# فزر (ف-ز-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ز - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والراء والفاء معهما
ز ر ف، ز ف ر، ف ز ر، ف ر ز مستعملات
زرف:
ناقةٌ زَرُوفٌ: طويلة الرِّجْلين، واسعة الخطو. والزَّرافةُ: دابّةٌ له خَلْق حَسَن عند الله مُسْتَشْنَع عند النّاس، شبه البعير.
وأزرف القوم: أعجلوا في هزيمة وخوف وبحثوه. والزَّرافاتُ. المواكب، وكلُّ جماعةٍ زَرافة قال الحجّاج: "إيّاي وهذه الزَّرافات".
زفر:
الزّفر: الزَّفير، والفعل: يَزْفِرُ، وهو أن يملأ صدره غمّا ثم يزفِر به، والشهيق مدُّ النَّفَس، ثمّ يزفِر، أي: يَرْمي به ويُخْرِجُه من صدره.
والمزفور من الدّوابّ: الشّديدُ تَلاحُمِ المَفاصِلِ، تقول: ما أَشَدَّ وفرةَ هذا البعير، اي: هو مَزْفور الخَلْق.
والزُّفَرُ: السّيّد. وزُفَرُ: اسم رجلٍ مدحه القَطامي. والزُّفَر: القِرْبة، والزّافر: الذي يُعِينُ على حَمْل القِربة، قال:
رِئابُ الصُّدوع غياثُ المضو		عِ لأْمَتُكَ الزُّفَرُ النَّـوْفـلُ
و الزّوافر: الإماء. والزّافرة: العشيرة، يقال: جاء فلانٌ في زافِرته.
وزافرةُ الرُّمح والسَّهْم: نحو الثّلث منه.
فزر:
الفُزُور: الشُّقوق والصُّدوع، وتَفَرَّز الحائطُ والثَّوْبُ ونحوُه إذا تَشَفّق.
والفِزْر: ابن البَبْر، والفَزارة: أُمُّه والفِزْرة: أُخْتُه، والهَدَبَّسُ: أخوه، قال:
ولقد رأيت فَزارةً وهَدَبَّسـاً		والفِزْرُ يتبع فِزْره كالضَّيْوَنِ
والفازر: طريق يأخذ في رملة ودكادك ليّنة كأنّها صَدْعٌ في الأرض مُنْقادٌ طويل وكلّ شيء قطع شيئا فقد فَزَره.
وفَزارة أبو حيّ من غَطَفان، وهو فَزارة بن ذبيان والفِزْر: لقبٌ لسَعْدِ بن زيد مناة.
فرز:
فَرَزَ له نصيبَهُ من الدّار، أي:عزل وقد فُرِزت فهي مفروزة وأفرزته فهو مُفْرَز.
وفرزان: اسم أعجميّ من الشّطرنج.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte
**ز ر ف**، **ز ف ر**، **ف ز ر**، **ف ر ز** kullanımdadırlar

**زرف**:
**ناقةٌ زَرُوفٌ**: bacakları uzun, adımı geniş. Ve **الزَّرافةُ**: Allah katında yaratılışı güzel, insanlar katında çirkin görülen, deveye benzer bir binek hayvanı.
Ve **أزرف القوم**: bir bozgun ve korku içinde acele ettiler ve onu aradılar. Ve **الزَّرافاتُ**: alaylar; ve her topluluk **زَرافة**(dır). Haccâc dedi ki: “Benden uzak olsun şu **الزَّرافاتُ**.”

**زفر**:
**الزّفر**: **الزَّفير**; fiil: **يَزْفِرُ**; o, göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يزفِر** etmesidir. Ve **الشهيق** nefesi uzatmaktır; sonra **يزفِر** eder; yani onu atar ve onu göğsünden çıkarır.
Ve hayvanlardan **المزفور**: eklemlerin kaynaşmasının şiddetlisidir; dersin ki: Bu devenin bolluğu ne şiddetlidir; yani o, yaratılışça **مَزْفور**dur.
Ve **الزُّفَرُ**: efendi. Ve **زُفَرُ**: bir adam adıdır; el-Katâmî onu övdü. Ve **الزُّفَر**: kırba. Ve **الزّافر**: kırbanın taşınmasına yardım eden kimse; dedi ki:
رِئابُ الصُّدوع غياثُ المضو		عِ لأْمَتُكَ الزُّفَرُ النَّـوْفـلُ
Ve **الزّوافر**: cariyeler. Ve **الزّافرة**: aşiret; “Falanca, **زافِرته** içinde geldi” denir.
Ve mızrağın ve okun **زافرةُ**si: onun yaklaşık üçte biri.

**فزر**:
**الفُزُور**: yarıklar ve çatlaklar. Ve duvar ve elbise ve benzeri **تَفَرَّز** ettiğinde, yani yarılıp çatladığında.
Ve **الفِزْر**: kaplanın yavrusu; **الفَزارة**: onun annesi; **الفِزْرة**: onun kız kardeşi; **الهَدَبَّسُ**: onun erkek kardeşi; dedi ki:
ولقد رأيت فَزارةً وهَدَبَّسـاً		والفِزْرُ يتبع فِزْره كالضَّيْوَنِ
Ve **الفازر**: kumlukta ve yumuşak tümseklerde giden bir yol; sanki yerde uzun, boyun eğmiş bir çatlak gibidir. Ve her şey bir şeyi kestiğinde, onu **فَزَره** etmiştir.
Ve **فَزارة** Gatafân’dan bir kabilenin babasıdır; o, **فَزارة بن ذبيان**’dır. Ve **الفِزْر**: Sa‘d b. Zeyd Menât için bir lakaptır.

**فرز**:
**فَرَزَ** ona evden payını; yani ayırdı. Ve **فُرِزت** edilmiştir; o hâlde o **مفروزة**dir. Ve onu **أفرزته**; o hâlde o **مُفْرَز**dir.
Ve **وفرزان**: satrançtan yabancı bir addır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفِزرُ بالكسر: القطيع من الغنم. وقال أبو زيد: الفِزرُ من الضأن: ما بين العشرة إلى الأربعين. والفَزرُ بالفتح: الفَسْخ في الثوب. يقال: لقد تَفَزرَ الثوبُ، إذا تقطَّع وبَلِيَ. وفَزرْتُ الشيء: صدَعته. وطريقٌ فازرٌ، أي واسع. ورجلٌ أفْزَرُ بيِّن الفَزَرِ، وهو الأحدب الذي في ظهره عُجْرَةٌ عظيمةٌ، وهو المَفْزورُ أيضاً.

##### Türkçe

**الفِزرُ** (kesre ile): koyunlardan sürü. Ebû Zeyd dedi: **الفِزرُ** koyunlardan: on ile kırk arasındaki (sayı). **الفَزرُ** (fetha ile): elbisede yırtılma. Denir ki: “Elbise **تَفَزرَ** oldu”; yani parçalandı ve eskidi. “Şeyi **فَزرْتُ**”: onu yardım. Ve “**طريقٌ فازرٌ**”: yani geniş. Ve “**رجلٌ أفْزَرُ**”, **الفَزَرِ**i açık-seçik (olan): o, sırtında büyük bir **عُجْرَةٌ** bulunan kamburdur; o aynı zamanda **المَفْزورُ**dur da.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ر ف
زفر ، زرف ، فرز ، فزر ، رزف ، رفز .
فرز : قال أبو عُبيد : فرَزتُ الشيءَ : قسَمْتُه ، وكذلك أَفْرَزْته والفريز : النصيب . قال شمر : سهمٌ مُفْرزٌ ومفروز : معزول ؛ كتبتُه من نسخة الأيادي . والفِرزِ : الفرد . وفي الحديث : ( من أخذ شفعاً فهو له ، ومن أخذ فِرزاً فهو له ) ؛ هذا ذكره الليث . قلت : لا أعرف الفِرز بمعنى الفَرْد ؛ إنّما الفِرْز ما فُرِزَ من النَّصيب المَفْروز لصاحبه ، واحداً كان أو اثنين .
وقال أبو عمرو : الفَرْز : فُرْجَة بين جَبَلين .
وقال غيرُه : هو موضع مطمئنّ من رَبْوَتَيْن ؛ وقال رؤبة :
كم جاوَزَتْ مِنْ حَدَبٍ وفَرْزِ
فزر : أبو عبيد عن أبي زيد : الفِزْرُ من الضَّأْن : ما بين العَشَرَة إلى الأربعين .
قال شمر : الصّبة ما بين العشر إلى الأربعين من المعزى .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفِزْرُ : ابن البَبْر ، وبنْتُه الفِزْرَة . قال : أُنْثَاهُ الفَزارة ، والبَبْرُ يقال له : الْهَدَبَّس . قال أبو عمر : وأَنشدنا المبرّد :
ولقد رأيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَهُ كالضَّيْوَنِ
قال أبو عمرو : سألتُ أبا العبّاس عن البيتِ فلم يَعْرِفه ، وهذه الحروف ذَكَرها اللّيث في كتابه ، وهي كلُّها صحيحة .
أَقْرَأَنا المنذريُّ لأبي عُبَيد فيما قرأ عَلَى ابن الهيثم ، قال ابن الكلبيّ : من أمثالهم في ترك الشيء : لا أفعل ذلك مِعْزَى الفِزْر ، قال : والفِزْر هو سعدُ بنُ زيد مناةَ
ابنِ تميم . قال : وكان وَافَى الموسمَ بمِعزَى فأنهَبَهَا هناك ، فتفرّقتْ في البلاد ، فمعناهم في مِعْزَى الْفِزْرِ أن يقولوا : حتى تَجتمعَ تلك ، وهي لا تَجتمِع الدَّهرَ كلَّه .
قال ابنُ الكلبيّ : إنَّما سُمِّيَ الفِزْرُ لأنّه قال : من أَخَذَ منها واحدةً فهي له ، لا يُؤخذ منها فِزْر وهو الاثنان .
قال أبو عُبيد : وقال أبو عُبيدة نحوَ هذا الحديث ، وإلاّ أنّه قال : الفِزْر هو الجَدْي نفسُه .
وقال المنذريّ : قال أبو الهيثم : لا أعرِفُ قولَ ابن الكلبيّ هذا .
قلتُ أَنا : وما رأيتُ أحداً يَعْرِفه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الفَزْرُ : الفَسْخ والفَزَر : ريح الحَدَبة . ويقال : فَزَرْتُ الجُلَّة وأَفْزَرْتها وفَزَّرتَها : إذا فَتَّتَّها .
أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : رجلٌ أَفْزَر : هو الّذي في ظَهْرِه عُجْرة عظيمة .
شمر : الفَزْرُ : الكَسْر .
قال : وكنت بالبادية فرأيتُ قِباباً مضروبة فقلت لأعرابيّ : لِمَنْ هذه القِباب ؟ فقال : لبني فَزارة فَزَرَ اللَّهُ ظهورَهم . فقلت : ما تَعني به ؟ فقال : كَسَرَ الله .
وقال اللّيث : الفُزُور : الشُّقوق والصُّدوع . وتَفزَّرَ الثوبُ وتَفَزَّر الحائِطُ : إذا تَشَقَّق .
قال ؛ والفِزْرُ : هَنَةٌ كنَبْخَةٍ تَخْرُج في مَغْرِز الفَخِذ دُوَيْنَ مُنتهَى العانة كغُدَّةٍ من قرحةٍ تخرج باليد أو جِراحة .
وقال ابن شُمَيل : الفازِر : الطريقُ تَعلُو النِّجَافَ والقُورَ فتَفْرِزُها كأنّها تَخُدُّ في رؤوسِها خُدُوداً ، تقول : أَخذْنا الفازِرَ ، وأَخذنا في طريقٍ فازِر ، وهو طريقٌ أَثَّرَ في رؤوس الجبال وفَقَرها . ويقال : فَزَرْتُ أنفَ فلانٍ فزراً ، أي : ضربته بشيء فشققته ، فهو مَفْزُورُ الأنْف .
وفي الحديث : كان سَعْدٌ مَفْزُورَ الأنْف .
وقال بعضُ أهلِ اللُّغة : الفَرْزُ قريبٌ من الفَزْرِ ، تقول : فَرَزْتُ الشيْءَ من الشيْء ، أي : فصلته . وتكلَّمَ فلانٌ بكلامٍ فارِزٍ ، أي : فَصَلَ به بين أمرين . قال : ولسانٌ فارِزٌ : بيِّنٌ فاصل ، وأنشَد :
إنِّي إذا ما نَشَرَ المُنَاشِرُ
فرَّجَ عن عِرْضِي لِسَانٌ فارِزُ
ويقال : فرزت الشيءَ من الشيء ، وأفرزته لغتان جيدتان جاء بهما أبو عُبيد في باب فعلت وأفعلت بمعنى واحد .
وقال أبو زيد : قال القُشَيْرِيّ : يُقال للقُرْصَةِ : فِرْزَة ، وهي النَّوْبَة .
وقال اللّيث : الفارِزة : طريقةٌ تأخذ في رَمْلة في دَكادِكَ ليِّنة ، كأنّها صَدْع من الأرض مُنقاد طويلٌ خِلْقَة ؛ والفِرزانُ معروف ، فرزان الشّطرنج ، وجمعه فرازين .
زرف رزف : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : زَرَف يَزرِف زُرُوفاً ، وزَرَف يَزرِف زَرِيفاً : إذا دناه منه ، وقال لَبيد :
بالغُراباتِ فَزَرّا فاتِها
فبِخِنزِيرٍ فأطرافِ حُبَلْ
أي : ما دنا منها .
قال : وأزْرَفَ وأَزلَف : إذا تَقدَّم . وأَزْرَف : إذا اشتَرَى الزَّرافة . قال : وهي الزُّرافة والزَّرافة ، والفتحُ والتخفيف أفصَحُها .
وقال اللّيث : الزرافة : اشْتُرقا وبَلَنْق .
أبو عبيد عن القَنانيّ : أتَوني بزَرّافتهم : يعني بجَماعتهم .
وقال : وغيرُه القَنانيّ مخفّف الزرافة ، والتّخفيف أجوَد ، ولا أحفَظُ التشديد عن غيره .
وقال ابن الأعرابيّ : أَزْرَف وأرْزَف : إذا تقدم .
وروى عنه : رَزَفَ .
أبو العبّاس : زَرَفتُ إليه وأرَزَفْتُ : إذا تقدّمت إليه ، وأنشَد :
تُضَحِّي رُوَيْداً وتُمسِي زَرِيفَا
وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإياديّ له : رَزَفَتِ الناقةُ : أسرَعتْ . وأزْرَفْتها أنا : أَخْبَيْتُها في السَّير . ورواه الصرّام عن شمر : زَرَفَت وأزرَفْتُها ، الزاي قبل الراء .
وقال اللّيث : ناقةٌ زَرُوف : طويلةُ الرِّجلين واسعةُ الخَطْو . قال : وأَزْرَف القومُ إزْرافاً : إذا أُعجلوا في هزيمة أو نحوها .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : زَرِف الجُرحُ يَزرَفُ زَرَفاناً : إذا انتَقَض ونُكِس .
وقال غيرُه : خِمْسٌ مُزَرِّف : مُتْعِبٌ ، وقال مُلَيْح :
يَسيرُ بها للقَومِ خِمْسٌ مُزَرِّف
زفر : قال اللّيث : الزَّفْر والزَّفير : أن يَملأ الرجلُ صَدرَه غَمّاً ثم يَزْفِرُ به . والشَّهِيق : مَدُّ النَّفَس ثم يَرْمِي به .
وقال الفرّاء في قول الله تعالى : ( لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ) ( هود : 106 ) ، الزَّفير : أوّل نَهِيق الحمار وشبهِه ، والشَّهِيقُ آخرُه .
وقال الزّجاج : الزَّفِير من شَديد الأَنين وقَبيحِه . والشَّهِيق : الأنينُ الشديدُ المرتفع جدّاً .
وقال اللّيث : المزفورُ من الدّوابُ : الشديدُ تلاحم المفَاصِل . وتقول : ما أشَدّ زَفْرَةَ هذا البعير ، أي : هو مَزْفُور الحَلق .
وقال أبو عُبيدة : يقال للفَرسِ : إنه لعظيمُ الزُّفْرة ، أي : عظيمُ الجوف ، وقال الجَعْدِيّ :
خِيطَ على زَفْرَةٍ فتَمَّ وَلَمْ
يَرْجِع إلى دِقّةٍ ولا هَضَمِ
يقول : كأنَّه زافِرٌ أبداً من عظم جَوْفه ، فكأنَّه زَفَرَ فَخِيطَ على ذلك .
وقال ابن السكّيت في قول الرّاعي يصف إبلاً :
حُوزيةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتها
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
فيه قولان : أحدُهما : كأنّها زَفَرَتْ ثم خَلِقتْ على ذلك ، والقول الآخَر : الزَّفْرَة : الوَسَط ، والقَناطِرُ الأزَج .
شمر : الزُّفَر من الرِّجال : القَوِيُّ على
الحمالاتِ ، يقال : زفَر وازْدَفَرْ : إذا حمل .
وقال الكُمَيت :
رِئابُ الصُّدوع غِياثُ المَضو
عِ لأمَتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
وفي الحديث : أنّ امرأةً كانت تَزْفِر القِرَب يومَ خَيْبر تسقي الناسَ ، أي : تَحمِل القِرب المملوءَة ماءً .
وقال الليث : الزِّفْر : القِرْبة . والزّافر : الّذي يُعِين على حَمْل القِرْبة ، وأَنشَد :
يا بنِ الّتي كانت زماناً في النَّعَمْ
تَحمِل زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ
وقال آخر :
إذا عَزَبوا في الشاءِ عَنّا رأَيتَهمْ
مَداليجَ بالأزْفارِ مِثْلَ العَواتِقِ
والزَّوافِر : الإماء اللّواتي يَزْفِرْن القِرَب .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : زافرةُ القومِ أنصارُهم .
سلَمَة عن الفرّاء : جاءنا فلان ومعه زافِرَتُه ، يعني رَهْطَه وقومَه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : ما دُونَ الرِّيش من السَّهم فهو الزّافرة ، وما دُون ذلك إلى وَسَطه فهو المَتْن .
وقال ابن شُمَيل : زافرةُ السهم أَسفلُ من النِّصف بقليل إلى النَّصل .
أبو الهيثم : الزافرة الكاهل وما يليه . وزفر يزفر : إذا استقى فحمل .
وقال أبو عمرو : الزِّفْر : السِّقاء الّذي يَحمِل الراعي فيه ماءَه ، ويقال : للجَمَل الضَّخْم : زَفَر ، وللأسَدَ : زُفَر ، وللرّجل الجَواد : زُفَر .
وقال أبو عُبيدة في جُؤْجُؤ الفَرَس : المُزْدَفَر ، وهو الموضع الّذي يَزْفِر منه ، وأَنشَد :
ولَوْحُ ذِرَاعَيْنِ في برْكَةٍ
إلى جُؤجؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ
رفز : أهمَلَه الليث .
وقرأت في بعض الكُتب شعراً لا أَدرِي ما صحّته :
وبلدة للدّاءُ فيها غامِر
مَيْتٌ بها العِرْق الصحيحُ الرّافِزُ
هكذا قيّده كاتبُه ، وفسّره : رَفَزَ العِرْق إذا ضَرَب . وإن عِرْقه لرَفّاز ، أي : نَبَّاض .
قلت : لا أعرف الرَّفّاز بمعنى النَّبّاض ؛ ولعلّه راقِزٌ بالقاف بمعنى راقِص .

##### Türkçe

ز ر ف
**زفر** , **زرف** , **فرز** , **فزر** , **رزف** , **رفز** .
**فرز** : Ebû Ubeyd dedi: **فرَزتُ الشيءَ**: onu böldüm; yine bunun gibi **أَفْرَزْته**; ve **الفريز**: paydır. Şemr dedi: **سهمٌ مُفْرزٌ** ve **مفروز**: ayrılmıştır; onu **الأيادي** nüshasından yazdım. Ve **الفِرزِ**: tek olan. Hadiste: (Kim çift alırsa o onundur; kim **فِرزاً** alırsa o onundur); bunu Leys zikretti. Dedim: **الفِرز**’i **الفَرْد** mânasında tanımıyorum; ancak **الفِرْز** sahibine ayrılmış paydan ayrılan şeydir; bir olsun iki olsun.
Ve Ebû Amr dedi: **الفَرْز**: iki dağ arasında bir aralıktır.
Ve başkası dedi: o, iki tümseğin alçak bir yeridir; Rü’be dedi:
كم جاوَزَتْ مِنْ حَدَبٍ وفَرْزِ
**فزر** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الفِزْرُ** koyundan: on ile kırk arasındaki şeydir.
Şemr dedi: **الصّبة** keçiden on ile kırk arasındaki şeydir.
Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفِزْرُ**: parsın yavrusu; dişisi **الفِزْرَة**. Dedi: onun dişisi **الفَزارة**; ve parsa **الْهَدَبَّس** denir. Ebû Ömer dedi: ve Müberred bize okudu:
ولقد رأيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَهُ كالضَّيْوَنِ
Ebû Amr dedi: Ebû’l-Abbâs’a beyit hakkında sordum da onu bilmedi; bu harfleri Leys kitabında zikretti ve onların hepsi sahihtir.
Münzirî bize, Ebû Ubeyd’e ait olarak, İbnü’l-Heysem üzerine okuduğu şeyden okuttu; İbnü’l-Kelbî dedi: onların bir şeyi terk etme hususundaki darbımesellerinden: **لا أفعل ذلك مِعْزَى الفِزْر**; dedi: ve **الفِزْر** o, Temîm oğlu Zeyd Menât oğlu Sa‘d’dır. Dedi: mevsime **مِعزَى** ile geldi de orada onu yağmalattı; böylece beldelerde dağıldı; onların **مِعْزَى الْفِزْر**’deki mânaları şudur: “ta ki onlar toplansın”; hâlbuki onlar bütün zaman boyunca toplanmaz.
İbnü’l-Kelbî dedi: **الفِزْر** ancak şu sebeple adlandırıldı: çünkü dedi ki: “Ondan kim bir tane alırsa o onundur; ondan **فِزْر** alınmaz; o da ikidir.”
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde de bu hadise benzer bir şey söyledi; ancak o dedi ki: **الفِزْر** oğlağın kendisidir.
Münzirî dedi: Ebû’l-Heysem dedi: İbnü’l-Kelbî’nin bu sözünü tanımıyorum.
Ben dedim: Ben de onu tanıyan birini görmedim.
Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَزْرُ**: gevşetme; ve **الفَزَر**: tümseğin rüzgârı. Ve denir: **فَزَرْتُ الجُلَّة** ve **أَفْزَرْتها** ve **فَزَّرتَها**: onu ufaladıysan.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **رجلٌ أَفْزَر**: sırtında büyük bir şişlik olan kimsedir.
Şemr: **الفَزْرُ**: kırmadır.
Dedi: ve ben çölde idim; çadırlar kurulmuş gördüm; bir bedevîye dedim: bu çadırlar kimin? Dedi: Fezâre oğullarının; Allah onların sırtlarını **فَزَرَ** etsin. Dedim: bununla neyi kastediyorsun? Dedi: Allah kırsın.
Leys dedi: **الفُزُور**: yarıklar ve çatlaklardır. Ve **تَفزَّرَ الثوبُ** ve **تَفَزَّر الحائِطُ**: çatladıysa.
Dedi; ve **الفِزْرُ**: uyluğun bağlandığı yerde, kasığın sonuna yakın, bir çıban gibi çıkan bir şeydir; elde çıkan bir yaradan yahut bir yaralamadan çıkan bir bez gibi.
İbn Şümeyl dedi: **الفازِر**: yol; **النِّجَافَ** ve **القُورَ** üzerine yükselir de onları **تَفْرِزُها**; sanki başlarında oluklar açıyormuş gibidir; dersin: **أَخذْنا الفازِرَ**; ve **طريقٍ فازِر** olan bir yola girdik; o, dağların başlarında ve omurgalarında iz bırakmış bir yoldur. Ve denir: **فَزَرْتُ أنفَ فلانٍ فزراً**: yani onu bir şeyle vurdum da yardım; o hâlde o, burnu **مَفْزُور** olandır.
Hadiste: Sa‘d burnu **مَفْزُور** idi.
Dil ehlinden bazıları dedi: **الفَرْزُ** **الفَزْر**’e yakındır; dersin: **فَرَزْتُ الشيْءَ من الشيْء**: yani onu ondan ayırdım. Falan, **كلامٍ فارِزٍ** ile konuştu: yani onunla iki iş arasında ayırdı. Dedi: ve **لسانٌ فارِزٌ**: açık, ayırıcıdır; ve şu şiiri okudu:
إنِّي إذا ما نَشَرَ المُنَاشِرُ
فرَّجَ عن عِرْضِي لِسَانٌ فارِزُ
Ve denir: **فرزت الشيءَ من الشيء** ve **أفرزته**: iki iyi lehçedir; Ebû Ubeyd onları “**فعلت** ve **أفعلت** aynı mânada” babında getirdi.
Ebû Zeyd dedi: Kuşeyrî dedi: **القُرْصَةِ**’ye **فِرْزَة** denir; o da nöbettir.
Leys dedi: **الفارِزة**: yumuşak tümsekçikler içinde bir kumlukta giden bir patikadır; sanki yerden bir yarık, tabiatça uzayıp giden uzun bir çizgi gibidir; ve **الفِرزانُ** bilinir; satranç **فرزان**’ı; çoğulu **فرازين**.
**زرف رزف** : Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **زَرَف يَزرِف زُرُوفاً** ve **زَرَف يَزرِف زَرِيفاً**: ona yaklaştıysa; Lebîd dedi:
بالغُراباتِ فَزَرّا فاتِها
فبِخِنزِيرٍ فأطرافِ حُبَلْ
yani: ona yaklaşmadı.
Dedi: ve **أزْرَفَ** ve **أَزلَف**: ilerlediği zaman. Ve **أَزْرَف**: zürafa satın aldığı zaman. Dedi: o, **الزُّرافة** ve **الزَّرافة**’dır; fetha ve hafifletme onların en fasihidir.
Leys dedi: **الزرافة**: **اشْتُرقا** ve **بَلَنْق**.
Ebû Ubeyd, Kanânî’den: Bana onların **زَرّافتهم**’ini getirdiler: yani cemaatlerini.
Ve dedi: Kanânî’den başkası **الزرافة**’yi hafifletmiştir; hafifletme daha iyidir; başkasından şeddeli söyleyişi ezberlemiyorum.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَزْرَف** ve **أرْزَف**: ilerlediği zaman.
Ondan **رَزَفَ** rivayet etti.
Ebû’l-Abbâs: **زَرَفتُ إليه** ve **أرَزَفْتُ**: ona doğru ilerlediğim zaman; ve şu şiiri okudu:
تُضَحِّي رُوَيْداً وتُمسِي زَرِيفَا
Ebû Ubeyd, İyâdî’nin bana okuttuğu şeyde dedi: **رَزَفَتِ الناقةُ**: hızlandı. Ben onu **أزْرَفْتها**: yürüyüşte onu koşturdum. Sarrâm, Şemr’den rivayet etti: **زَرَفَت** ve **أزرَفْتُها**; **الزاي** **الراء**’dan öncedir.
Leys dedi: **ناقةٌ زَرُوف**: uzun bacaklı, adımı geniştir. Dedi: kavim **أَزْرَف** etti **إزْرافاً**: bir bozgun yahut benzerinde acele ettirildikleri zaman.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **زَرِف الجُرحُ يَزرَفُ زَرَفاناً**: bozulup tersine döndüğü zaman.
Başkası dedi: **خِمْسٌ مُزَرِّف**: yoran; Müleyh dedi:
يَسيرُ بها للقَومِ خِمْسٌ مُزَرِّف
**زفر** : Leys dedi: **الزَّفْر** ve **الزَّفير**: kişinin göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يَزْفِرُ** etmesidir. Ve **الشَّهِيق**: nefesi uzatması, sonra onunla atmasıdır.
Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ** ) (Hûd: 106), dedi: **الزَّفير**: eşeğin ve benzerinin anırmasının başlangıcıdır; **الشَّهِيقُ** onun sonudur.
Zeccâc dedi: **الزَّفِير** şiddetli inlemenin ve onun çirkin olanının bir türüdür. Ve **الشَّهِيق**: çok şiddetli, pek yüksek inlemedir.
Leys dedi: **المزفورُ** hayvanlardan: eklemleri sıkı kaynaşmış olandır. Ve dersin: Bu devenin **زَفْرَة**’si ne şiddetlidir; yani o, boğazı **مَزْفُور** olandır.
Ebû Ubeyde dedi: ata denir ki: onun **الزُّفْرة**’si büyüktür; yani iç boşluğu büyüktür; Ca‘dî dedi:
خِيطَ على زَفْرَةٍ فتَمَّ وَلَمْ
يَرْجِع إلى دِقّةٍ ولا هَضَمِ
der ki: iç boşluğunun büyüklüğünden sanki o daima **زافِر**’dir; sanki o **زَفَرَ** etti de onun üzerine dikildi.
İbnü’s-Sikkît, Râ‘î’nin develeri vasfettiği sözünde dedi:
حُوزيةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتها
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
onda iki görüş vardır: birincisi: sanki o **زَفَرَتْ** etti, sonra bunun üzerine yaratıldı; diğer görüş: **الزَّفْرَة**: orta kısımdır; **القَناطِرُ** ise kemerlerdir.
Şemr: erkeklerden **الزُّفَر**: yük taşımalar üzerinde güçlü olandır; denir: **زفَر** ve **ازْدَفَرْ**: taşıdığı zaman.
Kümeyt dedi:
رِئابُ الصُّدوع غِياثُ المَضو
عِ لأمَتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
Hadiste: bir kadının Hayber günü kırbaları **تَزْفِر** ettiği, insanlara su verdiği; yani su dolu kırbaları taşıdığı.
Leys dedi: **الزِّفْر**: kırbadır. Ve **الزّافر**: kırba taşımaya yardım eden kimsedir; ve şu şiiri okudu:
يا بنِ الّتي كانت زماناً في النَّعَمْ
تَحمِل زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ
Bir başkası dedi:
إذا عَزَبوا في الشاءِ عَنّا رأَيتَهمْ
مَداليجَ بالأزْفارِ مِثْلَ العَواتِقِ
Ve **الزَّوافِر**: kırbaları **يَزْفِرْن** eden cariyelerdir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: kavmin **زافرةُ**’si onların yardımcılarıdır.
Seleme, Ferrâ’dan: falan bize geldi ve onunla birlikte **زافِرَتُه** vardı; yani güruhu ve kavmi.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den dedi: okun tüyden aşağısı **الزّافرة**’dir; ondan aşağısı orta kısmına kadar ise **المَتْن**’dir.
İbn Şümeyl dedi: okun **زافرةُ**’si yarıdan biraz aşağıdan temrene kadardır.
Ebû’l-Heysem: **الزافرة**: kürek kemiği çıkıntısı ve ona bitişik olan yerdir. Ve **زفر يزفر**: su çektiği ve taşıdığı zaman.
Ebû Amr dedi: **الزِّفْر**: çobanın suyunu içinde taşıdığı su tulumudur. Ve iri deveye **زَفَر** denir; aslana **زُفَر**; cömert adama **زُفَر**.
Ebû Ubeyde, atın göğsünün üst kısmı hakkında: **المُزْدَفَر**; o, ondan **يَزْفِر** ettiği yerdir; ve şu şiiri okudu:
ولَوْحُ ذِرَاعَيْنِ في برْكَةٍ
إلى جُؤجؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ
**رفز** : Leys onu ihmal etti.
Bazı kitaplarda bir şiir okudum; sahihliğini bilmiyorum:
وبلدة للدّاءُ فيها غامِر
مَيْتٌ بها العِرْق الصحيحُ الرّافِزُ
Yazıcısı onu böyle kaydetti ve şöyle açıkladı: damar **رَفَزَ** etti: vurduğu zaman. Ve onun damarı elbette **رَفّاز**’dır; yani nabızlıdır.
Dedim: **الرَّفّاز**’ı **النَّبّاض** mânasında tanımıyorum; belki de **راقِزٌ**’dur, **القاف** ile; **راقِص** mânasında.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والزاء وما يثلثهما)
(فزع) الفاء والزاء والعين أصلانِ صحيحان، أحدهما الذُّعر، والآخَر الإغاثة.
فأمَّا الأوَّل فالفَزَع، يقال فَزِع يَفْزَع فَزَعاً، إذا ذُعِر. وأفزَعْتُه أنا. وهذا مَفْزَعُ القوم، إذا فَزِعوا إليه فيما يَدهَمُهم. فأمَّا فَزَّعت [عنه] فمعناه كَشَّفت عنه الفَزَع. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى إذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ﴾ [سبأ 23]. والمَفْزَعة: المكان يلتجئ إليه الفَزِع. قال:
طويلٌ طامحُِ الطَّرف  *** إلى مَفْزَعة الكلبِ([1])
والأصل الآخر الفَزَع: الإغاثة([2]) . قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للأنصار: "إنَّكم لَتَكْثُرون عند الفَزَع، وتَقِلُّون عند الطَّمَع". يقولون: أفزَعْتُه إذ رَعَبتَه، وأفْزعتُه، إذا أغثتَه. وفَزِعتُ إليه فأفزَعَني، أي لَجأْتُ إليه فَزَِعَاً فأغاثَني. وقال الشَّاعر([3]) في الإغاثة:
فقلتُ لكاسٍ ألجِمِيها فإنَّما  *** نزَلنا الكثيبَ من زَرُودَ لنَفْزَعا([4])
وقال آخر([5]) :
كُنَّا إذا ما أتانا صارخٌ فَزِعٌ  *** كان الصُّراخَُ لـه قَرْعَُ الظَّنابيبِ
(فزر) الفاء والزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على انفراجٍ وانصداع. من ذلك الطَّريق الفازِرُ: وهو المُنْفرِج الواسع. والفِزْر: القطيع من الغَنَم. يقال فزرْت الشَّيء: صدَعتُه. والأفْرزُ: الذي يتطامَنُ ظهرُه؛ والقياسُ واحد، كأنَّه يَنْفرِقُ لحمتا ظهرِه. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) لأبي دواد الإيادي، أو هو لعقبة بن سابق الهزاني، وقد سبق التحقيق في حواشي (طمح).
([2]) الظاهر أن معناه في الحديث الاستغاثة. وفي اللسان: "وقد يكون التقدير أيضاً عند فزع الناس إليكم لتغيثوهم".
([3]) هو الكلحبة العرني اليربوعي. المفضليات (1: 30) واللسان (فزع).
([4]) كأس: اسم بنته. في اللسان: "حللت الكثيب" و "لأفزعا".
([5])هو سلامة بن جندل، ديوانه 11 والمفضليات (1: 122) واللسان (فزع، ظنب)، وقد سبق في (ظنب).

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **الزاي** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**فزع**) **الفاء** ve **الزاي** ve **العين** iki sahih asıldır; birisi korku, diğeri yardım etmedir.
Birincisine gelince: **الفَزَع**; “**فَزِع** **يَفْزَع** **فَزَعاً**” denir; korktuğu zaman. Ben onu korkuttum: **أفزَعْتُه**. Bu, kavmin **مَفْزَعُ**’ıdır; kendilerine ansızın gelen şeyde ona korkup sığındıkları zaman. “**فَزَّعت** [عنه]”ya gelince, mânâsı: ondan korkuyu giderdim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿حَتَّى إذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ﴾ [Sebe 23]. **المَفْزَعة**: korkanın sığındığı yer. Dedi ki:
طويلٌ طامحُِ الطَّرف  *** إلى **مَفْزَعة** الكلبِ([1])
Diğer asıl **الفَزَع**: yardım etmedir([2]). Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم ensara dedi ki: “Şüphesiz siz **الفَزَع** عندında çoğalırsınız, **الطَّمَع** عندında azalırısınız.” Derler ki: Onu korkuttuğumda **أفزَعْتُه**; ve ona yardım ettiğimde **أفْزعتُه**. “Ona sığındım” **فَزِعتُ إليه**; o da bana yardım etti: **فأفزَعَني**; yani ona korku ile iltica ettim de bana yardım etti. Şair([3]) yardım etme hakkında dedi ki:
فقلتُ لكاسٍ ألجِمِيها فإنَّما  *** نزَلنا الكثيبَ من زَرُودَ لنَفْزَعا([4])
Bir başkası([5]) dedi ki:
كُنَّا إذا ما أتانا صارخٌ فَزِعٌ  *** كان الصُّراخَُ لـه قَرْعَُ الظَّنابيبِ

(**فزر**) **الفاء** ve **الزاي** ve **الراء**; bir kök/asıl olup bir açılmaya ve yarılmaya delâlet eder. Bundan: **الفازِرُ** yol; o, açılmış geniş olandır. **الفِزْر**: koyundan sürü. “Şeyi yardım” denir: **فزرْت**; onu yardım. **الأفْرزُ**: sırtı alçalan kimsedir; kıyas birdir; sanki sırtının iki eti ayrılıyormuş gibidir. Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Ebû Duvâd el-İyâdî’nindir; yahut Ukbe b. Sâbik el-Hezânî’nindir; tahkik daha önce (طمح) haşiyelerinde geçti.
([2]) Zâhir olan, hadisteki mânâsının yardım isteme olduğudur. Lisân’da: “Takdir ayrıca şöyle de olabilir: insanların size yardım etmeniz için size korku ile sığınmaları عندında.”
([3]) O, el-Kalhabe el-Urnî el-Yerbû‘î’dir. el-Mufaddaliyât (1: 30) ve Lisân (**فزع**).
([4]) **كأس**: kızının adıdır. Lisân’da: “**حللت** **الكثيب**” ve “**لأفزعا**”.
([5]) O, Selâme b. Cendel’dir; Dîvânı 11 ve el-Mufaddaliyât (1: 122) ve Lisân (**فزع**، **ظنب**); daha önce (**ظنب**)’de geçti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَزْر، بالفتح: الفسخ في الثوب. وفَزَرَ الثوب فَزْراً: شقه. والفِزَرُ: الشقوق. وتَفَزَّر الثوب والحائط: تشقق وتقطع وبَلِيَ. ويقال: فَزَرْت الجُلَّة وأَفْزَرْتها وفَزَّرْتها إِذا فَتَّتَّها. شمر: الفَزْر الكسر؛ قال: وكنت بالبادية فرأَيت قِباباً مضروبة، فقلت لأَعرابي: لمن هذه القِبابففقال: لبني فَزارَةَ، فَزَر اللهُ ظهورهم فقلت: ما تَعْني به؟ فقال: كسر الله. والفُزُورُ: الشقوق والصُّدوع. ويقال: فَزَرْتُ أَنف فلان فَزْراً أَي ضربته بشيء فشققته، فهو مَفْزُورُ الأَنف. وقال بعض أَهل اللغة: الفَرْز قريب من الفَزْر؛ تقول: فَرَزْت الشيء من الشيء أَي فَصَلته، وفَزَرْت الشيءَ صَدَعْته. وفي الحديث: أَن رجلاً من الأَنصار أَخذ لَحْيَ جَزورٍ فضرب به أَنف سعد فَفَزَره أَي شقه. وفي حديث طارق بن شهاب: خرجنا حُجَّاجاً فأَوطأَ رجل راحلته ظبياً فَفَزَر ظهره أَي شقه وفسخه. وفَزَرَ الشيء يَفْزُره فَزْراً: فرقه. والفَزْرُ: الضرب بالعصا، وقيل: فَزَرَه بالعصا ضربه بها على ظهره.
والفَزَر: ريح الحَدبة. ورجل أَفْزَرُ بيِّن الفَزَر: وهو الأَحدب الذي في ظهره عُجْرة عظيمة، وهو المَفْزور أَيضاً. والفُزْرة: العُجْرة العظيمة في الظهر والصدر. فَزِرَ فَزَراً، وهو أَفْزَر. والمَفْزور: الأَحدب. وجارية فَزْراء: ممتلئة شحماً ولحماً، وقيل: هي التي قاربت الإِدراك؛ قال الأَخطل:
وما إِن أَرى الفَزْراءَ إِلا تَطَلُّعاً،
وخِيفةَ يَحْمِيها بنو أُم عَجْرَدِ
أَراد: وخيفة أَن يحميها.
والفِزْرُ، بالكسر: القَطِيع من الغنم. والفِزرُ من الضأْن: ما بين العشرة إِلى الأَربعين، وقيل: ما بين الثلاثة إِلى العشرين، والصُّبَّةُ: ما بين العشر إلى الأَربعين من المِعْزَى. والفِزْرُ الجدي؛ يقال: لا أَفعله ما نَزَا فِزْرٌ.. وقولهم في المثل: لا آتيك مِعْزَى الفِزْر؛ الفزر لقب لسعد بن زيد مَناةَ بن تميم، وكان وَافى الموسم بمِعْزَى فأَنْهَبَها هناك وقال: من زَخذ منها واحدة فهي له، ولا يؤخذ منها فِزْرٌ، وهو الاثنان فأَكثر، وقال أَبو عبيدة نحو ذلك إلا أَنه قال: الفِزْرُ هو الجدي نفسه، فضربوا به المثل فقالوا: لا آتيك مِعْزَى الفِزْرِ أَي حتى تجتمع تلك، وهي لا تجتمع أَبداً؛ هذا قول ابن الكلبي؛ وقال أَبو الهيثم: لا أَعرفه، وقال الأَزهري: وما رأَيت أَحداً يعرفه. قال ابن سيده: إِنما لُقِّب سعد بن زيد مناة بذلك لأَنه قال لولده واحداً بعد واحد: ارْعَ هذه المِعْزَى، فأَبوا عليه فنادى في الناس أَن اجتمعوا فاجتمعوا، فقال: انتهبوها ولا أُحِلُّ لأَحد أَكثر من واحدة، فتقطَّعوها في ساعة وتفرقت في البلاد، فهذا أَصل المثل، وهو من أَمثالهم في ترك الشيء. يقال: لا أَفعل ذلك مِعْزَى الفِزْرِ؛ فمعناه في مِعْزَى الفِزْر أَن يقولوا حتى تجتمع تلك وهي لا تجتمع الدهر كله. الجوهري: الفِزْرُ أَبو قبيلة من وهو تميم سعد بن زيد مناة بن تميم.
والفَزارةُ: الأُنثى من النِّمِر، والفِزْرُ: ابن النمر. وفي التهذيب: ابن البَبْرِ والفَزارةُ أُمه والفِزْرَةُ أُخته والهَدَبَّسُ أَخوه. التهذيب: والبَبْرُ يقال له الهَدَبَّس ،أُنثاه الفَزارةُ؛ وأَنشد المبرد:ولقد رأَيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً،
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَه كالضَّيْوَنِ
قال أَبو عمرو: سأَلت ثعلباً عن البيت فلم يعرفه؛ قال أَبو منصور: وقد رأَيت هذه الحروف في كتاب الليث وهي صحيحة. وطريقٌ فازِرٌ: بَيِّن واسع؛ قال الراجز:
تَدُقُّ مَعْزَاءَ الطريقِ الفازِرِ،
دَقَّ الدَّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
والفازِرةُ: طريق تأْخذ في رملة في دَكادِكَ لينةٍ كأَنها صدع في الأَرض منقاد طويل خلقة. ابن شميل: الفَازِرُ الطريق تعلو النَّجَافَ والقُورَ فتَفْزِرُها كأَنها تَخُدُّ في رؤوسها خُدُوداً. تقول: أَخَذْنا الفازِرَ وأَخذنا طريقَ فازِرٍ، وهو طريق أَثَّرَ في رؤوس الجبال وفَقَرها. والفِزْرُ: هنة كَنَبْخَةٍ تخرج في مَغْرِز الفخذ دُوَيْنَ منتهى العانة كغُدَّةٍ من قرحة تخرج بالرجل
(*قوله «تخرج بالرجل» عبارة القاموس تخرج
بالانسان). أَو جراحة.
والفازِرُ: ضرب من النمل فيه حمرة وفَزَارة.وبنو الأَفْرَرِ: قبيلة؛ وقيل: فَزَارةُ أَبو حيّ من غَطَفان، وهو فَزارَةُ بن ذُبْيان ين بَغِيض بن رَيْث ابن غَطَفان.

##### Türkçe

**الفَزْر** (fetḥa ile): elbisede yırtılma. Ve **فَزَرَ** elbiseyi **فَزْراً**: onu yardı.

Ve **الفِزَرُ**: yarıklar. Ve elbise ve duvar **تَفَزَّر**: çatladı, parçalandı ve eskidi. Ve denilir ki: **فَزَرْت** **الجُلَّة**’yi ve onu **أَفْزَرْتُها** ve onu **فَزَّرْتُها**: onu ufalayıp parçaladığın zaman. Şemmer: **الفَزْر** kırmadır; dedi ki: ve ben çölde idim, çadırlar kurulmuş gördüm; bir bedevîye dedim: bu çadırlar kimindir? dedi: **بني فَزارَةَ**’nindir; Allah onların sırtlarını **فَزَر** etsin; dedim: bununla neyi kastediyorsun? dedi: Allah kırsın. Ve **الفُزُورُ**: yarıklar ve çatlaklar. Ve denilir ki: falanın burnunu **فَزَرْتُ** **فَزْراً**: yani onu bir şeyle vurdum da onu yardım; o hâlde o, burnu **مَفْزُورُ**dur. Dil ehlinden bazıları dedi ki: **الفَرْز** **الفَزْر**’e yakındır; dersin ki: **فَرَزْت** şeyi şeyden: yani onu ayırdım; ve **فَزَرْت** şeyi: onu çatlattım. Hadiste: Ensardan bir adam bir devenin çenesini aldı da onunla Sa‘d’ın burnuna vurdu, onu **فَفَزَره**: yani onu yardı. Târık b. Şihâb hadîsinde: hacılar olarak çıktık; bir adam binitini bir ceylana bastırdı da onun sırtını **فَفَزَر** etti: yani onu yardı ve yırttı. Ve **فَزَرَ** şeyi, onu **يَفْزُره** **فَزْراً**: onu ayırdı. Ve **الفَزْرُ**: sopayla vurmadır; ve denildi: onu sopayla **فَزَرَه**: onunla sırtına vurdu.

Ve **الفَزَر**: kamburluk rüzgârı (kamburluk hâli). Ve **رجل أَفْزَرُ**; **الفَزَر**i açık olan: o, sırtında büyük bir tümsek bulunan kamburdur; ve o, ayrıca **المَفْزور**dur. Ve **الفُزْرة**: sırt ve göğüste büyük tümsek. **فَزِرَ** **فَزَراً**; ve o, **أَفْزَر**dir. Ve **المَفْزور**: kambur. Ve **جارية فَزْراء**: yağ ve etle dolu; ve denildi: o, erginliğe yaklaşmış olandır; el-Ahtal dedi ki:
وما إِن أَرى الفَزْراءَ إِلا تَطَلُّعاً،
وخِيفةَ يَحْمِيها بنو أُم عَجْرَدِ
Muradı: ve onu korumalarından korku.

Ve **الفِزْرُ** (kesra ile): koyundan sürü. Ve koyundan **الفِزرُ**: on ile kırk arası; ve denildi: üç ile yirmi arası. Ve **الصُّبَّةُ**: keçiden on ile kırk arası. Ve **الفِزْرُ**: oğlak; denilir ki: **لا أَفعله ما نَزَا فِزْرٌ**. Ve onların meseldeki sözü: **لا آتيك مِعْزَى الفِزْر**; **الفزر** Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’in lakabıdır; mevsime keçilerle geldi de onları orada yağmalattı ve dedi: ondan bir tane alan kimse onundur; ve ondan **فِزْرٌ** alınmaz, o da ikidir ve daha fazlasıdır. Ebû Ubeyde buna benzer söyledi; ancak o dedi ki: **الفِزْرُ** oğlağın kendisidir; onunla mesel vurdular da dediler: **لا آتيك مِعْزَى الفِزْرِ**: yani onlar toplanıncaya kadar; hâlbuki onlar asla toplanmaz; bu, İbnü’l-Kelbî’nin sözüdür. Ebû’l-Heysem dedi ki: onu bilmem. Ezherî dedi ki: onu bilen birini görmedim. İbn Sîde dedi ki: Sa‘d b. Zeyd Menât ancak bununla lakaplandı; çünkü oğullarına birer birer dedi: bu keçileri otlatın; ona karşı geldiler; bunun üzerine insanlara seslendi: toplanın; toplandılar; dedi: onları yağmalayın; birden fazlasını kimseye helâl kılmam; bir saatte onları parça parça ettiler ve beldelere dağıldı; işte meselin aslı budur; ve o, onların bir şeyi terk etme hususundaki mesellerindendir. Denilir ki: **لا أَفعل ذلك مِعْزَى الفِزْرِ**; **مِعْزَى الفِزْر**deki manası: “onlar toplanıncaya kadar” demeleridir; hâlbuki onlar bütün zaman boyunca toplanmaz. Cevherî: **الفِزْرُ** bir kabilenin babasıdır; o da Temîm: Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’dir.

Ve **الفَزارةُ**: kaplanın dişisi; ve **الفِزْرُ**: kaplanın yavrusu. **التهذيب**’de: parsın yavrusu; **الفَزارةُ** onun annesi, **الفِزْرَةُ** onun kız kardeşi, **الهَدَبَّسُ** onun erkek kardeşidir. **التهذيب**: ve **البَبْرُ**a **الهَدَبَّس** denilir; onun dişisi **الفَزارةُ**dır. Müberred inşâd etti:
ولقد رأَيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً،
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَه كالضَّيْوَنِ
Ebû Amr dedi ki: beyti Sa‘leb’e sordum da onu bilmedi. Ebû Mansûr dedi ki: bu harfleri Leys’in kitabında gördüm ve onlar sahihtir. Ve **طريقٌ فازِرٌ**: açıkça geniş yol; râciz dedi ki:
تَدُقُّ مَعْزَاءَ الطريقِ الفازِرِ،
دَقَّ الدَّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
Ve **الفازِرةُ**: yumuşak tümsekçikler içinde bir kumlukta giden bir yol; sanki yerde uzun, sürüklenen bir çatlak gibidir, yaratılışça. İbn Şümeyl: **الفَازِرُ** yol, **النَّجَافَ** ve **القُورَ**un üzerine yükselir de onları **تَفْزِرُ** eder; sanki onların başlarında oluklar açar gibi. Dersin ki: **أَخَذْنا الفازِرَ** ve **أَخذنا طريقَ فازِرٍ**; o, dağların başlarında ve omurgasında iz bırakmış bir yoldur.

Ve **الفِزْرُ**: uyluğun kasık altındaki batma yerinde, kasığın sonuna yakın, bir çıban gibi çıkan; yahut bir yaradan, erkekte çıkan bir bez gibi; yahut bir yara.

Ve **الفازِرُ**: içinde kızıllık ve **فَزَارة** bulunan karıncanın bir türü. Ve **بنو الأَفْرَرِ**: bir kabile; ve denildi: **فَزَارةُ** Gatafân’dan bir hayyın babasıdır; o, **فَزارَةُ بن ذُبْيان** b. **بَغِيض** b. **رَيْث** b. Gatafân’dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ز ر * * الفَزْرُ * بالفتح الفسخ في الثوب وقد * تَفَزَّر * الثوب إذا تقطع وبلي و * فَزَرَ * الشيء صدعه من باب نصر

##### Türkçe

* ف ز ر * * **الفَزْرُ** * fetha ile: elbisede sökülme; ve elbise, parçalanıp eskidiği zaman **تَفَزَّر** olmuştur; ve bir şeyi **فَزَرَ**: onu yardı; (bu) **نصر** bâbındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فزر الثوب فزرا: شقه، فتفزر، تشقق وتقطع وبلى، وكذا تفزر الحائط، وانفزر الثوب: مثل ذلك. ويقال: فزرت أنف فلان فزرا، أي ضربته بشيء فشققته، فهو مفزور الأنف. ومنه الحديث: أن رجلا من الأنصار أخذ لحى جزور فضرب به أنف سعيد ففزره. وفزر فلانا بالعصا: ضربه، وقيل: ضربه بها على ظهره ففسخه. وفزر فلان، ظاهره أنه من باب نصر كالأول، وليءس كذلك بل هو فزر - كفرح - يفزر فزرا، إذا خرج على ظهره أو صدره فزرة، بالضم، أي عجرة عظيمة، فهو أفزر بين الفزر، وهو الأحدب وهو مفزور كذلك. والفزر، كعنب: الشقوق. والذي في اللسان: والفزور: الشقوق والصدوع. ولعله تصحف على المصنف، فلينظر. والجارية الفزراء: الممتلئة لحما وشحما، أو هي التي قاربت الإدراك، قال الأخطل:
  وما إن أرى الفزراء إلا تطلعاوخيفة يحميها بنو أم عجرد والفزر، بالكسر: لقب سعد ابن زيد مناة بن تميم بن مر، وكان وافى الموسم بمعزى فأنهبها هناك وقال: من أخذ منها واحدة فهي له، ولا يؤخذ منها فزر، وهو الاثنان فأكثر، ومنه المثل لا آتيك معزى الفزر، أي حتى تجتمع تلك، وهي لا تجتمع أبدا، هذا قول ابن الكلبي. وقال أبو عبيدة نحو ذلك، إلا أنه قال: الفزر: هو الجدي نفسه، فضربوا به المثل. وقال أبو الهيثم: لا أعرفه. وقال الأزهري: وما رأيت أحدا يعرفه. وقال ابن سيده: إنما لقب سعد بن زيد مناة بذلك لأنه قال لولده واحدا بعد واحد: ارع هذه المعزى. فأبوا عليه، فنادى في الناس أن اجتمعوا، فاجتمعوا. فقال: انتهبوها، ولا أحل لأحد أكثر من واحدة، فتقطعوها في ساعة، وتفرقت في البلاد. فهذا أصل المثل. وهو من أمثالهم في ترك الشيء، يقال لا أفعل ذلك معزى الفزر. وقال الجوهري: الفزر: أبو قبيلة من تميم، وهو سعد بن زيد مناة بن تميم. قلت: ويقال لولد سعد هذا: الأبناء، غير كعب وعمرو ابني سعد، فإن ولدهما الأجارب، وتفصيل ذلك في كتب الأنساب. والفزر: الأصل، نقله الصاغاني. والفزر: هنة كنبخة تخرج في مغرز الفخذ دون منتهى العانة، كغدة من قرحة تخرج بالإنسان أو جراحة. والفزر: القطيع من الغنم، ومن الضأن: ما بين العشرة إلى الأربعين، أو ما بين الثلاثة إلى العشرة، هكذا في النسخ، والذي في اللسان: إلى العشرين. قال: والصبة: ما بين العشر إلى الأربعين من المعزى. والفزر: الجدي، يقال لا أفعله مانزا فزر. والفزر: ابن النمر، وفي التهذيب ابن الببر، ومثله في التكملة، وقد تقدم الببر، وبنته: الفزرة، وقيل أخته، والهدبس أخوه، وأمه الفزارة كسحابة، وهي أي الفزارة أنثى النمر أيضا، قاله ابن الأعرابي. وفي التهذيب:والببر يقال له: الهدبس، وأنثاه الفزارة. وأنشد المبرد:
  ولقد رأيت هدبسا وفـزارة                      والفزر يتبع فزرة كالضيون

  قال أبو عمر: وسألت ثعلبا عن البيت فلم يعرفه. قال أبو منصور: وقد رأيت هذه الحروف في كتاب، الليث، وهي صحيحة. وفزارة، بلا لام: أبو قبيلة من غطفان، وهو فزارة بن ذبيان بن بغيض بن ريث بن غطفان، منهم بنو العشراء، وبنو غراب، وبنو شمخ، وقد تقدم ذكر كل منهم في محله. والفازر: نمل أسود فيه حمرة، نقله الصاغاني، وسيأتي للمصنف في الزاي أيضا. والفازشر: الطريق البين الواسع، قال الراجز:
  تدق معزاء الطريق الفازر                      دق الدياس عرم الأنـادر وقال ابن شميل: الفازر: الطريق تعلو النجاف والقور، فتفزرها كأنها تخد في رؤوسها خدودا. تقول: أخذنا الفازر، وأخذنا طريق فازر، وهو طريق أثر في رؤوس الجبال وفقرها كالفزرة، بالضم، الأخيرة نقلها الصاغاني. والفازرة، بهاء: طريق يأخذ في رملة في دكادك لينة كأنها صدع في الأرض منقاد طويل خلقة. وأفزرت الجلة، وفزرتها وفزرتها: فتتها. والفزر بن أوس بن الفزر، بالفتح: مقرئ مصري. وخالد بن فزر: تابعي، روى عن أنس بن مالك. وبنو الأفزر: بطن من العرب. وفزير، كزبير: علم. ومما يستدرك عليه: قال شمر: الفزر: الكسر. قال: وكنت بالبادية فرأيت قبابا مضروبة، فقلت لأعرابي: لمن هذه القباب? فقال لبني فزارة، فزر الله ظهورهم. فقلت: ما تعني به? فقال: كسر الله. وفزرت الشيء من الشيء فصلته. وفزرت الشيء: صدعته وفرقته. ومحمد بن الفزر، بالفتح: خال أحمد بن عمرو البزاز. وأم الفزر، في السيرة. وبالكسر: أبو الغوث الفزر، في كهلان بن سبإ.

##### Türkçe

**فزر** elbiseyi **فزرا**: onu yardı; böylece o **تفزر** etti; çatladı ve parçalandı ve eskidi; aynı şekilde duvar da **تفزر** eder; elbise **انفزر** etti: bunun gibidir. Ve denilir: Falancanın burnunu **فزرا** **فزرت**; yani onu bir şeyle vurdum da onu yardım; o, burnu yarılmıştır (**مفزور الأنف**). Ondan hadis: Ensardan bir adam bir deve boğazı aldı da onunla Saîd’in burnuna vurdu, böylece onu **فزره** etti. Ve falancayı değnekle **فزر** etti: onu vurdu; ve denildi: onu onunla sırtına vurdu da onu gevşetti. Ve falanca **فزر** etti; zahiri, ilkinin gibi **نصر** babındandır; öyle değildir, bilakis o **فزر**dür - **كفرح** gibi - **يفزر** **فزرا**; sırtında veya göğsünde **فزرة** (zamm ile) çıktığı zaman; yani büyük bir şişlik; o, **الفزر** arasında daha **أفزر**dir; o kamburdur ve o da aynı şekilde **مفزور**dur. Ve **الفزر**, **كعنب**: yarıklar. Ve Lisân’da olan: ve **الفزور**: yarıklar ve çatlaklar. Belki musannife tashif edilmiştir; bakılsın. Ve **الفزراء** cariye: et ve yağca dolu olan; yahut o, erişkinliğe yaklaşan olandır. Ahtal dedi:
  وما إن أرى **الفزراء** إلا تطلعاوخيفة يحميها بنو أم عجرد

Ve **الفزر**, kesra ile: Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm b. Murr’un lakabıdır; mevsime keçilerle gelmişti de onları orada yağmalattı ve dedi: “Kim onlardan bir tane alırsa o onundur; ve onlardan **فزر** alınmaz”; o da iki ve daha fazlasıdır. Ondan mesel: “Sana **معزى الفزر** gelmem”; yani onlar toplanıncaya kadar; hâlbuki onlar asla toplanmaz; bu, İbnü’l-Kelbî’nin sözüdür. Ebû Ubeyde de buna yakın söyledi; ancak o dedi ki: **الفزر**: oğlağın kendisidir; böylece onunla mesel vurdular. Ebû’l-Heysem dedi: Onu bilmiyorum. Ezherî dedi: Onu bilen hiç kimse görmedim. İbn Sîde dedi: Sa‘d b. Zeyd Menât ancak bununla lakaplandı; çünkü oğullarına birer birer dedi ki: “Bu keçileri otlatın.” Ona karşı geldiler; bunun üzerine insanlara seslendi: “Toplanın”; böylece toplandılar. Dedi ki: “Onları yağmalayın; birden fazlasını kimseye helâl kılmam.” Böylece onu bir saatte parçaladılar ve beldelere dağıldı. İşte meselin aslı budur. O, onlarda bir şeyi terk etme hususunda darb-ı mesellerdendir; denilir: “**معزى الفزر** (varken) bunu yapmam.” Cevherî dedi: **الفزر**: Temîm’den bir kabilenin babasıdır; o, Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’dir. Dedim: Sa‘d’ın bu evladına “**الأبناء**” denilir; Sa‘d’ın iki oğlu Ka‘b ve Amr hariç; çünkü onların evladı “**الأجارب**”dır; bunun tafsili nesep kitaplarındadır. Ve **الفزر**: asıl; Sâğânî nakletti. Ve **الفزر**: uyluğun iç kısmındaki oyukta, kasığın sonuna varmadan, insanda çıkan bir çıban yahut yara sebebiyle çıkan bir bez gibi, bir kabarcık gibi bir şeydir. Ve **الفزر**: koyundan bir sürü parçası; ve koyundan: on ile kırk arası; yahut üç ile on arası; nüshalarda böyledir; Lisân’da olan: yirmiye kadar. Dedi ki: ve **الصبة**: keçiden on ile kırk arasıdır. Ve **الفزر**: oğlak; denilir: “**مانزا فزر** (iken) onu yapmam.” Ve **الفزر**: kaplan yavrusu; Tehzîb’de: pars yavrusu; Tekmile’de de böyledir; **الببر** daha önce geçti; onun dişisi: **الفزرة**; ve denildi: kız kardeşi; **الهدبس** onun erkek kardeşidir; annesi **الفزارة** ( **كسحابة** ): yani **الفزارة** da kaplanın dişisidir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Tehzîb’de: ve **الببر**e **الهدبس** denilir; dişisine **الفزارة**. Müberred inşâd etti:
  ولقد رأيت **هدبسا** وفـ**زارة**                      و**الفزر** يتبع **فزرة** كالضيون

Ebû Ömer dedi: Sa‘leb’e beyit hakkında sordum da onu bilmedi. Ebû Mansûr dedi: Bu harfleri bir kitapta, Leys’te gördüm; ve onlar sahihtir. Ve **فزارة**, lamsız: Ğatafân’dan bir kabilenin babasıdır; o, **فزارة** b. Zübyân b. Buğayd b. Reys b. Ğatafân’dır; onlardandır Benû’l-‘Aşrâ, Benû Ğurâb ve Benû Şemah; her birinin zikri yerinde daha önce geçti. Ve **الفازر**: içinde kızıllık bulunan siyah karınca; Sâğânî nakletti; musannife **الزاي**da da gelecektir. Ve **الفازشر**: açık, geniş yol; râciz dedi:
  تدق معزاء الطريق **الفازر**                      دق الدياس عرم الأنـادر

İbn Şümeyl dedi: **الفازر**: üzerinde **النجاف** ve **القور** yükselen yoldur; böylece onları **تفزر** eder; sanki başlarında oluklar gibi oluklar açar. Dersin: **الفازر**i aldık; ve **فازر** yolu aldık; o, dağların başlarında ve sırtlarında, zamm ile **الفزرة** gibi bir iz bırakan yoldur; sonuncusunu Sâğânî nakletti. Ve **الفازرة**, hâ ile: yumuşak tümseklerde bir kumluğa giren bir yoldur; sanki yerde uzun, tabiatı üzere uzayıp giden bir çatlak gibidir. Ve **أفزرت** gübreyi (**الجلة**), ve onu **فزرتها** ve onu **فزرتها**: onu ufaladım. Ve **الفزر** b. Evs b. **الفزر**, fetha ile: Mısırlı bir kurrâdır. Ve Hâlid b. **فزر**: tâbiîdir; Enes b. Mâlik’ten rivayet etti. Ve Benû’l-**أفزر**: Araplardan bir batındır. Ve **فزير**, **كزبير**: bir özel addır. Ve ona istidrâk olunanlardandır: Şemmer dedi: **الفزر**: kırmadır. Dedi ki: Bâdiyede idim; kurulmuş kubbeler gördüm; bir bedevîye dedim: “Bu kubbeler kimindir?” Dedi ki: Benû **فزارة**’nındır; Allah onların sırtlarını **فزر** etsin. Dedim: Bununla neyi kastediyorsun? Dedi ki: Kırsın. Ve bir şeyi bir şeyden **فزرت**: onu ayırdım. Ve bir şeyi **فزرت**: onu çatlattım ve onu ayırdım. Ve Muhammed b. **الفزر**, fetha ile: Ahmed b. Amr el-Bezzâz’ın dayısıdır. Ve **أم الفزر**, Sîre’de. Ve kesra ile: Ebû’l-Ğavs **الفزر**, Kehlân b. Sebe’ içinde.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَزَرَ
1 فَزَرَ ذ , (S, O, Msb, K, &c.,) aor. فَزُرَ , (M, O, TA,) or فَزِرَ , (Msb,) inf. n. فَزْرٌ, (S, * O, * Msb,) He rent, or slit, a garment, or piece of cloth: (K:) he dissundered (S, * O, * Msb) the same. (S, O.) ― -b2- He split, slit, or cracked, a thing. (S, O, TA.) ― -b3- He struck a man's nose with a thing so as to split it. (O, * TA.) ― -b4- He struck one with a stick, or staff: (TA:) or he struck him with a stick, or staff, on his back, (K, TA,) so as to break it. (TA.) ― -b5- He separated, disunited, sundered, or dispersed, a thing. (TA.) ― -b6- He separated, or divided, a thing from another thing. (TA.) ― -b7- He broke [a thing]. (Sh, O, Msb.) Sh says, I was in the desert, and, seeing some small round tents (قِبَاب) pitched, I said to an Arab of the desert, “ To whom belong these قباب ? ” and he answered, لِبَنِى فَزَارَةَ فَزَرَ اللّٰهُ ظُهُورَهُمْ: whereupon I said to him, “ What meanest thou by it? ” and he answered, “ [To Benoo-Fezلrah:] may God break [their backs]. ” (TA.) ― -b8- He crumbled, or broke into small pieces, a جُلَّة [or round piece of camel's or similar dung]; as also ↓ فزّر, (TA,) and ↓ افزر. (O, K, TA. [In the CK, الحُلَّة is put for الجُلَّة.]) -A2- See also 5. -A3- Also, as implied in the K, but correctly فَزِرَ, aor. فَزَرَ , inf. n. فَزَرٌ [q. v.], He was, or became, such as is termed أَفْزَر [expl. below]. (TA.)

2 فَزَّرَ and 4: see 1, last signification but one.

تفزّر
5 تفزّر ذ It (a garment, or piece of cloth,) became rent, or slit; (K;) as also ↓ انفزر; (O, * K;) and ↓ فَزَرَ, inf. n. فُزُورٌ; (Msb; [but see فَزَرٌ, below;]) and so the like thereof; (Msb;) and the same is said of a wall: (TA:) and it (a garment, or piece of cloth,) became dissundered, ragged, tattered, or shabby, and old and worn out; (S, TA;) as also ↓ انفزر. (TA.)

7 اـِنْفَزَرَ see 5, in two places.

فَزْرٌ
فَزْرٌ ذ inf. n. of the trans. v. فَزَرَ. (Msb.) ― -b2- [And app. used as a simple subst., having for its pl. فُزُورٌ: see فِزَرٌ.] -A2- [Also] A man possessing little, or no, good, or goodness; or little, or no, wealth; like نَزْرٌ. (AZ, TA in art. نزر.)

فِزْرٌ
فِزْرٌ ذ A flock of sheep, or herd of goats: (S, O:) or a flock of sheep from ten to forty: (AZ, A'Obeyd, S, O, K:) or from three to ten; thus in the copies of the K; but in the L, to twenty: (TA:) and two, and more: (S, O, K:) and hence, (S, O,) الفِزْرُ was a surname of Saad Ibn-ZeydMenلh: he came to the مَوْسِم [or fair, and place of meeting, app. of the pilgrims,] with some goats, and allowed them to be taken as spoil, saying, “ Whoso takes of them one, it shall be his, but a فِزْر [i. e. a pair or more] of them shall not be taken; ” فِزْرٌ here meaning two and more: whence the prov., لَا آتِيكَ مِعْزَى الفِزْرِ, meaning [I will not come to thee] until the goats of El-Fizr shall become gathered together; and [that means never, for] those goats will never become gathered together: (S, O, K:) or, accord. to ISd, this surname was given to him because he said to his sons, one after another, “ Pasture ye these goats, ” and they were incompliant to him; so he called to the people, “ Collect yourselves together; ” and they did so; and he said, “ Take ye them as spoil; but I do not allow to any one more than one; ” therefore they separated them at once, and they became scattered in the country: this was the origin of the prov.: and one of their provs. relating to leaving a thing undone is the saying, لَا أَفْعَلُ ذَلِكَ مِعْزَىالفِزْرِ [I will not do that until the goats of El-Fizr shall become gathered together. (TA.) Accord. to AO, (S, O, TA,) فِزْرٌ means The kid (S, O, K, TA) itself: (S, O, TA:) and one says, لَاأَفْعَلُهُ مَا نَزَا فِزْرٌ [I will not do it as long as a kid leaps]. (TA.) ― -b2- And The male young one of the نَمِر [or leopard]: (TA:) or the male young one of the [beast of prey called] بَبْر [q. v.], (O, K, TA, [in the CK, erroneously, بَيْر,]) as is said in the T, and likewise in the Tekmileh: (TA:) and فِزْرَةٌ signifies the female young one thereof; (O, K, TA;) or, as some say, the sister thereof: (TA:) and ↓ فَزَارَةٌ signifies the female of the بَبْر; (O, Msb, TA;) thus says IAar, (O,) [and] thus is said in the T: (TA:) or the mother of the بَبْر is called فزارة; and also the female of the نَمِر; (K, TA;) thus says IAar. (TA.) -A2- Also The أصْل [or origin, &c.,] (O, K) of a thing. (O.) -A3- And A small thing, (O, K,) like a نَبْخَة [or blister], in the root of the thigh, (O,) below the extremity of the pubes, resembling a غُدَّة [or ganglion], from an ulcer that comes forth in a man, (O, K,) or from a wound. (O.)

فَزَرٌ
فَزَرٌ ذ an inf. n. [of which the verb, accord. to a general rule, is فَزِرَ], A garment's being old and worn out; and rent, or slit. (KL. [See also 5, with which the verb فَزَرَ, inf. n. فُزُورٌ, is mentioned in a similar sense.]) ― -b2- And [app. The being open, or wide, or broad,] meaning in Pers. فراخ شدن. (KL.) -A2- Also The being such as is termed أَفْزَر [expl. below]. (S. [See 1, last sentence.])

فِزَرٌ
فِزَرٌ ذ Slits, rents, or fissures: (K:) but this word perhaps occurred to the author of the K mistranscribed; for it is said in the L that فُزُورٌ [a pl. of which the sing. is app. فَزْرٌ, originally an inf. n.,] signifies slits, rents, or fissures, and clefts, or cracks. (TA.)

فُزْرَةٌ
فُزْرَةٌ ذ : see فَازِرٌ. -A2- Also A great protuberance upon the back, or upon the chest. (K.)

فَزَارَةٌ
فَزَارَةٌ ذ : see فِزْرٌ, last quarter of the paragraph.

فَازِرٌ
فَازِرٌ ذ A wide road; (S, O, K;) as also ↓ فُزْرَةٌ: (O, K:) or a wide and conspicuous road: or, accord. to ISh, a road that passes over the [eminences termed] نِجَاف [pl. of نَجَفٌ] and the [hills, or small mountains termed] قُور [pl. of قَارَةٌ], and cleaves them as though it made furrows upon their heads: you say, أَخَذْنَاالفَازِرَ and أَخَذْنَاطَرِيقَ الفَازِرِ, meaning [We took] the road that made a track upon the heads and the base of the mountains. (TA.) And ↓ فَازِرَةٌ [or طَرِيقٌ فَازِرَةٌ] signifies A road taking its course in a tract of sand amid sands that are compact and cleaving to the ground, (K, TA,) and soft; appearing like an extended, long, natural cleft in the ground: (TA:) the same meaning is also assigned to فَارِزَةٌ. (K * and TA in art. فرز.) -A2- Also A species of ants, (O,) black ants, (K,) in which is a redness: (O, K:) mentioned also among words of which the final radical is ز [as being called فَارِزٌ]. (TA.) ― -b2- And The round black thing [app. a species of animalcule] found in [dried] dates. (O.)

فَازِرَةٌ
فَازِرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

أَفْزَرُ
أَفْزَرُ ذ and ↓ مَفْزُورٌ A man humpbacked; (S, O;) having a great protuberance upon his back; (S, O, K:) or having such a protuberance upon his chest: (K:) or, accord. to Ibn-'Abbلd, the former signifies the same as أَقْعَسُ [having a protuberant breast, or chest, and a hollow, or receding, back]. (O. [See also أَفْرَزُ.]) ― -b2- And [the fem. of the former] فَزْرَآءُ A female, (K,) or girl, or young woman, (TA,) full of fat and flesh: or that has nearly attained to puberty. (K, TA.)

مَفْزُورُ الأَنْفِ
مَفْزُورُ الأَنْفِ ذ A man having his nose struck with a thing so as to be split. (TA.) -A2- See also أَفْزَرُ.

##### Türkçe

فَزَرَ
1 **فَزَرَ** ذ , (S, O, Msb, K, &c.,) muzâri‘ı **فَزُرَ** , (M, O, TA,) veya **فَزِرَ** , (Msb,) mastarı **فَزْرٌ**, (S, * O, * Msb,) O, bir elbiseyi veya bir kumaş parçasını yırttı yahut yardı: (K:) onu parçaladı (S, * O, * Msb) da aynı şeydir. (S, O.) ― -b2- O, bir şeyi yardı, kesti (yarık açtı) veya çatlattı. (S, O, TA.) ― -b3- O, bir adamın burnuna bir şeyle vurdu da onu yaracak şekilde (burnunu) yardı. (O, * TA.) ― -b4- O, birine bir değnekle yahut asâ ile vurdu: (TA:) veya ona bir değnekle yahut asâ ile sırtına vurdu, (K, TA,) onu kıracak şekilde. (TA.) ― -b5- O, bir şeyi ayırdı, birliğini bozdu, parçaladı veya dağıttı. (TA.) ― -b6- O, bir şeyi başka bir şeyden ayırdı yahut böldü. (TA.) ― -b7- O, [bir şeyi] kırdı. (Sh, O, Msb.) Sh der ki: Çölde idim; ve kurulmuş bazı küçük yuvarlak çadırlar (**قِبَاب**) görüp çölde bir Arap’a, “Bu **قباب** kime aittir?” dedim; o da, **لِبَنِى فَزَارَةَ فَزَرَ اللّٰهُ ظُهُورَهُمْ** diye cevap verdi: bunun üzerine ona, “Bununla neyi kastediyorsun?” dedim; o da, “(Benî-Fezâre’ye:) Allah [onların sırtlarını] kırsın,” diye cevap verdi. (TA.) ― -b8- O, bir **جُلَّة**’yi [yahut devenin veya benzerinin yuvarlak bir dışkı parçasını] ufaladı yahut küçük parçalara böldü; bunun gibi ↓ **فزّر**, (TA,) ve ↓ **افزر**. (O, K, TA. [CK’de **الحُلَّة** **الجُلَّة** yerine konmuştur.]) -A2- 5’e de bak. -A3- Ayrıca, K’da ima edildiği üzere, fakat doğrusu **فَزِرَ**, muzâri‘ı **فَزَرَ** , mastarı **فَزَرٌ** [bk.], O, aşağıda açıklanan **أَفْزَر** diye adlandırılan türden oldu yahut öyle hâle geldi. (TA.)

2 **فَزَّرَ** ve 4: 1’e bak, sondan bir önceki anlam.

**تفزّر**
5 **تفزّر** ذ O (bir elbise veya bir kumaş parçası) yırtılmış yahut yarılmış oldu; (K;) bunun gibi ↓ **انفزر**; (O, * K;) ve ↓ **فَزَرَ**, mastarı **فُزُورٌ**; (Msb; [fakat aşağıda **فَزَرٌ**’a bak;]) ve bunun benzeri de böyledir; (Msb;) ve aynı şey bir duvar hakkında da söylenir: (TA:) ve o (bir elbise veya bir kumaş parçası) parçalanmış, paçavralaşmış, yıpranmış yahut eski ve aşınmış oldu; (S, TA;) bunun gibi ↓ **انفزر**. (TA.)

7 **اـِنْفَزَرَ**: 5’e bak, iki yerde.

**فَزْرٌ**
**فَزْرٌ** ذ geçişli fiil **فَزَرَ**’ın mastarıdır. (Msb.) ― -b2- [Ve görünüşe göre yalın bir isim olarak da kullanılır; bunun çoğulu **فُزُورٌ**’dur: **فِزَرٌ**’a bak.] -A2- [Ayrıca] Hayrı yahut iyiliği az olan veya hiç olmayan; yahut malı az olan veya hiç olmayan bir adam; **نَزْرٌ** gibidir. (AZ, TA, md. نزر’de.)

**فِزْرٌ**
**فِزْرٌ** ذ Bir koyun sürüsü veya keçi sürüsü: (S, O:) yahut ondan kırka kadar koyundan bir sürü: (AZ, A'Obeyd, S, O, K:) yahut üçten ona kadar; K nüshalarında böyledir; fakat L’de yirmiye kadar: (TA:) ve iki, ve daha fazlası: (S, O, K:) ve bundan dolayı, (S, O,) **الفِزْرُ** Saad İbn-ZeydMenâh’ın bir lakabı idi: **مَوْسِم**’e [yahut panayıra ve buluşma yerine, görünüşe göre hacıların (buluşma yeri)] bazı keçilerle geldi ve onların ganimet olarak alınmasına izin verdi; “Kim onlardan birini alırsa o onun olur; fakat onlardan bir **فِزْر** [yani bir çift veya daha fazlası] alınmayacaktır,” diyerek; burada **فِزْرٌ** iki ve daha fazlası demektir: buradan darbımesel, **لَا آتِيكَ مِعْزَى الفِزْرِ**, yani [sana gelmeyeceğim] ta ki El-Fizr’in keçileri bir araya toplanıncaya kadar; ve [bu asla demektir; çünkü] o keçiler asla bir araya toplanmayacaktır: (S, O, K:) yahut, ISd’ye göre, bu lakap ona, oğullarına birer birer “Bu keçileri otlatın,” dediği ve onlar ona uymadıkları için verilmiştir; bunun üzerine halka seslendi: “Toplanın;” onlar da toplandılar; ve dedi ki: “Onları ganimet olarak alın; fakat ben hiç kimseye birden fazlasına izin vermiyorum;” bu yüzden onları hemen ayırdılar ve ülkede dağıldılar: darbımeselin aslı budur: ve bir şeyi yapmadan bırakmaya dair darbımesellerinden biri de şu sözdür: **لَا أَفْعَلُ ذَلِكَ مِعْزَىالفِزْرِ** [El-Fizr’in keçileri bir araya toplanıncaya kadar bunu yapmam]. (TA.) AO’ya göre, (S, O, TA,) **فِزْرٌ** bizzat oğlak demektir: (S, O, K, TA) (S, O, TA:) ve şöyle denir: **لَاأَفْعَلُهُ مَا نَزَا فِزْرٌ** [Bir oğlak sıçradığı müddetçe onu yapmam]. (TA.) ― -b2- Ve **نَمِر**’in [yahut parsın] erkek yavrusu: (TA:) yahut [yırtıcı hayvan denilen] **بَبْر**’in [bk.] erkek yavrusu, (O, K, TA, [CK’de yanlışlıkla **بَيْر**]), T’de söylendiği gibi, ve Tekmileh’te de böyledir: (TA:) ve **فِزْرَةٌ** onun dişi yavrusu demektir; (O, K, TA;) yahut bazılarına göre onun kız kardeşi: (TA:) ve ↓ **فَزَارَةٌ** **بَبْر**’in dişisi demektir; (O, Msb, TA;) IAar böyle der, (O,) [ve] T’de de böyle söylenmiştir: (TA:) yahut **بَبْر**’in anasına **فزارة** denir; ve ayrıca **نَمِر**’in dişisine de; (K, TA;) IAar böyle der. (TA.) -A2- Ayrıca bir şeyin **أصْل**’i [yahut aslı, vb.]. (O, K) (O.) -A3- Ve uyluğun kökünde, (O,) kasık ucunun altında, bir **غُدَّة**’ye [yahut gangliona] benzeyen, bir adamda çıkan bir yaradan, (O, K,) yahut bir yaradan dolayı (meydana gelen), **نَبْخَة** [yahut kabarcık] gibi, küçük bir şey. (O.)

**فَزَرٌ**
**فَزَرٌ** ذ bir mastardır [genel kurala göre fiili **فَزِرَ** olan], Bir elbisenin eski ve aşınmış olması; ve yırtılmış yahut yarılmış olması. (KL. [5’e de bak: orada fiil **فَزَرَ**, mastarı **فُزُورٌ**, benzer bir anlamda zikredilmiştir.]) ― -b2- Ve [görünüşe göre açık, yahut geniş, yahut enli olma], Farsçada “فراخ شدن” anlamında. (KL.) -A2- Ayrıca aşağıda açıklanan **أَفْزَر** diye adlandırılan türden olma. (S. [1’in son cümlesine bak.])

**فِزَرٌ**
**فِزَرٌ** ذ Yarıklar, yırtıklar veya çatlaklar: (K:) fakat bu kelime belki K’nın müellifine yanlış yazılmış olarak vâki olmuştur; çünkü L’de **فُزُورٌ**’un [tekili görünüşe göre **فَزْرٌ**, aslında bir mastar] yarıklar, yırtıklar veya çatlaklar, ve gedikler yahut çatlaklar (clefts or cracks) anlamına geldiği söylenir. (TA.)

**فُزْرَةٌ**
**فُزْرَةٌ** ذ : **فَازِرٌ**’e bak. -A2- Ayrıca sırt üzerinde yahut göğüs üzerinde büyük bir çıkıntı. (K.)

**فَزَارَةٌ**
**فَزَارَةٌ** ذ : **فِزْرٌ**’e bak, paragrafın son çeyreği.

**فَازِرٌ**
**فَازِرٌ** ذ Geniş bir yol; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **فُزْرَةٌ**: (O, K:) yahut geniş ve belirgin bir yol: yahut ISh’ye göre, [**نِجَاف** denilen yükseltilerin (tekili **نَجَفٌ**) ve **قُور** denilen tepelerin yahut küçük dağların (tekili **قَارَةٌ**)] üzerinden geçen ve onları, sanki başlarında oluklar açıyormuş gibi yaran bir yol: şöyle dersin: **أَخَذْنَاالفَازِرَ** ve **أَخَذْنَاطَرِيقَ الفَازِرِ**, yani [biz] dağların başında ve eteğinde iz bırakan yolu tuttuk. (TA.) Ve ↓ **فَازِرَةٌ** [yahut **طَرِيقٌ فَازِرَةٌ**] yumuşak; yere yapışık, sıkı kumlar arasında bir kumluk sahada yol alan bir yol demektir, (K, TA,) yerde uzanmış, uzun, tabiî bir yarık gibi görünen: (TA:) aynı anlam **فَارِزَةٌ**’ye de verilmiştir. (K * ve TA, md. فرز’de.) -A2- Ayrıca bir karınca türü, (O,) siyah karıncalar, (K,) içinde bir kızıllık bulunan: (O, K:) son kök harfi **ز** olan kelimeler arasında da ( **فَارِزٌ** diye adlandırıldığı için) zikredilmiştir. (TA.) ― -b2- Ve [görünüşe göre bir hayvancık türü olan] kuru hurmalarda bulunan yuvarlak siyah şey. (O.)

**فَازِرَةٌ**
**فَازِرَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**أَفْزَرُ**
**أَفْزَرُ** ذ ve ↓ **مَفْزُورٌ** Kambur bir adam; (S, O;) sırtında büyük bir çıkıntı bulunan; (S, O, K:) yahut göğsünde böyle bir çıkıntı bulunan: (K:) yahut İbn-‘Abbâd’a göre, birincisi **أَقْعَسُ** ile aynı anlama gelir [göğsü çıkık, sırtı çukur yahut geri çekik olan]. (O. [**أَفْرَزُ**’a da bak.]) ― -b2- Ve [birincinin müennesi] **فَزْرَآءُ** Şişmanlık ve etle dolu bir dişi, (K,) yahut kız, yahut genç kadın: (TA,) yahut bulûğa neredeyse erişmiş olan. (K, TA.)

**مَفْزُورُ الأَنْفِ**
**مَفْزُورُ الأَنْفِ** ذ Burnu bir şeyle vurulup yarılmış olan adam. (TA.) -A2- **أَفْزَرُ**’a da bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَزَرَ
فَزَرَ U ( n. ac. فَزْر 1 ),
a.  Rent, tore, slit, split; frayed ( garment ).

b.  Broke; sundered, divided; crumbled.

c.  [ acc. &  Bi ], Beat, thrashed, flogged with.

d.  U ( n. ac. فُزُوْر 27 ), Was rent, torn, slit &c.

e.  Had a hump, a protuberance.

f.  [ coll. ], Burst open; disembowelled.

فَزَّرَ
فَزَّرَ II ,
a.  see I (a) , ( f ).

أَفْزَرَ
أَفْزَرَ IV ,
a.  see I (b) .

تَفَزَّرَ
تَفَزَّرَ V ,  اِنْفَزَرَ VII ,
a.  see I (d) .

b.  [ coll. ], Was disembowelled.

فِزْر
فِزْر 2 ,
a.  Flock.

b.  Root; origin.

c.  Blister.

فُزْرَة
فُزْرَة 3t ,
a.  Hump, protuberance.

b.  see 21 (a) .

فَزَر
فَزَر 4 ,
a.  Worn-out.

b.  Broad.

فِزَر
فِزَر 7 ,
a.  Slits, rents; cracks; fissures, clefts.

أَفْزَرُ
أَفْزَرُ 14 , ( pl. فُزْر 3 ),
a.  Hump-backed; one having a protuberance on the chest.

فَاْزِر
فَاْزِر 21 ,
a.  Wide, broad ( road ).

b.  Black ant.

فَاْزِرَة
فَاْزِرَة 21t ,
a.  see 21 (a) .

فَزَاْرَة
فَزَاْرَة 22t ,
a.  Panther.

##### Türkçe

**فَزَرَ**
**فَزَرَ** U (mastar: **فَزْر** 1),
a. Yırttı, parçaladı, yardı, böldü; (elbise) püsküllendi.

b. Kırdı; ayırdı, böldü; ufalandı.

c. [mef‘ûl alır & **بِ** ile], ile dövdü, kamçıladı, kırbaçladı.

d. U (mastar: **فُزُوْر** 27), yırtıldı, parçalandı, yarıldı vb.

e. Hörgücü, bir çıkıntısı oldu.

f. [topluca], yarılıp açıldı; karnı yarıldı.

**فَزَّرَ**
**فَزَّرَ** II,
a. I (a), (f)’ye bak.

**أَفْزَرَ**
**أَفْزَرَ** IV,
a. I (b)’ye bak.

**تَفَزَّرَ**
**تَفَزَّرَ** V, **اِنْفَزَرَ** VII,
a. I (d)’ye bak.

b. [topluca], karnı yarıldı.

**فِزْر**
**فِزْر** 2,
a. Sürü.

b. Kök; asıl.

c. Kabarcık.

**فُزْرَة**
**فُزْرَة** 3t,
a. Hörgüç, çıkıntı.

b. 21 (a)’ya bak.

**فَزَر**
**فَزَر** 4,
a. Eskimiş.

b. Geniş.

**فِزَر**
**فِزَر** 7,
a. Yarıklar, yırtıklar; çatlaklar; gedikler, yarıklar.

**أَفْزَرُ**
**أَفْزَرُ** 14, (çoğulu: **فُزْر** 3),
a. Hörgüçlü; göğsünde bir çıkıntısı olan kimse.

**فَاْزِر**
**فَاْزِر** 21,
a. Geniş, enli (yol).

b. Kara karınca.

**فَاْزِرَة**
**فَاْزِرَة** 21t,
a. 21 (a)’ya bak.

**فَزَاْرَة**
**فَزَاْرَة** 22t,
a. Panter.
