# فر (ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الراء والفاء
رف ، فر .
رف : قال اللَّيْثُ : الرَّفّ : رَفّ البَيْت .
والجميع : الرُّفُوف .
قال : والرَّفْرَفة : تَحْريك الطّائر جَنَاحَيْه وهو في الهَواء ، فلا يَبْرح مكانَه .
قال : والرَّفِيف ، والوَرِيف ، لُغتان .
يُقال للنَّبَات الذي يَهْتَزّ خُضْرةً وتَلأْلُؤاً : قد رَفّ رَفِيفاً .
وفي حديث أبي هُريرة أنّه سُئل عن القُبلة للصَّائم ، فقال : إنّي لأَرُفّ شَفَتَيْها وأنَا صائِم .
قال أبو عُبيد : قوله : ( أَرُفّ ) ، الرَّفّ ، مثل المصّ والترشُّف ونحوه .
يقال منه : رَفَفْت أَرُفّ رَفّاً .
وأمّا رَفَّ يَرِف ، بالكسر ، فهو مِن غَير هذا .
يقال : رَفّ الشيءُ يَرِفّ رَفّاً ورَفِيفاً ، إذا بَرق لونُه وتَلأْلأ ؛ وقال الأَعْشى يذكر ثَغْر امرأة :
ومَهاً تَرِفّ غُرُوبُه
تَسْقِي المتيَّمَ ذا الحَرَارَه
أبو حاتم ، عن الأَصمعيّ : هو يَحُفّ له ويَرُفّ : أي هو يَقوم له ويَقْعد ، ويَنْصح ويُشْفق ، أراد ب ( يَحُفه ) ، تَسمع له حَفِيفاً .
وشَجَرٌ يَرِفّ : إذا كان له كالاهْتزاز من النَّضارة .
ويقال : وَرَف يَرِف وَرِيفاً ، لُغتان بمعنًى واحد .
قال أبو عليّ الحسن : هو يَحُفّنا ويَرُفّنا ، إذا كان يَطُوف بنا ويُزَيِّن أَمْرنَا .
وقال ابن الأَنباري : ذَهب من كان يَحُفّنا ويَرُفّنا ، أي يُؤْوينا ويُطْعِمنا .
ثعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ : يُقَالُ : رَفّ يَرِفّ ، إذا أَكل .
ورَفّ يَرِفّ ، إذا بَرَق .
ووَرَف يَرِف ، إِذا اتّسع .
وقال الليث : الرَّفْراف : الظّلِيم يُرَفْرِفُ بجناحَيْه ثم يَعْدُو .
والرَّفْرَف : كِسْر الخِبَاء ونحوه .
وهو أيضاً خِرْقة تُخاط في أَسفل الفُسطاط ؛ وقال الله عزّ وجَلّ : ( تُكَذِّبَانِ مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ ) ( الرحمن : 76 ) .
قال الفراء : ذكروا أنّها رِياضُ الجنَّة .
وقال بعضهم : هي المَجالس .
قال أبو عُبيدةَ : الرَّفرف : الفُرش والبُسط .
وجَمْعُه : رَفارِف .
وقال قتادة : الرفرف : المَجالِس .
وقيل : هي فُضول الفُرش .
وقيل : الرَّفْرَف : الوَسَائِد .
وفي حديث وفاة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يَرْويه أَنس : فرُفِعَ الرّفْرَفُ فرأينا وَجْهه كأنّه وَرَقَة تُخَشْخِش .
قال ابن الأعرابي : الرَّفرف ، هنا : طَرَف الفُسْطاط .
قال : والرفرف ، في حديث المِعراج : البِساط .
والرَّفرف ، في غير هذا : الرّفُّ يُجْعل عليه طَرَائفُ البَيْت .
قال : والرَّفْرَف : الرَّوْشَن .
قال : والرَّفَّة : الأكْلة المُحْكَمة .
وقد رَفّ يَرِفّ .
والرَّفّة : الاخْتِلاجة .
يقال منه : رَفّ يَرفّ ، ويَرُف ؛ وأَنْشد :
لم أَدْر إلاّ الظَّنّ ظَنّ الغَائِب
أبِك أم بالغَيْبِ رَفُّ حاجِبِي
قال : والرَّفّة : المَصَّة . والرَّفَّة : البَرْقَة .
قال الفَرّاء : هذا رَفٌّ مِن النَّاس .
أبو عُبيد ، عن الفراء : هذا رَفٌّ من الضَّأن ، أَي جماعةٌ منها .
ورَفْرفُ الدِّرْع : ما فَضَل من ذَيْلها .
ورَفْرف الأيكة : ما تَهدّل من غُصُونها ؛ وقال المُعطَّل الهُذلي يَصف الأَسَدَ :
له أَيْكَةٌ لا يَأْمَن الناسُ غَيْبها
حَمَى رَفْرَفاً منها سِبَاطاً وخِرْوَعَا
وقال اللَّيث : الرَّفْرَفُ : ضَرْبٌ من السَّمك .
وقال الأَصمعيّ في قوله : حَمَى رَفْرفاً قال : الرَّفْرف : شَجَرٌ مُسْتَرْسِلٌ يَنْبُت باليَمن .
عمرو ، عن أبيه : الرَّفيف : الرَّوْشَن .
شَمِر : ذكر حديثاً ، قال : أتيتُ عثمان وهو نازلٌ بالأبطح ، فإذا فُسْطاطٌ مَضْروبٌ ، وإِذا سَيْفٌ مُعَلَّق في رَفِيف الفُسْطاط .
وقال شَمر ، رفيفه : سَقْفُه .
وقال في قول الأَعشى : بالشام ذات الرَّفيف ، أَراد : البساتين التي تَرِفّ بنَضَارتِها واهتزازها .
قيل : ذات الرَّفيف : سُفُن كان يُعْبَر عليها ، وهو أن تُشَدّ سَفِينَتان أو ثلاث لِلْمَلك .
قال : وكُلّ مُسْتَرِقّ من الرَّمل : رَفٌّ .
وفي حديث أم زَرْع : زَوْجي إن أَكَل رَفّ ، بالراء في بَعض الرِّوايات .
قال أبو بكر : قال أحمد بن عُبَيد : الرَّفّ : الإكثار من الأكْل .
وقال أبو العبّاس : رَفّ يَرِفّ ، إذا أَكَل .
ورَفّ يَرِفّ ، إِذا بَرَق .
ووَرَف يَرِف ، إذا اتَّسَع .
فر : قال الفَرّاء : فَرّ فلانٌ يَفِرّ فِرَاراً ، إذا هَرَب .
وأَفْرَرْتُه أُفِرّه إِفْرَاراً ، إذا عَملت ما يَفِرّ منه .
ورَجُلٌ فَرُورٌ ، وفَرُورَةٌ ، وفَرَّار ، غَيرُ كَرَّار .
وفي حديث سُراقة بن مالك حين نظر إلى النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وإِلى أَبي بكر مهاجِرَيْن إلى المدينة فمرَّا به ، فقال : هذا فَرُّ قُريش ، ألا أَرُد على قُريش فَرَّها ؟
قال أبو عُبيد : قولُه : فَرّ قريش ، يريد : الفارِّين من قُرَيش .
يُقال منه : رَجُلٌ فَرٌّ ، ورَجُلان فَرٌّ ، ورجَال فَرٌّ ، لا يُثَنّى ولا يُجْمع ؛ قال أبو ذُؤَيْب :
فَرمى ليُنْفِذَ فَرَّها فَهَوَى له
سَهْمٌ فأَنفذ طُرَّتَيْه المِنْزَعُ
يصف صائداً أَرسل على ثَوْر وَحْشيّ كِلاَبَه ، فحمل الثَّوْرُ عليها ففَرّت منه ، فرماه الصائدُ بِسَهْم فأَنْفَذ طُرَّتَي جَنْبَيْه .
وأمّا : فَرّ يَفُرّ ، بالضم ، فإن اللَّيث وغيره قالوا : فَرَرْتُ عن أَسنان الدّابة أفرّ عنها فَرّاً ، إذا كَشَف عنها لِيَنْظُر إليها .
وافْتَرّ عن ثَغْره ، إذا كَشَرَ ضَاِحكاً .
ومنه الحديثُ في صِفة النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ويَفْتَرّ عن مِثل حَبِّ الغمام ، أي يَكْشِر إذا تَبَسّم من غير قَهْقهة . وأراد بحب الغمام : البَرَدَ ، شَبَّه بياض أَسْنانه به .
ويُقال : فُرَّ فلاناً عمّا في نَفْسه ، أي اسْتَنْطِقْه ليدُلّ بنُطْقه على ما في نَفْسه .
ومنه قول عُمر لابن عبّاس : وقد كان يَبْلُغني عنك أشياء كرهتُ أن أَفُرّك عنها ، أَي أَكْشف سِتْرها عنك .
وفي حديث عديّ بن هاشم : أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال له : ما يُفِرّك عن الإسلام إلا أن يُقال : لا إله إلاّ الله .
قال أبو عُبيد : يقال : أَفْرَرْت الرَّجُل إفْرَاراً ، إذا فَعَلت به فِعلاً يَفِرّ منه .
ويقال : هو فُرّةً قَومه ، أي خِيَارهم .
وهذا فُرّة مالي ، أي خِيرَتُه .
أبو عُبيد ، عن اليزيديّ : أَفْرَرْت رَأْسَه بالسَّيّف ، وأَفريت ، إذا شَقَقته .
قاله أبو زيد ، وقال : أَفْرَرْت رَأْسَه بالسيف ، إذا فَلَقته .
أبو عُبيد : الفَرِير : ولد البَقَرة .
ويقال له : فُرارٌ .
قال : ومن أمثالهم : نَزْوُ الفُرار اسْتَجْهل الفُرَارا .
قال أبو عُبَيد : قال المؤرِّج : هو وَلَد البقرة الوحشيّة ، يقال له : فُرار ، وفَرِير ، مثل : طُوال وطَوِيل .
فإذا شَبّ وقوي أَخذ في النّزوان . فمتى ما رآه غيرُه نَزَى لِنَزْوه . يُضْرب مثلاً لمن تُتَّقَى مُصَاحَبَتُه . يقول : إنك إذا صاحَبته فَعَلت مِثْلَه .
وقال غيرُه ، فَرِير ، للواحد ؛ وجمعه : فُرَار .
ورَوى أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابي : قال : إذا فُطِم الجمل وسَمِن قيل له : فَرِير ، وفُرَار ، وفُرارة ، وفُرْفُر ، وفُرْفور ، وفُرافر .
قال : والفُرار ، يكون للجماعة والواحد .
قال : وفَرْفر الرجل ، إذا اسْتعجل بالحَمَاقة .
وفَرْفر ، إذا أَوْقَد بالفَرْفَار .
وقال : هي شَجرة صَبُور على النّار .
قال : وفَرْفَر ، إِذا عَمِل الفَرْفار ، وهو مَرْكب من مَراكب النِّساء والرِّعاء ، شِبْه الحِوَيّة والسَّوِيّة .
قال : وفَرْفر ، إِذا شَقَّق الزِّقَاقَ وغيرها .
وفي حديث عَون أنه قال : ما رأيت أحداً يُفَرْفر الدُّنْيا فَرْفرة هذا الأعرج . يَعْني أبا حازم ، أي يذمّها ويُمَزِّقها بالذَّمّ لها .
والذِّئب يُفَرْفر الشاة ، أي يُمَزِّقها .
وأَخبرني المُنذري ، عن الطُّوسيّ ، عن أحمد بن الحارث الخَرَّاز ، أنه قال : قال ابن الأعرابي : فُرَار ، جمع فُرارة ، وهي الخِرْفان .
قال : والفَرِير : ولدُ البَقرة .
قال : وأنشدنا :
يَمْشي بنو عَلْكم جَزْلَى وإخْوَتُهم
عليكُمُ مِثْل فَحْلِ الضَّأْن فُرْفُورُ
قال : أَراد : فُرار ، فقال : فُرفُور .
ابن بُزُرْجَ : الفُرار : البَهْم الكبار ، واحدها : فُرْفُور .
شَمِر : قال أبو رِبْعيّ ، والكِلاَبيّ : يقال : هذا فُرّ بَنِي فلان ، وهو وَجْههم وخيارهم الذي يَفْتَرُّون عنه ؛ قال الكُمَيت :
ويَفْتَرّ منك عن الوَاضِحَاتِ
إذا غَيْرُك القَلَحُ الأَثْعَلُ
ومن أمثالهم : إن الجَواد عَيْنُه فُرَارُه .
ويُقال : الْخَبِيثُ عَيْنه فُرارُه .
يقول : تَعرف الجَودة في عَيْنه كما تعرف سن الدابة إذا فررتها ، وكذلك تَعرف الخُبْث في عَيْنه إذا أَبْصَرْته .
وقال اللَّيث : الفَرْفَرة : الطَّيْش والخِفّة .
ورَجُلٌ فَرْفَارٌ ، وامْرأة فَرْفَارة .
أبو عُبيد ، عن الأَصمعي ، يُقال : الناسُ في أُفُرَّةٍ ، يعني الاخْتلاط .
وقال الفراء : أُفُرَّة الصَّيْف : أَوّله .
وقال اللَّيث : ما زال فلان في أُفُرَّة شَرّ مِن فُلان .
الحرّانيّ ، عن ابن السِّكِّيت ، عن الفَرّاء ، يقال : أتانا فلانٌ في أُفُرَّة الحَرّ ، أي أَوّله .
ويُقال : بل في شِدَّته .
ومنهم من يقول : في فُرّة الحَرّ .
ومنهم من يقول : في أُفُرّة الحَرّ ، بفتح الأَلف .
قال : وحكى الكسائي أن منهم من يجعل الألف عَيْناً فيقول : في عَفُرّة الحَرّ ، وعُفُرّة الحَرّ .
قلت : أُفُرّة عندي من باب : أَفَر يَأفِر ، والألف أصليّة ، على فُعلة ، مثل : الخُضُلّة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الفَرْفَرة : العَجَلة .
وقال أبو عمرو : الفَرِير : الحَمَل .
والفَرِير : أصل مَعْرفة الفَرس .
والفُرَّى : الكَتبية المُنْهَزمة ؛ وكذا الفُلَّى .
وقال ابن الأَعرابيّ : فر يَفِرّ ، إذا عَقَل بعد اسْتِرخاء .
وفَرّ الدَّابة يَفُرّه .
وقال ابن شُميل : الفُرْفُور ، العُصْفُور الصَّغِير ؛ وأَنْشد :
حجازيّة لم تَدْر ما طَعْم فُرْفُرٍ
ولم تَأتِ يوماً أهْلَها بِتُبُشِّرِ
قال : التُّبُشِّر : الصَّعْوَة .

##### Türkçe

باب **الراء** ve **الفاء**
**رف** ، **فر** .

**رف** : **اللَّيْثُ** dedi: **الرَّفّ**: **رَفّ البَيْت**.
Ve hepsi: **الرُّفُوف**.
Dedi: ve **الرَّفْرَفة**: kuşun iki kanadını, havada iken, hareket ettirmesidir; böylece yerinden ayrılmaz.
Dedi: ve **الرَّفِيف** ile **الوَرِيف**, iki lugattır.
Yeşillik ve parıltı ile sallanan bitkiye denir: “**رَفّ رَفِيفاً**.”
**أبي هُريرة** hadîsinde: oruçlu için öpme hakkında kendisine sorulduğu, bunun üzerine dediği (rivayet edilir): “Ben, oruçlu iken onun iki dudağını mutlaka **أَرُفّ** ederim.”
**أبو عُبيد** dedi: onun sözü: (**أَرُفّ**), **الرَّفّ**tir; emme, yudumlayıp içme ve benzeri gibidir.
Ondan denir: “**رَفَفْت أَرُفّ رَفّاً**.”
Ama “**رَفَّ يَرِف**”, kesre ile, bu (mânâ)dan değildir.
Denir: “**رَفّ** şey “**يَرِفّ رَفّاً ورَفِيفاً**”, rengi parladığı ve ışıldadığı zaman; ve **الأَعْشى** bir kadının dişlerini anarak dedi:
ومَهاً تَرِفّ غُرُوبُه
تَسْقِي المتيَّمَ ذا الحَرَارَه
**أبو حاتم**; **الأَصمعيّ**’den: “O, onun için **يَحُفّ** eder ve **يَرُفّ** eder”: yani onun için ayağa kalkar ve oturur; öğüt verir ve şefkat eder. (**يَحُفه**) ile muradı: onun için bir **حَفِيفاً** işitirsin.
Ve “**شَجَرٌ يَرِفّ**”: tazelikten bir sallanma gibi olduğu zaman.
Ve denir: “**وَرَف يَرِف وَرِيفاً**”, iki lugattır, tek bir mânâ ile.
**أبو عليّ الحسن** dedi: “O, bizi **يَحُفّ** eder ve bizi **يَرُفّ** eder”, etrafımızda dolaşıp işimizi süslediği zaman.
**ابن الأَنباري** dedi: “Bizi **يَحُفّ** eden ve bizi **يَرُفّ** eden kimse gitti”; yani bizi barındırır ve bizi doyururdu.
**ثعلب**; **ابن الأَعْرابيّ**’den: denir: “**رَفّ يَرِفّ**”, yediği zaman.
Ve “**رَفّ يَرِفّ**”, parladığı zaman.
Ve “**وَرَف يَرِف**”, genişlediği zaman.
**اللَّيث** dedi: **الرَّفْراف**: devekuşudur; iki kanadıyla **يُرَفْرِفُ** eder, sonra koşar.
Ve **الرَّفْرَف**: çadırın kırığı ve benzeri.
Ve o ayrıca, **الفُسطاط**’ın altına dikilen bir bez parçasıdır; ve Allah عزّ وجلّ dedi: (**تُكَذِّبَانِ مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ**) (**الرحمن**: 76).
**الفراء** dedi: onun cennet bahçeleri olduğunu zikrettiler.
Ve bazısı dedi: o, meclislerdir.
**أبو عُبيدةَ** dedi: **الرَّفرف**: döşekler ve yaygılardır.
Ve onun çoğulu: **رَفارِف**.
Ve **قتادة** dedi: **الرفرف**: meclislerdir.
Ve denildi: o, döşeklerin fazlalıklarıdır.
Ve denildi: **الرَّفْرَف**: yastıklardır.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) vefatı hadîsinde, **أَنس** rivayet eder: “**الرّفْرَفُ** kaldırıldı da yüzünü gördük; sanki hışırdayan bir yaprak gibiydi.”
**ابن الأعرابي** dedi: **الرَّفرف**, burada: **الفُسْطاط**’ın ucu.
Dedi: ve **الرفرف**, mi‘rac hadîsinde: yaygıdır.
Ve **الرَّفرف**, bunun dışında: evin nadir eşyalarının üzerine konulan **الرّفُّ**tur.
Dedi: ve **الرَّفْرَف**: **الرَّوْشَن**.
Dedi: ve **الرَّفَّة**: sağlam (iyi) bir lokmadır.
Ve “**رَفّ يَرِفّ**” olmuştur.
Ve **الرَّفّة**: seğirmedir.
Ondan denir: “**رَفّ يَرفّ**” ve “**يَرُف**”; ve inşad etti:
لم أَدْر إلاّ الظَّنّ ظَنّ الغَائِب
أبِك أم بالغَيْبِ رَفُّ حاجِبِي
Dedi: ve **الرَّفّة**: emiştir. Ve **الرَّفَّة**: parıltıdır.
**الفَرّاء** dedi: “Bu, insanlardan bir **رَفٌّ**dur.”
**أبو عُبيد**; **الفراء**’dan: “Bu, koyunlardan bir **رَفٌّ**dur”; yani onlardan bir topluluktur.
Ve zırhın **رَفْرفُ**’u: eteğinden artan şeydir.
Ve koruluğun **رَفْرفُ**’u: dallarından sarkan şeydir; ve **المُعطَّل الهُذلي** aslanı vasfederek dedi:
له أَيْكَةٌ لا يَأْمَن الناسُ غَيْبها
حَمَى رَفْرَفاً منها سِبَاطاً وخِرْوَعَا
**اللَّيث** dedi: **الرَّفْرَفُ**: balıktan bir türdür.
Ve **الأَصمعيّ**, onun sözü hakkında: “**حَمَى رَفْرفاً**” dedi: **الرَّفْرف**: Yemen’de biten, sarkık bir ağaçtır.
**عمرو**; babasından: **الرَّفيف**: **الرَّوْشَن**.
**شَمِر**: bir hadîs zikretti, dedi: “Osman’a geldim; o **الأبطح**’ta konaklamıştı; bir **فُسْطاطٌ** kurulmuştu; ve bir kılıç, **رَفِيف الفُسْطاط**’ta asılı idi.”
Ve **شَمر** dedi: onun **رفيفه**’si: onun tavanıdır.
Ve **الأَعْشى**’nın sözü hakkında: “**بالشام ذات الرَّفيف**”: muradı, tazeliği ve sallanmasıyla **تَرِفّ** eden bahçelerdir.
Denildi: **ذات الرَّفيف**: üzerinde geçilen gemilerdir; o da, hükümdar için iki yahut üç geminin bağlanmasıdır.
Dedi: ve kumdan her sızıcı (akıcı) olan: **رَفٌّ**dur.
**أم زَرْع** hadîsinde: “Kocam, yerse **رَفّ** eder”; bazı rivayetlerde **الراء** ile.
**أبو بكر** dedi: **أحمد بن عُبَيد** dedi: **الرَّفّ**: yemeyi çoğaltmaktır.
Ve **أبو العبّاس** dedi: “**رَفّ يَرِفّ**”, yediği zaman.
Ve “**رَفّ يَرِفّ**”, parladığı zaman.
Ve “**وَرَف يَرِف**”, genişlediği zaman.

**فر** : **الفَرّاء** dedi: “**فَرّ** falan kimse **يَفِرّ فِرَاراً**”, kaçtığı zaman.
Ve “**أَفْرَرْتُه أُفِرّه إِفْرَاراً**”, ondan kaçacağı şeyi yaptığın zaman.
Ve bir adam: **فَرُورٌ**, ve **فَرُورَةٌ**, ve **فَرَّار**; **كَرَّار** olmayan.
**سُراقة بن مالك** hadîsinde: Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) ve Ebû Bekir’e, Medine’ye hicret eden iki kişi olarak, baktığı zaman; ikisi onun yanından geçince dedi: “Bu, Kureyş’in **فَرُّ**’udur; Kureyş’e onun **فَرَّ**’ını geri çevirmeyeyim mi?”
**أبو عُبيد** dedi: onun sözü: “Kureyş’in **فَرّ**’u”, muradı: Kureyş’ten kaçanlardır.
Ondan denir: “bir adam **فَرٌّ**”, “iki adam **فَرٌّ**”, “adamlar **فَرٌّ**”; tesniye edilmez ve cem‘ edilmez; **أبو ذُؤَيْب** dedi:
فَرمى ليُنْفِذَ فَرَّها فَهَوَى له
سَهْمٌ فأَنفذ طُرَّتَيْه المِنْزَعُ
Vahşi bir boğaya köpeklerini salan bir avcıyı vasfeder: boğa onların üzerine yüklendi de ondan kaçtılar; avcı onu bir okla vurdu da iki böğrünün iki yanını delip geçti.
Ama “**فَرّ يَفُرّ**”, damme ile; **اللَّيث** ve başkaları dediler: “Binek hayvanının dişlerinden **فَرَرْتُ**; onlardan **أفرّ** ederim; **فَرّاً**”, onları açığa çıkarıp onlara bakmak için.
Ve “**وافْتَرّ** dişlerinden”, gülerken dişlerini gösterdiği zaman.
Ve ondan, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatı hakkında hadîs: “ve **يَفْتَرّ** ‘**حَبِّ الغمام**’ gibi (olan)dan”; yani kahkaha olmaksızın tebessüm ettiği zaman dişlerini gösterir. Ve **حب الغمام** ile muradı: doludur; dişlerinin beyazlığını ona benzetti.
Ve denir: “Falancayı, içindekinden dolayı **فُرَّ** et”; yani onu konuştur; konuşmasıyla içindekine delâlet etsin.
Ve ondan, Ömer’in İbn Abbâs’a sözü: “Hakkında bana bazı şeyler ulaşıyordu; onları senden dolayı **أَفُرّك** etmekten hoşlanmadım”; yani onların örtüsünü senden açmak.
Ve **عديّ بن هاشم** hadîsinde: Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ona dediği: “Seni İslâm’dan **يُفِرّك** eden, ancak ‘**لا إله إلاّ الله**’ denilmesidir.”
**أبو عُبيد** dedi: denir: “**أَفْرَرْت** adamı **إفْرَاراً**”, ondan kaçacağı bir fiili onunla yaptığın zaman.
Ve denir: “O, kavminin **فُرّةً**’sidir”; yani onların seçkinleridir.
Ve “Bu, malımın **فُرّة**’sidir”; yani onun seçilmişidir.
**أبو عُبيد**; **اليزيديّ**’den: “Kılıçla onun başını **أَفْرَرْتُ**” ve “**أَفريت**”, onu yardığın zaman.
Bunu **أبو زيد** söyledi; ve dedi: “Kılıçla onun başını **أَفْرَرْتُ**”, onu yardığın zaman.
**أبو عُبيد**: **الفَرِير**: ineğin yavrusudur.
Ve ona **فُرارٌ** denir.
Dedi: ve onların darb-ı mesellerinden: “**نَزْوُ الفُرار اسْتَجْهل الفُرَارا**.”
**أبو عُبَيد** dedi: **المؤرِّج** dedi: o, yaban ineğinin yavrusudur; ona **فُرار** ve **فَرِير** denir; “**طُوال**” ve “**طَوِيل**” gibi.
Büyüyüp güçlendiğinde sıçramaya başlar. Ne zaman ki başkası onu görse, onun sıçraması için sıçrar. Beraberliği sakınılan kimse için mesel olarak vurulur. Der ki: sen onunla arkadaşlık edersen, onun gibi yaparsın.
Ve başkası dedi: **فَرِير**, tekil içindir; onun çoğulu: **فُرَار**.
Ve **أبو العبّاس**, **ابن الأعرابي**’den rivayet etti: dedi: deve sütten kesilip semirdiği zaman ona denir: **فَرِير** ve **فُرَار** ve **فُرارة** ve **فُرْفُر** ve **فُرْفور** ve **فُرافر**.
Dedi: ve **الفُرار**, topluluk ve tekil için olur.
Dedi: ve “**فَرْفر** adam”, ahmaklıkla acele ettiği zaman.
Ve “**فَرْفر**”, **الفَرْفَار** ile ateş yaktığı zaman.
Dedi: o, ateşe dayanıklı bir ağaçtır.
Dedi: ve “**فَرْفَر**”, **الفَرْفار** yaptı; o, kadınların ve çobanların bineklerinden bir binektir; **الحِوَيّة** ve **السَّوِيّة** benzeri.
Dedi: ve “**فَرْفر**”, tulumları ve başkalarını parçaladığı zaman.
**عَون** hadîsinde: dedi: “Şu topalın dünyayı **يُفَرْفر** etmesi gibi **فَرْفرة** eden birini görmedim.” **أبا حازم**’i kastediyor; yani onu yerer ve onu yermekle onu parçalar.
Ve kurt, koyunu **يُفَرْفر** eder; yani onu parçalar.
Bana **المُنذري** haber verdi; **الطُّوسيّ**’den; **أحمد بن الحارث الخَرَّاز**’dan: dedi ki: **ابن الأعرابي** dedi: **فُرَار**, **فُرارة**’nın cem‘idir; o da kuzulardır.
Dedi: ve **الفَرِير**: ineğin yavrusudur.
Dedi: ve bize inşad etti:
يَمْشي بنو عَلْكم جَزْلَى وإخْوَتُهم
عليكُمُ مِثْل فَحْلِ الضَّأْن فُرْفُورُ
Dedi: muradı: **فُرار** idi; “**فُرفُور**” dedi.
**ابن بُزُرْجَ**: **الفُرار**: büyük kuzu/koyun yavruları; onun tekili: **فُرْفُور**.
**شَمِر**: **أبو رِبْعيّ** ve **الكِلاَبيّ** dedi: denir: “Bu, falan oğullarının **فُرّ**’udur”; o, onların yüzü ve seçkinidir; ondan **يَفْتَرُّون** ederler; **الكُمَيت** dedi:
ويَفْتَرّ منك عن الوَاضِحَاتِ
إذا غَيْرُك القَلَحُ الأَثْعَلُ
Ve onların darb-ı mesellerinden: “Cömertin gözü, onun **فُرَارُه**’dur.”
Ve denir: “Kötünün gözü, onun **فُرارُه**’dur.”
Der ki: binek hayvanının dişini **فررتها** ettiğin zaman nasıl tanırsan, gözünde iyiliği de öyle tanırsın; aynı şekilde, onu gördüğün zaman gözünde kötülüğü tanırsın.
**اللَّيث** dedi: **الفَرْفَرة**: sersemlik ve hafifliktir.
Ve bir adam: **فَرْفَارٌ**, ve bir kadın: **فَرْفَارة**.
**أبو عُبيد**; **الأَصمعي**’den: denir: “İnsanlar bir **أُفُرَّةٍ** içindedir”; yani karışıklık.
Ve **الفراء** dedi: **أُفُرَّة الصَّيْف**: onun başıdır.
Ve **اللَّيث** dedi: falan kimse, falandan daha kötü bir **أُفُرَّة** içinde olmaya devam etti.
**الحرّانيّ**; **ابن السِّكِّيت**’ten; **الفَرّاء**’dan: denir: “Falanca bize sıcağın **أُفُرَّة**’sinde geldi”; yani onun başında.
Ve denir: bilakis onun şiddetinde.
Ve onlardan kimisi der: sıcağın **فُرّة**’sinde.
Ve onlardan kimisi der: sıcağın **أُفُرّة**’sinde, elifi fetha ile.
Dedi: **الكسائي** hikâye etti ki onlardan kimisi elifi ayn yapar da der: sıcağın **عَفُرّة**’sinde; ve sıcağın **عُفُرّة**’sinde.
Ben dedim: **أُفُرّة** bence “**أَفَر يَأفِر**” babındandır; elif aslîdir; **فُعلة** üzere; “**الخُضُلّة**” gibi.
**ثعلب**; **ابن الأعرابي**’den: **الفَرْفَرة**: acele etmektir.
Ve **أبو عمرو** dedi: **الفَرِير**: kuzudur.
Ve **الفَرِير**: atı tanımanın aslıdır.
Ve **الفُرَّى**: yenilmiş (bozguna uğramış) taburdur; aynı şekilde **الفُلَّى**.
Ve **ابن الأَعرابيّ** dedi: “**فر يَفِرّ**”, gevşeklikten sonra aklettiği zaman.
Ve “**فَرّ** binek hayvanını **يَفُرّه**.”
Ve **ابن شُميل** dedi: **الفُرْفُور**: küçük serçedir; ve inşad etti:
حجازيّة لم تَدْر ما طَعْم فُرْفُرٍ
ولم تَأتِ يوماً أهْلَها بِتُبُشِّرِ
Dedi: **التُّبُشِّر**: **الصَّعْوَة**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(فق) الفاء والقاف في المضاعف يدلُّ على تفتُّح واختلاطٍ في الأمر. يقال: انفَقّ الشَّيءُ، إذا انفرَجَ. ويقولون: رجلٌ فَقْفَاقٌ، أي أحمق مُخلِّطٌ في كلامه. ويقال فَقَاقٌ أيضاً([1]) .
(فك) الفاء والكاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تفتُّح وانفراج. من ذلك فَكَاك الرَّهْن، وهو فَتْحُه من الانغلاق. وحكى الكسائي: الفِكَاك بالكسر. ويقال: فَكَكْتُ الشَّيءَ أفكُّه فكّاً. وسقط فلانٌ وانفكَّت قدمُه، أي انفرجت. وقولهم: لا ينفكُّ يفعل ذلك، بمعنى لا يزال. والمعنى هو وذلك الفعلُ لا يفترقان. فالقياس فيه صحيح. والفكُّ([2]) : انفراج المَنْكِبِ عن مَفْصِله ضَعْفا.
ومما هو من الباب: الفَكَّانِ: مُلتقى الشِّدْقين. *وسمِّيا بذلك للانفراج.
(فل) الفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انكسارٍ وانثلام. أو ما يقاربُ ذلك. مِن ذلك الفَلُّ: القومُ المنهزِمون. والفُلولُ: الكُسور في حدِّ السيف، الواحدُ فَلٌّ. قال النابغة:
ولا عيبَ فيهم غير أنَّ سُيوفَهم *** بهنَّ فُلولٌ من قِراع الكتائبِ([3])
والفليل: ناب البعير إذا انثلَمَ.
ومما يقارب هذا الفِلُّ: الأرض لا نباتَ فيها. والقياس فيه صحيح. وقال:
* فَِلٌّ عن الخير مَعْزِلُ([4]) *
يقال: أفلَلْنا: صِرنا في الفَِلّ.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الفَليلة: الشّعر المجتمِع، والجمع الفليل. قال:
ومُطَّرِدِ الدِّماءِ وحيث يُهْدَى  *** من الشَّعَر المضفّر كالفليلِ([5])
 (فم) الفاء والميم ليس فيه غير الفم، وليس هذا موضعه، لكن حكي فمٌّ بالضمّ والتشديد. قال: * يا ليتها قد خرجَتْ من فُمِّهْ([6]) *
(فن) الفاء والنون أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على تعنِيَةٍ، والآخَر على ضربٍ من الضُّروب في الأشياء كلِّها.
فالأوّل: الفَنّ، وهو التعنية والإطراد الشّديد. يقال: فَنَنْتُه فَنّاً، إذا أطردتَه وعنّيْتَه.
والآخر الأفانين: أجناس الشّيء وطُرقُه. ومنه الفَنَن، وهو الغصن، وجمعه أفنان، ويقال: شجرةٌ فَنْواء، قال أبو عبيد: كأنّ تقديره فَنّاء.
(فه) الفاء والهاء كلمةٌ واحدةٌ تدل على العِيِّ وما أشبهه، من ذلك الرّجل الفَهُّ، وهو العَيِيّ، والمرأة فَهّةٌ، ومصدره الفَهَاهة. قال:
فلم تَلقَنِي فَهَّاً ولم تَلْقَ حُجَّتي  *** مُلَجْلَجَةً أبغِي لها مَنْ يقيمُها([7])
ويقال: خرجتُ لحاجةٍ فأَفَهَّنِي فلانٌ حتَّى فَهِهْت، أي أنسانِيها.
(فأ) الفاء والهمزة مع معتلٍّ بينهما، كلماتٌ تدلُّ على الرجوع. يقال: فاء الفَيء، إذا رجع الظِّلُّ من جانب المغرِب إلى جانب المشرق. وكلُّ رجوعٍ فيءٌ. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللهِ﴾  [الحجرات 9]، أي ترجع. قال الشَّاعر:
تَيَمَّمَتِ العَينَ التي عند ضارجٍ *** يَفيءُ عليها الظِّلُّ عِرْمِضُها طامِ([8])
يقال منه: فيَّأَتِ الشَّجرةُ، وتَفَيّأْت أنا في فَيئها. والمرأة تَفيِّئُ شعرَها، إذا حرَّكتْ رأسَها من قِبَل الخُيَلاء. ويقال تفيُّؤها: تكسُّرها لزَوْجِها. والقياس فيه كلِّه واحد. والفيء: غنائمُ تُؤخذ من المشركين أفاءها الله تعالى عليهم. قال الله سبحانه: ﴿مَا أَفَاءَ اللهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ القُرَى﴾  [الحشر 7]. ويقال: استفأْتُ هذا المالَ، أي أخذتُه فيْئاً. وفلانٌ سريع الفَيءِ من غضبه والفِيئَة.
فأمَّا قولهم: يا فَيْءَ مالِي، فيقولون: إِنَّها كلمةُ أسفٍ. وهذا عندي من الكلام الذي ذهب مَنْ كان يُحسن حقيقةَ معناه. وأنشد:
يا فَيْءَ مالِي مَنْ يُعَمَّرْ يُفْنِهِ  *** مرُّ الزَّمان عليه والتَّقليبُ([9])
(فت) الفاء والتاء كلمةٌ تدلُّ على تكسير([10]) شيء ورفْتِه. يقال: فَتَتُّ الشَّيءَ أفُتُّ فَتَّاً، فهو مفتوتٌ وفَتيت. وفُتَّة: ما يُفَتُّ ويُوضَع تحتَ الزَّند([11]) . وفَتَّ في عضُده، وذلك إذا أساء إليه، كأنَّه قد ف‍َتَّ من عَضُده شيئاً.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَتفتة: أن تشرب الإبلُ دونَ الرِّيّ.
(فث) الفاء والثاء كلماتٌ تدلُّ على كَسْر شيءٍ، أو نثرِه، أو قلعه. من ذلك قولهم: فَثَّ جُلَّته: نَثَرها([12]) . وانفَثَّ الرّجُلُ من همٍّ أصابه، أي انكسر.
ويقال إنّ الفَثَّ: الفسيلُ يُقتلَعُ من أصله([13]) .
ومن الباب الفَثُّ، وهو هَبِيدُ الحَنظل، لأنّه يُنثَر.
(فج) الفاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّح وانفراج. من ذلك الفَجُّ: الطَّريق الواسع. ويقال: قَوسٌ فَجّاءُ، إذا بَانَ وترُها عن كَبِدها. والفَجَج أقْبَحُ من الفَحَج. ومنه حافرٌ مُفِجٌّ، أي مقبَّب، وإذا كان كذا كان في باطنه شِبْه الفَجْوة.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفِجُّ: الشيء لم ينضَجْ مما ينبغي نُضْجُه.
وشذّت كلمةٌ واحدة أخرى حكاها ابنُ الأعرابيّ، قال: أَفَجَّ يُفِجُّ، إذا أسرع. ومنه رجلٌ فجفاجٌ: كثير الكلام.
(فح) الفاء والحاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو* الفَحيح: صوتُ الأفعى. قال:
كأَنَّ نَقيقَ الحَبِّ في حاويائِهِ  *** فَحِيحُ الأفاعي أو نقيقُ العقاربِ([14])
(فخ) الفاء والخاء كلماتٌ لا تنقاس. من [ذلك] الفَخِيخ كالغَطيط في النَّوم. والفَخَّة: استرخاءٌ في الرجلين([15]) . ويقال الفَخَّة: المرأة الضخمة([16]) . والفَخُّ للصَّيد معروف.
(فد) الفاء والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على صَوت وجَلَبة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إِنَّ الجفاءَ والقَسْوةَ في الفَدَّادِين([17]) "، وهي أصواتُهم في حروثِهم وموَاشيهم. قال الشَّاعر:
نُبِّئْتُ أخوالِي بني يزيدُ([18])  *** ظلماً علينا لهُمُ فَدِيدُ
ومما شذَّ عن هذا: الفَدْفَد: الأرض المستويَة.
(فذ) الفاء والذال كلمةٌ واحدة تدلُّ على انفرادٍ وتفرُّق. من ذلك الفَذُّ، وهو الفَرْد. ويقال: شاةٌ مُفِذٌّ، إذا ولدت واحداً، فإن كان ذلك عادتَها فهي مِفْذَاذ. ولا يقال: ناقةٌ مُفِذّ، لأنَّ الناقة لا تلِدُ إلاَّ واحداً. ويقال تَمْرٌ فَذٌّ: متفرِّق. والفَذُّ: الأوَّل من سِهام القِداح.
(فر) الفاء والراء أصول ثلاثة: فالأوّل الانكشاف وما يقاربُهُ من الكَشْف عن الشَّيء، والثاني جنسٌ من الحيوان، والثالث دالٌّ على خِفّة وطَيْش.
فالأوّل قولهم: فَرّ عن أسنانه. وافتَرَّ الإنسان، إذا تبسَّمَ. قال:
يفترُّ مِنْك عن الواضحا  *** تِ إذْ غيرُك القَلِح الأثْعَلُ([19])
ويقولون في الأمثال:
* هو الجوادُ عينُه فُِرارُه([20]) *
أي يَغنيك مَنظرُه من مَخْبَره. وكأَنَّ معنَى هذا إنَّ نَظَرَك إليه يُغنيك عن أن تَفُرَّه، أي تكشفَه وتبحثَ عن أسْنانِه([21]) . ويقولون: أفرَّ المُهرُ، إذا دنا أن يُفَرَّ جَذَعاً. وأفَرَّت الإبلُ للإثناء إفراراً، إذا ذهبَتْ رَواضِعُها وأَثْنَتْ. ويقولون: فُرَّ فلاناً عمَّا في نفسه، أي فتِّشْه. وفُرَّ عن الأمر: ابحثْ.
ومن هذا القياس وإن كانا متباعدَين في المعنى: الفِرار، وهو الانكشاف، يقال فَرَّ يَفِرّ، والمَفَرّ المصدر. والمَفَرّ: الموضع يُفَرُّ إليه. والفرّ: القَوم الفارُّون. يقال فَرٌّ جمع فارّ، كما يقال صَحْبٌ جمع صاحب، وشَرْبٌ جمع شارب.
والأصل الثاني: الفَرير: ولد البقرة. ويقال الفُرَار من ولد المَعْز: ما صَغُر جسمُه، واحدة فَرِيرٌ، كرَخْل ورُخال، وظئر وظُؤار.
والثالث: الفَرْفَرة: الطَّيْش والخِفَّة. يقال: رجلٌ فَرْفارٌ وامرأةٌ فرفارة. والفَرفارة: شجرة.
(فز) الفاء والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على خفّةٍ وما قاربَهَا. تقول: فَزَّهُ واستفزَّه، إذا استخفَّه. قال الله تعالى: ﴿وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْض﴾  [الإسراء 76]، أي يحملونك على أن تَخِفَّ عنها. وأفزَّه الخوفُ وأفْزَعَه بمعنىً. وقد استفَزَّ فُلاناً جهْلُه. ورجل فَزٌّ: خفيف. ويقولون: فزَّ عن الشيء: عدل. والفَزُّ: ولَد البقرة. ويُمكن أن يسمَّى بذلك لخفَّة جسمِه. قال:
كما استغَاثَ بسيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ  *** خافَ العُيونَ ولم يُنظُرَ به الحَشَكُ([22])
(فس) الفاء والسين ليس فيه شيءٌ إلا كلمةٌ معرّبة. يقولون الفِسْفِسَةُ: الرَّطْبَةُ.
(فش) الفاء والشين يدلُّ على انتشارٍ وقلّة تماسُك. يقال: ناقةٌ فَشُوشٌ، إذا كانت مُنتشرَةَ الشَّخْب. وانْفَشَّ عن الأمر: كسِلَ. والفَشُّ: تتبُّع السَّرَقِ الدُّون؛ وهو فَشَّاش.
(فص) الفاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على فَصْل بين شيئين. من ذلك الفُصُوصُ، هي مفاصِلُ العظامِ كلِّها -قال أبو عبيد: إِلاّ الأصابع- واحدها فَصّ. ومن هذا الباب: أفْصَصت إليه من حقِّه شيئاً، كأنَّكَ فصَلْتَه عنك إليك. وفَصَّ الجُرْحُ: سال.
ومما يقارِبُ هذا: الفَصُّ: فَصُّ الخاتَم. وسمِّي بذلك لأنَّه ليس من نَفس الخاتَم، بل هو مُلْصَقٌ به. فأمَّا فَصُّ العَينِ فحدَقتُها على معنى التَّشْبيه.
(فض) الفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تفريقٍ وتجزئة. من ذلك: فضَضْتُ الشَّيءَ، إذا فرَّقتَه؛ وانْفَضَّ هو. وانْفَضَّ القومُ: تفرَّقوا. قال الله سبحانه:﴿وَلَوْ كُنْتَ فَظّاً غَلِيظَ القَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ﴾  [آل عمران 159].
ومن هذا الباب: فَضَضْت عن الكِتاب خَتْمَه. وممكن أن *يكون الفِضَّةُ من هذا الباب، كأنها تفضّ([23]) ، لما يتَّخَذُ منها من حَلْي. والفُِضاض: ما تفضَّضَ من الشيء إذا انفَضَّ. والفاضَّة: الدّاهية، والجمع فَوَاضُّ، كأنَّهَا تَفُضُّ، أي تُفَرَّق.ومن الذي يجوز أن يُقاسَ على هذا: الفَضْفَضَة: سَعَةُ الثَّوب. وثوبٌ فَضفاضٌ ودرعٌ فضفاضةٌ، لأنَّها إذا اتسَعتْ تباعَدَتْ أطرافُها. وأمَّا الفضِيض فالماءُ العَذْب، سمِّي لفَضاضتِه وسُهولةِ مَرِّه في الحَلْقِ.
(فظ) الفاء والظاء كلمةٌ تدلُّ على كراهةٍ وتكرُّه. من ذلك الفَظ: ماءُ الكَرِش. وافتُظَّ الكرِش، إذا اعتُصِر. قال الشاعر([24]) :
فكانوا كأنفِ اللَّيث لا شَمَّ مَرْغَماً  *** وما نال فَظَّ الصَّيد حَتَّى يُعفِّرا([25])
قال بعضُ أهل اللُّغة: إِنَّ الفَظاظةَ من هذا. يقال رجلٌ فظٌّ: كريه الخُلُق. وهو من فَظِّ الكَرِش، لأنه لا يُتناول إِلاَّ ضرورةً على كراهة. ويقولون: الفَظِيظ: ماءُ الفَحْل.
(فغ([26])) الفاء والغين ليس فيه كلامٌ أَصيل، وهو شِبْهُ حكايةٍ لصوت. يقولون: الفَغْفَغَة: الصَّوت بالغَنَم. ويقولون: الفغْفغاني([27]) : القصَّاب أو الرَّاعي؛ وكذلك الفَغْفغيّ. ويقول: الفَغْفَغان: الرّجلُ الخفيفُ. وتفغفغَ في أمره: أسرَعَ. وكلُّ هذا قريبٌ بعضه من بعض. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ــ
([1]) يقال فقاق وفقاقة بالهاء كذلك.
([2]) ويقال "الفكك" أيضاً بالتحريك.
([3]) ديوان النابغة 6. وأنشد عجزه في اللسان (فلل) بدون نسبة.
([4]) قطعة من بيت لعبد الله بن رواحة يصف العزى، وهو بتمامه كما في اللسان (فلفل):
وإن التي بالجزع من بطن نخلة  *** ومن دانها فل من الخير معزل
([5]) للكميت في اللسان (فلل) برواية: "حيث يُلقى".
([6])الرجز لمحمد بن ذؤيب العماني الفقيمي، كما في اللسان (فمم). قال: "ولو قال من فمه بفتح الفاء لجاز".
([7]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي البيان (1: 131) واللسان (فهه) : "فلم تلفني فها ولم تلف" بالفاء في الموضعين.
([8]) البيت لامرئ القيس، كما في معجم البلدان (ضارج) والأغاني (7: 123) حيث أوردا قصة لـه، إذ كان سبباً في إنقاذ وفد من اليمن كانوا يريدون لقاء الرسول.
([9]) البيت من أبيات لنويفع بن نفيع الفقعسي، كما في أمالي الزجاجي 81-82 واللسان (مرط). ويقال بل هو نافع بن نفيع، أو نافع بن لقيط الفقعسي. وأنشده في اللسان (شيأ، فيأ) بدون نسبة، وفي (هيأ) بنسبته إلى الجميح بن الطماح أو نافع بن لقيط الأسدي، وانظر في البيان (3: 82) بتحقيقنا. ويروى: "يا فيّ مالي" و "يا هيء مالي" و "يا شيء مالي" وكلها كلمات معناها التعجب. ورواية الجاحظ: "وكذاك حقاً".
([10]) في الأصل: "تكسر".
([11]) في اللسان: "بعرة أو روثة توضع تحت الزند عند القدح".
([12]) في اللسان: "إذا نثر تمرها".
([13]) هذا المعنى لم يرد في المعاجم المتداولة.
([14]) البيت لجرير، كما سبق في حواشي (حوي) برواية أخرى. وأنشده في اللسان (حوى): "نقيق الأفاعي". ورواية اللسان (نقق) تطابق رواية المقاييس هنا.
([15]) ورد هذا المعنى في القاموس ولم يرد في اللسان.
([16]) ورد هذا المعنى أيضاً في القاموس ولم يرد في اللسان. واقتصر في اللسان على تفسيره بالمرأة القذرة، وجمع صاحب القاموس بين المعنيين.
([17]) انظر البيان (1: 13) والحيوان (5: 507).
([18]) الرجز من شواهد الخزانة (1: 131) أنشده الرضي شاهداً لأن "يزيد" علم محكي، لكونه سمي بالفعل مع ضميره المستتر، من قولك: المال يزيد. قال البغدادي: ولو كان من قولك يزيد المال لوجب منعه من الصرف وكان هنا مجروراً بالفتحة. وبنو يزيد: تجار كانوا بمكة. انظر تحقيق البغدادي في اليزيدية والتزيدية. قال "هذا البيت في غالب كتب النحو ولم أظفر بقائله، ولم يعزه أحد لقائله غير العيني فإنه قال: هو لرؤبة بن العجاج. وقد تصفحت ديوانه فلم أجده فيه".
([19]) للكميت في اللسان (فرر) برواية "ويفتر منك عن الواضحات إذا".
([20]) في اللسان (فرر) أمثال الميداني: "إن الجواد". والفرار، بضم الفاء وكسرها وفتحها.
([21]) في الأصل: "شأنه".
([22]) البيت لزهير في ديوانه 177 واللسان (سيأ، فزز، غطل، حشك) . وسيء، يقال بفتح السين وكسرها، وهو اللبن قبل نزول الدرة يكون في طرف الأخلاف.
([23]) في الأصل: "تفض له".
([24]) هو جساس بن نشبة، كما في اللسان وتاج العروس (فظظ). وفي الحماسة 339 بشرح المرزوقي أنه حسان بن نشبة.
([25]) في اللسان: "فكونوا". وفي الأصل: "حتى تعفرا"، صوابه في اللسان.
([26]) هذه المادة ليست في اللسان. والذي في القاموس: "الفغة: تضوع الرائحة. وقد فغتني الرائحة". فسائر المادة هنا مما انفردت به المقاييس والمجمل.
([27]) في الأصل: "الفغفغان"، وأثبت ما في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** وما بعدها في المضاعف والمطابق)

(**فق**) **الفاء** ve **القاف** ikilemede, işte bir açılma ve karışıklığa delâlet eder. Denir ki: **انفَقّ الشَّيءُ**, yani yarıldığı/zuhur edip açıldığı zaman. Ve derler: **رجلٌ فَقْفَاقٌ**, yani sözünde ahmak, karıştırıcı. Ve **فَقَاقٌ** da denir([1]).

(**فك**) **الفاء** ve **الكاف** sahih bir asıldır; açılma ve yarılmaya delâlet eder. Bundan: **فَكَاك الرَّهْن**, o da onun kapanıklıktan açılmasıdır. **الكسائي** nakletti: **الفِكَاك** kesre ile. Ve denir: **فَكَكْتُ الشَّيءَ أفكُّه فكّاً**. Ve falan düştü ve **انفكَّت قدمُه**, yani ayrılıp açıldı. Ve onların sözü: **لا ينفكُّ يفعل ذلك**, “devam eder/hiç kesmez” mânâsınadır. Mânâ şudur: o ve o fiil ayrılmazlar. O hâlde onda kıyas sahihtir. Ve **الفكُّ**([2]): zayıflıktan dolayı omzun ekleminden ayrılıp açılmasıdır.

Ve babdan olanlardandır: **الفَكَّانِ**: iki **الشِّدْق**’ın buluşma yeri. Ve açılmadan dolayı böyle adlandırılmışlardır.

(**فل**) **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; kırılmaya ve çentiklenmeye delâlet eder. Yahut buna yakın olana. Bundan: **الفَلُّ**: yenilmiş kavim. Ve **الفُلولُ**: kılıcın ağzındaki kırıklar; teki **فَلٌّ**. **النابغة** dedi:
ولا عيبَ فيهم غير أنَّ سُيوفَهم *** بهنَّ فُلولٌ من قِراع الكتائبِ([3])
Ve **الفليل**: deve dişi, çentiklendiği zaman.

Ve buna yakın olanlardandır: **الفِلُّ**: üzerinde bitki olmayan yer. Ve onda kıyas sahihtir. Ve dedi:
فَِلٌّ عن الخير مَعْزِلُ([4])
Denir: **أفلَلْنا**: **الفَِلّ**’de olduk.

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الفَليلة**: toplanmış saç; çoğulu **الفليل**. Dedi:
ومُطَّرِدِ الدِّماءِ وحيث يُهْدَى  *** من الشَّعَر المضفّر كالفليلِ([5])

(**فم**) **الفاء** ve **الميم**’de **الفم**’dan başka bir şey yoktur; bu onun yeri değildir; lâkin zamme ile ve şeddeli **فمٌّ** nakledildi. Dedi:
يا ليتها قد خرجَتْ من فُمِّهْ([6])

(**فن**) **الفاء** ve **النون** iki sahih asıldır; bunlardan biri eziyete/yorucu kılmaya, diğeri bütün şeylerdeki türlerden bir türe delâlet eder.

Birincisi: **الفَنّ**, o da eziyet/yorucu kılma ve şiddetli sürdürmedir. Denir: **فَنَنْتُه فَنّاً**, yani onu sürdürdüğün ve onu yorduğun zaman.

Diğeri: **الأفانين**: şeyin cinsleri ve yolları. Ondan: **الفَنَن**, o da daldır; çoğulu **أفنان**. Ve denir: **شجرةٌ فَنْواء**. **أبو عبيد** dedi: sanki takdiri **فَنّاء** gibidir.

(**فه**) **الفاء** ve **الهاء** tek bir kelimedir; tutukluk ve ona benzer şeye delâlet eder. Bundan: **الرّجل الفَهُّ**, o da tutuk (dili dönmeyen) kimsedir; kadın **فَهّةٌ**; masdarı **الفَهَاهة**. Dedi:
فلم تَلقَنِي فَهَّاً ولم تَلْقَ حُجَّتي  *** مُلَجْلَجَةً أبغِي لها مَنْ يقيمُها([7])
Ve denir: bir ihtiyaç için çıktım da falan beni **أَفَهَّنِي** ta ki **فَهِهْت**; yani onu bana unutturdu.

(**فأ**) **الفاء** ile **الهمزة** ve aralarında bir illetli harf ile, dönüşe delâlet eden kelimelerdir. Denir: **فاء الفَيء**, yani gölge batı tarafından doğu tarafına döndüğü zaman. Ve her dönüş **فيءٌ**’dür. Allah Teâlâ dedi: ﴿حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللهِ﴾ [الحجرات 9], yani dönsün. Şair dedi:
تَيَمَّمَتِ العَينَ التي عند ضارجٍ *** يَفيءُ عليها الظِّلُّ عِرْمِضُها طامِ([8])
Ondan denir: **فيَّأَتِ الشَّجرةُ**, ve ben onun gölgesinde **تَفَيّأْت**. Ve kadın **تَفيِّئُ شعرَها**, yani kibir tarafından başını hareket ettirdiği zaman. Ve denir: onun **تفيُّؤها**: kocası için nazlanıp kırıtmasıdır. Ve kıyas bunların hepsinde birdir. Ve **الفيء**: müşriklerden alınan ganimetlerdir; Allah Teâlâ onu onlara iade etti/bağışladı. Allah Subhânehu dedi: ﴿مَا أَفَاءَ اللهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ القُرَى﴾ [الحشر 7]. Ve denir: **استفأْتُ هذا المالَ**, yani onu **فيْئاً** olarak aldım. Ve falan, öfkesinden ve **الفِيئَة**’den çabuk dönen kimsedir.

Ama onların sözü: **يا فَيْءَ مالِي**, derler ki: o bir esef kelimesidir. Bu, bence, hakiki mânâsını iyi bilenin kaybolup gittiği sözlerdendir. Ve okudu:
يا فَيْءَ مالِي مَنْ يُعَمَّرْ يُفْنِهِ  *** مرُّ الزَّمان عليه والتَّقليبُ([9])

(**فت**) **الفاء** ve **التاء** bir kelimedir; bir şeyi kırmaya([10]) ve ufalamaya delâlet eder. Denir: **فَتَتُّ الشَّيءَ أفُتُّ فَتَّاً**, o da **مفتوتٌ** ve **فَتيت** olur. Ve **فُتَّة**: ufalanan ve **الزَّند**’in altına konulan şeydir([11]). Ve **فَتَّ في عضُده**: ona kötülük ettiği zaman; sanki onun pazusundan bir şey ufalamış gibidir.

Ve bu asıldan şâz olanlardandır **الفَتفتة**: develerin kanmadan içmesidir.

(**فث**) **الفاء** ve **الثاء**; bir şeyi kırmaya, yahut saçmaya, yahut söküp çıkarmaya delâlet eden kelimelerdir. Bundan onların sözü: **فَثَّ جُلَّته**: onu saçtı([12]). Ve **انفَثَّ الرّجُلُ** kendisine isabet eden bir kederden: yani kırıldı.

Ve denir ki **الفَثَّ**: kökünden sökülüp çıkarılan fidan sürgünüdür([13]).

Ve babdandır **الفَثُّ**; o **هَبِيدُ الحَنظل**’dır, çünkü o saçılır.

(**فج**) **الفاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; açılma ve yarılmaya delâlet eder. Bundan: **الفَجُّ**: geniş yol. Ve denir: **قَوسٌ فَجّاءُ**, yani kirişi göbeğinden ayrılıp belirgin olduğu zaman. Ve **الفَجَج** **الفَحَج**’dan daha çirkindir. Ondandır: **حافرٌ مُفِجٌّ**, yani kubbeli; böyle olunca iç tarafında boşluğa benzer bir şey olur.

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الفِجُّ**: olması gereken olgunluğa erişmemiş şey.

Ve İbnü’l-A‘râbî’nin naklettiği bir başka tek kelime de şâz oldu; dedi: **أَفَجَّ يُفِجُّ**, yani hızlandı. Ondan: **رجلٌ فجفاجٌ**: çok konuşan.

(**فح**) **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o da **الفَحيح**: yılanın sesidir. Dedi:
كأَنَّ نَقيقَ الحَبِّ في حاويائِهِ  *** فَحِيحُ الأفاعي أو نقيقُ العقاربِ([14])

(**فخ**) **الفاء** ve **الخاء**; kıyaslanmayan kelimelerdir. Bundan: **الفَخِيخ** uykudaki **الغَطيط** gibidir. Ve **الفَخَّة**: iki bacakta gevşekliktir([15]). Ve denir: **الفَخَّة**: iri kadın([16]). Ve av için **الفَخُّ** meşhurdur.

(**فد**) **الفاء** ve **الدال** sahih bir asıldır; ses ve gürültüye delâlet eder. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "إِنَّ الجفاءَ والقَسْوةَ في الفَدَّادِين([17])"، o da onların ekinlerinde ve hayvanlarında çıkardıkları seslerdir. Şair dedi:
نُبِّئْتُ أخوالِي بني يزيدُ([18])  *** ظلماً علينا لهُمُ فَدِيدُ
Ve bundan şâz olanlardandır: **الفَدْفَد**: düz yer.

(**فذ**) **الفاء** ve **الذال** tek bir kelimedir; yalnız kalmaya ve ayrılığa delâlet eder. Bundan: **الفَذُّ**, o da tek olandır. Ve denir: **شاةٌ مُفِذٌّ**, yani bir tane doğurduğu zaman; eğer bu onun âdeti ise o **مِفْذَاذ**’dır. Ve denmez: **ناقةٌ مُفِذّ**, çünkü deve yalnız bir tane doğurur. Ve denir: **تَمْرٌ فَذٌّ**: dağınık. Ve **الفَذُّ**: **القِداح** oklarının ilkidir.

(**فر**) **الفاء** ve **الراء** üç asıldır: birincisi açığa çıkma ve ona yakın olan, şeyden örtüyü kaldırma; ikincisi hayvandan bir cins; üçüncüsü hafiflik ve taşkınlığa delâlet eder.

Birincisi onların sözü: **فَرّ عن أسنانه**. Ve insan **افتَرَّ**, yani tebessüm ettiği zaman. Dedi:
يفترُّ مِنْك عن الواضحا  *** تِ إذْ غيرُك القَلِح الأثْعَلُ([19])
Ve mesellerde derler:
هو الجوادُ عينُه فُِرارُه([20])
Yani onun görünüşü, haberini sana yeter. Sanki bunun mânâsı şudur: ona bakışın, onu **تَفُرَّه**’den, yani onu açığa çıkarıp dişlerini araştırmandan seni müstağni kılar([21]). Ve derler: **أفرَّ المُهرُ**, yani **جَذَعاً** olarak **يُفَرَّ** edilmeye yaklaştığı zaman. Ve develer **أفَرَّت** **للإثناء** **إفراراً**, yani emen yavruları gitti ve iki yaşına girdiği zaman. Ve derler: **فُرَّ فلاناً عمَّا في نفسه**, yani onu yokla. Ve **فُرَّ عن الأمر**: araştır.

Bu kıyastandır—mânâda uzak olsalar da—**الفِرار**, o da açığa çıkmadır; denir: **فَرَّ يَفِرّ**, ve **المَفَرّ** masdardır. Ve **المَفَرّ**: kendisine kaçılan yerdir. Ve **الفرّ**: kaçan kavim. Denir: **فَرٌّ** kaçanın çoğulu; nasıl ki **صَحْبٌ** sahibin çoğulu, **شَرْبٌ** içenin çoğulu denir.

İkinci asıl: **الفَرير**: ineğin yavrusu. Ve keçi yavrusundan **الفُرَار** denir: bedeni küçük olan; teki **فَرِيرٌ**; **رَخْل** ve **رُخال**, **ظئر** ve **ظُؤار** gibi.

Üçüncüsü: **الفَرْفَرة**: taşkınlık ve hafiflik. Denir: **رجلٌ فَرْفارٌ** ve kadın **فرفارة**. Ve **الفَرفارة**: bir ağaçtır.

(**فز**) **الفاء** ve **الزاي**; hafifliğe ve ona yakın olana delâlet eden bir asıldır. Dersin: **فَزَّهُ** ve **استفزَّه**, yani onu hafife aldığı zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْض﴾ [الإسراء 76], yani seni oradan hafifleyip çıkmaya sevk ederler. Ve korku onu **أفزَّه** ve onu **أفْزَعَه** aynı mânâdadır. Ve falanı onun cehaleti **استفَزَّ** etmiştir. Ve **رجل فَزٌّ**: hafif. Ve derler: **فزَّ عن الشيء**: saptı. Ve **الفَزُّ**: ineğin yavrusu. Bedeni hafif olduğu için böyle adlandırılması mümkündür. Dedi:
كما استغَاثَ بسيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ  *** خافَ العُيونَ ولم يُنظُرَ به الحَشَكُ([22])

(**فس**) **الفاء** ve **السين**’de, muarreb bir kelimeden başka bir şey yoktur. Derler: **الفِسْفِسَةُ**: **الرَّطْبَةُ**.

(**فش**) **الفاء** ve **الشين** yayılmaya ve az tutunmaya delâlet eder. Denir: **ناقةٌ فَشُوشٌ**, yani sütü yayılıp dağınık akan olduğu zaman. Ve **انْفَشَّ عن الأمر**: üşendi. Ve **الفَشُّ**: düşük hırsızların izini sürmektir; o **فَشَّاش**’tır.

(**فص**) **الفاء** ve **الصاد** iki şey arasında ayırmaya delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الفُصُوصُ**, bütün kemiklerin eklemleridir—**أبو عبيد** dedi: parmaklar hariç—teki **فَصّ**. Ve bu babdandır: **أفْصَصت إليه من حقِّه شيئاً**, sanki onu senden ona ayırmışsın gibi. Ve **فَصَّ الجُرْحُ**: aktı.

Ve buna yakın olanlardandır: **الفَصُّ**: yüzüğün taşı. Yüzüğün kendisinden olmadığı, bilakis ona yapıştırılmış olduğu için böyle adlandırıldı. Ama **فَصُّ العَينِ** ise, benzetme mânâsı üzere göz bebeğidir.

(**فض**) **الفاء** ve **الضاد** sahih bir asıldır; ayırmaya ve parçalamaya delâlet eder. Bundan: **فضَضْتُ الشَّيءَ**, yani onu ayırdığın zaman; ve o **انْفَضَّ**. Ve **انْفَضَّ القومُ**: dağıldılar. Allah Subhânehu dedi: ﴿وَلَوْ كُنْتَ فَظّاً غَلِيظَ القَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ﴾ [آل عمران 159].

Ve bu babdandır: **فَضَضْت عن الكِتاب خَتْمَه**. Ve mümkündür ki **الفِضَّةُ** bu babdan olsun; sanki o **تفضّ**([23]) eder; ondan yapılan ziynet sebebiyle. Ve **الفُِضاض**: şeyden **تفضَّضَ** olan, o **انفَضَّ** ettiği zaman. Ve **الفاضَّة**: musibet; çoğulu **فَوَاضُّ**; sanki o **تَفُضُّ**, yani dağıtır. Ve buna kıyas edilmesi caiz olanlardandır: **الفَضْفَضَة**: elbisenin genişliği. Ve **ثوبٌ فَضفاضٌ** ve **درعٌ فضفاضةٌ**; çünkü genişlediği zaman uçları uzaklaşır. Ama **الفضِيض**: tatlı sudur; boğazdan geçişindeki akıcılığı ve kolaylığı sebebiyle böyle adlandırıldı.

(**فظ**) **الفاء** ve **الظاء**; hoşlanmama ve tiksinmeye delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الفَظ**: işkembenin suyu. Ve işkembe **افتُظَّ**, yani sıkıldığı zaman. Şair([24]) dedi:
فكانوا كأنفِ اللَّيث لا شَمَّ مَرْغَماً  *** وما نال فَظَّ الصَّيد حَتَّى يُعفِّرا([25])
Dil ehlinden bazıları dedi: **الفَظاظة** bunun içindendir. Denir: **رجلٌ فظٌّ**: kötü huylu. Ve o, **فَظِّ الكَرِش**’tendir; çünkü o ancak zaruret ile, tiksinerek yenir. Ve derler: **الفَظِيظ**: erkeğin suyudur.

(**فغ**([26])) **الفاء** ve **الغين**’de asıl bir söz yoktur; o, bir sesin nakline benzer. Derler: **الفَغْفَغَة**: koyunla olan sestir. Ve derler: **الفغْفغاني**([27]): kasap yahut çoban; aynı şekilde **الفَغْفغيّ**. Ve der: **الفَغْفَغان**: hafif adam. Ve **تفغفغَ** işinde: hızlandı. Ve bunların hepsi birbirine yakındır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الفر: الكشف عن سن الدابة. يقال: فررت فرارا، ومنه: فر الدهر جذعا (هذا مثل إذا رجع عوده على بدئه. والجذع: قبل الثني بستة أشهر. أي: إن الدهر لا يهرم. انظر: الجمهرة 1/86؛ ومجمع الأمثال 2/73)، ومنه: الافترار، وهو ظهور السن من الضحك، وفر عن الحرب فرارا. قال تعالى: ﴿ففررت منكم﴾ [الشعراء/21]، وقال: ﴿فرت من قسورة﴾ [المدثر/51]، ﴿فلم يزدهم دعائي إلا فرارا﴾ [نوح/6]، ﴿لن ينفعكم الفرار إن فررتم﴾ [الأحزاب/16]، ﴿ففروا إلى الله﴾ [الذاريات/50]، وأفررته: جعلته فارا، ورجل فر وفار، والمفر: موضع الفرار، ووقته، والفرار نفسه، وقوله: ﴿أين المفر﴾ [القيامة/10]، يحتمل ثلاثتها.

##### Türkçe

- **الفر**’in aslı: binek hayvanının dişini açığa çıkarmaktır. Denir ki: **فررت فرارا**; bundan: **فر الدهر جذعا** (bu, dalı başlangıcına geri döndüğü zaman için bir meseldir. **الجذع**: **الثني**’den altı ay öncedir. Yani: dehr ihtiyarlamaz. Bak: el-Cumhara 1/86; Mecmaʿu’l-Emsâl 2/73); bundan: **الافترار**; o, gülmeden dişin görünmesidir; ve savaştan **فرارا** olarak **فر** etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿ففررت منكم﴾ [الشعراء/21], ve dedi ki: ﴿فرت من قسورة﴾ [المدثر/51], ﴿فلم يزدهم دعائي إلا فرارا﴾ [نوح/6], ﴿لن ينفعكم الفرار إن فررتم﴾ [الأحزاب/16], ﴿ففروا إلى الله﴾ [الذاريات/50]. Ve **أفررته**: onu kaçan kıldım. Ve **فر** ve **فار** bir adam. Ve **المفر**: kaçışın yeri ve vakti ve kaçışın kendisi. Ve onun sözü: ﴿أين المفر﴾ [القيامة/10], üçünü de muhtemel kılar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَرَّ
1 فَرَّ ذ , aor. فَرِ٣َ , inf. n. فِرَارً (T, S, M, K, &c.) and فَرٌ (M, K) and مَفَرٌ (S, M, K) and مَفِرٌ, (K,) or the last is a n. of place [and of time], (S, M,) He (a man, T) fled: (T, S:) or he turned away or aside, to elude, and fled, (M, K, TA,) from a thing that he feared. (TA.) أَيْنَ الْمَفَرُّ [in the Kur lxxv. 10] means Whither is the [fleeing or] turning away &c.? (M, TA:) or it may mean when is the time thereof? (TA:) and اين المَفِرُّ, another reading, where is the place of fleeing &c.? (I'Ab, Zj, S, M, TA,) as also المِفَرُّ, (Zj, K, TA,) which is an instrumental noun used as a noun of place: (K, TA:) but the first is the common reading. (TA.) ― -b2- فَرَّ مِنْ عَدُوِهِ, aor. as above, inf. n. فَرٌّ, He wheeled about widely from his enemy, to turn again. (Msb.) ― -b3- And فَرَّ اـِلَى الشَّىْءِ He went, or betook himself, to the thing. (Msb.) ― -b4- And [hence] فَرَّتْ يَدُهُ His arm, or hand, fell off; like طَرَّتْ and تَرَّتْ. (O.) -A2- فَرَّ الفَرَسَ, (S, O,) or الدَّابَّةَ, (M, K,) aor. فَرُ٣َ , (S, M, O,) i. e. with damm, (O,) [in copies of the K فَرِ٣َ , but afterwards in those copies فَرُ٣َ , which is the regular and correct form,] inf. n. فَرٌّ (S, M, O, K) and فُرَارٌ and فِرَارٌ and فَرَارٌ, (K,) or فُرَارٌ is a simple subst., and فِرَارٌ is an inf. n., (Meyd, in explanation of the prov. which here follows,) He looked at, or examined, the teeth of the horse, (S, O,) or he exposed to view the teeth of the beast that he might see what was its age. (M, K.) Hence, (TA,)
اـِنَّ الجَوَادَ عَيْنُهُ فُرَارُهُ
(S, M, * Meyd, K, *) and فِرَارُهُ, (M, Meyd, K,) and فَرَارُهُ, (S, K,) sometimes thus pronounced with fet-h, (S,) (tropical:) [Verily the fleet and excellent horse, his aspect (see عَيْنٌ) is (equivalent to) the examination of his teeth, i. e. he is known by his aspect], is a prov., applied to him whose external state indicates his internal qualities; (Meyd, O, K;) meaning that one knows his excellence from his عَيْن [i. e. aspect] like as one knows the age of a beast by examining his teeth; (TA;) his external appearance rendering it needless for thee to test him, (S, Meyd, O, K,) and to examine (أَنْ تَفُرَّ) his teeth: (S, O, K:) and [with the same meaning] one says, فَرُّ الجَوَادِ عَيْنُهُ: (A, TA:) and [in like manner] الخَبِيثُ عَينُهُ فُرِاَرُهُ [The bad, his aspect &c.]; (Meyd, O, TA;) i. e. thou knowest his badness by his عَيْن when thou seest him. (TA.) And one says also, فَرَرْتُ فَمَ الفَرَسِ I opened the mouth of the horse that I might know his age. (Har p. 28.) And فَرَّ عَنْ أَسْنَانِ الدَّابَّةِ, aor. فَرِ٣َ , He examined the teeth of the beast. (Har p. 233.) ― -b2- [Hence the saying of El-Hajjلj, فُرِرْتُ عَنْ ذَكَآءٍ, expl. in art. ذكو.] And [hence also] one says, فَرَّهُ عَنْ أَشْيَآءِ (tropical:) He examined him respecting things (O, * TA.) And فَرَّ الأَمْرَ, (M, TA,) and فَرَّ عَنِ الأَمْرِ, (S, M, O, K, TA,) (tropical:) He examined, looked into, scrutinized, or investigated, the affair; searched into it; inquired, or sought information, respecting it. (S, M, O, K, TA.) And فَرَّ فُلَانٌ عَمَّا فِى نَفْسِى (tropical:) Such a one interrogated me in order that he might know, from what I should say, what was in my mind. (TA.) ― -b3- And فُرَّ الأَمْرُ جَذَعًا (assumed tropical:) The thing returned to its first state; it recommenced. (M, O, K.) And فُرَّ الأَمْرَ جَذَعًا (assumed tropical:) Commence thou the affair from the first thereof. (M, in the TT. [But the MS. has in this case, as in that here immediately preceding, الامرُ: the right reading is evidently الامرَ; as in a similar phrase voce جَذَعٌ, q. v.]) -A3- فَرَّ, aor. يَفِرُّ or يَفَرُّ, (accord. to different copies of the T,) He became intelligent after being weak [in mind]. (IAar, T, TA.)

فَارَرْتُهُ
3 فَارَرْتُهُ ذ , inf. n. مُفَارَّةٌ, (tropical:) I investigated his state, or condition, he investigating mine. (TA.)

افرّهُ
4 افرّهُ ذ He, or it, made him to flee; (S, O;) or made him to turn away or aside, for the purpose of eluding, and to flee: (M, K:) or (O) he did to him a deed that made him to flee; (Fr, AO, T, M, O, K;) as also افرّبِهِ. (TA.) It is related in a trad. that the Prophet said to 'Adee the son of Hلtim, مَا يُفِرُّكَ عَنِ الاـِسْلَامِ اـِلّا أَنْ يُقَالَ لَا اـِلٰهَ اـِلَّا اللّٰهُ (T, M, O, TA) i. e. Nothing induces thee to flee from El-Islلm except the saying “ There is no deity but God: ” many of the relaters say يَفُرُّكَ; but Az says that the former is the right. (TA.) ― -b2- Hence the saying, افرّاللّٰهُ يَدَهُ God made, or may God make, his arm, or hand, to fall off; like أَطَرَّهَا and أَتَرَّهَا. (O.) ― -b3- And أَفْرَرْتُ رَأْسَهُ I split, or clave, his head, with a sword; like أَفْرَيْتُهُ. (Yz, T, O, K.) -A2- أَفَرَّتْ لِلْاـِثْنَآءِ, said of camels, (S, M, O, K,) and of horses, (M, K,) They shed their milk-teeth and had others come forth. (S, M, O, K.)

تَفَرَّرَ بِى
5 تَفَرَّرَ بِى ذ i. q. ضَحِكَ [He laughed at me, derided me, or ridiculed me]; (K, TA;) mentioned by Sgh. (TA.)

تفارّوا
6 تفارّوا ذ They fled, one from another. (S, O, K.)

افترّ
8 افترّ ذ He laughed in a beautiful manner, (M, K,) beyond what is termed اِنْكِلَال [inf. n. of اِنْكَلَّ, q. v.]. (M.) One says, افترَّ ضَاحِكًا He showed his teeth laughing; (S;) as also افتر عَنْ ثَغْرِهِ. (T.) It is said of the Prophet, الغَمَامِ وَ يَفْتَرُّ عَنْ مِثْلِ حَبِّ meaning And he used to smile so as to show teeth the like of hail-stones, without a reiterated, or a loud, laughing. (T.) ― -b2- Hence, (TA,) افترّ البَرْقُ (assumed tropical:) The lightning glistened. (M, K.) And hence the saying, الصَّرْفَهُ نَابُ الدَّهْرِ الَّذِى يَفْتَرُّ عَنْهُ [Es- Sarfeh is the dog-tooth of time, or fortune, which it shows smiling]: for when Es-Sarfeh [which is the Twelfth Mansion of the Moon] rises, [but it should be, when it sets, aurorally, for it so set, in Central Arabia, about the commencement of the era of the Flight, on the 9th of March, O. S.,] the blossoms come forth and the herbage attains its full height. (M, L. [See more in art. صرف.]) ― -b3- See also فُرٌّ. -A2- Also He snuffed up a thing into his nose. (M, K.)

فَرْفَرَهُ
R. Q. 1 فَرْفَرَهُ ذ , (S, M, K, &c.,) inf. n. فَرْفَارٌ, (M,) or فِرْفَارٌ, (TA,) He put in a state of motion, commotion, or agitation; shook; or shook about; (S, M, K;) it, (S, K,) or him. (M.) One says of a horse, يُفَرْفِرُ اللِّجَامَ فِى فِيهِ He puts in a state of motion, &c., the bit in his mouth. (M. [See also an explanation of the verb as intrans., in what follows.]) ― -b2- He broke it, i. e. a thing. (M, K.) ― -b3- He cut it. (K.) ― -b4- He clave, split, slit, rent, or tore, it. (TA.) [Thus] فَرْفَرَ signifies He rent, or tore, [skins such as are termed] زِقَاق [pl. of زِقٌّ], and other things; (O, K, TA;) and slit, or rent, them much. (TA. [In two copies of the T, instead of الزِّقَاقَ وَغَيْرَهَا, the reading in the O and K and TA, I find الرُقاقَ وغيره.]) ― -b5- [He mangled it.] One says, الذِّئْبُ يُفَرْفِرُ الشَّاةَ The wolf mangles the sheep, or goat. (O, * TA.) ― -b6- And, (O, K, TA,) hence, (O,) inf. n. فَرْفَرَةٌ, (TA,) (assumed tropical:) He defamed him, and mangled his reputation. (O, K, TA.) ― -b7- And (assumed tropical:) He discommended it, [as though] mangling it with discommendation: the verb occurs in this sense in a trad., having for its object الدُّنْيَا [meaning the enjoyments, or good, of the present world]. (TA.) ― -b8- Also, (inf. n. فَرْفَرَةٌ, TA,) He called or cried, or called out or cried out, to him. (M, K.) -A2- فَرْفَرَ as intrans., He (a camel) put his body in a state of commotion, or agitation. (M, K.) ― -b2- He (a horse) struck his teeth with the فأْس [q. v.] of his bit, and moved about his head. (S, O, K.) ― -b3- He hastened, or sped, and went with short steps. (M, O, K.) ― -b4- He was light, and unsteady, (S, * M, * O, * K, TA,) in mind; (TA;) inf. n. فَرْفَرَةٌ. (S, M, O, TA.) ― -b5- He hastened, or was hasty, with foolishness, or stupidity. (IAar, T, TA.) ― -b6- And He confounded, or confused, and was profuse, فِى كَلَامِهِ [in his speaking, or talking, or his speech, or talk]. (M, K.) ― -b7- And [app. He talked; for] الفَرْفَرَةٌ signifies الكَلَامُ [which is often used as a quasi-inf. n. of كلّم]. (M.) -A3- فَرْفَرَ also signifies He made the kind of vehicle called فَرْفَار. (T, K.) ― -b2- And He kindled [a fire] with [wood of] the species of tree called فَرفَار. (T, K.)

فَرٌّ
فَرٌّ ذ : see فَارٌّ, in two places.

فُرٌّ
فُرٌّ ذ [The best, or choice, of men &c.]. One says, هُوَ فُرٌّ قَوْمِهِ, (O,) or فُرٌّ القَوْمِ, (K,) and ↓ فُرَّتُهُمْ, (O, K,) He is of the best, or choice, of his people, or of the people, (O, K,) and of the chief persons thereof, (O, K, *) who show him smiling (اَلَّذِينَ عَنْهُ ↓ يَفْتَرُّونَ, perhaps better rendered who withdraw from him so as to render him conspicuous): (O, K:) or قَوْمِهِ ↓ هُوَفُرَّةٌ he is the best, or choice, of his people: (T:) and مَالِى ↓ هٰذَا فُرَّةٌ, (T,) or مَالِهِ, (O,) this is the best, or choice, of my, or his, property, or camels &c. (T, O.)

فُرَّةٌ
فُرَّةٌ ذ and ↓ أُفُرَّةٌ and ↓ أَفُرَّةٌ The beginning, or first part, of the heat: (T, S, M, O, K:) or they signify, (T, S, M,) or signify also, (O, K,) the vehemence thereof: (S, M, O, K:) but [Az says,] the second and third are in my opinion from أَفَرَ, the أ being the first radical letter: and Ks states that some change the أ into ع, saying عُفُرَّة and عَفُرَّة. (T.) شَرٍّمِنْ فُلَانٍ ↓ مَا زَالَ فُلَانٌ فِى أُفُرَّةٍ is a saying mentioned by Lth, (T, TA,) meaning [Such a one ceased not to be] in a vehement state of evil or mischief [proceeding from such a one]. (TA.) ― -b2- Also Confusion and difficulty. (M, K.) One says, وَقَعَ القَوْمُ فِى فُرَّةٍ and ↓ أُفُرَّةٍ and ↓ أَفُرَّةٍ The people, or party, fell into confusion and difficulty. (M.) ― -b3- See also the next preceding paragraph, in three places.

فِرَّةٌ
فِرَّةٌ ذ A smiling: [or rather a manner of smiling:] one says, اـنَّها لَحَسَنَةُ الفِرَّةِ [Verily she is beautiful in respect of the manner of smiling]. (TA.)

فُرُرٌ
فُرُرٌ ذ : see فُرَارٌ.

فُرَرَةٌ
فُرَرَةٌ ذ : see فَارٌّ.

فُرَارٌ
فُرَارٌ ذ and ↓ فَريرٌ The young one of the ewe, and of the she-goat, (M, K,) and of the cow, (M,) or of the wild cow, (A 'Obeyd, T, S, M, O, K,) as also, in this last sense, (O, K,) and in the first and second senses, (K,) ↓ فُرْفُرٌ and ↓ فُرْفُورٌ (O, K) and ↓ فَرُورٌ and ↓ فُرَافِرٌ: (K:) or they [app. referring to all the foregoing words] signify lambs: (K: [but see what follows:]) the female is termed فُرَارَةٌ: (M:) and فُرَارٌ is pl. also; (T, M, K;) i. e. it is applied to a pl. number as well as to one; (TA;) it is said to be pl. of ↓ فَرِيرٌ; (T, S, M, O;) and is of a rare form of pl.; (A 'Obeyd, S, O, K; *) and it signifies the small in body of the young ones of the goat-kind; (M;) or ↓ فَرِيرٌ, as some say, signifies thus: (TA: [but this I think doubtful:]) this last word is said by IAar to signify the young one of the wild animal, of the gazelle and of the bovine kind and the like; and in one instance he says that it signifies lambs: (M:) and, (T, A,) as Aboo-l-'Abbلs [i. e. Th] states on the authority of IAar, (T,) فُرَارٌ (T, M) and فُرَارَةٌ (T) and ↓ فَرِيرٌ (M) and ↓ فُرُرٌ and ↓ فُرْفُورٌ and ↓ فُرَافِرٌ (T, M) signify the lamb when it is weaned, (T, M,) and has become what is termed جَفْرٌ [q. v.], and obtained plenty of herbage, (M,) and has become fat: (T, M:) accord. to Ibn-'Abbلd, (O,) the last two signify a lamb (حَمَل, O, TA, in the K جَمَل, a mistranscription, TA) when it eats, and chews the cud: (O, K: [see also فُرْفُورٌ below:]) and [it is also said that] فُرَارٌ signifies great بَهْم [app. as meaning lambs or kids], and one thereof is termed ↓ فُرْفُورٌ. (TA.) It is said in a prov.
نَزْوُ الفُرَارِ اسْتَجْهَلَ الفُرَارَا
[The leaping of the wild calf, or with equal propriety الفرار may be here rendered the kid, excited to lightness the  other wild calf, or kid]: (T, S, O, K:) A 'Obeyd says, on the authority of El-Mu- نrrij, [and so says Meyd, and the same is implied in the S and O,] that الفرار here means the young one of the wild cow: (T:) i. e., when the فرار attains to youthful vigour it takes to leaping, and when another sees it [do so] it leaps in like manner: (T, S, K:) the prov. is used in relation to him of whose companionship one should be cautious; meaning, if thou become his companion thou wilt do as he does: (T, O, K:) some relate it otherwise, saying نَزْوَ, meaning نَزَا نَزْوَ الفُرَارِ. (O.) [See also a similar prov. in art. سفه, conj. 5.]

فَرُرٌ
فَرُرٌ ذ : see فَارٌّ. It is applied to a woman as meaning Wont to flee from that which induces doubt, or suspicion, or evil opinion. (S.) ― -b2- See also the next preceding paragraph.

فَرِيرٌ
فَرِيرٌ ذ : see فُرَارٌ, in four places. -A2- Also The place of the محَسَّة [thus in a copy of the M (app. مِحَسَّة i. e. currycomb, as though meaning the part that is currycombed), in the K of the مجَسَّة (i. e. مَجَسَّة, q. v.), and in the O of the مجمّ, which last I think to be a mistranscription,] of the مَعْرَفَة [or part, or flesh, upon which grows the mane] of the horse: (M, O, K:) or the base (أَصْل) of the مَعْرَفَة of the horse. (T; and accord. to the TA, mentioned by Sgh, and there said to be tropical.) ― -b2- And The mouth: (O, K, TA:) mentioned by Z in a manner indicating that it is of the horse or the like. (TA.)

فَرُورَةٌ
فَرُورَةٌ ذ : see فَارٌ.

كَتِيبَةٌ فُرَّى
كَتِيبَةٌ فُرَّى ذ [A military force, or troop, &c.,] defeated: (T, O, K:) as also فُلَّى. (T.)

فَرَّآءُ
فَرَّآءُ ذ , applied to a woman, i. q. غَرَّآءُ, (O, K, TA,) meaning Beautiful in the front teeth. (TA.)

فَرَّارٌ
فَرَّارٌ ذ : see فَارٌّ. ― -b2- [Hence,] Quicksilver; so called because flowing quickly, and not remaining in a place: thus says Esh-Shereeshee. (Har p. 139.)

فُرَّيْرَةٌ
فُرَّيْرَةٌ ذ , in the dim. form, with tesh-deed, [A spinning-top;] a thing with which children play. (TA.)

فَارٌّ
فَارٌّ ذ (S, M) and ↓ فَرٌّ (T, S, O, K) and ↓ فَرُورٌ (M, O, K) and ↓ فَرُورَةٌ (M, K) and ↓ فَرَّارٌ (M, O, K) and ↓ فُرَرَةٌ (K) are epithets from فَرَّ signifying as expl. in the first sentence of this art.: (S, T, M, O, K:) [the first and second meaning Fleeing; or turning away or aside, to elude, and fleeing: the third, fifth, and sixth, fleeing, &c., much: and the fourth, fleeing, &c., very much:] but ↓ فَرٌّ is applied to one and to two and to more, and to a female; (S, O;) it has no dual nor pl. [nor fem. form]; (T;) the sing. [and dual] and pl. [and mase. and fem.] are alike; (M;) as it is an inf. n. used as an epithet; (M, O;) and it may be a pl. [or rather a quasi-pl. n.] of فَارٌّ, (S, M, O,) like as رَكْبٌ is of رَاكِبٌ, (S, O,) and صَحْبٌ of صَاحِبٌ, (S, O, K, *) or شَرْبٌ of شَارِبٌ: (M:) it is related in the trad. respecting the Flight that Surلkah Ibn-Mلlik, when he saw the Prophet and Aboo-Bekr fleeing to El-Medeeneh, and they passed by him, said, هٰذَانِ فَرٌّ قُرَيشٍ أَفَلَا أَرُدُّ عَلَى قُرَيْشٍ فَرَّهَا, (T, * S, * O, * TA,) meaning [These two are] the two fugitives [of Kureysh: shall I not turn back to Kureysh their fugitives?]. (A 'Obeyd, T, TA.)

فُرْفُرٌ
فُرْفُرٌ ذ : see فَرْفَارٌ: ― -b2- and فُرَارٌ: ― -b3- and فُرْفُورٌ, in three places.

فِرْفِرٌ
فِرْفِرٌ ذ : see فُرْفُورٌ, in two places.

فُرَفِرٌ
فُرَفِرٌ ذ : see the next paragraph.

فَرْفَارٌ
فَرْفَارٌ ذ A breaker [or mangler] of everything; as also ↓ فُرَافِرٌ. (M, K.) ― -b2- And The lion; because he mangles his antagonist: (Z, TA:) or the lion that mangles his antagonist (O, K *) and everything; (O;) as also ↓ فِرفَارٌ and ↓ فُرْفُرٌ, (K,) or ↓ فُرَفِرٌ, (O,) and ↓ فُرَافِرٌ and ↓ فُرَافِرَةٌ. (O, K.) ― -b3- And Light and unsteady in mind: (Lth, T, M, O, K:) fem. with ة. (Lth, T, M, O.) ― -b4- And Loquacious; talkative; a great talker; (M, K;) like ثَرْثَارٌ: (M:) fem. with ة. (K.) -A2- Also A species of tree, (T, M, O, K,) hard, having much endurance of fire, (T, O,) of which are made [bowls such as are termed] قِصَاع (M, O, K) and عِسَاس: (M, O:) AHn says, it is a great kind of tree; (O;) it becomes tall like the دُلْب [q. v.]; its leaves are like those of the almondtree; it has blossoms like the red rose; (O, TA;) and it becomes thick so that great [bowls such as are termed] عِسَاس, and أَقْدَاح, are turned from it: (O:) when its tree becomes old, its wood becomes black like ebony: (O, TA:) it is a hard wood, that blunts iron; and the bowls thereof are thin and light, and of pleasant odour: small saddles, called مَخَاصِر, pl. of مِخْصَرَةٌ, for excellent she-camels, were also made of it, and the curved pieces of wood (أَحْنَآء) thereof amounted [in price] to two hundred dirhems. (O.) -A3- And A sort of vehicle, or saddle, for women (T, O, K) and for pastors, resembling the حَوِيَّة and سَوِيَّة [described in arts. حوى and سوى]. (T.)

فِرْفَارٌ
فِرْفَارٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فُرْفُورٌ
فُرْفُورٌ ذ : see فُرَارٌ, in three places. [It is said that] it signifies A fat جَمَل (Thus in copies of the K [an evident mistranscription for حَمَل, i. e. lamb, as is indicated in the TA by the addition such as has become what is termed جَفْرٌ].) ― -b2- And (assumed tropical:) A youth, or young man; (O, K, TA;) as being likened to the lamb (حَمَل) that has obtained plenty of herbage and has become fat; (TA; [see فُرَارٌ;]) and so ↓ فُرَافِرٌ. (O, K, TA.) ― -b3- And A certain bird; (S, O, K;) as also ↓ فُرْفُرٌ (O, K) and ↓ فِرْفِرٌ: (K:) a small عُصفُور [i. e. sparrow, or passerine bird]: (ISh, T, M:) so it is said: (M:) and ↓ فُرْفُرٌ signifies the عُصْفُورٌ [in an absolute sense]; (M, K;) as also فُرْفُورٌ: (K:) accord. to AHلt, Et-Tلïfee says that ↓ الفُرْفُرُ, of which the pl. is الفَرَافِرُ, signifies the نَقَاقِير; thus he says, [using the pl.,] not the نُقَّار [or نَقَّار? (see عُصْفُورٌ)]; and he adds that sometimes it is said that the فُرْفُور is the صِرّ [q. v.]; and some say ↓ الفِرْفِرُ, with kesr, but he says, I am not confident of its chasteness: (O:) [accord. to Ed-Demeeree, as stated by Freytag, فُرْفُرٌ is the name of a small aquatic bird like the dove or pigeon: SM says, app. relying upon the correctness of a modern application of the word,] I have seen the فُرْفُور in Egypt, and it is smaller than the اـوَذّ [which is applied to the goose and sometimes to the duck]. (TA.) -A2- Also, and ↓ فُرَافِرٌ, Parched meal (سَوِيق) prepared from the يَنبُوت [a tree described in art. نبت, which see, and see also غَافٌ], (M, O, K,) i. e. from the fruit thereof; (O, K;) as some say, from the ينبوت of 'Omلn. (TA.)

فِرْفِيرٌ
فِرْفِيرٌ ذ [Purple;] a certain sort of colour. (K.) ― -b2- And The violet: or violet-colour: syn. in Pers. بنفشه [i. e. بَنَفْشَه, which is said to have both of these significations]. (KL.) ― -b3- [And Purslane, or purslain. (Golius, on the authority of Ibn-Beytلr.)]

فِرْفِيرِىٌّ
فِرْفِيرِىٌّ ذ [Of a purple colour]. (TA: there applied as an epithet to the flower of the فَاوَانِيَا [or peony].)

فُرَافِرٌ
فُرَافِرٌ ذ A horse that moves about, or agitates, the bit in his mouth, (M, O, K, TA,) to which Z adds, in order that he may disengage it [therefrom, or] from his head. (TA.) ― -b2- And i. q. أَخْرَقُ [Rough, ungentle, &c.]; (M, O, K;) applied to a man. (O, K.) ― -b3- See also فَرْفَارٌ, in two places: ― -b4- and فُرَارٌ, likewise in two places: ― -b5- and فُرْفُورٌ, also in two places.

فُرَافِرَةٌ
فُرَافِرَةٌ ذ : see فَرْفَارٌ, second sentence.

أُفُرَّةٌ
أُفُرَّةٌ ذ and أَفُرَّةٌ: see فُرَّةٌ, in five places.

مَفَرٌّ
مَفَرٌّ ذ an inf. n. of فَرَّ. (S, M, K. [See the first and second sentences of this art.]) ― -b2- Also A time [and a place] of fleeing: (TA:) and ↓ مَفِرُّ signifies a place of fleeing: (I'Ab, Zj, S, M, TA:) and so does ↓ مِفَرُّ; (Zj, K, TA,) an instrumental noun used as a noun of place. (K, TA.) [See 1, second sentence.]

مَفِرُّ
مَفِرُّ ذ : see the next preceding paragraph.

مُفِرُّ
مُفِرُّ ذ [Making to flee: &c. See its verb, 4]. ― -b2- [Hence, app.,] الأَيَّامُ المُفِرَّاتُ (assumed tropical:) The days that reveal, or make manifest, [or cause to fly abroad,] news, or tidings. (O, K.)

مِفَرُّ
مِفَرُّ ذ [originally an instrumental noun: and hence,] A horse fit for one's fleeing upon him: (S, O, K:) or excellent in fleeing. (K.) One says فَرَسٌ مِكَرٌّ مِفَرٌّ A horse well trained, willing, and active, ready to return to the fight and to flee. (TA in art. كر.) ― -b2- See also مَفَرُّ.

مُفَرَّرُ
مُفَرَّرُ ذ : see what follows.

مَفْرُورٌ
مَفْرُورٌ ذ and ↓ مُفَرَّرٌ Examined, looked into, searched into, inquired respecting, or interrogated. (TA. [See 1.])

_Türkçe çeviri henüz yok_
