُمَّ وَفَّرَتْها،  لو كانتِ الساقِيَ أَصْغَرَتْها  قوله: فَرَتْها أَي عَمِلَتها. وحكى الجوهري عن الكسائي: أَفْرَيْت  الأَديم قطعته على جهة الإِفساد، وفَرَيْته قطعته على جهة الإِصلاح. غيره:  أَفْرَيت الشيء شققته فانْفَرى وتَفَرَّى أَي انشق. يقال: تَفَرَّى الليل  عن صبحه، وقد أَفْرَى الذئبُ بطنَ الشاةِ، وأَفْرَى الجُرحَ يُفْرِيه إِذا  بَطَّه. وجِلْد فَرِيٌّ: مَشْقُوق، وكذلك الفَرِيَّة، وقيل: الفَريَّة  من القِرَب الواسعة. ودلْو فَرِيٌّ: كبيرة واسعة كأَنها شقت؛ وقول زهير:  ولأَنْتَ تَفْرِي ما خَلَقْتَ، وَبَعْـ  ـضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثُم لا يَفْرِي  معناه تُنَفِّذُ ما تَعْزِم عليه وتُقَدِّرُه، وهو مثل. ويقال للشجاع:  ما يَفْرِي فَرِيَّه أَحد، بالتشديد؛ قال ابن سيده: هذه رواية أَبي عبيد،  وقال غيره: لا يَفْرِي فَرْيَه، بالتخفيف، ومن شَدَّد فهو غلط. التهذيب:  ويقال للرجل إِذا كان حادّاً في الأَمر قوِيّاً تَرَكْتُه يَفْرِي الفَرا  (* قوله« تركته يفري الفرا» كذا ضبط في الأصل والتكملة وعزاه فيها للفراء،  وعليه ففيها لغتان). ويَقُدُّ، والعرب تقول: تركته يَفْرِي الفَرِيَّ  إِذا عَمِلَ العَمل أَو السَّقْي فأَجاد. وقال النبي، صلى الله عليه وسلم،  في عمر، رضي الله عنه، ورآه في منامه ينزع عن قَلِيب بغَرْب: فلم أَرَ  عَبْقَرِيّاً يَفْرِي فَرِيَّه؛ قال أَبو عبيد: هو كقولك يعمَل عمَله ويقول  قوله ويقطَع قطعه؛ قال: وأَنشدنا الفراء لزُرارة بن صَعْب يُخاطب  العامِرِيَّةَ:  قد أَطْعَمَتْني دَقَلاً حَوْلِيّا  مُسَوِّساً مُدَوِّداً حَجْرِيَّا،  قد كنتِ تَفْرِينَ به الفَرِيَّا  أَي كنت تُكْثِرِين فيه القَول وتُعَظِّمِينه. يقال: فلان يَفْرِي  الفَرِيَّ إِذا كان يأْتي بالعَجَب في عمله، وروي يَفْرِي فَرْيَه، بسكون الراء  والتخفيف، وحكي عن الخليل أَنه أَنكر التثقيل وغلَّط قائله. وأَصل  الفَرْي: القَطْع، وتقول العرب: تركته يَفْرِي الفَرِيَّ إِذا عمل العمل  فأَجاده. وفي حديث حسان: لأَفْرِيَنَّهم فَرْيَ الأَدِيم أَي أُقَطِّعُهم  بالهجاء كما يُقَطَّع الأَدِيم، وقد يكنى  به عن المبالغة في القتل؛ ومنه حديث غَزوة مُوتة: فجعل الرومي يَفْرِي  بالمسلمين أَي يبالغ في النِّكاية والقتل؛ وحديث وحشي: فرأَيت حمزة يَفرِي  الناس فَرْياً، يعني يوم أُحد.  وتَفَرَّت الأَرضُ بالعُيون: تَبَجَّسَتْ؛ قال زهير:  غِماراً تُفَرَّى بالسِّلاحِ وبالدَّمِ  وأَفْرَى الرجلَ: لامه.  والفِرْيةُ: الكذب. فَرَى كذباً فَرْياً وافْتَراه: اختلقه. ورج فَرِيٌّ  ومِفْرًى وإِنه لقَبِيح الفِرْية؛ عن اللحياني. الليث: يقال فَرَى فلان  الكذب يَفْريه إِذا اختلقه، والفِرْية من الكذب. وقال غيره: افْتَرَى  الكذب يَفْترِيه اختلقه. وفي التنزيل العزيز: أَم يقولون افْتَراه؛ أَي  اختلقه. وفَرَى فلان كذا إِذا خلَقَه، وافتراه: اختلقه، والاسم الفِرْيَة. وفي  الحديث: مِن أَفْرَى الفِرَى أَن يُرِيَ الرَّجلُ عَيْنَيْهِ ما لم  تَرَيا؛ الفِرَى: جمع فِرْية وهي الكذبة، وأَفْرَى أَفعل منه للتفضيل أَي  أَكْذَب الكذبات أَن يقول: رأَين في النوم كذا وكذا، ولم يكن رأَى شيئاً،  لأَنه كَذِبٌ على الله تعالى، فإِنه هو الذي يُرْسِل ملَك الرؤيا ليريه  المنام. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: فقد أَعظم الفِرْيةَ على الله أَي  الكَذِب. وفي حديث بَيْعة النساء: ولا يأْتِين ببُهتانٍ يَفْتَرِينه؛ هو  افتعال من الكذب.  أَبو زيد: فَرَى البَرْقُ يَفْرِي فَرْياً وهو تَلأْلُؤه ودوامه في  السماء.  والفَرِيُّ: الأمر العظيم. وفي التنزيل العزيز في قصة مريم: لقد جِئتِ  شيئاً فَرِيّاً؛ قال الفراء: الفَرِيُّ الأَمر العظيم أَي جئت شيئاً عظيماً،  وقيل: جئت شيئاً فَرِيّاً أَي مصنوعاً مخْتلَقاً، وفلان يَفْرِي  الفَرِيَّ إِذا كان يأْتي بالعجب في عمله. وفَرِيتُ: دَهِشْتُ وحِرْتُ؛ قال  الأَعلم الهذلي:  وفَرِيتُ مِنْ جَزَعٍ فلا  أَرْمِي ، ولا وَدّعْتُ صاحِبْ  أَبو عبيد: فَرِيَ الرجل، بالكسر، يَفْرَى فَرًى، مقصور، إذا بُهِتَ  ودَهِشَ وتَحَيَّر . قال الأصمعي: فَرِيَ يَفْرى إذا نظر فلم يدر ما  يَصْنَع. والفَرْية: الجَلَبة . وفَرْوة وفَرْوان: اسْمان.
مقاييس اللغة:
(فري) الفاء والراء والحرف المعتلّ عُظْمُ البابِ قَطْعُ الشيء، ثم يفرَّع منه ما يقاربُه: من ذلك: فَرَيْتُ الشيء أفرِيه فرياً، وذلك قَطْعُكَه لإصلاحه. قال ابن السِّكِّيت: فَرَى، إذا خَرَز. وأفريتُه، إذا أنتَ قَطَعْته للإفساد([44]) . قال في الفَرْي:
ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعـ *** ـضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي([45])
ومن الباب: فلانٌ يَفْري الفريَّ، إذا كان يأتي بالعَجَب، كأنَّه يَقْطع الشَّيءَ قطعاً عَجَباً. قال:
* قد كنتِ تَفرِينَ به الفَريَّا([46]) *
أي كنتِ تُكْثرين فيه القولَ وتعظِّمينه. ويقال: فَرَى فلانٌ كذِباً يَفرِيه، إذا خَلَقَه. وتفرَّتِ الأرضُ بالعُيون: انبجَسَتْ. والفَرَى: الجَبَان([47]) ، سمِّي بذلك لأنَّه فُرِي عن الإقدام، أي قُطِع. والفَرَى أيضاً: مِثلُ الفَرِيّ، وهو العَجَب. والفَرَى: البَهْت وَالدَّهَش، يقال فَرِيَ يَفْرَى فرَىً. قال الشَّاعر([48]) :
وفَرِيتُ من فَزَعٍ فلا *** أَرمِي وقد ودَّعْت صاحبْ([49])
ومن الباب الفَرْوة التي تُلبَس. وقال قومٌ: إنَّما سمِّيت فَروةً من قياس آخَر، وهو التَّغطية، لذلك سمِّيت فَرْوةُ الرّأس، وهي جلدتُه. ومنه الفَرْوة، وهي الغِنى والثَّروة. والفَروةُ: كلُّ نباتٍ مجتمِعٍ إذا يَبِس. وفي الحديث: "أنَّ الخَضِر جَلَسَ على فَرْوةٍ من الأرض فاخضرَّت". فإنْ صحَّ هذا فالبابُ على قياسين: أحدهما القطع، والآخَر التَّغطية والسَّترُ بشيءٍ ثَخين.
وأمَّا المهموز فليس من هذا القياسُ ولا يقاس عليه غيرُه، وهو الفَرَأ: حمار الوَحْش، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلّم لأبي سفيان: "كلُّ الصَّيد في جوف الفَرَأ". وقال الشَّاعر([50]) :
* بِضربٍ كآذانِ الفِراء([51]) *
القاموس المحيط:
ي فَراهُ يَفْرِيهِ شَقَّهُ فاسِداً أو صالِحاً، كَفَرَّاهُ وأفْراهُ، و الكَذِبَ اخْتَلَقَهُ، كافْتَرَاهُ،
و المَزَادَةَ: خَلَقَها، وصَنَعَها، و الأرْضَ: سارَها، وقَطَعَها. وكَرَضِيَ فَرًى: تَحَيَّرَ، ودُهِشَ.
وأفْرَاهُ: أصْلَحَه، أو أمَرَ بإصْلاحِهِ، و فُلاناً: لامَهُ. والفَرْيَةُ: الجَلَبَةُ، وبالكسر: الكذِبُ. وكغَنِيٍّ: الأمْرُ المُخْتَلَقُ المَصْنُوعُ، أو العَظِيمُ، والواسِعَةُ من الدِلاءِ، كالفَرِيَّةِ، والحَلِيبُ ساعَةَ يُحْلَبُ.
وتَفَرَّى: انْشَقَّ، و العَيْنُ: انْبَجَسَتْ. وفُرَيَّةُ بنُ ماطِلٍ، كسُمَيَّةَ: تابِعِيٌّ. وهو يَفْرِي الفَرِيَّ، كَغَنِيٍّ: يأتي بالعَجَبِ في عَمَلِهِ.
تاج العروس:
( ى فراه يفريه ) فريا ( شقه ) شقا ( فاسد أو صالحا كفراه ) بالتشديد ( وأفراه ) وفى الصحاح فريت الشئ أفريه فريا قطعته لا أصلحه وفى المحكم فرى الشى فريا وفراه شقه وأفسده وقال الازهرى الافراء هو التشقيق على وجه الفساد وقال الا صمعى أفرى الجلد مزقه وخرقه وأفسده يفريه افراء وفى الاساس يقال قد أفريت وما فريت أي أفسدت وما أصلحت ومثل هذا نقله الجوهرى أيضا عن الكسائي وكأن المصنف جمع بين القولين ولكن قال ابن سيده المتقنون من أئمة اللغة يقولون فرى للافساد وأفرى للاصلاح ومعناهما الشق وقول الشاعر ولأنت تفرى ماخلقت وبعض القوم يخلق ثم لا يفرى معناه تنفذ ما تعزم عليه وتقدره وهو مثل ( و ) فرى ( الكذب اختلقه ) عن الليث ( كافتراه ) وفى الصحاح فرى فلان كذبا خلقه
وافتراه اختلقه وقال الراغب استعمل الافتراء في القرآن في الكذب وللظلم والشرك نحو قوله تعالى ومن يشرك بالله فقد افترى اثما عظيما انظر كيف يفترون على الله الكذب ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب ( و ) فرى ( المزادة ) فريا ( خلقها وصنعها ) وأنشد الجوهرى لصريح الركبان شلت يدا فارية فرتها * مسك شبوب ثم وفرتها * لو كانت الساقى أصغرتها ( و ) فرى ( الارض ) فريا ( سارها وقطعها ) نقله الجوهرى وهو مجاز ( و ) فرى الرجل ( كرضى فرى ) بالفتح مقصور ( تحيرو دهش ) نقله الجوهرى وقال الا صمعى فرى يفرى إذا نظر فلم يدر ما يصنع نقله الازهرى وأنشد اين سيده للا علم الهذلى وفريت من فزع فلا * أرمى ولا ودعت صاحب ( وأفراه أصلحه أو أمر صلاحه ) كانه رفع عنه ما لحقه من آفة افلفرى وخلله نقله ابن سيده وتقدم عن الكسائي والا صمعى ما يخالف ذلك ( و ) أفرى ( فلانا لامه ) نققله ابن سيده ( والفرية ) بالفتح ( الجبلة ) عن ابن سيده ( و ) الفرية ( بالكسر الكذب ) وهو اسم من الافتراء والجمع فرى كسدره وسدر ( و ) الفرى ( كغنى الامر المختلق المصنوع أو العظيم ) نقلهما الجوهرى أو العجيب نقله الراغب وبكل ذلك فسر قوله تعالى لقد جئت شيأ فريا ( و ) الفرى ( الواسعة ) الكبيرة ( من الدلاء ) كأنها شقت ( كالفريه ) كغينية ( و ) الفرى ( الحليب ساعة يحلب وتعرى ) الاديم ( انشق ) وهو مطاوع أفرى ومنه تفتري الليل عن صبحه وهو مجاز ( و ) من المجاز
تفرت ( العين ) وكذا الارض بالعين كما هو نص الصحاح والاساس أي ( انبجست فرية بن ماطلل كسمية ) كأنه مصفر فريه ( تابعي ) روى عن عمر رض الله تعالى عنه له ذكر ( و ) يقال ( هو يفرى الفرى كغنى ) أي ( يأتي بالعجب في عمله ) أو في سقيه هذه رواية أبى عبيده ورواه الخليل تركته يفرى فريه بالفتح والتخفيف وكان يقول التشديد غلط وفى الحديث فلم أر عبقريا يفرى فريه روى بالوجهين قال أبو عبيد وأنشدنا الفراء قد أطعمتني وقلا حوليا * قد كنت تفرين به الفريا أي كنت تكثرين فيه القول وتغظمينه * ومما يستدرك عليه نفرى جلده انشق وأفرى الاوداج بالسيف شقها وحكى ابن الاعرابي وحده فراها وجلد قرى كغنى مشقوق وكذلك الفرية ورجل فرى كغنى ومفرى كمنبر مختلق عن اللحيانى والفريهة الامر العظيم وفى الحديث من أفرى الفرى أفرى أفعل التفضيل من فرى يفرى والفرى جمع فرية أي من أكذب الكذبات ويقولون الفرى الفرى كغنى فيهما أي العجلة لعلجة نقله الصاغانى وأفرى الجلة شقها وأخرج ما فيها والمفرية المزادة المعمولة المصلحة وأفرى الجرح بطه وفرى البرق يفرى فريا وهو تلألؤة ودوامه في السماء وفراه يفريه قطعه بالهجاء وقد يكنى به عن المبالغة في القتل وفريان بالضم وكسر الرا المشددة بلد بالمغرب أو قبيلة منها عبد الله بن احمد بن عبد الله بن عبد الرحمن اللخمى التونسى المالكى مات سنة 813 وابن عمه محمد بن أحمد بن محمد بن عبد الرحمن الفريانى ولد سنة 780 وسمع من مسند المغرب أبى الحسن البطرنى بتونس وفريان بالكسر جد أبى بكر محمد بن عبد بن خالد بن فريان النخعي البلخى الفريانى ثقة حدث ببغداد عن فتيبة بن سعيد وغيره والفرا الجبان وأيضا العجب

##### Türkçe

فري
**فَرَى - يَفْرِي - فََريّ - فَرِيَّا - افْتَرَى - يَفْتَرِيْ - مُفْتَرِي - مُفْتَرُوْن - مُفْتَرَى - افْتِرَاء**

**فَرَى - يَفْرِي** + bir varlık + bir şeyi: uydurur/kurar: şeyi parçalara ayırır, sonra onu yeni bir yolla yeniden birleştirir; böylece ondan yeni, güzel, şaşırtıcı bir şey yaratır.

**فََرِيّ - فَرِيَّا**: “**فعيل**” vezninde: “**فَرَى - يَفْرِي**”den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: usta olan ve çokça **الفري** yapan.

**افْتَرَى - يَفْتَرِي** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi: “**افتعل**” vezninde, “**فَرَى - يَفْرِي**”den: öz/kişisel bir saikle **يفري** eder: önceki bir şeyden, öz/kişisel bir saik ve özenle, süslü, güzel ve şaşırtıcı yeni bir şey yaratmayı yapar.

**افترى الكذب**: onu uydurdu, yaptı ve süsledi.

**افترى الآيات**: onları uydurdu, yaptı ve süsledi.

**افْتَرَى - يَفْتَرِي** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi + bir varlık üzerine: onu uydurdu, yaptı ve süsledi; sonra onu varlığın üzerine yöneltti ve ona nispet etti.

﴿Ve Allah’a karşı bir yalan uydurandan daha zalim kimdir﴾

**مُفْتَرِي**: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**”den ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.

**مُفْتَرُوْن**: “**مُفْتَرِي**”nin çoğulu: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**”den ism-i mef‘ûl, sıfat-ı müşebbehe:

**مُفْتَرَى**: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**” fiilinden ism-i mef‘ûl.

**افْتِرَاء**: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**”den fiil ismi; o da ism-i mef‘ûl manasında: **يُفْتَرَى** olan şey.

Ve lafız, “çarpıtılmış ve maskaralaştırılmış bir şey yapma ve üretme ve imal etme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**مَسَخَ - يَمْسَخُ**، **أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )**، **عارَ - يَعُوْرُ**، **عابَ - يَعيْبُ**، **فَرى - يَفْري**، **خَرَقَ - يَخْرِقُ**

فريا
	﴿Onu kavmine taşıyarak getirdi; dediler ki: Ey Meryem, gerçekten sen **شيئا فريا** getirdin (27)﴾ Meryem

افترى - يفتري
﴿Ey Peygamber, mümin kadınlar sana, Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık yapmamaları, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında uyduracakları bir iftira getirmemeleri ve marufta sana isyan etmemeleri üzerine biat etmeye geldiklerinde; onlardan biat al ve onlar için Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (12)﴾ Mümtehine

	﴿Böylece her peygambere insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; aldatma olarak sözün süsünü birbirlerine vahyederler; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (112)﴾ En‘âm ﴿Ve böylece müşriklerin çoğuna, ortakları çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helake sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (137)﴾ En‘âm

	﴿Yalanı ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlar **يفتري** eder; işte onlar yalancıların ta kendileridir (105)﴾ Nahl

	﴿Aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet ve onların hevalarına uyma; Allah’ın sana indirdiğinin bir kısmından seni fitneye düşürmelerinden sakın; eğer yüz çevirirlerse bil ki Allah ancak onları günahlarının bir kısmıyla musibete uğratmak ister; ve insanların çoğu gerçekten fasıktır (49)﴾ Mâide ﴿Neredeyse sana vahyettiğimizden seni fitneye düşüreceklerdi ki, onun dışında bir şeyi bize karşı **لتفتري** edesin; o zaman seni elbette dost edinirlerdi (73)﴾ İsrâ

افترى - يفتري
Konu tasnifi
1- İnsanlara karşı **الافتراء**
﴿Onu kavmine taşıyarak getirdi; dediler ki: Ey Meryem, gerçekten sen **شيئا فريا** getirdin (27)﴾ Meryem ﴿Ey Peygamber, mümin kadınlar sana, Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık yapmamaları, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında **يفترينه** edecekleri bir iftira getirmemeleri ve marufta sana isyan etmemeleri üzerine biat etmeye geldiklerinde; onlardan biat al ve onlar için Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (12)﴾ Mümtehine

2- Allah’a karşı yalan **الافتراء**: Ve Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir

Allah’a karşı yalan **الافتراء**ın kaynağı, cin ve insan şeytanlarının vahyidir.

	﴿Böylece her peygambere insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; aldatma olarak sözün süsünü birbirlerine vahyederler; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (112)﴾ En‘âm ﴿Ve böylece müşriklerin çoğuna, ortakları çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helake sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (137)﴾ En‘âm

	﴿Yalanı ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlar **يفتري** eder; işte onlar yalancıların ta kendileridir (105)﴾ Nahl

Allah’a karşı yalan **يفترون** eden insanların sıfatları
(1) Allah’ın ayetlerine inanmazlar
	﴿Yalanı ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlar **يفتري** eder; işte onlar yalancıların ta kendileridir (105)﴾ Nahl

(2) zalimlerdir
Allah’tan başka ilahlar edinenler ﴿Bunlar, O’ndan başka ilahlar edinen kavmimizdir; üzerlerine apaçık bir delil getirmeleri gerekmez miydi; Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir (15)﴾ Kehf ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya O’nun ayetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; işte onlara kitaptan nasipleri erişir; nihayet elçilerimiz canlarını almak için geldiklerinde derler ki: Allah’tan başka çağırdıklarınız nerede? derler: bizden kayboldular; ve kendilerinin kâfir olduklarına kendi aleyhlerine şahitlik ettiler (37)﴾ A‘râf

Allah’a, insanların koyduğu bir kitap veya öğretileri yalan olarak nispet edenler) ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya “bana vahyedildi” deyip de kendisine hiçbir şey vahyedilmemiş olan ve “Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim” diyen kimseden daha zalim kimdir; bir görsen, zalimler ölüm sarhoşluklarında iken ve melekler ellerini uzatmış: canlarınızı çıkarın; bugün, Allah’a karşı hak olmayanı söylemeniz ve O’nun ayetlerine karşı büyüklük taslamanız sebebiyle alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız (93)﴾ En‘âm ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenler; işte onlar Rablerine arz olunurlar; şahitler der ki: bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir; dikkat edin, Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir (18)﴾ Hûd

Allah’a, deve ve etlerden haram ve helali yalan olarak nispet edenler ﴿Develerden iki, sığırlardan iki; de ki: iki erkeği mi haram kıldı yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığını mı; yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz; insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir; şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ En‘âm ﴿Tevrat indirilmeden önce İsrail’in kendisine haram kıldığı şey dışında bütün yiyecekler İsrailoğullarına helaldi; de ki: doğru iseniz Tevrat’ı getirin de onu okuyun (93); bundan sonra Allah’a karşı yalan **افترى** edenler; işte onlar zalimlerin ta kendileridir (94)﴾ Âl-i İmrân

Kur’an’ı yalanlayanlar ﴿Kâfir olanlar dedi ki: bu ancak bir ifktir; onu **افتراه** etti ve başka bir kavim de ona yardım etti; gerçekten onlar zulüm ve iftira ile geldiler (4)﴾ Furkân

	﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya O’nun ayetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; şüphesiz zalimler kurtuluşa ermez (21)﴾ En‘âm ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya O’nun ayetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; şüphesiz suçlular kurtuluşa ermez (17)﴾ Yûnus

	﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya kendisine geldiğinde hakkı yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur (68)﴾ Ankebût ﴿Allah’a karşı yalan **افترى** eden ve İslam’a çağrılırken (bunu yapan) kimseden daha zalim kimdir; Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (7)﴾ Saff

(3) günahkârlardır - sahtekârlardır
	﴿Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun dışındakini dilediğine bağışlar; kim Allah’a ortak koşarsa gerçekten büyük bir günah **افترى** etmiştir (48)﴾ Nisâ

	﴿Kâfir olanlar dedi ki: bu ancak bir ifktir; onu **افتراه** etti ve başka bir kavim de ona yardım etti; gerçekten onlar zulüm ve iftira ile geldiler (4)﴾ Furkân

(4) akletmezler - bilmezler
	﴿Allah ne **بحيرة**dan, ne **سائبة**den, ne **وصيلة**den, ne de **حام**dan kılmıştır; fakat kâfir olanlar Allah’a karşı yalan **يفترون** ederler; onların çoğu akletmez (103)﴾ Mâide

	﴿Bir ayeti başka bir ayetin yerine değiştirdiğimizde—Allah ne indirdiğini daha iyi bilendir—dediler ki: sen ancak bir **مفتر**isin; bilakis onların çoğu bilmez (101)﴾ Nahl

(5) aldanmışlardır

﴿Bu, onların “Bize ateş, sayılı günler dışında asla dokunmayacaktır” demeleri sebebiyledir; uydurmakta oldukları şey, onları dinlerinde aldattı (24)﴾ Âl-i İmrân
(6) **ما كانوا مهتدين** - sapmışlar
 ﴿“Sefihlik ile, bilgisizce çocuklarını öldürenler ve Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a karşı **افتراء** olarak haram kılanlar gerçekten ziyana uğradı; sapmışlardır ve **ما كانوا مهتدين** değillerdi(140)”﴾ En‘âm
 	﴿“Allah’a karşı bir yalan mı **افترى** etti, yoksa onda bir delilik mi var? Bilakis, âhirete iman etmeyenler azapta ve uzak sapıklıktadır(8)”﴾ Sebe’
Allah’a karşı **الافتراء** türleri: yalan
1 - Allah’tan başka ilâhlar iddia etmek
﴿“Şunlar bizim kavmimizdir; O’ndan başka ilâhlar edindiler; onlara apaçık bir delil getirmeleri gerekmez miydi? Öyleyse Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir?(15)”﴾ Kehf ﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut O’nun âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? İşte onlara kitaptan nasipleri erişir; nihayet elçilerimiz onlara gelip canlarını alırken derler ki: ‘Allah’tan başka çağırmakta olduklarınız nerede?’ Derler ki: ‘Bizden kayboldular’; ve kendilerinin kâfir olduklarına kendi nefisleri aleyhine şahitlik ettiler(37)”﴾ A‘râf
 	﴿“Şüphesiz buzağıyı edinenler, Rablerinden bir gazaba ve dünya hayatında bir zillete erişeceklerdir; ve işte biz **المفترين**i böyle cezalandırırız(152)”﴾ A‘râf
 	﴿“Âd’a da kardeşleri Hûd’u (gönderdik). Dedi ki: ‘Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka bir ilâh yoktur; siz ancak **مفترون**sunuz’ (50)﴾ Hûd
2 - Allah’a ortak koşmak
 ﴿“Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun aşağısını dilediğine bağışlar. Kim Allah’a ortak koşarsa, gerçekten büyük bir günah **افترى** etmiştir (48)”﴾ Nisâ
2 - Kendisine vahyedildiğini iddia etmek; hâlbuki ona hiçbir şey vahyedilmemiştir
(Allah’a, insanlar tarafından konulmuş bir kitabı veya öğretileri yalan olarak nisbet eden iddia)﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut ‘Bana vahyedildi’ deyip de kendisine hiçbir şey vahyedilmemiş olan ve ‘Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim’ diyen kimseden daha zalim kimdir? Zalimler ölüm boğuntuları içinde iken ve melekler ellerini uzatmış: ‘Nefislerinizi çıkarın; bugün, Allah’a karşı hak olmayanı söylemekte olduğunuz ve O’nun âyetlerine karşı büyüklük taslamakta olduğunuz için alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız’ derken bir görseydin(93)”﴾ En‘âm ﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden kimseden daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; şahitler der ki: ‘Bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir.’ Dikkat edin: Zalimlerin üzerine Allah’ın lâneti vardır(18)”﴾ Hûd
Örnekler :
(1)  Bu helâldir ve bu haramdır
1- Arap müşriklerinin, İbrâhim’in sünnetinden naklen sözü
أ - Helâl ve haram olan hayvanlar hakkında﴿“Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye ‘Bu helâldir ve bu haramdır’ demeyin; Allah’a karşı yalan **لتفتروا** etmeyesiniz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan **يفترون** edenler felâh bulmazlar (116)”﴾ Nahl ﴿“De ki: ‘Allah’ın size indirdiği rızıktan gördünüz mü; sonra ondan haram ve helâl kıldınız.’ De ki: ‘Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a karşı mı **تفترون** ediyorsunuz?(59)’ ”﴾ Yûnus
 	﴿“Allah, ne bir **بحيرة** ne bir **سائبة** ne bir **وصيلة** ne de bir **حام** kılmadı; fakat kâfir olanlar Allah’a karşı yalan **يفترون** ederler; ve onların çoğu akletmez(103)”﴾ Mâide ﴿“Ve dediler ki: ‘Şu hayvanlar ve ekin, dokunulmazdır; onu ancak dilediğimiz kimse yer’ — zanlarınca. Ve sırtları haram kılınmış hayvanlar; ve üzerine Allah’ın adını anmadıkları hayvanlar; O’na karşı **افتراء** olarak. Yapmakta oldukları şey sebebiyle onları cezalandıracaktır (138)”﴾ En‘âm
 	﴿“Sefihlik ile, bilgisizce çocuklarını öldürenler ve Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a karşı **افتراء** olarak haram kılanlar gerçekten ziyana uğradı; sapmışlardır ve **ما كانوا مهتدين** değillerdi(140)”﴾ En‘âm ﴿“Ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden, bilmedikleri şeylere bir pay ayırırlar; Allah’a yemin olsun ki, yapmakta olduğunuz **تفترون** şeyden mutlaka sorgulanacaksınız(56)”﴾ Nahl
ب- Çocuklarını öldürmeleri hakkında	﴿“Ve böylece, müşriklerin çoğuna, ortakları çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helâke sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için. Allah dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve **ما يفترون** şeyleri bırak (137)”﴾ En‘âm ﴿“Sefihlik ile, bilgisizce çocuklarını öldürenler ve Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a karşı **افتراء** olarak haram kılanlar gerçekten ziyana uğradı; sapmışlardır ve **ما كانوا مهتدين** değillerdi(140)”﴾ En‘âm
2 - Yahudilerin, Tevrat’tan naklen sözü
Develerden ve sığırlardan, etlerden haram ve helâl﴿“Develerden iki, sığırlardan iki (kıldı). De ki: ‘İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığı şeyi mi? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz?’ Öyleyse insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez(144)”﴾ En‘âm ﴿“Tevrat indirilmeden önce, İsrail’in kendisine haram kıldığı şey dışında bütün yiyecekler İsrailoğullarına helâl idi. De ki: ‘Eğer doğru iseniz Tevrat’ı getirin de onu okuyun’(93). Artık bundan sonra Allah’a karşı yalan **افترى** edenler; işte onlar zalimlerdir (94)”﴾ Âl-i İmrân
3 - Sonra, Allah’ın hak kitabının hak olmadığını; ve kendi **افتراء**larının hak olduğunu iddia etmek
(1) Allah’ın hak kitabının hak olmadığını iddia etmek: Kur’ân’ın **مفترى** olduğunu iddia etmeleri
 ﴿“Yoksa ‘Allah’a karşı bir yalan **افترى** etti’ mi diyorlar? Allah dilerse kalbini mühürler; Allah bâtılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir; şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir(24)”﴾ Şûrâ ﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? Bilakis o, Rabbinden bir haktır; senden önce kendilerine bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki hidayete ererler(3)”﴾ Secde
 	﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer doğru iseniz, onun benzeri bir sûre getirin ve Allah’tan başka gücünüzün yettiği kimseleri çağırın’(38)”﴾ Yûnus ﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer doğru iseniz, onun benzeri, **مفتريات** on sûre getirin ve Allah’tan başka gücünüzün yettiği kimseleri çağırın’ (13)”﴾ Hûd
 	﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer onu **افتريته** ise, suçum bana aittir; ben sizin işlediğinizden beriyim’(35)”﴾ Hûd ﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer onu **افتريته** ise, Allah’tan bana karşı hiçbir şeye güç yetiremezsiniz. O, içine daldığınız şeyi daha iyi bilendir. Benimle sizin aranızda şahit olarak O yeter; ve O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir(8)”﴾ Ahkâf
 	﴿“Kâfir olanlar dedi ki: ‘Bu, ancak bir **إفك**tir; onu **افتراه**; ve ona başka bir kavim yardım etti.’ Gerçekten zulüm ve yalan getirdiler(4)”﴾ Furkân ﴿“Onlara âyetlerimiz apaçık olarak okunduğunda dediler ki: ‘Bu, ancak babalarınızın ibadet etmekte olduğu şeyden sizi alıkoymak isteyen bir adamdır.’ Ve dediler ki: ‘Bu, ancak **إفك مفترى**dır.’ Ve kâfir olanlar, hak kendilerine geldiğinde dediler ki: ‘Bu, ancak apaçık bir sihirdir’(43)”﴾ Sebe’
 	﴿“Yoksa ‘Allah’a karşı bir yalan **افترى** etti’ mi diyorlar? Allah dilerse kalbini mühürler; Allah bâtılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir; şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir(24)”﴾ Şûrâ ﴿“O, ancak Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden bir adamdır; biz ona inanacak değiliz (38)”﴾ Mü’minûn
 	﴿“Allah’a karşı bir yalan mı **افترى** etti, yoksa onda bir delilik mi var? Bilakis, âhirete iman etmeyenler azapta ve uzak sapıklıktadır(8)”﴾ Sebe’ ﴿“Bilakis dediler ki: ‘Karma karışık düşler; bilakis onu **افتراه**; bilakis o bir şairdir; öyleyse önce gönderilenlere gönderildiği gibi bize bir âyet getirsin’(5)”﴾ Enbiyâ
 	﴿“Bu Kur’ân, Allah’tan başkası tarafından **أن يفترى** edilecek değildi; fakat önündekini tasdik ve kitabın tafsilidir; onda şüphe yoktur; âlemlerin Rabbinden(37)”﴾ Yûnus ﴿“Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için ibret vardır; o, **حديثا يفترى** edilecek bir söz değildi; fakat önündekini tasdik, her şeyin tafsili, iman eden bir kavim için hidayet ve rahmettir(111)”﴾ Yûsuf
 	﴿“Bir âyeti başka bir âyetin yerine değiştirdiğimizde — Allah ne indirdiğini daha iyi bilendir — derler ki: ‘Sen ancak **مفتر**sin.’ Bilakis onların çoğu bilmez(101)”﴾ Nahl ﴿“Neredeyse seni, sana vahyettiğimizden saptıracaklardı ki, onun başkasını bize karşı **لتفتري** edesin; o zaman seni dost edinirlerdi(73)”﴾ İsrâ ﴿“Mûsâ onlara âyetlerimizle apaçık olarak geldiğinde dediler ki: ‘Bu, ancak **سحر مفترى**dır; ve bunu önceki atalarımızda işitmedik’(36)”﴾ Kasas
	﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut O’nun âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? Şüphesiz zalimler felâh bulmaz(21)”﴾ En‘âm ﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut O’nun âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? Şüphesiz mücrimler felâh bulmaz(17)”﴾ Yûnus

﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan yahut kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ **العنكبوت** ﴿Yoksa “Allah’a karşı yalan uydurdu” mu diyorlar? Eğer Allah dilerse kalbinin üzerine mühür vurur; Allah bâtılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir. Şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir (24)﴾ **الشورى**
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan yahut kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ **العنكبوت** ﴿Yoksa “Onu uydurdu” mu diyorlar? Bilakis o, Rabbinden olan haktır; senden önce kendilerine bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki hidayete ererler (3)﴾ **السجدة**
(2) Onların yalan uydurmalarının yalanının hak olduğu iddiası: Allah’a nispet edilen yalan bir iddia; İslâm’a girmemeyi gerekçelendirir.
İslâm’a girmemelerinin gerekçesi olan yalan iddiaya örnekler:
1 - Yahudilerin yanındaki haram kılmanın, resul Muhammed’in getirdiğine uygulanmadığı (iddiası).
﴿Ve Allah’a karşı yalanı uyduran, hâlbuki İslâm’a çağrılıyorken, daha zalim kimdir? Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (7)﴾ **الصف** ﴿Develerden iki, sığırlardan iki; de ki: “İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığını mı? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz?” Öyleyse, insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ **الأنعام**
Ve bunlar felah bulmazlar: ﴿De ki: “Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar” (69)﴾ **يونس** ﴿Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye “Bu helâldir, bu haramdır” demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ **النحل**
2 - Kendilerini temize çıkarırlar (Allah’a nispetleri: Allah’ın oğulları oldukları ve âhiret yurdunun kendilerine ait olduğu; kendilerini temize çıkarmak için Allah’a karşı yalan olarak - maaş).
﴿Bu, onların “Bize ateş, sayılı günler dışında dokunmayacak” demeleri sebebiyledir; dinlerinde uydurdukları şey onları aldattı (24)﴾ **آل عمران** ﴿Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi? Bilakis Allah dilediğini temize çıkarır ve onlar bir fitil kadar bile zulme uğratılmazlar (49). Bak, Allah’a karşı yalanı nasıl uyduruyorlar; apaçık bir günah olarak bu yeter (50)﴾ **النساء**
Allah’a karşı yalanın cezası:
أ - Dünyada:
Bırak onları: ﴿İşte böyle, her peygambere insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; aldatma olarak sözün süsünü birbirlerine vahyederler. Rabbin dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (112)﴾ **الأنعام** ﴿Ve işte böyle, ortakları, müşriklerin çoğuna çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helâke sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için. Allah dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (137)﴾ **الأنعام**
Hüsrana uğradı, felah bulmazlar: ﴿Musa onlara dedi ki: “Yazıklar olsun size! Allah’a karşı yalan uydurmayın; yoksa sizi bir azapla kökünüzü kazır. Yalan uyduran hüsrana uğramıştır” (61)﴾ **طه** ﴿Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye “Bu helâldir, bu haramdır” demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ **النحل**
	﴿De ki: “Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar” (69)﴾ **يونس** ﴿Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye “Bu helâldir, bu haramdır” demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ **النحل**
Azap: ﴿Musa onlara dedi ki: “Yazıklar olsun size! Allah’a karşı yalan uydurmayın; yoksa sizi bir azapla kökünüzü kazır. Yalan uyduran hüsrana uğramıştır” (61)﴾ **طه**
Ve zillet: ﴿Buzağıyı edinenler, Rablerinden bir gazaba ve dünya hayatında bir zillete uğrayacaklardır; işte böyle iftiracıları cezalandırırız (152)﴾ **الأعراف**
ب - Âhirette:
- Müşrikler:
Müşrikler: ﴿Öyle ya, Allah’tan başka yakınlık (vesilesi) olarak edindikleri ilâhlar onlara yardım etseydi! Bilakis onlardan sapıp kayboldular. Bu, onların ifkidir ve uydurduklarıdır (28)﴾ **الأحقاف** ﴿Ortak koşanlar ortaklarını gördüklerinde derler ki: “Rabbimiz! İşte bunlar, senden başka çağırdığımız ortaklarımızdır.” Onlar da kendilerine sözü atarlar: “Şüphesiz siz yalancılarsınız” (86). Ve o gün Allah’a teslimiyeti sunarlar; uydurdukları şey onlardan sapıp kaybolur (87)﴾ **النحل**
Müşrikler: ﴿Ve o gün onların hepsini toplarız; sonra ortak koşanlara deriz ki: “Nerede o ortaklarınız; iddia etmekte olduğunuz?” (22). Sonra onların fitnesi, sadece “Allah’a yemin olsun, Rabbimiz, biz müşrikler değildik” demeleri olur (23). Bak, kendilerine karşı nasıl yalan söylediler; uydurdukları şey onlardan sapıp kayboldu (24)﴾ **الأنعام** ﴿Ve o gün onlara seslenir de der ki: “Nerede o ortaklarım; iddia etmekte olduğunuz?” (74). Her ümmetten bir şahit çekip çıkarırız; sonra deriz ki: “Delilinizi getirin.” Böylece hakkın Allah’a ait olduğunu bilirler; uydurdukları şey onlardan sapıp kaybolur (75)﴾ **القصص**
- Yahudiler:
Rezillik/ifşa: ﴿Ve dediler ki: “Şu hayvanlar ve ekin dokunulmazdır; bizim iddiamıza göre ondan ancak dilediğimiz yer.” Ve sırtları haram kılınmış hayvanlar; ve üzerine Allah’ın adını anmadıkları hayvanlar; O’na karşı bir iftira olarak. Uydurmakta oldukları şey sebebiyle onları cezalandıracaktır (138)﴾ **الأنعام** ﴿Ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden, bilmediklerine bir pay ayırırlar. Allah’a yemin olsun, uydurmakta olduklarınızdan mutlaka sorgulanacaksınız (56)﴾ **النحل**
	﴿Allah’a karşı yalan uyduranların kıyamet günü zannı nedir? Şüphesiz Allah, insanlara karşı fazl sahibidir; fakat onların çoğu şükretmezler (60)﴾ **يونس** ﴿Allah bizi ondan kurtardıktan sonra sizin milletinize dönersek, Allah’a karşı yalan uydurmuş oluruz. Rabbimiz Allah dilemedikçe, ona dönmemiz bize olmaz. Rabbimiz ilimce her şeyi kuşatmıştır. Allah’a tevekkül ettik. Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında hak ile hükmet; Sen hükmedenlerin en hayırlısısın (89)﴾ **الأعراف**
Kendilerini ziyana soktular ve uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu: ﴿Onlar onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vili geldiği gün, onu daha önce unutmuş olanlar derler ki: “Rabbimizin elçileri hak ile gelmişti; bize şefaat edecek şefaatçiler var mı ki bize şefaat etsinler; yahut geri çevrilir miyiz de yaptığımızdan başka amel işleyelim?” Kendilerini ziyana soktular ve uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu (53)﴾ **الأعراف** { Rabbinden bir beyyine üzerinde olan ve onu kendisinden bir şahit izleyen; ondan önce de Musa’nın kitabı bir imam ve rahmet olarak (bulunan) kimse... İşte onlar ona iman ederler. Kim de ona hiziplerden küfrederse, ateş onun vaad yeridir. Öyleyse ondan şüphe içinde olma; şüphesiz o, Rabbinden olan haktır; fakat insanların çoğu iman etmez (17) { ..﴿İşte onlar, kendilerini ziyana sokanlardır ve uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu (21)﴾ **هود**
	﴿Orada her nefis, önceden sunduğunu dener; gerçek mevlâları olan Allah’a döndürülürler; uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kaybolur (30)﴾ **يونس**
Ve mutlaka kendi yüklerini ve kendi yükleriyle beraber yükler taşıyacaklar; ve kıyamet günü uydurmakta oldukları şeyden mutlaka sorgulanacaklar: ﴿Bu, onların “Bize ateş, sayılı günler dışında dokunmayacak” demeleri sebebiyledir; dinlerinde uydurdukları şey onları aldattı (24)﴾ **آل عمران** ﴿Küfredenler, iman edenlere dedi ki: “Bizim yolumuza uyun; hatalarınızı biz yüklenelim.” Hâlbuki onların hatalarından hiçbir şeyi yüklenecek değillerdir; şüphesiz onlar yalancılardır (12). Ve mutlaka kendi yüklerini ve kendi yükleriyle beraber yükler taşıyacaklar; ve kıyamet günü uydurmakta oldukları şeyden mutlaka sorgulanacaklar (13)﴾ **العنكبوت**
Cehennemde: ﴿Allah’a karşı yalan uydurandan yahut “Bana vahyedildi” deyip de kendisine hiçbir şey vahyedilmemiş olandan; ve “Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim” diyenden daha zalim kimdir? Zalimler ölüm sarhoşlukları içindeyken ve melekler ellerini uzatmış “Canlarınızı çıkarın; bugün Allah’a karşı hak olmayanı söylemekte olduğunuz ve O’nun âyetlerine karşı büyüklük taslamakta olduğunuz için alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız” (93)﴾ **الأنعام** ﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; şahitler der ki: “İşte bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir.” Dikkat edin: Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir (18)﴾ **هود**
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan yahut kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ **العنكبوت**
Ve zillet: ﴿Buzağıyı edinenler, Rablerinden bir gazaba ve dünya hayatında bir zillete uğrayacaklardır; işte böyle iftiracıları cezalandırırız (152)﴾ **الأعراف**
**مفتر**  **مفترين**
﴿Bir âyeti başka bir âyetin yerine değiştirdiğimizde —Allah ne indirdiğini daha iyi bilendir— derler ki: “Sen ancak bir iftiracısın.” Bilakis onların çoğu bilmez (101)﴾ **النحل**

﴿**إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)**﴾ الأعراف
 	﴿**وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون (50)**﴾ هود

**مفترى**
 ﴿**فلما جاءهم موسى بآياتنا بينات قالوا ما هذا إلا سحر مفترى وما سمعنا بهذا في آبائنا الأولين (36)**﴾ القصص ﴿**وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قالوا ما هذا إلا رجل يريد أن يصدكم عما كان يعبد آباؤكم وقالوا ما هذا إلا إفك مفترى وقال الذين كفروا للحق لما جاءهم إن هذا إلا سحر مبين(43)**﴾ سبأ

**افتراء**
 ﴿**قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)**﴾ الأنعام ﴿**وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)**﴾ الأنعام

مختار الصحاح
● [**فرا**] ف ر ا: **الفَرْوُ** bilinen (şey)dir; çoğulu **الفِراءُ**’dır. **افْتَرَى الفرو**: onu giydi. **فَرَى الشيء**: onu, ıslahı için parça parça kesti; babı **رمى**’dır. **وفرى كذبا**: onu uydurdu/yarattı. **و افْتَراهُ**: onu uydurdu. İsim: **الفِرْيةُ**. Yüce Allah’ın sözü: ﴿**شيئا فريا**﴾ yani yapılmış, uydurulmuş; “büyük” denilmiştir. **و أفْرَى الاوداج**: onları kesti. **وأفرى الشيء**: onu yardı; böylece **انْفَرَى** ve **تَفَرَّى** yani yarıldı. Denir ki: **تفرى الليل عن صبحه**: gece, sabahından yarıldı (açıldı). **و أفْرَى الذئب بطن لشاة**: kurt, bir koyunun karnını yardı. el-Kisâî: **افرى الاديم** onu, bozma yönüyle parça parça kesti; **و فَرَاهُ** onu, ıslah yönüyle parça parça kesti.

الراغب
**فرى**
- **الفري**: deriyi, dikmek ve ıslah için kesmektir; **الإفراء** bozmak içindir; **الافتراء** ikisinde de olur; bozmakta daha çoktur. Böylece Kur’an’da yalan, şirk ve zulümde kullanılmıştır. Şu gibi: }**ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما**﴿[النساء/48]،﴾**انظر كيف يفترون على الله الكذب**﴿[النساء/50]. Yalanda da şu gibi:﴾**افتراء على الله قد ضلوا**﴿[الأنعام/140]،﴾**ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب**﴿[المائدة/ 103]،﴾**أم يقولون افتراه**﴿[السجدة/3]،﴾**وما ظن الذين يفترون على الله الكذب**﴿[يونس/60]،﴾**أن يفترى من دون الله**﴿[يونس/37]،﴾**إن أنتم إلا مفترون**﴿[هود/50]، ve onun sözü:﴾**لقد جئت شيئا فريا**{ [مريم/27]. Denildi ki: manası “büyük”tür (bak: تذكرة الأريب 1/329؛ وتفسير القرطبي 11/99). Ve denildi ki: “acayip”tir (bak: مجاز القرآن 2/6). Ve denildi ki: “yapılmış”tır (bak: غريب القرآن وتفسيره ص 238). Bunların hepsi tek bir manaya işarettir.

ملخص اللسان:
1. **وفَرَى الشيءَ يَفْرِيه فَرْياً وفَرَّاه**: ikisi de; onu yardı ve bozdu.
2. **وأَفراه**: onu ıslah etti; ve denildi ki: ıslahını emretti; sanki **الفَرْي**’nin âfeti ve onun gedikliği sebebiyle ona ilişen şeyi ondan kaldırdı.
3. **وتَفَرَّى جِلدُه وانْفَرَى**: yarıldı.
4. **وأَفْرَى أَوداجه بالسيف**: onları kılıçla yardı.
5. Her neyi yararsa, onu mutlaka **أَفْراه** ve **فَرَّاه** etmiştir.
6. Eğer onun, ıslah için onu takdir edip kestiğini kast edersen: **فَراه فَرْياً** dersin.
7. **الفَرْو** ve **الفَرْوَة**: giyilen bilinen (şey)dir; çoğulu **فِراء**’dır.
8. **والفَرْوَة**: baş derisidir. **وفَرْوة الرأْس**: onun üstüdür.
9. **وأَفْرَيت الأَوْداج**: onları kestim.
10. **وفَرَى الأَدِيمَ يَفْرِيه فَرْياً**: deriyi yarar/keser.
11. Böylece Rûmî, Müslümanlara karşı **يَفْرِي** ediyordu; yani eziyet ve öldürmede aşırı gidiyordu.
12. **والفِرْيةُ**: yalandır. **فَرَى كذباً فَرْياً**: bir yalan uydurdu.
13. **وافْتَراه**: onu uydurdu. — **فَرَى فلان الكذب يَفْريه**: onu uydurduğu zaman.
14. **جئت شيئاً فَرِيّاً**: yani yapılmış, uydurulmuş (bir şey) getirdin.
15. **وفلان يَفْرِي الفَرِيَّ**: işinde acayip şeyler getirir olduğu zaman.
16. **وفَرِيتُ**: şaşırdım ve hayrete düştüm;

لسان العرب

● - **فرا**: **الفَرْو** ve **الفَرْوَة**: giyilen (şey) olarak bilinen; çoğulu **فِراء**. Şu hâlde **الفرو** (* sözü: «فاذا كان الفرو إلخ» asılda böyle.) **الجُبَّة**’nin sahibi olursa onun adı **الفَرْوة**’dir; **الكميت** dedi ki:

إِذا التَفّ دُونَ الفَتاةِ الكَمِيع،
وَوَحْوَح ذو الفَرْوَةِ الأَرْمَلُ

Bazıları bu beyti, içinde isteyenin sadakasını koyduğu **الفروة الوَفْضَة** üzerine onunla istişhâd ederek nakletti. **أَبو منصور** dedi: Üzerinde **وَبَر** yahut **صوف** bulunmadığı zaman **الفَرْوة**’ye **فَروة** denilmez. **وافْتَرَيْت فَرْواً**: onu giydim; **العجاج** dedi ki:

يَقْلِبُ أُولاهُنَّ لَطْم الأَعْسرِ
قَلْبَ الخُراسانيِّ فَرْوَ المُفْترِي

Ve **الفَرْوَة**: baş derisi. Ve **فَرْوة الرأْس**: onun en üstü; ve denildi ki: o, üzerinde saç bulunan derisidir; insana ve başkasına ait olur; **الراعي** dedi ki:

دَنِس الثِّياب كأَنَّ فَرْوَة رَأْسه
غُرِسَتْ، فأَنْبَت جانباها فُلْفُلا

Ve **الفَروة** bazı lehçelerde **الثَّروة** gibi: o zenginliktir; **يعقوب** onun **فاء**’sının **الثاء**’dan bedel olduğunu iddia etti. Ve **عمر**’in, رضي الله عنه, hadisinde: **الأَمة**’nin haddinden soruldu da şöyle dedi: Şüphesiz **الأَمَة** evin arkasından başının **فَرْوَة**’sini attı; ve rivayet edildi: duvarın arkasından; **قِناع**’ını kastetti; ve denildi ki: **خمار**’ı; yani onun üzerinde ne **قناع** ne de **حِجاب** vardır ve o, kendisine gönderildiği her yere süslenmemiş hâlde çıkar; karşı koymaya güç yetiremez. Asıl olan, **فروة الرأْس**’ta, üzerinde saç bulunan derisidir; bundan da hadis: Şüphesiz kâfirin ağzına **المُهْلُ** yaklaştırıldığı zaman yüzünün **فَرْوة**’si düşer; yani derisi; onu baştan yüze ödünçledi. **ابن السكيت**: Şüphesiz o, malda **ثَرْوة** sahibidir ve **فَروة** (da) tek bir mânâdadır; malı çok olduğu zaman. **علي بن أَبي طالب**’dan, Allah yüzünü keremli kılsın, rivayet edildi: **الكوفة** minberi üzerinde dedi ki: Allah’ım, ben onlardan bıktım, onlar da benden bıktılar; ben onlardan usandım, onlar da benden usandılar; öyleyse üzerlerine **ثَقِيف**’in bir delikanlısını musallat kıl: **الذَّيَّالَ** **المَنَّانَ**; onun **فَرْوَتَها**’sını giyer ve onun **خَضِرَتَها**’sını yer. **أَبو منصور** dedi: Ali, عليه السلام, şunu kastetti: **ثَقِيف**’in delikanlısı Irak’a vali olunca Müslümanların **فَيْء**’inde genişler, onu kendine ayırır ve payıyla yetinmez. Ve **فَتَى ثقيف**: o, **الحَجَّاجُ بن يوسف**’tur; ve denildi ki: Ali, عليه السلام, bu dua ile dua ettiği bu yılda doğdu; bu, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, kendisinden sonra haber verdiği vuku bulacak şeylerdendir. Ve denildi ki: mânâsı, onun nimetiyle giyim ve yeme olarak faydalanır. Ve **الزمخشري** dedi: mânâsı, onun elbiselerinden sıcak yumuşak olanı giyer ve onun yemeğinden taze yumuşak olanı yer; bunun için **الفَرْوة** ve **الخَضِرة**’yi misal yaptı; zamir dünyaya aittir. **أَبو عمرو**: **الفَرْوَة** bitki ve döşeme bulunmayan beyaz arazidir. Ve hadiste: **الخَضِر** عليه السلام beyaz bir **فَرْوة** üzerine oturdu da altında yeşil olarak kımıldadı; **عبد الرزاق** dedi: **الفَرْوة** ile kuru araziyi kastetti; başkası dedi: yani bitkiden kuru **الهَشيم**; onu **الفَروة**’ye benzetti. Ve **الفَروةُ**: kuru, toplanmış bir bitki parçası; ve dedi ki:

وهامةٍ فَرْوَتُها كالفَرْوهْ

Ve hicret hadisinde: sonra onun üzerine bir **فَرْوة** yaydım; başka bir rivayette: ona bir **فَرْوة** serdim. Ve denildi ki: **الفَرْوة** ile bilinen giysiyi kastetti.

Ve **فَرَى** şeyi **يَفْرِيه** **فَرْياً** ve **فَرَّاه**; ikisi de: onu yardı ve bozdu. Ve **أَفراه**: onu düzeltti; ve denildi ki: onun düzeltilmesini emretti; sanki **الفَرْي**’nin âfeti ve onun bozukluğu olarak ona ilişen şeyi ondan kaldırdı. Ve derisi **تَفَرَّى** ve **انْفَرَى**: yarıldı. Ve kılıçla onun şah damarlarını **أَفْرَى**: onları yardı. Ve her neyi yardıysa onu **أَفْراه** ve **فَرَّاه**; **عَدِي بن زيد العبادي** dedi ki:

فصافَ يُفَرِّي جِلْدَه عن سَراتِه،
يَبُذُّ الجِياد فارِهاً مُتتايِعا

Yani bu at, semizlikten altındakinden derisini yaracak gibi olur. **ابن عباس**’ın, رضي الله عنهما, hadisinde: **العُود** ile kesilmiş hayvan hakkında sorulduğu zaman dedi ki: “Her ne **الأَوْداج**’ı **أَفْرَى** eder, **مُثَرِّدٍ** olmaksızın”; yani onları yardı ve kesti, içindeki kanı çıkardı. Denir: **أَفْرَيت** elbiseyi ve **أَفْريت** **الحُلَّة**’yi, onları yardığın ve içindekini çıkardığın zaman. Şu hâlde **فَرَيت** dediğin zaman, **أَلف** olmaksızın, mânâsı şudur: şeyi takdir etmen ve onunla uğraşıp onu düzeltmen; meselâ **النَّعْل**’i ona göre kesip biçmen yahut **النِّطَع** yahut **القِرْبة** ve bunun benzeri. Denir: **فَرَيْت** **أَفْرِي** **فَرْياً**; ve yine **فَرَيْت** yeri, onu yürüyüp katettiğin ve kestiğin zaman. Dedi ki: Amma **أَفْريْت** **إِفْراء** ise, fesat yönüyle parçalamadandır. **الأَصمعي**: **أَفْرَى** deriyi, onu parçalayıp yırttığı ve bozduğu zaman; onu **يُفْرِيه** **إِفْراء** ile. Ve **فَرَى** **الأَدِيم**’i **يَفْرِيه** **فَرْياً**; ve **فَرَى** **المَزادة**’yi **يَفْرِيها**: onu diktiği ve düzelttiği zaman.

Ve **المَفْرِيَّةُ**: yapılmış, düzeltilmiş **المَزادة**. Ve falandan elbisesi **تَفَرَّى**: yarıldığı zaman. **الليث** dedi: **المَزادة**’nin dikişi **تَفَرَّى**: yarıldığı zaman. **ابن سيده** dedi: **ابن الأَعرابي**’nin tek başına “**فَرى** onun **أَوْداج**’ını ve **أَفْراها**: onları kesti” dediğini nakletti. Dedi ki: Dil ehlinin sağlamları “**فَرَى** bozmaya, **أَفْرَى** düzeltmeye; ikisinin mânâsı da yarmadır” derler. Ve denildi ki: **أَفراه** onu yardı, bozdu ve kesti; şu hâlde onu takdir edip düzeltmek için kestiğini kastettiğin zaman **فَراه** **فَرْياً** dersin. **الجوهري**: Ve **أَفْرَيت** **الأَوْداج**’ı: onları kestim; ve **ابن بري** bir recez söyleyenden şu beyti okudu:

إِذا انْتَحَى بِنابِه الهَذْهاذِ،
فَرَى عُروقَ الوَدَجِ الغَواذِي

**الجوهري**: **فَرَيْت** şeyi **أَفْرِيه** **فرياً**: onu düzeltmek için kestim. Ve **فريت** **المَزادة**’yi: onu eskittim ve yaptım; ve dedi ki:

شَلَّتْ يَدا فارِيةٍ فَرَتْها
(* sözü: «شلت يدا إلخ»; **الصاغاني** bu inşadın bozukluğunu **صغر** maddesinde açıkladı; şöyle dedi: birinci mısradan sonra:
وعميت عين التي أرتها * أساءت الخرز وأنجلتها
أعارت الاشفى وقدرتها * مسك شبوب ... إلخ
ve **الساقي**’yi **النازع** ile değiştirdi.)
مَسْكَ شَبُوبٍ ثُمَّ وَفَّرَتْها،
لو كانتِ الساقِيَ أَصْغَرَتْها

Onun sözü: **فَرَتْها** yani onu yaptı. **الجوهري** **الكسائي**’den nakletti: **أَفْرَيْت** **الأَديم**’i, bozma yönüyle kestim; ve **فَرَيْته** onu düzeltme yönüyle kestim. Başkası: **أَفْرَيت** şeyi, onu yardım da o **انْفَرى** ve **تَفَرَّى**; yani yarıldı. Denir: gece sabahından **تَفَرَّى**; ve kurt koyunun karnını **أَفْرَى** etti; ve yarayı **أَفْرَى** eder, onu **يُفْرِيه**: onu yardığı zaman. Ve **جِلْد فَرِيٌّ**: yarılmış; ve yine **الفَرِيَّة**; ve denildi ki: **الفَريَّة** geniş tulumlardandır. Ve **دلْو فَرِيٌّ**: büyük geniş; sanki yarılmış gibi. Ve **زهير**’in sözü:

ولأَنْتَ تَفْرِي ما خَلَقْتَ، وَبَعْـ
ـضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثُم لا يَفْرِي

Mânâsı: azmettiğini yürütür ve onu takdir edersin; o bir meseldir. Ve yiğide denir: “Hiç kimse onun **فَرِيَّه**’ini **يَفْرِي** etmez”, şeddeli olarak. **ابن سيده** dedi: Bu, **أَبي عبيد**’in rivayetidir. Başkası dedi: “Onun **فَرْيَه**’ini **يَفْرِي** etmez”, hafifletmeyle; şeddeli yapan yanılır. **التهذيب**: Ve denir, bir adam işte keskin, güçlü olduğu zaman: “Onu **الفَرا**’yı **يَفْرِي** eder hâlde bıraktım (* sözü: «تركته يفري الفرا»; asıl ve tekmilede böyle ضبط edildi ve orada **الفراء**’ya nispet edildi; buna göre onda iki lehçe vardır). ve keser”; ve Araplar der ki: “Onu **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder hâlde bıraktım”; bir işi yahut sulamayı yaptığı ve güzel yaptığı zaman. Ve Peygamber, صلى الله عليه وسلم, **عمر** hakkında, رضي الله عنه, dedi ki,

Onu rüyasında, bir kuyudan bir **غَرْب** ile çekip çıkarırken gördü: “Ben, onun **فَرِيَّه**’sini **يَفْرِي** eden bir **عَبْقَرِيّاً** görmedim” dedi; Ebû Ubeyd dedi ki: Bu, senin “onun işini yapar, sözünü söyler ve kesişini keser” demen gibidir; dedi ki: Ferrâ bize, Zürâre b. Sa‘b’dan, **العامِرِيَّةَ**’ye hitap ederken şu beyti okuttu:

قد أَطْعَمَتْني دَقَلاً حَوْلِيّا
مُسَوِّساً مُدَوِّداً حَجْرِيَّا،
قد كنتِ تَفْرِينَ به الفَرِيَّا

Yani: onda sözü çoğaltır ve onu büyütürdün. Denir ki: Falan **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder; işi(nde) hayret verici şeyler getirir ise. Ve **يَفْرِي فَرْيَه** diye rivayet edildi; **الراء**’ın sükûnuyla ve hafifletmeyle. Halîl’den, ağırlaştırmayı inkâr ettiği ve söyleyenini hatalı saydığı nakledildi. **الفَرْي**’nin aslı: kesmedir. Araplar der ki: Onu **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder halde bıraktım; yani işi yaptı da onu güzel yaptı. Hassân hadîsinde: “Onları, derinin kesilişi gibi mutlaka keseceğim”; yani onları hicivle parçalayacağım, tıpkı derinin parçalandığı gibi; bununla öldürmede mübalağaya da kinaye edilir. Ondandır: Mûte gazvesi hadîsi: “Rûmî, Müslümanlara **يَفْرِي** ediyordu”; yani eziyet ve öldürmede mübalağa ediyordu. Vahşî hadîsi: “Hamza’yı, insanları **فَرْياً** **يَفْرِي** ederken gördüm”; yani Uhud günü.

Ve yer, pınarlarla **تَفَرَّت**: fışkırdı. Züheyr dedi ki:

غِماراً تُفَرَّى بالسِّلاحِ وبالدَّمِ

Ve adamı **أَفْرَى** etti: onu kınadı.

Ve **الفِرْيةُ**: yalandır. **فَرَى** bir yalanı **فَرْياً** (söyledi) ve onu **افْتَراه**: onu uydurdu. Ve (bir kimse) **فَرِيٌّ** ve **مِفْرًى** (olur); ve o, **الفِرْية** bakımından elbette çirkindir; Lihyânî’den. Leys: Denir ki: Falan, yalanı **يَفْريه** olarak **فَرَى** etti; onu uydurduğu zaman; ve **الفِرْية** yalandandır. Başkası dedi ki: Yalanı **يَفْترِيه** olarak **افْتَرَى** etti: onu uydurdu. Aziz tenzilde: “Yoksa onu **افْتَراه** mı diyorlar”; yani onu uydurdu. Ve falan, şunu bunu **فَرَى** etti; onu yarattığı zaman; ve onu **افتراه**: onu uydurdu; ad ise **الفِرْيَة**’dir. Hadîste: “**الفِرَى**’nın en **أَفْرَى**’sı, kişinin iki gözüne, görmedikleri şeyi göstermesidir”; **الفِرَى**: **فِرْية**’nin çoğuludur ve o, yalan sözüdür; **أَفْرَى** ise ondan, üstünlük için **أَفْعَل**’dir; yani yalanların en yalancısı: “rüyada şöyle şöyle gördüm” demesidir; hâlbuki hiçbir şey görmemiştir; çünkü bu, Allah Teâlâ’ya karşı bir yalandır; zira rüya meleğini gönderip ona rüyayı gösteren O’dur. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Allah’a karşı **الفِرْية**’yi büyüttü”; yani yalanı. Kadınların biatı hadîsinde: “Ve uyduracakları bir iftira ile gelmezler”; bu, yalandan **افتعال** babındandır.

Ebû Zeyd: Şimşek **فَرَى** eder, **يَفْرِي فَرْياً**; bu, onun parıldaması ve gökte devam etmesidir.

Ve **الفَرِيُّ**: büyük iştir. Aziz tenzilde, Meryem kıssasında: “Andolsun, **فَرِيّاً** bir şey getirdin”; Ferrâ dedi ki: **الفَرِيُّ** büyük iştir; yani büyük bir şey getirdin. Ve denildi ki: “**فَرِيّاً** bir şey getirdin”; yani yapılmış, uydurulmuş bir şey (getirdin). Ve falan **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder; işi(nde) hayret verici şeyler getirir ise. Ve ben **فَرِيتُ**: şaşırdım ve bocaladım; A‘lem el-Hüzelî dedi ki:

وفَرِيتُ مِنْ جَزَعٍ فلا
أَرْمِي ، ولا وَدّعْتُ صاحِبْ

Ebû Ubeyd: Adam **فَرِيَ** eder; kesre ile; **يَفْرَى فَرًى**; maksûr; şaşırıp hayrete düşüp bocaladığı zaman. Asma‘î dedi ki: **فَرِيَ يَفْرى**; baktı da ne yapacağını bilmediği zaman. Ve **الفَرْية**: gürültüdür. Ve **فَرْوة** ve **فَرْوان**: iki isimdir.

مقايîsü’l-luğa:
(**فري**) **الفاء** ve **الراء** ve illetli harf; bâbın çoğunluğu “şeyin kesilmesi”dir; sonra ondan ona yakın olan şeyler dallandırılır: bundan: **فَرَيْتُ الشيء أفرِيه فرياً**; bu, onu ıslah için kesmendir. İbnü’s-Sikkît dedi: **فَرَى**; diktiği zaman. Ve **أفريتُه**; onu bozmak için kestiğin zaman([44]). **الفَرْي** hakkında dedi:
ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعـ *** ـضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي([45])
Ve bâbdan: “Falan **يَفْري الفريَّ**”; acayip şeyler getirir olduğu zaman; sanki şeyi acayip bir kesişle kesiyor gibidir. Dedi:
* قد كنتِ تَفرِينَ به الفَريَّا([46]) *
Yani: onda sözü çoğaltıyor ve onu büyütüyordun. Ve denir: Falan **فَرَى** bir yalanı, **يَفرِيه**; onu uydurduğu zaman. Ve yer **تفرَّتِ** gözelerle: fışkırdı. Ve **الفَرَى**: korkak([47]); böyle adlandırıldı, çünkü atılmaktan **فُرِي** edildi; yani kesildi. Ve **الفَرَى** ayrıca: **الفَرِيّ** gibidir; o da acayiptir. Ve **الفَرَى**: şaşırtma ve hayret; **فَرِيَ يَفْرَى فرَىً** denir. Şair([48]) dedi:
وفَرِيتُ من فَزَعٍ فلا *** أَرمِي وقد ودَّعْت صاحبْ([49])
Ve bâbdan, giyilen **الفَرْوة**. Bir kavim dedi: ancak başka bir kıyastan adlandırıldı; o da örtmedir; bu yüzden başın **فَرْوةُ الرّأس**’ı adlandırıldı; o, onun derisidir. Ve ondan **الفَرْوة**; o da zenginlik ve servettir. Ve **الفَروةُ**: kuruduğu zaman bir araya toplanmış her bitki. Ve hadiste: “**أنَّ الخَضِر جَلَسَ على فَرْوةٍ من الأرض فاخضرَّت**.” Eğer bu sahihse, bâb iki kıyas üzerinedir: biri kesme, diğeri kalın bir şeyle örtme ve örtünmedir.
Hemzeli olana gelince, bu kıyastan değildir ve başkası ona kıyas edilmez; o **الفَرَأ**’dır: yaban eşeği. Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem Ebû Süfyân’a dedi: “**كلُّ الصَّيد في جوف الفَرَأ**.” Şair([50]) dedi:
* بِضربٍ كآذانِ الفِراء([51]) *

el-Kâmûsü’l-muhît:
**فَراهُ يَفْرِيهِ**: onu, bozuk veya sağlam olarak yardı; **كَفَرَّاهُ** ve **أفْراهُ** gibi. Ve yalanı: onu uydurdu; **كافْتَرَاهُ** gibi.
Ve **المَزَادَةَ**: onu yaptı ve imal etti. Ve yeri: onu katetti ve kesti. Ve **كَرَضِيَ فَرًى**: şaşırdı ve hayrete düştü.
Ve **أفْرَاهُ**: onu ıslah etti; yahut onun ıslahını emretti. Ve falanı: onu kınadı. Ve **الفَرْيَةُ**: gürültü. Ve kesre ile: yalan. Ve **كغَنِيٍّ**: uydurulmuş yapılmış iş; yahut büyük; ve kovaların genişi; **كالفَرِيَّةِ** gibi; ve sağılırkenki süt.
Ve **تَفَرَّى**: yarıldı. Ve göz: fışkırdı. Ve **فُرَيَّةُ بنُ ماطِلٍ**; **كسُمَيَّةَ**: tâbiîdir. Ve o **يَفْرِي الفَرِيَّ**; **كَغَنِيٍّ**: işinde acayip şeyler getirir.

Tâcü’l-arûs:
(**ى فراه يفريه**) **فريا**: (onu yardı) (yarma olarak) (bozuk veya sağlam olarak; **كفراه** gibi) şeddeli; ve (**وأفراه**). Ve **الصحاح**’ta: **فريت الشئ أفريه فريا**: onu kestim; onu ıslah etmedim. Ve **المحكم**’de: **فرى الشى فريا وفراه**: onu yardı ve bozdu. Ve Ezherî dedi: **الافراء** bozukluk yönü üzere yarmadır. Ve Asma‘î dedi: **أفرى الجلد**: onu parçaladı, yırttı ve bozdu; **يفريه افراء**. Ve **الاساس**’ta: “**قد أفريت وما فريت**” denir; yani bozdun ve ıslah etmedin. Bunun benzerini Cevherî de Kisâî’den nakletti. Sanki musannif iki sözü birleştirdi; fakat İbn Sîde dedi: dil imamlarından sağlam olanlar derler ki: **فرى** bozmak içindir, **أفرى** ıslah içindir; ikisinin manası da yarmadır. Şairin sözü: **ولأنت تفرى ماخلقت وبعض القوم يخلق ثم لا يفرى**; manası: azmettiğin ve takdir ettiğin şeyi yerine getirirsin; ve bu, bir meseldir. Ve (**و**) **فرى** (yalanı uydurdu); Leys’ten. (**كافتراه**) gibi. Ve **الصحاح**’ta: “Falan **فرى** bir yalan; onu yarattı.” Ve **وافتراه**: onu uydurdu. Râgıb dedi: Kur’ân’da **الافتراء** yalan, zulüm ve şirkte kullanıldı; şu sözü gibi: “**ومن يشرك بالله فقد افترى اثما عظيما**”; “**انظر كيف يفترون على الله الكذب**”; “**ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب**”. Ve (**و**) **فرى** (**المزادة**) **فريا**: onu yaptı ve imal etti. Cevherî, Sarihü’r-rükkâbân’a ait olarak şu beyti şâhid getirdi:
شلت يدا فارية فرتها * مسك شبوب ثم وفرتها * لو كانت الساقى أصغرتها
Ve (**و**) **فرى** (yeri) **فريا**: onu dolaştı ve katetti; Cevherî nakletti; bu mecazdır. Ve (**و**) adam **فرى** (**كرضى فرى**) fetha ile, maksûr: şaşırdı, hayrete düştü; Cevherî nakletti. Asma‘î dedi: **فرى يفرى**; baktığı zaman ve ne yapacağını bilmediği zaman; Ezherî nakletti. İbn Sîde, Ebû’l-‘İlm el-Hüzelî’ye ait olarak şu beyti şâhid getirdi:
وفريت من فزع فلا * أرمى ولا ودعت صاحب
Ve (**وأفراه أصلحه أو أمر صلاحه**) sanki ona isabet eden âfeti, **الفلفرى**’yı ve bozukluğu ondan kaldırdı; İbn Sîde nakletti; ve daha önce Kisâî ve Asma‘î’den buna muhalif olan geçti. Ve (**و**) **أفرى** (falanı: onu kınadı); İbn Sîde nakletti. Ve (**والفرية**) fetha ile: gürültü; İbn Sîde’den. Ve (**و**) **الفرية** (kesre ile: yalan); o, **الافتراء**’dan bir isimdir; cem‘i **فرى**; **كسدره وسدر**. Ve (**و**) **الفرى** (**كغنى**) uydurulmuş yapılmış iş; yahut büyük; ikisini Cevherî nakletti; yahut acayip; Râgıb nakletti; ve bunların hepsiyle şu söz tefsir edildi: **لقد جئت شيأ فريا**. Ve (**و**) **الفرى**: geniş, büyük (**من الدلاء**); sanki yarılmıştır. (**كالفريه**) **كغينية**. Ve (**و**) **الفرى**: sağılırkenki süt; ve (**وتعرى**) deri: yarıldı; o, **أفرى**’nın mutâva‘ıdır. Ve ondan: “gece sabahından **تفتري** eder”; bu mecazdır. Ve (**و**) mecazdan: **تفرت** (göz); ve yine yer göz ile; **الصحاح** ve **الاساس**’ın nassı üzere; yani (fışkırdı). **فرية بن ماطلل** (**كسمية**): sanki sararmış; **فريه**. (Tâbiî): Ömer radıyallahu teâlâ anh’dan rivayet etti; onun bir zikri vardır. Ve (**و**) denir: (**هو يفرى الفرى كغنى**) yani (işinde acayip şeyler getirir) yahut sulamasında; bu, Ebû Ubeyde’nin rivayetidir. Halîl onu “**تركته يفرى فريه**” fetha ve tahfîf ile rivayet etti; ve şeddeli söylemenin hata olduğunu söylerdi. Ve hadiste: “**فلم أر عبقريا يفرى فريه**”; iki vecihle rivayet edildi. Ebû Ubeyd dedi ve Ferrâ’nın bize inşâd ettiği şu beyti okudu:
قد أطعمتني وقلا حوليا * قد كنت تفرين به الفريا
Yani: onda sözü çoğaltıyor ve onu büyütüyordun. Ve “üzerine istidrâk edilenlerden”: **نفرى** derisi: yarıldı. Ve **أفرى الاوداج بالسيف**: onları kılıçla yardı. İbnü’l-A‘râbî yalnız başına hikâye etti: **فراها**. Ve **جلد قرى** (**كغنى**) yarılmıştır; ve yine **الفرية**. Ve adam **فرى** (**كغنى**) ve **مفرى** (**كمنبر**) uydurulmuş; Lihyânî’den. Ve **الفريهة**: büyük iş. Ve hadiste: “**من أفرى الفرى أفرى**”; tafdîl ismi, **فرى يفرى**’dan. Ve **الفرى**: **فرية**’nin cem‘i; yani yalanların en yalanı. Ve derler: **الفرى الفرى** (**كغنى**) ikisinde; yani acele; Sağânî nakletti. Ve **أفرى الجلة**: onu yardı ve içindekini çıkardı. Ve **المفرية**: yapılmış, ıslah edilmiş **المزادة**. Ve **أفرى الجرح**: iyileşti. Ve şimşek **يفرى فريا**: onun parıltısı ve gökte devamıdır. Ve **فراه يفريه**: onu hicivle kesti; ve onunla öldürmede mübalağaya kinaye yapılabilir. Ve **فريان** (damma ile ve şeddeli **الراء**’ın kesriyle): Mağrib’de bir belde yahut ondan bir kabile; Abdullah b. Ahmed b. Abdullah b. Abdurrahman el-Lahmî et-Tûnusî el-Mâlikî; 813 yılında öldü. Ve amcaoğlu Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Abdurrahman el-Firyânî; 780 yılında doğdu; ve Tunus’ta Mağrib müsnidi Ebû’l-Hasen el-Batrânî’den semâ etti. Ve **فريان** kesre ile: Ebû Bekir Muhammed b. Abd b. Hâlid b. **فريان** en-Naha‘î el-Belhî el-Firyânî’nin dedesi; sika; Bağdat’ta Kuteybe b. Saîd ve başkalarından hadis rivayet etti. Ve **الفرا**: korkak; ve ayrıca: acayip.
