# فري — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D9%8A/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فري

فري
فَرَى - يَفْرِي - فََريّ - فَرِيَّا - افْتَرَى - يَفْتَرِيْ - مُفْتَرِي - مُفْتَرُوْن - مُفْتَرَى - افْتِرَاء
فَرَى - يَفْرِي + كائن + شيئاً: يفبرك: يقطع الشيء إلى أجزاء ثم يعيد توصيلها بطريقة جديدة فيخلق منه شيئاً جديداً جميلاً مدهشاً
فََرِيّ - فَرِيَّا: على وزن "فعيل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة " من " فَرَى - يَفْرِي ": الحاذق والكثير الفري
افْتَرَى - يَفْتَرِي + كائن + شيئاً أو أمراً: على وزن " افتعل " من " فَرَى - يَفْرِي ": يفري بدافع ذاتي: يقوم بخلق شيء جديد مزين وجميل ومدهش من شيء سابق، بدافع وحرص ذاتي
افترى الكذب: اختلقه وصنعه وزينه
افترى الآيات: اختلقها وصنعها وزينها
افْتَرَى - يَفْتَرِي + كائن + شيئاً أو أمراً + على كائن: اختلقه وصنعه وزينه، ثم وجهه على الكائن ونسبه إليه
﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا﴾
مُفْتَرِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " افْتَرَى - يَفْتَرِي "
مُفْتَرُوْن: جمع " مُفْتَرِي": اسم مفعول صفة مشبهة من " افْتَرَى - يَفْتَرِي " :
مُفْتَرَى: اسم مفعول من فعل " افْتَرَى - يَفْتَرِي "
افْتِرَاء: اسم فعل من " افْتَرَى - يَفْتَرِي ": وهو كذلك بمعنى اسم مفعول: ما " يُفْتَرَى "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عمل وإنتاج وتصنيع شيء مشوه وممسوخ"، وهي:
مَسَخَ - يَمْسَخُ، أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )، عارَ - يَعُوْرُ، عابَ - يَعيْبُ، فَرى - يَفْري، خَرَقَ - يَخْرِقُ
فريا
 	﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا (27)﴾ مريم
افترى - يفتري
 ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام
 	﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل
 	﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)﴾ المائدة ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)﴾ الإسراء
افترى - يفتري
تصنيف موضوعي
1- الافتراء على الناس
 ﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا (27)﴾ مريم ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة
2 - الافتراء على الله الكذب : ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا
مصدر الافتراء على الله الكذب هو وحي شياطين الجن والإنس
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام
 	﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل
صفات الناس الذين يفترون على الله الكذب
(1) لا يؤمنون بآيات الله
 ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل
(2) ظالمون
الذين اتخذوا آلهة من دون الله﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا(15)﴾ الكهف ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون اللهقالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف
الذين ينسبون كذباً إلى الله كتاباً أو تعاليم من وضع البشر)	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
الذين ينسبون كذباً إلى الله الحرام والحلال من الأنعام واللحوم	﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93) فمن افترى على الله الكذب من بعد ذلك فأولئك هم الظالمون(94)﴾ آل عمران
الذين يكذبون بالقرآن	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب وهو يدعى إلى الإسلام والله لا يهدي القوم الظالمين(7)﴾ الصف
(3) آثمون - مزورون
 ﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما(48)﴾ النساء
 	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان
(4) لا يعقلون - لا يعلمون
 ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة
 	﴿وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قالوا إنما أنت مفتر بل أكثرهم لا يعلمون(101)﴾ النحل
(5) مغرورين
 ﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران
(6) ما كانوا مهتدين - ضالين
 ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام
 	﴿أافترى على الله كذبا أم به جنة بل الذين لا يؤمنون بالآخرة في العذاب والضلال البعيد(8)﴾ سبأ
أنواع الافتراء على الله الكذب
1 - ادعاء آلهة من دون الله
﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا(15)﴾ الكهف ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون اللهقالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف
 	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين(152)﴾ الأعراف
 	﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون (50)﴾ هود
2 - الشرك بالله
 ﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما (48)﴾ النساء
2 - ادعاء أنه أوحي إليه ولم يوح إليه بشيء
(ادعاء ينسب كذباً إلى الله كتاباً أو تعاليم من وضع البشر)﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
أمثلة :
(1)  هذا حلال وهذا حرام
1- قول مشركي العرب نقلاً عن سنة إبراهيم
أ - عن الأنعام الحلال والحرام﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل ﴿قل أرأيتم ما أنزل الله لكم من رزق فجعلتم منه حراما وحلالا قل أالله أذن لكم أم على الله تفترون(59)﴾ يونس
 	﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة ﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام
 	﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام ﴿ويجعلون لما لا يعلمون نصيبا مما رزقناهم تالله لتسألن عما كنتم تفترون(56)﴾ النحل
ب- عن قتل أولادهم	﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام
2 - قول اليهود نقلاً عن التوراة
حرام وحلال من الأنعام واللحوم﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93) فمن افترى على الله الكذب من بعد ذلك فأولئك هم الظالمون (94)﴾ آل عمران
3 - ثم ادعاء أن كتاب الله الحق ليس بحق ، وأن افتراءهم هو الحق
(1) ادعاء أن كتاب الله الحق ليس بحق : ادعاؤهم أن القرآن مفترى
 ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى ﴿أم يقولون افتراه بل هو الحق من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يهتدون(3)﴾ السجدة
 	﴿أم يقولون افتراه قل فأتوا بسورة مثله وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين(38)﴾ يونس ﴿أم يقولون افتراه قل فأتوا بعشر سور مثله مفتريات وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين (13)﴾ هود
 	﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فعلي إجرامي وأنا بريء مما تجرمون(35)﴾ هود ﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فلا تملكون لي من الله شيئا هو أعلم بما تفيضون فيه كفى به شهيدا بيني وبينكم وهو الغفور الرحيم(8)﴾ الأحقاف
 	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قالوا ما هذا إلا رجل يريد أن يصدكم عما كان يعبد آباؤكم وقالوا ما هذا إلا إفك مفترى وقال الذين كفروا للحق لما جاءهم إن هذا إلا سحر مبين(43)﴾ سبأ
 	﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى ﴿إن هو إلا رجل افترى على الله كذبا وما نحن له بمؤمنين (38)﴾ المؤمنون
 	﴿أافترى على الله كذبا أم به جنة بل الذين لا يؤمنون بالآخرة في العذاب والضلال البعيد(8)﴾ سبأ ﴿بل قالوا أضغاث أحلام بل افتراه بل هو شاعر فليأتنا بآية كما أرسل الأولون(5)﴾ الأنبياء
 	﴿وما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل الكتاب لا ريب فيه من رب العالمين(37)﴾ يونس ﴿لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب ما كان حديثا يفترى ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل كل شيء وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(111)﴾ يوسف
 	﴿وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قالوا إنما أنت مفتر بل أكثرهم لا يعلمون(101)﴾ النحل ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا(73)﴾ الإسراء ﴿فلما جاءهم موسى بآياتنا بينات قالوا ما هذا إلا سحر مفترى وما سمعنا بهذا في آبائنا الأولين(36)﴾ القصص
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿أم يقولون افتراه بل هو الحق من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يهتدون(3)﴾ السجدة
(2) ادعاء أن افتراءهم الكذب هو الحق :  ادعاء كاذب ينسب إلى الله  يبرر عدم الدخول بالإسلام
أمثلة على الادعاء الكاذب المبرر لعدم دخولهم بالإسلام
1 - أن ما لدى اليهود من التحريم لا ينطبق على ما جاء به الرسول محمد
﴿ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب وهو يدعى إلى الإسلام والله لا يهدي القوم الظالمين(7)﴾ الصف ﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام
وهؤلاء لا يفلحون	﴿قل إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(69)﴾ يونس ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل
2 - يزكون أنفسهم ( نسبهم إلى الله أنهم أبناء الله ولهم الدار الآخرة إلى الله كذباً لتزكية أنفسهم - راتب)
 ﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران ﴿ألم تر إلى الذين يزكون أنفسهم بل الله يزكي من يشاء ولا يظلمون فتيلا(49)انظر كيف يفترون على الله الكذب وكفى به إثما مبينا(50)﴾ النساء
عقوبة الكذب على الله
أ - في الدنيا
ذرهم﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام
خاب لا يفلحون	﴿قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى (61)﴾ طه ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل
	﴿قل إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(69)﴾ يونس ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل
عذاب	﴿قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى(61)﴾ طه
وذلة	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)﴾ الأعراف
ب - في الآخرة
- المشركون
المشركون﴿فلولا نصرهم الذين اتخذوا من دون الله قربانا آلهة بل ضلوا عنهم وذلك إفكهم وما كانوا يفترون (28)﴾ الأحقاف ﴿وإذا رأى الذين أشركوا شركاءهم قالوا ربنا هؤلاء شركاؤنا الذين كنا ندعو من دونك فألقوا إليهم القول إنكم لكاذبون(86) وألقوا إلى الله يومئذ السلم وضل عنهم ما كانوا يفترون(87)﴾ النحل
المشركون	﴿ويوم نحشرهم جميعا ثم نقول للذين أشركوا أين شركاؤكم الذين كنتم تزعمون(22) ثم لم تكن فتنتهم إلا أن قالوا والله ربنا ما كنا مشركين(23) انظر كيف كذبوا على أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون (24)﴾ الأنعام ﴿ويوم يناديهم فيقول أين شركائي الذين كنتم تزعمون(74) ونزعنا من كل أمة شهيدا فقلنا هاتوا برهانكم فعلموا أن الحق لله وضل عنهم ما كانوا يفترون(75)﴾ القصص
- اليهود
الفضح﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام ﴿ويجعلون لما لا يعلمون نصيبا مما رزقناهم تالله لتسألن عما كنتم تفترون(56)﴾ النحل
	﴿وما ظن الذين يفترون على الله الكذب يوم القيامة إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثرهم لا يشكرون (60)﴾ يونس ﴿قد افترينا على الله كذبا إن عدنا في ملتكم بعد إذ نجانا الله منها وما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء الله ربنا وسع ربنا كل شيء علما على الله توكلنا ربنا افتح بيننا وبين قومنا بالحق وأنت خير الفاتحين(89)﴾ الأعراف
خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون	﴿هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون(53)﴾ الأعراف {أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17) { ..﴿أولئك الذين خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون (21)﴾ هود
	﴿هنالك تبلو كل نفس ما أسلفت وردوا إلى الله مولاهم الحق وضل عنهم ما كانوا يفترون(30)﴾ يونس
وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم وليسألن يوم القيامة عما كانوا يفترون	﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران ﴿وقال الذين كفروا للذين آمنوا اتبعوا سبيلنا ولنحمل خطاياكم وما هم بحاملين من خطاياهم من شيء إنهم لكاذبون(12) وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم وليسألن يوم القيامة عما كانوا يفترون(13)﴾ العنكبوت
في جهنم	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت
وذلة	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)﴾ الأعراف
مفتر  مفترين
 ﴿وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قالوا إنما أنت مفتر بل أكثرهم لا يعلمون(101)﴾ النحل
 	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)﴾ الأعراف
 	﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون (50)﴾ هود
مفترى
 ﴿فلما جاءهم موسى بآياتنا بينات قالوا ما هذا إلا سحر مفترى وما سمعنا بهذا في آبائنا الأولين (36)﴾ القصص ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قالوا ما هذا إلا رجل يريد أن يصدكم عما كان يعبد آباؤكم وقالوا ما هذا إلا إفك مفترى وقال الذين كفروا للحق لما جاءهم إن هذا إلا سحر مبين(43)﴾ سبأ
افتراء
 ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام ﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [فرا] ف ر ا: الفَرْوُ معروف والجمع الفِراءُ و افْتَرَى الفرو لبسه و فَرَى الشيء قطعة لاصلاحه وبابه رمى وفرى كذبا خلقه و افْتَراهُ اختلقه والاسم الفِرْيةُ وقوله تعالى ﴿شيئا فريا﴾ أي مصنوعا مختلقا وقيل عظيما و أفْرَى الاوداج قطعها وأفرى الشيء شقه فانْفَرَى و تَفَرَّى أي انشق يقال تفرى الليل عن صبحه و أفْرَى الذئب بطن لشاة الكسائي افرى الاديم قطعة على جهة الافسادو فَرَاهُ قطعة على جهة الإصلاح
الراغب
فرى
- الفري: قطع الجلد للخرز والإصلاح، والإفراء للإفساد، والافتراء فيهما، وفي الإفساد أكثر، وكذلك استعمل في القرآن في الكذب والشرك والظلم. نحو: }ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما﴿[النساء/48]،﴾انظر كيف يفترون على الله الكذب﴿[النساء/50]. وفي الكذب نحو:﴾افتراء على الله قد ضلوا﴿[الأنعام/140]،﴾ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب﴿[المائدة/ 103]،﴾أم يقولون افتراه﴿[السجدة/3]،﴾وما ظن الذين يفترون على الله الكذب﴿[يونس/60]،﴾أن يفترى من دون الله﴿[يونس/37]،﴾إن أنتم إلا مفترون﴿[هود/50]، وقوله:﴾لقد جئت شيئا فريا{ [مريم/27]، قيل: معناه عظيما (انظر: تذكرة الأريب 1/329؛ وتفسير القرطبي 11/99). وقيل: عجيبا (انظر: مجاز القرآن 2/6). وقيل: مصنوعا (انظر: غريب القرآن وتفسيره ص 238). وكل ذلك إشارة إلى معنى واحد.
ملخص اللسان:
1.     وفَرَى الشيءَ يَفْرِيه فَرْياً وفَرَّاه، كلاهما: شقَّه وأَفسده،
2.     وأَفراه أَصلحه، وقيل: أَمرَ بإِصلاحه كأَنه رَفَع عنه ما لحقه من آفة الفَرْي  وخَلَلِه.
3.     وتَفَرَّى جِلدُه وانْفَرَى: انشقَّ.
4.     وأَفْرَى أَوداجه  بالسيف: شقها.
5.      وكل ما شقَّه فقد أَفْراه وفَرَّاه؛
6.     فإِذا أَردت أَنه قدّره وقطعه  للإِصلاح قلت فَراه فَرْياً
7.     الفَرْو والفَرْوَة: معروف الذي يُلبس، والجمع فِراء،
8.     والفَرْوَة: جِلدة الرأْس. وفَرْوة الرأْس: أَعْلاه
9.     وأَفْرَيت الأَوْداج قطعتها
10.                        وفَرَى  الأَدِيمَ يَفْرِيه فَرْياً
11.                        فجعل الرومي يَفْرِي  بالمسلمين أَي يبالغ في النِّكاية والقتل؛
12.                        والفِرْيةُ: الكذب. فَرَى كذباً فَرْياً
13.                        وافْتَراه: اختلقه. - فَرَى فلان  الكذب يَفْريه إِذا اختلقه.
14.                        جئت شيئاً فَرِيّاً أَي مصنوعاً مخْتلَقاً،
15.                        وفلان يَفْرِي  الفَرِيَّ إِذا كان يأْتي بالعجب في عمله.
16.                         وفَرِيتُ: دَهِشْتُ وحِرْتُ؛
لسان العرب
● - فرا: الفَرْو والفَرْوَة: معروف الذي يُلبس، والجمع فِراء، فإِذا كان  الفرو  (* قوله« فاذا كان الفرو إلخ» كذا بالأصل.) ذا الجُبَّة فاسمها  الفَرْوة؛ قال الكميت:  إِذا التَفّ دُونَ الفَتاةِ الكَمِيع،  وَوَحْوَح ذو الفَرْوَةِ الأَرْمَلُ  وأَورد بعضهم هذا البيت مستشهداً به على الفروة الوَفْضَة التي يجعل  فيها السائل صدقته. قال أَبو منصور: والفَرْوة إِذا لم يكن عليها وَبَر أَو  صوف لم تُسَمَّ فَروة. وافْتَرَيْت فَرْواً: لَبِسته؛ قال العجاج:  يَقْلِبُ أُولاهُنَّ لَطْم الأَعْسرِ  قَلْبَ الخُراسانيِّ فَرْوَ المُفْترِي  والفَرْوَة: جِلدة الرأْس. وفَرْوة الرأْس: أَعْلاه، وقيل: هو جلدته بما  عليه من الشعر يكون للإِنسان وغيره؛ قال الراعي:  دَنِس الثِّياب كأَنَّ فَرْوَة رَأْسه  غُرِسَتْ، فأَنْبَت جانباها فُلْفُلا  والفَروة، كالثَّروة في بعض اللغات: وهو الغنى، وزعم يعقوب أَن فاءها بدل  من الثاء. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: وسئل عن حدِّ الأَمة فقال إِن  الأَمَة أَلقت فَرْوَة رأْسِها من وراء الدار، وروي: من وراء الجدار، أَراد  قِناعها، وقيل خمارها أَي ليس عليها قناع ولا حِجاب وأَنها تخرج  مُتَبَذِّلة إِلى كل موضع تُرْسَل إِليه لا تَقْدِر على الامتناع، والأَصل في فروة  الرأْس جلدته بما عليها من الشعر؛ ومنه الحديث: إِنَّ الكافر إِذا  قُرِّبَ المُهْلُ مِن فيه سقطت فَرْوة وجهه أَي جلدته، استعارها من الرأْس  للوجه. ابن السكيت: إِنه لذو ثَرْوة في المال وفَروة بمعنى واحد إِذا كان كثير  المال. وروي عن علي بن أَبي طالب، كرّم الله وجهه، أَنه قال على منبر  الكوفة: اللهم إِني قد مَلِلْتُهم ومَلُّوني وسَئِمْتُهم وسَئِمُوني  فسَلِّط عليهم فَتَى ثَقِيفٍ الذَّيَّالَ المَنَّانَ يَلْبَسُ فَرْوَتَها  ويأْكل خَضِرَتَها؛ قال أَبو منصور: أَراد عليّ، عليه السلام، أَن فتى ثقيف  إِذا ولي العراق توسَّع في فَيْء المسلمين واستأْثر به ولم يَقْتَصِر على  حصته، وفَتَى ثقيف: هو الحَجَّاجُ بن يوسف، وقيل: إِنه ولد في هذه السنة  التي دعا فيها عليّ، عليه السلام، بهذا الدعاء وهذا من الكَوائِن التي  أَنبأَ بها النبي،صلى الله عليه وسلم، من بعده، وقيل: معناه يَتَمَتَّعُ  بِنِعْمَتها لُبْساً وأَكلاً؛ وقال الزمخشري: معناه يلبس الدَّفيءَ اللَّيِّنَ  من ثيابها ويأكل الطريَّ الناعم من طعامها، فضرب الفَرْوة والخَضِرة  لذلك مثلا، والضمير للدنيا. أَبو عمرو: الفَرْوَة الأَرض البيضاء التي ليس  فيها نبات ولا فَرْش. وفي الحديث: أَن الخَضِر، عليه السلام، جلس على  فَرْوة بيضاء فاهتزت تحته خَضْراء؛ قال عبد الرزاق: أَراد بالفَرْوة الأَرضَ  اليابسةَ؛ وقال غيره: يعني الهَشيم اليابس من النَّبات، شبهه بالفَروة.  والفَروةُ: قطعة نبات مجتمعة يابسة؛ وقال:  وهامةٍ فَرْوَتُها كالفَرْوهْ  وفي حديث الهجرة: ثم بَسَطْتُ عليه فَرْوَةً، وفي أُخرى: فَفَرَشْتُ له  فَرْوَةً. وقيل: أَراد بالفَرْوة اللِّباس المعروف.  وفَرَى الشيءَ يَفْرِيه فَرْياً وفَرَّاه، كلاهما: شقَّه وأَفسده،  وأَفراه أَصلحه، وقيل: أَمرَ بإِصلاحه كأَنه رَفَع عنه ما لحقه من آفة الفَرْي  وخَلَلِه. وتَفَرَّى جِلدُه وانْفَرَى: انشقَّ. وأَفْرَى أَوداجه  بالسيف: شقها. وكل ما شقَّه فقد أَفْراه وفَرَّاه؛ قال عَدِي بن زيد  العبادي:فصافَ يُفَرِّي جِلْدَه عن سَراتِه،  يَبُذُّ الجِياد فارِهاً مُتتايِعا  أَي صافَ هذا الفَرسُ يكاد يشُق جلده عما تحته من السِّمَن. وفي حديث ابن  عباس، رضي الله عنهما، حين سئل عن الذَّبِيحة بالعُود فقال: كلُّ ما  أَفْرَى الأَوْداجَ غير مُثَرِّدٍ أَي شقَّقها وقطعها فأَخرج ما فيها من  الدم. يقال: أَفْرَيت الثوبَ وأَفْريت الحُلَّة إِذا شقَقْتَها وأَخرجت ما  فيها، فإِذا قلت فَرَيت، بغير أَلف، فإِن معناه أَن تُقَدِّر الشيء  وتُعالجه وتُصلحه مثل النَّعْل تَحْذُوها أَو النِّطَع أَو القِرْبة ونحو ذلك.  يقال: فَرَيْت أَفْرِي فَرْياً، وكذلك فَرَيْت الأَرض إِذا سرتها  وقطعتها. قال: وأَما أَفْريْت إِفْراء فهو من التشقيق على وجه الفساد. الأَصمعي:  أَفْرَى الجلد إِذا مَزَّقَه وخَرَقَه وأَفسده يُفْرِيه إِفْراء. وفَرَى  الأَدِيمَ يَفْرِيه فَرْياً، وفَرَى المَزادة يَفْرِيها إِذا خَرَزَها  وأَصلحها.  والمَفْرِيَّةُ: المَزادة المَعْمُولة المُصْلَحة. وتَفَرَّى عن فلان  ثوبه إِذا تشقَّق. وقال الليث: تَفَرَّى خَرْز المزادة إِذا تشقق. قال ابن  سيده: وحكى ابن الأَعرابي وحده فَرى أَوْداجَه وأَفْراها قطعها. قال:  والمتقنون من أَهل اللغة يقولون فَرَى للإِفساد، وأَفْرَى للإِصلاح،  ومعناهما الشق، وقيل: أَفراه شقَّه وأَفسده وقطعه، فإِذا أَردت أَنه قدّره وقطعه  للإِصلاح قلت فَراه فَرْياً. الجوهري: وأَفْرَيت الأَوْداج قطعتها؛  وأَنشد ابن بري لراجز:  إِذا انْتَحَى بِنابِه الهَذْهاذِ،  فَرَى عُروقَ الوَدَجِ الغَواذِي  الجوهري: فَرَيْت الشيء أَفْرِيه فرياً قطعته لأُصلحه، وفريت المَزادة  خَلَقْتها وصنعتها؛ وقال:  شَلَّتْ يَدا فارِيةٍ فَرَتْها  (* قوله« شلت يدا إلخ» بين الصاغاني خللُ هذا الانشاد في مادة صغر فقال  وبعد الشطر الاول:  وعميت عين التي أرتها * أساءت الخرز وأنجلتها  أعارت الاشفى وقدرتها * مسك شبوب ... إلخ  وأبدل الساقي بالنازع.)  مَسْكَ شَبُوبٍ ثُمَّ وَفَّرَتْها،  لو كانتِ الساقِيَ أَصْغَرَتْها  قوله: فَرَتْها أَي عَمِلَتها. وحكى الجوهري عن الكسائي: أَفْرَيْت  الأَديم قطعته على جهة الإِفساد، وفَرَيْته قطعته على جهة الإِصلاح. غيره:  أَفْرَيت الشيء شققته فانْفَرى وتَفَرَّى أَي انشق. يقال: تَفَرَّى الليل  عن صبحه، وقد أَفْرَى الذئبُ بطنَ الشاةِ، وأَفْرَى الجُرحَ يُفْرِيه إِذا  بَطَّه. وجِلْد فَرِيٌّ: مَشْقُوق، وكذلك الفَرِيَّة، وقيل: الفَريَّة  من القِرَب الواسعة. ودلْو فَرِيٌّ: كبيرة واسعة كأَنها شقت؛ وقول زهير:  ولأَنْتَ تَفْرِي ما خَلَقْتَ، وَبَعْـ  ـضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثُم لا يَفْرِي  معناه تُنَفِّذُ ما تَعْزِم عليه وتُقَدِّرُه، وهو مثل. ويقال للشجاع:  ما يَفْرِي فَرِيَّه أَحد، بالتشديد؛ قال ابن سيده: هذه رواية أَبي عبيد،  وقال غيره: لا يَفْرِي فَرْيَه، بالتخفيف، ومن شَدَّد فهو غلط. التهذيب:  ويقال للرجل إِذا كان حادّاً في الأَمر قوِيّاً تَرَكْتُه يَفْرِي الفَرا  (* قوله« تركته يفري الفرا» كذا ضبط في الأصل والتكملة وعزاه فيها للفراء،  وعليه ففيها لغتان). ويَقُدُّ، والعرب تقول: تركته يَفْرِي الفَرِيَّ  إِذا عَمِلَ العَمل أَو السَّقْي فأَجاد. وقال النبي، صلى الله عليه وسلم،  في عمر، رضي الله عنه، ورآه في منامه ينزع عن قَلِيب بغَرْب: فلم أَرَ  عَبْقَرِيّاً يَفْرِي فَرِيَّه؛ قال أَبو عبيد: هو كقولك يعمَل عمَله ويقول  قوله ويقطَع قطعه؛ قال: وأَنشدنا الفراء لزُرارة بن صَعْب يُخاطب  العامِرِيَّةَ:  قد أَطْعَمَتْني دَقَلاً حَوْلِيّا  مُسَوِّساً مُدَوِّداً حَجْرِيَّا،  قد كنتِ تَفْرِينَ به الفَرِيَّا  أَي كنت تُكْثِرِين فيه القَول وتُعَظِّمِينه. يقال: فلان يَفْرِي  الفَرِيَّ إِذا كان يأْتي بالعَجَب في عمله، وروي يَفْرِي فَرْيَه، بسكون الراء  والتخفيف، وحكي عن الخليل أَنه أَنكر التثقيل وغلَّط قائله. وأَصل  الفَرْي: القَطْع، وتقول العرب: تركته يَفْرِي الفَرِيَّ إِذا عمل العمل  فأَجاده. وفي حديث حسان: لأَفْرِيَنَّهم فَرْيَ الأَدِيم أَي أُقَطِّعُهم  بالهجاء كما يُقَطَّع الأَدِيم، وقد يكنى  به عن المبالغة في القتل؛ ومنه حديث غَزوة مُوتة: فجعل الرومي يَفْرِي  بالمسلمين أَي يبالغ في النِّكاية والقتل؛ وحديث وحشي: فرأَيت حمزة يَفرِي  الناس فَرْياً، يعني يوم أُحد.  وتَفَرَّت الأَرضُ بالعُيون: تَبَجَّسَتْ؛ قال زهير:  غِماراً تُفَرَّى بالسِّلاحِ وبالدَّمِ  وأَفْرَى الرجلَ: لامه.  والفِرْيةُ: الكذب. فَرَى كذباً فَرْياً وافْتَراه: اختلقه. ورج فَرِيٌّ  ومِفْرًى وإِنه لقَبِيح الفِرْية؛ عن اللحياني. الليث: يقال فَرَى فلان  الكذب يَفْريه إِذا اختلقه، والفِرْية من الكذب. وقال غيره: افْتَرَى  الكذب يَفْترِيه اختلقه. وفي التنزيل العزيز: أَم يقولون افْتَراه؛ أَي  اختلقه. وفَرَى فلان كذا إِذا خلَقَه، وافتراه: اختلقه، والاسم الفِرْيَة. وفي  الحديث: مِن أَفْرَى الفِرَى أَن يُرِيَ الرَّجلُ عَيْنَيْهِ ما لم  تَرَيا؛ الفِرَى: جمع فِرْية وهي الكذبة، وأَفْرَى أَفعل منه للتفضيل أَي  أَكْذَب الكذبات أَن يقول: رأَين في النوم كذا وكذا، ولم يكن رأَى شيئاً،  لأَنه كَذِبٌ على الله تعالى، فإِنه هو الذي يُرْسِل ملَك الرؤيا ليريه  المنام. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: فقد أَعظم الفِرْيةَ على الله أَي  الكَذِب. وفي حديث بَيْعة النساء: ولا يأْتِين ببُهتانٍ يَفْتَرِينه؛ هو  افتعال من الكذب.  أَبو زيد: فَرَى البَرْقُ يَفْرِي فَرْياً وهو تَلأْلُؤه ودوامه في  السماء.  والفَرِيُّ: الأمر العظيم. وفي التنزيل العزيز في قصة مريم: لقد جِئتِ  شيئاً فَرِيّاً؛ قال الفراء: الفَرِيُّ الأَمر العظيم أَي جئت شيئاً عظيماً،  وقيل: جئت شيئاً فَرِيّاً أَي مصنوعاً مخْتلَقاً، وفلان يَفْرِي  الفَرِيَّ إِذا كان يأْتي بالعجب في عمله. وفَرِيتُ: دَهِشْتُ وحِرْتُ؛ قال  الأَعلم الهذلي:  وفَرِيتُ مِنْ جَزَعٍ فلا  أَرْمِي ، ولا وَدّعْتُ صاحِبْ  أَبو عبيد: فَرِيَ الرجل، بالكسر، يَفْرَى فَرًى، مقصور، إذا بُهِتَ  ودَهِشَ وتَحَيَّر . قال الأصمعي: فَرِيَ يَفْرى إذا نظر فلم يدر ما  يَصْنَع. والفَرْية: الجَلَبة . وفَرْوة وفَرْوان: اسْمان.
مقاييس اللغة:
(فري) الفاء والراء والحرف المعتلّ عُظْمُ البابِ قَطْعُ الشيء، ثم يفرَّع منه ما يقاربُه: من ذلك: فَرَيْتُ الشيء أفرِيه فرياً، وذلك قَطْعُكَه لإصلاحه. قال ابن السِّكِّيت: فَرَى، إذا خَرَز. وأفريتُه، إذا أنتَ قَطَعْته للإفساد([44]) . قال في الفَرْي:
ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعـ *** ـضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي([45])
ومن الباب: فلانٌ يَفْري الفريَّ، إذا كان يأتي بالعَجَب، كأنَّه يَقْطع الشَّيءَ قطعاً عَجَباً. قال:
* قد كنتِ تَفرِينَ به الفَريَّا([46]) *
أي كنتِ تُكْثرين فيه القولَ وتعظِّمينه. ويقال: فَرَى فلانٌ كذِباً يَفرِيه، إذا خَلَقَه. وتفرَّتِ الأرضُ بالعُيون: انبجَسَتْ. والفَرَى: الجَبَان([47]) ، سمِّي بذلك لأنَّه فُرِي عن الإقدام، أي قُطِع. والفَرَى أيضاً: مِثلُ الفَرِيّ، وهو العَجَب. والفَرَى: البَهْت وَالدَّهَش، يقال فَرِيَ يَفْرَى فرَىً. قال الشَّاعر([48]) :
وفَرِيتُ من فَزَعٍ فلا *** أَرمِي وقد ودَّعْت صاحبْ([49])
ومن الباب الفَرْوة التي تُلبَس. وقال قومٌ: إنَّما سمِّيت فَروةً من قياس آخَر، وهو التَّغطية، لذلك سمِّيت فَرْوةُ الرّأس، وهي جلدتُه. ومنه الفَرْوة، وهي الغِنى والثَّروة. والفَروةُ: كلُّ نباتٍ مجتمِعٍ إذا يَبِس. وفي الحديث: "أنَّ الخَضِر جَلَسَ على فَرْوةٍ من الأرض فاخضرَّت". فإنْ صحَّ هذا فالبابُ على قياسين: أحدهما القطع، والآخَر التَّغطية والسَّترُ بشيءٍ ثَخين.
وأمَّا المهموز فليس من هذا القياسُ ولا يقاس عليه غيرُه، وهو الفَرَأ: حمار الوَحْش، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلّم لأبي سفيان: "كلُّ الصَّيد في جوف الفَرَأ". وقال الشَّاعر([50]) :
* بِضربٍ كآذانِ الفِراء([51]) *
القاموس المحيط:
ي فَراهُ يَفْرِيهِ شَقَّهُ فاسِداً أو صالِحاً، كَفَرَّاهُ وأفْراهُ، و الكَذِبَ اخْتَلَقَهُ، كافْتَرَاهُ،
و المَزَادَةَ: خَلَقَها، وصَنَعَها، و الأرْضَ: سارَها، وقَطَعَها. وكَرَضِيَ فَرًى: تَحَيَّرَ، ودُهِشَ.
وأفْرَاهُ: أصْلَحَه، أو أمَرَ بإصْلاحِهِ، و فُلاناً: لامَهُ. والفَرْيَةُ: الجَلَبَةُ، وبالكسر: الكذِبُ. وكغَنِيٍّ: الأمْرُ المُخْتَلَقُ المَصْنُوعُ، أو العَظِيمُ، والواسِعَةُ من الدِلاءِ، كالفَرِيَّةِ، والحَلِيبُ ساعَةَ يُحْلَبُ.
وتَفَرَّى: انْشَقَّ، و العَيْنُ: انْبَجَسَتْ. وفُرَيَّةُ بنُ ماطِلٍ، كسُمَيَّةَ: تابِعِيٌّ. وهو يَفْرِي الفَرِيَّ، كَغَنِيٍّ: يأتي بالعَجَبِ في عَمَلِهِ.
تاج العروس:
( ى فراه يفريه ) فريا ( شقه ) شقا ( فاسد أو صالحا كفراه ) بالتشديد ( وأفراه ) وفى الصحاح فريت الشئ أفريه فريا قطعته لا أصلحه وفى المحكم فرى الشى فريا وفراه شقه وأفسده وقال الازهرى الافراء هو التشقيق على وجه الفساد وقال الا صمعى أفرى الجلد مزقه وخرقه وأفسده يفريه افراء وفى الاساس يقال قد أفريت وما فريت أي أفسدت وما أصلحت ومثل هذا نقله الجوهرى أيضا عن الكسائي وكأن المصنف جمع بين القولين ولكن قال ابن سيده المتقنون من أئمة اللغة يقولون فرى للافساد وأفرى للاصلاح ومعناهما الشق وقول الشاعر ولأنت تفرى ماخلقت وبعض القوم يخلق ثم لا يفرى معناه تنفذ ما تعزم عليه وتقدره وهو مثل ( و ) فرى ( الكذب اختلقه ) عن الليث ( كافتراه ) وفى الصحاح فرى فلان كذبا خلقه
وافتراه اختلقه وقال الراغب استعمل الافتراء في القرآن في الكذب وللظلم والشرك نحو قوله تعالى ومن يشرك بالله فقد افترى اثما عظيما انظر كيف يفترون على الله الكذب ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب ( و ) فرى ( المزادة ) فريا ( خلقها وصنعها ) وأنشد الجوهرى لصريح الركبان شلت يدا فارية فرتها * مسك شبوب ثم وفرتها * لو كانت الساقى أصغرتها ( و ) فرى ( الارض ) فريا ( سارها وقطعها ) نقله الجوهرى وهو مجاز ( و ) فرى الرجل ( كرضى فرى ) بالفتح مقصور ( تحيرو دهش ) نقله الجوهرى وقال الا صمعى فرى يفرى إذا نظر فلم يدر ما يصنع نقله الازهرى وأنشد اين سيده للا علم الهذلى وفريت من فزع فلا * أرمى ولا ودعت صاحب ( وأفراه أصلحه أو أمر صلاحه ) كانه رفع عنه ما لحقه من آفة افلفرى وخلله نقله ابن سيده وتقدم عن الكسائي والا صمعى ما يخالف ذلك ( و ) أفرى ( فلانا لامه ) نققله ابن سيده ( والفرية ) بالفتح ( الجبلة ) عن ابن سيده ( و ) الفرية ( بالكسر الكذب ) وهو اسم من الافتراء والجمع فرى كسدره وسدر ( و ) الفرى ( كغنى الامر المختلق المصنوع أو العظيم ) نقلهما الجوهرى أو العجيب نقله الراغب وبكل ذلك فسر قوله تعالى لقد جئت شيأ فريا ( و ) الفرى ( الواسعة ) الكبيرة ( من الدلاء ) كأنها شقت ( كالفريه ) كغينية ( و ) الفرى ( الحليب ساعة يحلب وتعرى ) الاديم ( انشق ) وهو مطاوع أفرى ومنه تفتري الليل عن صبحه وهو مجاز ( و ) من المجاز
تفرت ( العين ) وكذا الارض بالعين كما هو نص الصحاح والاساس أي ( انبجست فرية بن ماطلل كسمية ) كأنه مصفر فريه ( تابعي ) روى عن عمر رض الله تعالى عنه له ذكر ( و ) يقال ( هو يفرى الفرى كغنى ) أي ( يأتي بالعجب في عمله ) أو في سقيه هذه رواية أبى عبيده ورواه الخليل تركته يفرى فريه بالفتح والتخفيف وكان يقول التشديد غلط وفى الحديث فلم أر عبقريا يفرى فريه روى بالوجهين قال أبو عبيد وأنشدنا الفراء قد أطعمتني وقلا حوليا * قد كنت تفرين به الفريا أي كنت تكثرين فيه القول وتغظمينه * ومما يستدرك عليه نفرى جلده انشق وأفرى الاوداج بالسيف شقها وحكى ابن الاعرابي وحده فراها وجلد قرى كغنى مشقوق وكذلك الفرية ورجل فرى كغنى ومفرى كمنبر مختلق عن اللحيانى والفريهة الامر العظيم وفى الحديث من أفرى الفرى أفرى أفعل التفضيل من فرى يفرى والفرى جمع فرية أي من أكذب الكذبات ويقولون الفرى الفرى كغنى فيهما أي العجلة لعلجة نقله الصاغانى وأفرى الجلة شقها وأخرج ما فيها والمفرية المزادة المعمولة المصلحة وأفرى الجرح بطه وفرى البرق يفرى فريا وهو تلألؤة ودوامه في السماء وفراه يفريه قطعه بالهجاء وقد يكنى به عن المبالغة في القتل وفريان بالضم وكسر الرا المشددة بلد بالمغرب أو قبيلة منها عبد الله بن احمد بن عبد الله بن عبد الرحمن اللخمى التونسى المالكى مات سنة 813 وابن عمه محمد بن أحمد بن محمد بن عبد الرحمن الفريانى ولد سنة 780 وسمع من مسند المغرب أبى الحسن البطرنى بتونس وفريان بالكسر جد أبى بكر محمد بن عبد بن خالد بن فريان النخعي البلخى الفريانى ثقة حدث ببغداد عن فتيبة بن سعيد وغيره والفرا الجبان وأيضا العجب

### Türkçe

فري
**فَرَى - يَفْرِي - فََريّ - فَرِيَّا - افْتَرَى - يَفْتَرِيْ - مُفْتَرِي - مُفْتَرُوْن - مُفْتَرَى - افْتِرَاء**

**فَرَى - يَفْرِي** + bir varlık + bir şeyi: uydurur/kurar: şeyi parçalara ayırır, sonra onu yeni bir yolla yeniden birleştirir; böylece ondan yeni, güzel, şaşırtıcı bir şey yaratır.

**فََرِيّ - فَرِيَّا**: “**فعيل**” vezninde: “**فَرَى - يَفْرِي**”den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: usta olan ve çokça **الفري** yapan.

**افْتَرَى - يَفْتَرِي** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi: “**افتعل**” vezninde, “**فَرَى - يَفْرِي**”den: öz/kişisel bir saikle **يفري** eder: önceki bir şeyden, öz/kişisel bir saik ve özenle, süslü, güzel ve şaşırtıcı yeni bir şey yaratmayı yapar.

**افترى الكذب**: onu uydurdu, yaptı ve süsledi.

**افترى الآيات**: onları uydurdu, yaptı ve süsledi.

**افْتَرَى - يَفْتَرِي** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi + bir varlık üzerine: onu uydurdu, yaptı ve süsledi; sonra onu varlığın üzerine yöneltti ve ona nispet etti.

﴿Ve Allah’a karşı bir yalan uydurandan daha zalim kimdir﴾

**مُفْتَرِي**: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**”den ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.

**مُفْتَرُوْن**: “**مُفْتَرِي**”nin çoğulu: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**”den ism-i mef‘ûl, sıfat-ı müşebbehe:

**مُفْتَرَى**: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**” fiilinden ism-i mef‘ûl.

**افْتِرَاء**: “**افْتَرَى - يَفْتَرِي**”den fiil ismi; o da ism-i mef‘ûl manasında: **يُفْتَرَى** olan şey.

Ve lafız, “çarpıtılmış ve maskaralaştırılmış bir şey yapma ve üretme ve imal etme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**مَسَخَ - يَمْسَخُ**، **أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )**، **عارَ - يَعُوْرُ**، **عابَ - يَعيْبُ**، **فَرى - يَفْري**، **خَرَقَ - يَخْرِقُ**

فريا
	﴿Onu kavmine taşıyarak getirdi; dediler ki: Ey Meryem, gerçekten sen **شيئا فريا** getirdin (27)﴾ Meryem

افترى - يفتري
﴿Ey Peygamber, mümin kadınlar sana, Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık yapmamaları, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında uyduracakları bir iftira getirmemeleri ve marufta sana isyan etmemeleri üzerine biat etmeye geldiklerinde; onlardan biat al ve onlar için Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (12)﴾ Mümtehine

	﴿Böylece her peygambere insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; aldatma olarak sözün süsünü birbirlerine vahyederler; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (112)﴾ En‘âm ﴿Ve böylece müşriklerin çoğuna, ortakları çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helake sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (137)﴾ En‘âm

	﴿Yalanı ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlar **يفتري** eder; işte onlar yalancıların ta kendileridir (105)﴾ Nahl

	﴿Aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet ve onların hevalarına uyma; Allah’ın sana indirdiğinin bir kısmından seni fitneye düşürmelerinden sakın; eğer yüz çevirirlerse bil ki Allah ancak onları günahlarının bir kısmıyla musibete uğratmak ister; ve insanların çoğu gerçekten fasıktır (49)﴾ Mâide ﴿Neredeyse sana vahyettiğimizden seni fitneye düşüreceklerdi ki, onun dışında bir şeyi bize karşı **لتفتري** edesin; o zaman seni elbette dost edinirlerdi (73)﴾ İsrâ

افترى - يفتري
Konu tasnifi
1- İnsanlara karşı **الافتراء**
﴿Onu kavmine taşıyarak getirdi; dediler ki: Ey Meryem, gerçekten sen **شيئا فريا** getirdin (27)﴾ Meryem ﴿Ey Peygamber, mümin kadınlar sana, Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık yapmamaları, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında **يفترينه** edecekleri bir iftira getirmemeleri ve marufta sana isyan etmemeleri üzerine biat etmeye geldiklerinde; onlardan biat al ve onlar için Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (12)﴾ Mümtehine

2- Allah’a karşı yalan **الافتراء**: Ve Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir

Allah’a karşı yalan **الافتراء**ın kaynağı, cin ve insan şeytanlarının vahyidir.

	﴿Böylece her peygambere insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; aldatma olarak sözün süsünü birbirlerine vahyederler; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (112)﴾ En‘âm ﴿Ve böylece müşriklerin çoğuna, ortakları çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helake sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; onları ve **ما يفترون**u bırak (137)﴾ En‘âm

	﴿Yalanı ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlar **يفتري** eder; işte onlar yalancıların ta kendileridir (105)﴾ Nahl

Allah’a karşı yalan **يفترون** eden insanların sıfatları
(1) Allah’ın ayetlerine inanmazlar
	﴿Yalanı ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlar **يفتري** eder; işte onlar yalancıların ta kendileridir (105)﴾ Nahl

(2) zalimlerdir
Allah’tan başka ilahlar edinenler ﴿Bunlar, O’ndan başka ilahlar edinen kavmimizdir; üzerlerine apaçık bir delil getirmeleri gerekmez miydi; Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir (15)﴾ Kehf ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya O’nun ayetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; işte onlara kitaptan nasipleri erişir; nihayet elçilerimiz canlarını almak için geldiklerinde derler ki: Allah’tan başka çağırdıklarınız nerede? derler: bizden kayboldular; ve kendilerinin kâfir olduklarına kendi aleyhlerine şahitlik ettiler (37)﴾ A‘râf

Allah’a, insanların koyduğu bir kitap veya öğretileri yalan olarak nispet edenler) ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya “bana vahyedildi” deyip de kendisine hiçbir şey vahyedilmemiş olan ve “Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim” diyen kimseden daha zalim kimdir; bir görsen, zalimler ölüm sarhoşluklarında iken ve melekler ellerini uzatmış: canlarınızı çıkarın; bugün, Allah’a karşı hak olmayanı söylemeniz ve O’nun ayetlerine karşı büyüklük taslamanız sebebiyle alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız (93)﴾ En‘âm ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenler; işte onlar Rablerine arz olunurlar; şahitler der ki: bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir; dikkat edin, Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir (18)﴾ Hûd

Allah’a, deve ve etlerden haram ve helali yalan olarak nispet edenler ﴿Develerden iki, sığırlardan iki; de ki: iki erkeği mi haram kıldı yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığını mı; yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz; insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir; şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ En‘âm ﴿Tevrat indirilmeden önce İsrail’in kendisine haram kıldığı şey dışında bütün yiyecekler İsrailoğullarına helaldi; de ki: doğru iseniz Tevrat’ı getirin de onu okuyun (93); bundan sonra Allah’a karşı yalan **افترى** edenler; işte onlar zalimlerin ta kendileridir (94)﴾ Âl-i İmrân

Kur’an’ı yalanlayanlar ﴿Kâfir olanlar dedi ki: bu ancak bir ifktir; onu **افتراه** etti ve başka bir kavim de ona yardım etti; gerçekten onlar zulüm ve iftira ile geldiler (4)﴾ Furkân

	﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya O’nun ayetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; şüphesiz zalimler kurtuluşa ermez (21)﴾ En‘âm ﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya O’nun ayetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; şüphesiz suçlular kurtuluşa ermez (17)﴾ Yûnus

	﴿Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden veya kendisine geldiğinde hakkı yalanlayan kimseden daha zalim kimdir; kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur (68)﴾ Ankebût ﴿Allah’a karşı yalan **افترى** eden ve İslam’a çağrılırken (bunu yapan) kimseden daha zalim kimdir; Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (7)﴾ Saff

(3) günahkârlardır - sahtekârlardır
	﴿Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun dışındakini dilediğine bağışlar; kim Allah’a ortak koşarsa gerçekten büyük bir günah **افترى** etmiştir (48)﴾ Nisâ

	﴿Kâfir olanlar dedi ki: bu ancak bir ifktir; onu **افتراه** etti ve başka bir kavim de ona yardım etti; gerçekten onlar zulüm ve iftira ile geldiler (4)﴾ Furkân

(4) akletmezler - bilmezler
	﴿Allah ne **بحيرة**dan, ne **سائبة**den, ne **وصيلة**den, ne de **حام**dan kılmıştır; fakat kâfir olanlar Allah’a karşı yalan **يفترون** ederler; onların çoğu akletmez (103)﴾ Mâide

	﴿Bir ayeti başka bir ayetin yerine değiştirdiğimizde—Allah ne indirdiğini daha iyi bilendir—dediler ki: sen ancak bir **مفتر**isin; bilakis onların çoğu bilmez (101)﴾ Nahl

(5) aldanmışlardır

﴿Bu, onların “Bize ateş, sayılı günler dışında asla dokunmayacaktır” demeleri sebebiyledir; uydurmakta oldukları şey, onları dinlerinde aldattı (24)﴾ Âl-i İmrân
(6) **ما كانوا مهتدين** - sapmışlar
 ﴿“Sefihlik ile, bilgisizce çocuklarını öldürenler ve Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a karşı **افتراء** olarak haram kılanlar gerçekten ziyana uğradı; sapmışlardır ve **ما كانوا مهتدين** değillerdi(140)”﴾ En‘âm
 	﴿“Allah’a karşı bir yalan mı **افترى** etti, yoksa onda bir delilik mi var? Bilakis, âhirete iman etmeyenler azapta ve uzak sapıklıktadır(8)”﴾ Sebe’
Allah’a karşı **الافتراء** türleri: yalan
1 - Allah’tan başka ilâhlar iddia etmek
﴿“Şunlar bizim kavmimizdir; O’ndan başka ilâhlar edindiler; onlara apaçık bir delil getirmeleri gerekmez miydi? Öyleyse Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir?(15)”﴾ Kehf ﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut O’nun âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? İşte onlara kitaptan nasipleri erişir; nihayet elçilerimiz onlara gelip canlarını alırken derler ki: ‘Allah’tan başka çağırmakta olduklarınız nerede?’ Derler ki: ‘Bizden kayboldular’; ve kendilerinin kâfir olduklarına kendi nefisleri aleyhine şahitlik ettiler(37)”﴾ A‘râf
 	﴿“Şüphesiz buzağıyı edinenler, Rablerinden bir gazaba ve dünya hayatında bir zillete erişeceklerdir; ve işte biz **المفترين**i böyle cezalandırırız(152)”﴾ A‘râf
 	﴿“Âd’a da kardeşleri Hûd’u (gönderdik). Dedi ki: ‘Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka bir ilâh yoktur; siz ancak **مفترون**sunuz’ (50)﴾ Hûd
2 - Allah’a ortak koşmak
 ﴿“Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun aşağısını dilediğine bağışlar. Kim Allah’a ortak koşarsa, gerçekten büyük bir günah **افترى** etmiştir (48)”﴾ Nisâ
2 - Kendisine vahyedildiğini iddia etmek; hâlbuki ona hiçbir şey vahyedilmemiştir
(Allah’a, insanlar tarafından konulmuş bir kitabı veya öğretileri yalan olarak nisbet eden iddia)﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut ‘Bana vahyedildi’ deyip de kendisine hiçbir şey vahyedilmemiş olan ve ‘Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim’ diyen kimseden daha zalim kimdir? Zalimler ölüm boğuntuları içinde iken ve melekler ellerini uzatmış: ‘Nefislerinizi çıkarın; bugün, Allah’a karşı hak olmayanı söylemekte olduğunuz ve O’nun âyetlerine karşı büyüklük taslamakta olduğunuz için alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız’ derken bir görseydin(93)”﴾ En‘âm ﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden kimseden daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; şahitler der ki: ‘Bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir.’ Dikkat edin: Zalimlerin üzerine Allah’ın lâneti vardır(18)”﴾ Hûd
Örnekler :
(1)  Bu helâldir ve bu haramdır
1- Arap müşriklerinin, İbrâhim’in sünnetinden naklen sözü
أ - Helâl ve haram olan hayvanlar hakkında﴿“Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye ‘Bu helâldir ve bu haramdır’ demeyin; Allah’a karşı yalan **لتفتروا** etmeyesiniz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan **يفترون** edenler felâh bulmazlar (116)”﴾ Nahl ﴿“De ki: ‘Allah’ın size indirdiği rızıktan gördünüz mü; sonra ondan haram ve helâl kıldınız.’ De ki: ‘Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a karşı mı **تفترون** ediyorsunuz?(59)’ ”﴾ Yûnus
 	﴿“Allah, ne bir **بحيرة** ne bir **سائبة** ne bir **وصيلة** ne de bir **حام** kılmadı; fakat kâfir olanlar Allah’a karşı yalan **يفترون** ederler; ve onların çoğu akletmez(103)”﴾ Mâide ﴿“Ve dediler ki: ‘Şu hayvanlar ve ekin, dokunulmazdır; onu ancak dilediğimiz kimse yer’ — zanlarınca. Ve sırtları haram kılınmış hayvanlar; ve üzerine Allah’ın adını anmadıkları hayvanlar; O’na karşı **افتراء** olarak. Yapmakta oldukları şey sebebiyle onları cezalandıracaktır (138)”﴾ En‘âm
 	﴿“Sefihlik ile, bilgisizce çocuklarını öldürenler ve Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a karşı **افتراء** olarak haram kılanlar gerçekten ziyana uğradı; sapmışlardır ve **ما كانوا مهتدين** değillerdi(140)”﴾ En‘âm ﴿“Ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden, bilmedikleri şeylere bir pay ayırırlar; Allah’a yemin olsun ki, yapmakta olduğunuz **تفترون** şeyden mutlaka sorgulanacaksınız(56)”﴾ Nahl
ب- Çocuklarını öldürmeleri hakkında	﴿“Ve böylece, müşriklerin çoğuna, ortakları çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helâke sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için. Allah dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve **ما يفترون** şeyleri bırak (137)”﴾ En‘âm ﴿“Sefihlik ile, bilgisizce çocuklarını öldürenler ve Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a karşı **افتراء** olarak haram kılanlar gerçekten ziyana uğradı; sapmışlardır ve **ما كانوا مهتدين** değillerdi(140)”﴾ En‘âm
2 - Yahudilerin, Tevrat’tan naklen sözü
Develerden ve sığırlardan, etlerden haram ve helâl﴿“Develerden iki, sığırlardan iki (kıldı). De ki: ‘İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığı şeyi mi? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz?’ Öyleyse insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı bir yalan **افترى** edenden daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez(144)”﴾ En‘âm ﴿“Tevrat indirilmeden önce, İsrail’in kendisine haram kıldığı şey dışında bütün yiyecekler İsrailoğullarına helâl idi. De ki: ‘Eğer doğru iseniz Tevrat’ı getirin de onu okuyun’(93). Artık bundan sonra Allah’a karşı yalan **افترى** edenler; işte onlar zalimlerdir (94)”﴾ Âl-i İmrân
3 - Sonra, Allah’ın hak kitabının hak olmadığını; ve kendi **افتراء**larının hak olduğunu iddia etmek
(1) Allah’ın hak kitabının hak olmadığını iddia etmek: Kur’ân’ın **مفترى** olduğunu iddia etmeleri
 ﴿“Yoksa ‘Allah’a karşı bir yalan **افترى** etti’ mi diyorlar? Allah dilerse kalbini mühürler; Allah bâtılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir; şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir(24)”﴾ Şûrâ ﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? Bilakis o, Rabbinden bir haktır; senden önce kendilerine bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki hidayete ererler(3)”﴾ Secde
 	﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer doğru iseniz, onun benzeri bir sûre getirin ve Allah’tan başka gücünüzün yettiği kimseleri çağırın’(38)”﴾ Yûnus ﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer doğru iseniz, onun benzeri, **مفتريات** on sûre getirin ve Allah’tan başka gücünüzün yettiği kimseleri çağırın’ (13)”﴾ Hûd
 	﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer onu **افتريته** ise, suçum bana aittir; ben sizin işlediğinizden beriyim’(35)”﴾ Hûd ﴿“Yoksa ‘Onu **افتراه**’ mı diyorlar? De ki: ‘Eğer onu **افتريته** ise, Allah’tan bana karşı hiçbir şeye güç yetiremezsiniz. O, içine daldığınız şeyi daha iyi bilendir. Benimle sizin aranızda şahit olarak O yeter; ve O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir(8)”﴾ Ahkâf
 	﴿“Kâfir olanlar dedi ki: ‘Bu, ancak bir **إفك**tir; onu **افتراه**; ve ona başka bir kavim yardım etti.’ Gerçekten zulüm ve yalan getirdiler(4)”﴾ Furkân ﴿“Onlara âyetlerimiz apaçık olarak okunduğunda dediler ki: ‘Bu, ancak babalarınızın ibadet etmekte olduğu şeyden sizi alıkoymak isteyen bir adamdır.’ Ve dediler ki: ‘Bu, ancak **إفك مفترى**dır.’ Ve kâfir olanlar, hak kendilerine geldiğinde dediler ki: ‘Bu, ancak apaçık bir sihirdir’(43)”﴾ Sebe’
 	﴿“Yoksa ‘Allah’a karşı bir yalan **افترى** etti’ mi diyorlar? Allah dilerse kalbini mühürler; Allah bâtılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir; şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir(24)”﴾ Şûrâ ﴿“O, ancak Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden bir adamdır; biz ona inanacak değiliz (38)”﴾ Mü’minûn
 	﴿“Allah’a karşı bir yalan mı **افترى** etti, yoksa onda bir delilik mi var? Bilakis, âhirete iman etmeyenler azapta ve uzak sapıklıktadır(8)”﴾ Sebe’ ﴿“Bilakis dediler ki: ‘Karma karışık düşler; bilakis onu **افتراه**; bilakis o bir şairdir; öyleyse önce gönderilenlere gönderildiği gibi bize bir âyet getirsin’(5)”﴾ Enbiyâ
 	﴿“Bu Kur’ân, Allah’tan başkası tarafından **أن يفترى** edilecek değildi; fakat önündekini tasdik ve kitabın tafsilidir; onda şüphe yoktur; âlemlerin Rabbinden(37)”﴾ Yûnus ﴿“Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için ibret vardır; o, **حديثا يفترى** edilecek bir söz değildi; fakat önündekini tasdik, her şeyin tafsili, iman eden bir kavim için hidayet ve rahmettir(111)”﴾ Yûsuf
 	﴿“Bir âyeti başka bir âyetin yerine değiştirdiğimizde — Allah ne indirdiğini daha iyi bilendir — derler ki: ‘Sen ancak **مفتر**sin.’ Bilakis onların çoğu bilmez(101)”﴾ Nahl ﴿“Neredeyse seni, sana vahyettiğimizden saptıracaklardı ki, onun başkasını bize karşı **لتفتري** edesin; o zaman seni dost edinirlerdi(73)”﴾ İsrâ ﴿“Mûsâ onlara âyetlerimizle apaçık olarak geldiğinde dediler ki: ‘Bu, ancak **سحر مفترى**dır; ve bunu önceki atalarımızda işitmedik’(36)”﴾ Kasas
	﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut O’nun âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? Şüphesiz zalimler felâh bulmaz(21)”﴾ En‘âm ﴿“Allah’a karşı bir yalan **افترى** eden yahut O’nun âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? Şüphesiz mücrimler felâh bulmaz(17)”﴾ Yûnus

﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan yahut kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ **العنكبوت** ﴿Yoksa “Allah’a karşı yalan uydurdu” mu diyorlar? Eğer Allah dilerse kalbinin üzerine mühür vurur; Allah bâtılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir. Şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir (24)﴾ **الشورى**
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan yahut kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ **العنكبوت** ﴿Yoksa “Onu uydurdu” mu diyorlar? Bilakis o, Rabbinden olan haktır; senden önce kendilerine bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki hidayete ererler (3)﴾ **السجدة**
(2) Onların yalan uydurmalarının yalanının hak olduğu iddiası: Allah’a nispet edilen yalan bir iddia; İslâm’a girmemeyi gerekçelendirir.
İslâm’a girmemelerinin gerekçesi olan yalan iddiaya örnekler:
1 - Yahudilerin yanındaki haram kılmanın, resul Muhammed’in getirdiğine uygulanmadığı (iddiası).
﴿Ve Allah’a karşı yalanı uyduran, hâlbuki İslâm’a çağrılıyorken, daha zalim kimdir? Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (7)﴾ **الصف** ﴿Develerden iki, sığırlardan iki; de ki: “İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığını mı? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz?” Öyleyse, insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ **الأنعام**
Ve bunlar felah bulmazlar: ﴿De ki: “Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar” (69)﴾ **يونس** ﴿Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye “Bu helâldir, bu haramdır” demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ **النحل**
2 - Kendilerini temize çıkarırlar (Allah’a nispetleri: Allah’ın oğulları oldukları ve âhiret yurdunun kendilerine ait olduğu; kendilerini temize çıkarmak için Allah’a karşı yalan olarak - maaş).
﴿Bu, onların “Bize ateş, sayılı günler dışında dokunmayacak” demeleri sebebiyledir; dinlerinde uydurdukları şey onları aldattı (24)﴾ **آل عمران** ﴿Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi? Bilakis Allah dilediğini temize çıkarır ve onlar bir fitil kadar bile zulme uğratılmazlar (49). Bak, Allah’a karşı yalanı nasıl uyduruyorlar; apaçık bir günah olarak bu yeter (50)﴾ **النساء**
Allah’a karşı yalanın cezası:
أ - Dünyada:
Bırak onları: ﴿İşte böyle, her peygambere insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; aldatma olarak sözün süsünü birbirlerine vahyederler. Rabbin dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (112)﴾ **الأنعام** ﴿Ve işte böyle, ortakları, müşriklerin çoğuna çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helâke sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için. Allah dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (137)﴾ **الأنعام**
Hüsrana uğradı, felah bulmazlar: ﴿Musa onlara dedi ki: “Yazıklar olsun size! Allah’a karşı yalan uydurmayın; yoksa sizi bir azapla kökünüzü kazır. Yalan uyduran hüsrana uğramıştır” (61)﴾ **طه** ﴿Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye “Bu helâldir, bu haramdır” demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ **النحل**
	﴿De ki: “Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar” (69)﴾ **يونس** ﴿Dillerinizin yalan olarak nitelediği şeye “Bu helâldir, bu haramdır” demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ **النحل**
Azap: ﴿Musa onlara dedi ki: “Yazıklar olsun size! Allah’a karşı yalan uydurmayın; yoksa sizi bir azapla kökünüzü kazır. Yalan uyduran hüsrana uğramıştır” (61)﴾ **طه**
Ve zillet: ﴿Buzağıyı edinenler, Rablerinden bir gazaba ve dünya hayatında bir zillete uğrayacaklardır; işte böyle iftiracıları cezalandırırız (152)﴾ **الأعراف**
ب - Âhirette:
- Müşrikler:
Müşrikler: ﴿Öyle ya, Allah’tan başka yakınlık (vesilesi) olarak edindikleri ilâhlar onlara yardım etseydi! Bilakis onlardan sapıp kayboldular. Bu, onların ifkidir ve uydurduklarıdır (28)﴾ **الأحقاف** ﴿Ortak koşanlar ortaklarını gördüklerinde derler ki: “Rabbimiz! İşte bunlar, senden başka çağırdığımız ortaklarımızdır.” Onlar da kendilerine sözü atarlar: “Şüphesiz siz yalancılarsınız” (86). Ve o gün Allah’a teslimiyeti sunarlar; uydurdukları şey onlardan sapıp kaybolur (87)﴾ **النحل**
Müşrikler: ﴿Ve o gün onların hepsini toplarız; sonra ortak koşanlara deriz ki: “Nerede o ortaklarınız; iddia etmekte olduğunuz?” (22). Sonra onların fitnesi, sadece “Allah’a yemin olsun, Rabbimiz, biz müşrikler değildik” demeleri olur (23). Bak, kendilerine karşı nasıl yalan söylediler; uydurdukları şey onlardan sapıp kayboldu (24)﴾ **الأنعام** ﴿Ve o gün onlara seslenir de der ki: “Nerede o ortaklarım; iddia etmekte olduğunuz?” (74). Her ümmetten bir şahit çekip çıkarırız; sonra deriz ki: “Delilinizi getirin.” Böylece hakkın Allah’a ait olduğunu bilirler; uydurdukları şey onlardan sapıp kaybolur (75)﴾ **القصص**
- Yahudiler:
Rezillik/ifşa: ﴿Ve dediler ki: “Şu hayvanlar ve ekin dokunulmazdır; bizim iddiamıza göre ondan ancak dilediğimiz yer.” Ve sırtları haram kılınmış hayvanlar; ve üzerine Allah’ın adını anmadıkları hayvanlar; O’na karşı bir iftira olarak. Uydurmakta oldukları şey sebebiyle onları cezalandıracaktır (138)﴾ **الأنعام** ﴿Ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden, bilmediklerine bir pay ayırırlar. Allah’a yemin olsun, uydurmakta olduklarınızdan mutlaka sorgulanacaksınız (56)﴾ **النحل**
	﴿Allah’a karşı yalan uyduranların kıyamet günü zannı nedir? Şüphesiz Allah, insanlara karşı fazl sahibidir; fakat onların çoğu şükretmezler (60)﴾ **يونس** ﴿Allah bizi ondan kurtardıktan sonra sizin milletinize dönersek, Allah’a karşı yalan uydurmuş oluruz. Rabbimiz Allah dilemedikçe, ona dönmemiz bize olmaz. Rabbimiz ilimce her şeyi kuşatmıştır. Allah’a tevekkül ettik. Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında hak ile hükmet; Sen hükmedenlerin en hayırlısısın (89)﴾ **الأعراف**
Kendilerini ziyana soktular ve uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu: ﴿Onlar onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vili geldiği gün, onu daha önce unutmuş olanlar derler ki: “Rabbimizin elçileri hak ile gelmişti; bize şefaat edecek şefaatçiler var mı ki bize şefaat etsinler; yahut geri çevrilir miyiz de yaptığımızdan başka amel işleyelim?” Kendilerini ziyana soktular ve uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu (53)﴾ **الأعراف** { Rabbinden bir beyyine üzerinde olan ve onu kendisinden bir şahit izleyen; ondan önce de Musa’nın kitabı bir imam ve rahmet olarak (bulunan) kimse... İşte onlar ona iman ederler. Kim de ona hiziplerden küfrederse, ateş onun vaad yeridir. Öyleyse ondan şüphe içinde olma; şüphesiz o, Rabbinden olan haktır; fakat insanların çoğu iman etmez (17) { ..﴿İşte onlar, kendilerini ziyana sokanlardır ve uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu (21)﴾ **هود**
	﴿Orada her nefis, önceden sunduğunu dener; gerçek mevlâları olan Allah’a döndürülürler; uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kaybolur (30)﴾ **يونس**
Ve mutlaka kendi yüklerini ve kendi yükleriyle beraber yükler taşıyacaklar; ve kıyamet günü uydurmakta oldukları şeyden mutlaka sorgulanacaklar: ﴿Bu, onların “Bize ateş, sayılı günler dışında dokunmayacak” demeleri sebebiyledir; dinlerinde uydurdukları şey onları aldattı (24)﴾ **آل عمران** ﴿Küfredenler, iman edenlere dedi ki: “Bizim yolumuza uyun; hatalarınızı biz yüklenelim.” Hâlbuki onların hatalarından hiçbir şeyi yüklenecek değillerdir; şüphesiz onlar yalancılardır (12). Ve mutlaka kendi yüklerini ve kendi yükleriyle beraber yükler taşıyacaklar; ve kıyamet günü uydurmakta oldukları şeyden mutlaka sorgulanacaklar (13)﴾ **العنكبوت**
Cehennemde: ﴿Allah’a karşı yalan uydurandan yahut “Bana vahyedildi” deyip de kendisine hiçbir şey vahyedilmemiş olandan; ve “Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim” diyenden daha zalim kimdir? Zalimler ölüm sarhoşlukları içindeyken ve melekler ellerini uzatmış “Canlarınızı çıkarın; bugün Allah’a karşı hak olmayanı söylemekte olduğunuz ve O’nun âyetlerine karşı büyüklük taslamakta olduğunuz için alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız” (93)﴾ **الأنعام** ﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; şahitler der ki: “İşte bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir.” Dikkat edin: Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir (18)﴾ **هود**
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan yahut kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ **العنكبوت**
Ve zillet: ﴿Buzağıyı edinenler, Rablerinden bir gazaba ve dünya hayatında bir zillete uğrayacaklardır; işte böyle iftiracıları cezalandırırız (152)﴾ **الأعراف**
**مفتر**  **مفترين**
﴿Bir âyeti başka bir âyetin yerine değiştirdiğimizde —Allah ne indirdiğini daha iyi bilendir— derler ki: “Sen ancak bir iftiracısın.” Bilakis onların çoğu bilmez (101)﴾ **النحل**

﴿**إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)**﴾ الأعراف
 	﴿**وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون (50)**﴾ هود

**مفترى**
 ﴿**فلما جاءهم موسى بآياتنا بينات قالوا ما هذا إلا سحر مفترى وما سمعنا بهذا في آبائنا الأولين (36)**﴾ القصص ﴿**وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قالوا ما هذا إلا رجل يريد أن يصدكم عما كان يعبد آباؤكم وقالوا ما هذا إلا إفك مفترى وقال الذين كفروا للحق لما جاءهم إن هذا إلا سحر مبين(43)**﴾ سبأ

**افتراء**
 ﴿**قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)**﴾ الأنعام ﴿**وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)**﴾ الأنعام

مختار الصحاح
● [**فرا**] ف ر ا: **الفَرْوُ** bilinen (şey)dir; çoğulu **الفِراءُ**’dır. **افْتَرَى الفرو**: onu giydi. **فَرَى الشيء**: onu, ıslahı için parça parça kesti; babı **رمى**’dır. **وفرى كذبا**: onu uydurdu/yarattı. **و افْتَراهُ**: onu uydurdu. İsim: **الفِرْيةُ**. Yüce Allah’ın sözü: ﴿**شيئا فريا**﴾ yani yapılmış, uydurulmuş; “büyük” denilmiştir. **و أفْرَى الاوداج**: onları kesti. **وأفرى الشيء**: onu yardı; böylece **انْفَرَى** ve **تَفَرَّى** yani yarıldı. Denir ki: **تفرى الليل عن صبحه**: gece, sabahından yarıldı (açıldı). **و أفْرَى الذئب بطن لشاة**: kurt, bir koyunun karnını yardı. el-Kisâî: **افرى الاديم** onu, bozma yönüyle parça parça kesti; **و فَرَاهُ** onu, ıslah yönüyle parça parça kesti.

الراغب
**فرى**
- **الفري**: deriyi, dikmek ve ıslah için kesmektir; **الإفراء** bozmak içindir; **الافتراء** ikisinde de olur; bozmakta daha çoktur. Böylece Kur’an’da yalan, şirk ve zulümde kullanılmıştır. Şu gibi: }**ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما**﴿[النساء/48]،﴾**انظر كيف يفترون على الله الكذب**﴿[النساء/50]. Yalanda da şu gibi:﴾**افتراء على الله قد ضلوا**﴿[الأنعام/140]،﴾**ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب**﴿[المائدة/ 103]،﴾**أم يقولون افتراه**﴿[السجدة/3]،﴾**وما ظن الذين يفترون على الله الكذب**﴿[يونس/60]،﴾**أن يفترى من دون الله**﴿[يونس/37]،﴾**إن أنتم إلا مفترون**﴿[هود/50]، ve onun sözü:﴾**لقد جئت شيئا فريا**{ [مريم/27]. Denildi ki: manası “büyük”tür (bak: تذكرة الأريب 1/329؛ وتفسير القرطبي 11/99). Ve denildi ki: “acayip”tir (bak: مجاز القرآن 2/6). Ve denildi ki: “yapılmış”tır (bak: غريب القرآن وتفسيره ص 238). Bunların hepsi tek bir manaya işarettir.

ملخص اللسان:
1. **وفَرَى الشيءَ يَفْرِيه فَرْياً وفَرَّاه**: ikisi de; onu yardı ve bozdu.
2. **وأَفراه**: onu ıslah etti; ve denildi ki: ıslahını emretti; sanki **الفَرْي**’nin âfeti ve onun gedikliği sebebiyle ona ilişen şeyi ondan kaldırdı.
3. **وتَفَرَّى جِلدُه وانْفَرَى**: yarıldı.
4. **وأَفْرَى أَوداجه بالسيف**: onları kılıçla yardı.
5. Her neyi yararsa, onu mutlaka **أَفْراه** ve **فَرَّاه** etmiştir.
6. Eğer onun, ıslah için onu takdir edip kestiğini kast edersen: **فَراه فَرْياً** dersin.
7. **الفَرْو** ve **الفَرْوَة**: giyilen bilinen (şey)dir; çoğulu **فِراء**’dır.
8. **والفَرْوَة**: baş derisidir. **وفَرْوة الرأْس**: onun üstüdür.
9. **وأَفْرَيت الأَوْداج**: onları kestim.
10. **وفَرَى الأَدِيمَ يَفْرِيه فَرْياً**: deriyi yarar/keser.
11. Böylece Rûmî, Müslümanlara karşı **يَفْرِي** ediyordu; yani eziyet ve öldürmede aşırı gidiyordu.
12. **والفِرْيةُ**: yalandır. **فَرَى كذباً فَرْياً**: bir yalan uydurdu.
13. **وافْتَراه**: onu uydurdu. — **فَرَى فلان الكذب يَفْريه**: onu uydurduğu zaman.
14. **جئت شيئاً فَرِيّاً**: yani yapılmış, uydurulmuş (bir şey) getirdin.
15. **وفلان يَفْرِي الفَرِيَّ**: işinde acayip şeyler getirir olduğu zaman.
16. **وفَرِيتُ**: şaşırdım ve hayrete düştüm;

لسان العرب

● - **فرا**: **الفَرْو** ve **الفَرْوَة**: giyilen (şey) olarak bilinen; çoğulu **فِراء**. Şu hâlde **الفرو** (* sözü: «فاذا كان الفرو إلخ» asılda böyle.) **الجُبَّة**’nin sahibi olursa onun adı **الفَرْوة**’dir; **الكميت** dedi ki:

إِذا التَفّ دُونَ الفَتاةِ الكَمِيع،
وَوَحْوَح ذو الفَرْوَةِ الأَرْمَلُ

Bazıları bu beyti, içinde isteyenin sadakasını koyduğu **الفروة الوَفْضَة** üzerine onunla istişhâd ederek nakletti. **أَبو منصور** dedi: Üzerinde **وَبَر** yahut **صوف** bulunmadığı zaman **الفَرْوة**’ye **فَروة** denilmez. **وافْتَرَيْت فَرْواً**: onu giydim; **العجاج** dedi ki:

يَقْلِبُ أُولاهُنَّ لَطْم الأَعْسرِ
قَلْبَ الخُراسانيِّ فَرْوَ المُفْترِي

Ve **الفَرْوَة**: baş derisi. Ve **فَرْوة الرأْس**: onun en üstü; ve denildi ki: o, üzerinde saç bulunan derisidir; insana ve başkasına ait olur; **الراعي** dedi ki:

دَنِس الثِّياب كأَنَّ فَرْوَة رَأْسه
غُرِسَتْ، فأَنْبَت جانباها فُلْفُلا

Ve **الفَروة** bazı lehçelerde **الثَّروة** gibi: o zenginliktir; **يعقوب** onun **فاء**’sının **الثاء**’dan bedel olduğunu iddia etti. Ve **عمر**’in, رضي الله عنه, hadisinde: **الأَمة**’nin haddinden soruldu da şöyle dedi: Şüphesiz **الأَمَة** evin arkasından başının **فَرْوَة**’sini attı; ve rivayet edildi: duvarın arkasından; **قِناع**’ını kastetti; ve denildi ki: **خمار**’ı; yani onun üzerinde ne **قناع** ne de **حِجاب** vardır ve o, kendisine gönderildiği her yere süslenmemiş hâlde çıkar; karşı koymaya güç yetiremez. Asıl olan, **فروة الرأْس**’ta, üzerinde saç bulunan derisidir; bundan da hadis: Şüphesiz kâfirin ağzına **المُهْلُ** yaklaştırıldığı zaman yüzünün **فَرْوة**’si düşer; yani derisi; onu baştan yüze ödünçledi. **ابن السكيت**: Şüphesiz o, malda **ثَرْوة** sahibidir ve **فَروة** (da) tek bir mânâdadır; malı çok olduğu zaman. **علي بن أَبي طالب**’dan, Allah yüzünü keremli kılsın, rivayet edildi: **الكوفة** minberi üzerinde dedi ki: Allah’ım, ben onlardan bıktım, onlar da benden bıktılar; ben onlardan usandım, onlar da benden usandılar; öyleyse üzerlerine **ثَقِيف**’in bir delikanlısını musallat kıl: **الذَّيَّالَ** **المَنَّانَ**; onun **فَرْوَتَها**’sını giyer ve onun **خَضِرَتَها**’sını yer. **أَبو منصور** dedi: Ali, عليه السلام, şunu kastetti: **ثَقِيف**’in delikanlısı Irak’a vali olunca Müslümanların **فَيْء**’inde genişler, onu kendine ayırır ve payıyla yetinmez. Ve **فَتَى ثقيف**: o, **الحَجَّاجُ بن يوسف**’tur; ve denildi ki: Ali, عليه السلام, bu dua ile dua ettiği bu yılda doğdu; bu, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, kendisinden sonra haber verdiği vuku bulacak şeylerdendir. Ve denildi ki: mânâsı, onun nimetiyle giyim ve yeme olarak faydalanır. Ve **الزمخشري** dedi: mânâsı, onun elbiselerinden sıcak yumuşak olanı giyer ve onun yemeğinden taze yumuşak olanı yer; bunun için **الفَرْوة** ve **الخَضِرة**’yi misal yaptı; zamir dünyaya aittir. **أَبو عمرو**: **الفَرْوَة** bitki ve döşeme bulunmayan beyaz arazidir. Ve hadiste: **الخَضِر** عليه السلام beyaz bir **فَرْوة** üzerine oturdu da altında yeşil olarak kımıldadı; **عبد الرزاق** dedi: **الفَرْوة** ile kuru araziyi kastetti; başkası dedi: yani bitkiden kuru **الهَشيم**; onu **الفَروة**’ye benzetti. Ve **الفَروةُ**: kuru, toplanmış bir bitki parçası; ve dedi ki:

وهامةٍ فَرْوَتُها كالفَرْوهْ

Ve hicret hadisinde: sonra onun üzerine bir **فَرْوة** yaydım; başka bir rivayette: ona bir **فَرْوة** serdim. Ve denildi ki: **الفَرْوة** ile bilinen giysiyi kastetti.

Ve **فَرَى** şeyi **يَفْرِيه** **فَرْياً** ve **فَرَّاه**; ikisi de: onu yardı ve bozdu. Ve **أَفراه**: onu düzeltti; ve denildi ki: onun düzeltilmesini emretti; sanki **الفَرْي**’nin âfeti ve onun bozukluğu olarak ona ilişen şeyi ondan kaldırdı. Ve derisi **تَفَرَّى** ve **انْفَرَى**: yarıldı. Ve kılıçla onun şah damarlarını **أَفْرَى**: onları yardı. Ve her neyi yardıysa onu **أَفْراه** ve **فَرَّاه**; **عَدِي بن زيد العبادي** dedi ki:

فصافَ يُفَرِّي جِلْدَه عن سَراتِه،
يَبُذُّ الجِياد فارِهاً مُتتايِعا

Yani bu at, semizlikten altındakinden derisini yaracak gibi olur. **ابن عباس**’ın, رضي الله عنهما, hadisinde: **العُود** ile kesilmiş hayvan hakkında sorulduğu zaman dedi ki: “Her ne **الأَوْداج**’ı **أَفْرَى** eder, **مُثَرِّدٍ** olmaksızın”; yani onları yardı ve kesti, içindeki kanı çıkardı. Denir: **أَفْرَيت** elbiseyi ve **أَفْريت** **الحُلَّة**’yi, onları yardığın ve içindekini çıkardığın zaman. Şu hâlde **فَرَيت** dediğin zaman, **أَلف** olmaksızın, mânâsı şudur: şeyi takdir etmen ve onunla uğraşıp onu düzeltmen; meselâ **النَّعْل**’i ona göre kesip biçmen yahut **النِّطَع** yahut **القِرْبة** ve bunun benzeri. Denir: **فَرَيْت** **أَفْرِي** **فَرْياً**; ve yine **فَرَيْت** yeri, onu yürüyüp katettiğin ve kestiğin zaman. Dedi ki: Amma **أَفْريْت** **إِفْراء** ise, fesat yönüyle parçalamadandır. **الأَصمعي**: **أَفْرَى** deriyi, onu parçalayıp yırttığı ve bozduğu zaman; onu **يُفْرِيه** **إِفْراء** ile. Ve **فَرَى** **الأَدِيم**’i **يَفْرِيه** **فَرْياً**; ve **فَرَى** **المَزادة**’yi **يَفْرِيها**: onu diktiği ve düzelttiği zaman.

Ve **المَفْرِيَّةُ**: yapılmış, düzeltilmiş **المَزادة**. Ve falandan elbisesi **تَفَرَّى**: yarıldığı zaman. **الليث** dedi: **المَزادة**’nin dikişi **تَفَرَّى**: yarıldığı zaman. **ابن سيده** dedi: **ابن الأَعرابي**’nin tek başına “**فَرى** onun **أَوْداج**’ını ve **أَفْراها**: onları kesti” dediğini nakletti. Dedi ki: Dil ehlinin sağlamları “**فَرَى** bozmaya, **أَفْرَى** düzeltmeye; ikisinin mânâsı da yarmadır” derler. Ve denildi ki: **أَفراه** onu yardı, bozdu ve kesti; şu hâlde onu takdir edip düzeltmek için kestiğini kastettiğin zaman **فَراه** **فَرْياً** dersin. **الجوهري**: Ve **أَفْرَيت** **الأَوْداج**’ı: onları kestim; ve **ابن بري** bir recez söyleyenden şu beyti okudu:

إِذا انْتَحَى بِنابِه الهَذْهاذِ،
فَرَى عُروقَ الوَدَجِ الغَواذِي

**الجوهري**: **فَرَيْت** şeyi **أَفْرِيه** **فرياً**: onu düzeltmek için kestim. Ve **فريت** **المَزادة**’yi: onu eskittim ve yaptım; ve dedi ki:

شَلَّتْ يَدا فارِيةٍ فَرَتْها
(* sözü: «شلت يدا إلخ»; **الصاغاني** bu inşadın bozukluğunu **صغر** maddesinde açıkladı; şöyle dedi: birinci mısradan sonra:
وعميت عين التي أرتها * أساءت الخرز وأنجلتها
أعارت الاشفى وقدرتها * مسك شبوب ... إلخ
ve **الساقي**’yi **النازع** ile değiştirdi.)
مَسْكَ شَبُوبٍ ثُمَّ وَفَّرَتْها،
لو كانتِ الساقِيَ أَصْغَرَتْها

Onun sözü: **فَرَتْها** yani onu yaptı. **الجوهري** **الكسائي**’den nakletti: **أَفْرَيْت** **الأَديم**’i, bozma yönüyle kestim; ve **فَرَيْته** onu düzeltme yönüyle kestim. Başkası: **أَفْرَيت** şeyi, onu yardım da o **انْفَرى** ve **تَفَرَّى**; yani yarıldı. Denir: gece sabahından **تَفَرَّى**; ve kurt koyunun karnını **أَفْرَى** etti; ve yarayı **أَفْرَى** eder, onu **يُفْرِيه**: onu yardığı zaman. Ve **جِلْد فَرِيٌّ**: yarılmış; ve yine **الفَرِيَّة**; ve denildi ki: **الفَريَّة** geniş tulumlardandır. Ve **دلْو فَرِيٌّ**: büyük geniş; sanki yarılmış gibi. Ve **زهير**’in sözü:

ولأَنْتَ تَفْرِي ما خَلَقْتَ، وَبَعْـ
ـضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثُم لا يَفْرِي

Mânâsı: azmettiğini yürütür ve onu takdir edersin; o bir meseldir. Ve yiğide denir: “Hiç kimse onun **فَرِيَّه**’ini **يَفْرِي** etmez”, şeddeli olarak. **ابن سيده** dedi: Bu, **أَبي عبيد**’in rivayetidir. Başkası dedi: “Onun **فَرْيَه**’ini **يَفْرِي** etmez”, hafifletmeyle; şeddeli yapan yanılır. **التهذيب**: Ve denir, bir adam işte keskin, güçlü olduğu zaman: “Onu **الفَرا**’yı **يَفْرِي** eder hâlde bıraktım (* sözü: «تركته يفري الفرا»; asıl ve tekmilede böyle ضبط edildi ve orada **الفراء**’ya nispet edildi; buna göre onda iki lehçe vardır). ve keser”; ve Araplar der ki: “Onu **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder hâlde bıraktım”; bir işi yahut sulamayı yaptığı ve güzel yaptığı zaman. Ve Peygamber, صلى الله عليه وسلم, **عمر** hakkında, رضي الله عنه, dedi ki,

Onu rüyasında, bir kuyudan bir **غَرْب** ile çekip çıkarırken gördü: “Ben, onun **فَرِيَّه**’sini **يَفْرِي** eden bir **عَبْقَرِيّاً** görmedim” dedi; Ebû Ubeyd dedi ki: Bu, senin “onun işini yapar, sözünü söyler ve kesişini keser” demen gibidir; dedi ki: Ferrâ bize, Zürâre b. Sa‘b’dan, **العامِرِيَّةَ**’ye hitap ederken şu beyti okuttu:

قد أَطْعَمَتْني دَقَلاً حَوْلِيّا
مُسَوِّساً مُدَوِّداً حَجْرِيَّا،
قد كنتِ تَفْرِينَ به الفَرِيَّا

Yani: onda sözü çoğaltır ve onu büyütürdün. Denir ki: Falan **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder; işi(nde) hayret verici şeyler getirir ise. Ve **يَفْرِي فَرْيَه** diye rivayet edildi; **الراء**’ın sükûnuyla ve hafifletmeyle. Halîl’den, ağırlaştırmayı inkâr ettiği ve söyleyenini hatalı saydığı nakledildi. **الفَرْي**’nin aslı: kesmedir. Araplar der ki: Onu **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder halde bıraktım; yani işi yaptı da onu güzel yaptı. Hassân hadîsinde: “Onları, derinin kesilişi gibi mutlaka keseceğim”; yani onları hicivle parçalayacağım, tıpkı derinin parçalandığı gibi; bununla öldürmede mübalağaya da kinaye edilir. Ondandır: Mûte gazvesi hadîsi: “Rûmî, Müslümanlara **يَفْرِي** ediyordu”; yani eziyet ve öldürmede mübalağa ediyordu. Vahşî hadîsi: “Hamza’yı, insanları **فَرْياً** **يَفْرِي** ederken gördüm”; yani Uhud günü.

Ve yer, pınarlarla **تَفَرَّت**: fışkırdı. Züheyr dedi ki:

غِماراً تُفَرَّى بالسِّلاحِ وبالدَّمِ

Ve adamı **أَفْرَى** etti: onu kınadı.

Ve **الفِرْيةُ**: yalandır. **فَرَى** bir yalanı **فَرْياً** (söyledi) ve onu **افْتَراه**: onu uydurdu. Ve (bir kimse) **فَرِيٌّ** ve **مِفْرًى** (olur); ve o, **الفِرْية** bakımından elbette çirkindir; Lihyânî’den. Leys: Denir ki: Falan, yalanı **يَفْريه** olarak **فَرَى** etti; onu uydurduğu zaman; ve **الفِرْية** yalandandır. Başkası dedi ki: Yalanı **يَفْترِيه** olarak **افْتَرَى** etti: onu uydurdu. Aziz tenzilde: “Yoksa onu **افْتَراه** mı diyorlar”; yani onu uydurdu. Ve falan, şunu bunu **فَرَى** etti; onu yarattığı zaman; ve onu **افتراه**: onu uydurdu; ad ise **الفِرْيَة**’dir. Hadîste: “**الفِرَى**’nın en **أَفْرَى**’sı, kişinin iki gözüne, görmedikleri şeyi göstermesidir”; **الفِرَى**: **فِرْية**’nin çoğuludur ve o, yalan sözüdür; **أَفْرَى** ise ondan, üstünlük için **أَفْعَل**’dir; yani yalanların en yalancısı: “rüyada şöyle şöyle gördüm” demesidir; hâlbuki hiçbir şey görmemiştir; çünkü bu, Allah Teâlâ’ya karşı bir yalandır; zira rüya meleğini gönderip ona rüyayı gösteren O’dur. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Allah’a karşı **الفِرْية**’yi büyüttü”; yani yalanı. Kadınların biatı hadîsinde: “Ve uyduracakları bir iftira ile gelmezler”; bu, yalandan **افتعال** babındandır.

Ebû Zeyd: Şimşek **فَرَى** eder, **يَفْرِي فَرْياً**; bu, onun parıldaması ve gökte devam etmesidir.

Ve **الفَرِيُّ**: büyük iştir. Aziz tenzilde, Meryem kıssasında: “Andolsun, **فَرِيّاً** bir şey getirdin”; Ferrâ dedi ki: **الفَرِيُّ** büyük iştir; yani büyük bir şey getirdin. Ve denildi ki: “**فَرِيّاً** bir şey getirdin”; yani yapılmış, uydurulmuş bir şey (getirdin). Ve falan **الفَرِيَّ**’yi **يَفْرِي** eder; işi(nde) hayret verici şeyler getirir ise. Ve ben **فَرِيتُ**: şaşırdım ve bocaladım; A‘lem el-Hüzelî dedi ki:

وفَرِيتُ مِنْ جَزَعٍ فلا
أَرْمِي ، ولا وَدّعْتُ صاحِبْ

Ebû Ubeyd: Adam **فَرِيَ** eder; kesre ile; **يَفْرَى فَرًى**; maksûr; şaşırıp hayrete düşüp bocaladığı zaman. Asma‘î dedi ki: **فَرِيَ يَفْرى**; baktı da ne yapacağını bilmediği zaman. Ve **الفَرْية**: gürültüdür. Ve **فَرْوة** ve **فَرْوان**: iki isimdir.

مقايîsü’l-luğa:
(**فري**) **الفاء** ve **الراء** ve illetli harf; bâbın çoğunluğu “şeyin kesilmesi”dir; sonra ondan ona yakın olan şeyler dallandırılır: bundan: **فَرَيْتُ الشيء أفرِيه فرياً**; bu, onu ıslah için kesmendir. İbnü’s-Sikkît dedi: **فَرَى**; diktiği zaman. Ve **أفريتُه**; onu bozmak için kestiğin zaman([44]). **الفَرْي** hakkında dedi:
ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعـ *** ـضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي([45])
Ve bâbdan: “Falan **يَفْري الفريَّ**”; acayip şeyler getirir olduğu zaman; sanki şeyi acayip bir kesişle kesiyor gibidir. Dedi:
* قد كنتِ تَفرِينَ به الفَريَّا([46]) *
Yani: onda sözü çoğaltıyor ve onu büyütüyordun. Ve denir: Falan **فَرَى** bir yalanı, **يَفرِيه**; onu uydurduğu zaman. Ve yer **تفرَّتِ** gözelerle: fışkırdı. Ve **الفَرَى**: korkak([47]); böyle adlandırıldı, çünkü atılmaktan **فُرِي** edildi; yani kesildi. Ve **الفَرَى** ayrıca: **الفَرِيّ** gibidir; o da acayiptir. Ve **الفَرَى**: şaşırtma ve hayret; **فَرِيَ يَفْرَى فرَىً** denir. Şair([48]) dedi:
وفَرِيتُ من فَزَعٍ فلا *** أَرمِي وقد ودَّعْت صاحبْ([49])
Ve bâbdan, giyilen **الفَرْوة**. Bir kavim dedi: ancak başka bir kıyastan adlandırıldı; o da örtmedir; bu yüzden başın **فَرْوةُ الرّأس**’ı adlandırıldı; o, onun derisidir. Ve ondan **الفَرْوة**; o da zenginlik ve servettir. Ve **الفَروةُ**: kuruduğu zaman bir araya toplanmış her bitki. Ve hadiste: “**أنَّ الخَضِر جَلَسَ على فَرْوةٍ من الأرض فاخضرَّت**.” Eğer bu sahihse, bâb iki kıyas üzerinedir: biri kesme, diğeri kalın bir şeyle örtme ve örtünmedir.
Hemzeli olana gelince, bu kıyastan değildir ve başkası ona kıyas edilmez; o **الفَرَأ**’dır: yaban eşeği. Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem Ebû Süfyân’a dedi: “**كلُّ الصَّيد في جوف الفَرَأ**.” Şair([50]) dedi:
* بِضربٍ كآذانِ الفِراء([51]) *

el-Kâmûsü’l-muhît:
**فَراهُ يَفْرِيهِ**: onu, bozuk veya sağlam olarak yardı; **كَفَرَّاهُ** ve **أفْراهُ** gibi. Ve yalanı: onu uydurdu; **كافْتَرَاهُ** gibi.
Ve **المَزَادَةَ**: onu yaptı ve imal etti. Ve yeri: onu katetti ve kesti. Ve **كَرَضِيَ فَرًى**: şaşırdı ve hayrete düştü.
Ve **أفْرَاهُ**: onu ıslah etti; yahut onun ıslahını emretti. Ve falanı: onu kınadı. Ve **الفَرْيَةُ**: gürültü. Ve kesre ile: yalan. Ve **كغَنِيٍّ**: uydurulmuş yapılmış iş; yahut büyük; ve kovaların genişi; **كالفَرِيَّةِ** gibi; ve sağılırkenki süt.
Ve **تَفَرَّى**: yarıldı. Ve göz: fışkırdı. Ve **فُرَيَّةُ بنُ ماطِلٍ**; **كسُمَيَّةَ**: tâbiîdir. Ve o **يَفْرِي الفَرِيَّ**; **كَغَنِيٍّ**: işinde acayip şeyler getirir.

Tâcü’l-arûs:
(**ى فراه يفريه**) **فريا**: (onu yardı) (yarma olarak) (bozuk veya sağlam olarak; **كفراه** gibi) şeddeli; ve (**وأفراه**). Ve **الصحاح**’ta: **فريت الشئ أفريه فريا**: onu kestim; onu ıslah etmedim. Ve **المحكم**’de: **فرى الشى فريا وفراه**: onu yardı ve bozdu. Ve Ezherî dedi: **الافراء** bozukluk yönü üzere yarmadır. Ve Asma‘î dedi: **أفرى الجلد**: onu parçaladı, yırttı ve bozdu; **يفريه افراء**. Ve **الاساس**’ta: “**قد أفريت وما فريت**” denir; yani bozdun ve ıslah etmedin. Bunun benzerini Cevherî de Kisâî’den nakletti. Sanki musannif iki sözü birleştirdi; fakat İbn Sîde dedi: dil imamlarından sağlam olanlar derler ki: **فرى** bozmak içindir, **أفرى** ıslah içindir; ikisinin manası da yarmadır. Şairin sözü: **ولأنت تفرى ماخلقت وبعض القوم يخلق ثم لا يفرى**; manası: azmettiğin ve takdir ettiğin şeyi yerine getirirsin; ve bu, bir meseldir. Ve (**و**) **فرى** (yalanı uydurdu); Leys’ten. (**كافتراه**) gibi. Ve **الصحاح**’ta: “Falan **فرى** bir yalan; onu yarattı.” Ve **وافتراه**: onu uydurdu. Râgıb dedi: Kur’ân’da **الافتراء** yalan, zulüm ve şirkte kullanıldı; şu sözü gibi: “**ومن يشرك بالله فقد افترى اثما عظيما**”; “**انظر كيف يفترون على الله الكذب**”; “**ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب**”. Ve (**و**) **فرى** (**المزادة**) **فريا**: onu yaptı ve imal etti. Cevherî, Sarihü’r-rükkâbân’a ait olarak şu beyti şâhid getirdi:
شلت يدا فارية فرتها * مسك شبوب ثم وفرتها * لو كانت الساقى أصغرتها
Ve (**و**) **فرى** (yeri) **فريا**: onu dolaştı ve katetti; Cevherî nakletti; bu mecazdır. Ve (**و**) adam **فرى** (**كرضى فرى**) fetha ile, maksûr: şaşırdı, hayrete düştü; Cevherî nakletti. Asma‘î dedi: **فرى يفرى**; baktığı zaman ve ne yapacağını bilmediği zaman; Ezherî nakletti. İbn Sîde, Ebû’l-‘İlm el-Hüzelî’ye ait olarak şu beyti şâhid getirdi:
وفريت من فزع فلا * أرمى ولا ودعت صاحب
Ve (**وأفراه أصلحه أو أمر صلاحه**) sanki ona isabet eden âfeti, **الفلفرى**’yı ve bozukluğu ondan kaldırdı; İbn Sîde nakletti; ve daha önce Kisâî ve Asma‘î’den buna muhalif olan geçti. Ve (**و**) **أفرى** (falanı: onu kınadı); İbn Sîde nakletti. Ve (**والفرية**) fetha ile: gürültü; İbn Sîde’den. Ve (**و**) **الفرية** (kesre ile: yalan); o, **الافتراء**’dan bir isimdir; cem‘i **فرى**; **كسدره وسدر**. Ve (**و**) **الفرى** (**كغنى**) uydurulmuş yapılmış iş; yahut büyük; ikisini Cevherî nakletti; yahut acayip; Râgıb nakletti; ve bunların hepsiyle şu söz tefsir edildi: **لقد جئت شيأ فريا**. Ve (**و**) **الفرى**: geniş, büyük (**من الدلاء**); sanki yarılmıştır. (**كالفريه**) **كغينية**. Ve (**و**) **الفرى**: sağılırkenki süt; ve (**وتعرى**) deri: yarıldı; o, **أفرى**’nın mutâva‘ıdır. Ve ondan: “gece sabahından **تفتري** eder”; bu mecazdır. Ve (**و**) mecazdan: **تفرت** (göz); ve yine yer göz ile; **الصحاح** ve **الاساس**’ın nassı üzere; yani (fışkırdı). **فرية بن ماطلل** (**كسمية**): sanki sararmış; **فريه**. (Tâbiî): Ömer radıyallahu teâlâ anh’dan rivayet etti; onun bir zikri vardır. Ve (**و**) denir: (**هو يفرى الفرى كغنى**) yani (işinde acayip şeyler getirir) yahut sulamasında; bu, Ebû Ubeyde’nin rivayetidir. Halîl onu “**تركته يفرى فريه**” fetha ve tahfîf ile rivayet etti; ve şeddeli söylemenin hata olduğunu söylerdi. Ve hadiste: “**فلم أر عبقريا يفرى فريه**”; iki vecihle rivayet edildi. Ebû Ubeyd dedi ve Ferrâ’nın bize inşâd ettiği şu beyti okudu:
قد أطعمتني وقلا حوليا * قد كنت تفرين به الفريا
Yani: onda sözü çoğaltıyor ve onu büyütüyordun. Ve “üzerine istidrâk edilenlerden”: **نفرى** derisi: yarıldı. Ve **أفرى الاوداج بالسيف**: onları kılıçla yardı. İbnü’l-A‘râbî yalnız başına hikâye etti: **فراها**. Ve **جلد قرى** (**كغنى**) yarılmıştır; ve yine **الفرية**. Ve adam **فرى** (**كغنى**) ve **مفرى** (**كمنبر**) uydurulmuş; Lihyânî’den. Ve **الفريهة**: büyük iş. Ve hadiste: “**من أفرى الفرى أفرى**”; tafdîl ismi, **فرى يفرى**’dan. Ve **الفرى**: **فرية**’nin cem‘i; yani yalanların en yalanı. Ve derler: **الفرى الفرى** (**كغنى**) ikisinde; yani acele; Sağânî nakletti. Ve **أفرى الجلة**: onu yardı ve içindekini çıkardı. Ve **المفرية**: yapılmış, ıslah edilmiş **المزادة**. Ve **أفرى الجرح**: iyileşti. Ve şimşek **يفرى فريا**: onun parıltısı ve gökte devamıdır. Ve **فراه يفريه**: onu hicivle kesti; ve onunla öldürmede mübalağaya kinaye yapılabilir. Ve **فريان** (damma ile ve şeddeli **الراء**’ın kesriyle): Mağrib’de bir belde yahut ondan bir kabile; Abdullah b. Ahmed b. Abdullah b. Abdurrahman el-Lahmî et-Tûnusî el-Mâlikî; 813 yılında öldü. Ve amcaoğlu Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Abdurrahman el-Firyânî; 780 yılında doğdu; ve Tunus’ta Mağrib müsnidi Ebû’l-Hasen el-Batrânî’den semâ etti. Ve **فريان** kesre ile: Ebû Bekir Muhammed b. Abd b. Hâlid b. **فريان** en-Naha‘î el-Belhî el-Firyânî’nin dedesi; sika; Bağdat’ta Kuteybe b. Saîd ve başkalarından hadis rivayet etti. Ve **الفرا**: korkak; ve ayrıca: acayip.
