# فزر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فزر

الفَزْر، بالفتح: الفسخ في الثوب. وفَزَرَ الثوب فَزْراً: شقه. والفِزَرُ: الشقوق. وتَفَزَّر الثوب والحائط: تشقق وتقطع وبَلِيَ. ويقال: فَزَرْت الجُلَّة وأَفْزَرْتها وفَزَّرْتها إِذا فَتَّتَّها. شمر: الفَزْر الكسر؛ قال: وكنت بالبادية فرأَيت قِباباً مضروبة، فقلت لأَعرابي: لمن هذه القِبابففقال: لبني فَزارَةَ، فَزَر اللهُ ظهورهم فقلت: ما تَعْني به؟ فقال: كسر الله. والفُزُورُ: الشقوق والصُّدوع. ويقال: فَزَرْتُ أَنف فلان فَزْراً أَي ضربته بشيء فشققته، فهو مَفْزُورُ الأَنف. وقال بعض أَهل اللغة: الفَرْز قريب من الفَزْر؛ تقول: فَرَزْت الشيء من الشيء أَي فَصَلته، وفَزَرْت الشيءَ صَدَعْته. وفي الحديث: أَن رجلاً من الأَنصار أَخذ لَحْيَ جَزورٍ فضرب به أَنف سعد فَفَزَره أَي شقه. وفي حديث طارق بن شهاب: خرجنا حُجَّاجاً فأَوطأَ رجل راحلته ظبياً فَفَزَر ظهره أَي شقه وفسخه. وفَزَرَ الشيء يَفْزُره فَزْراً: فرقه. والفَزْرُ: الضرب بالعصا، وقيل: فَزَرَه بالعصا ضربه بها على ظهره.
والفَزَر: ريح الحَدبة. ورجل أَفْزَرُ بيِّن الفَزَر: وهو الأَحدب الذي في ظهره عُجْرة عظيمة، وهو المَفْزور أَيضاً. والفُزْرة: العُجْرة العظيمة في الظهر والصدر. فَزِرَ فَزَراً، وهو أَفْزَر. والمَفْزور: الأَحدب. وجارية فَزْراء: ممتلئة شحماً ولحماً، وقيل: هي التي قاربت الإِدراك؛ قال الأَخطل:
وما إِن أَرى الفَزْراءَ إِلا تَطَلُّعاً،
وخِيفةَ يَحْمِيها بنو أُم عَجْرَدِ
أَراد: وخيفة أَن يحميها.
والفِزْرُ، بالكسر: القَطِيع من الغنم. والفِزرُ من الضأْن: ما بين العشرة إِلى الأَربعين، وقيل: ما بين الثلاثة إِلى العشرين، والصُّبَّةُ: ما بين العشر إلى الأَربعين من المِعْزَى. والفِزْرُ الجدي؛ يقال: لا أَفعله ما نَزَا فِزْرٌ.. وقولهم في المثل: لا آتيك مِعْزَى الفِزْر؛ الفزر لقب لسعد بن زيد مَناةَ بن تميم، وكان وَافى الموسم بمِعْزَى فأَنْهَبَها هناك وقال: من زَخذ منها واحدة فهي له، ولا يؤخذ منها فِزْرٌ، وهو الاثنان فأَكثر، وقال أَبو عبيدة نحو ذلك إلا أَنه قال: الفِزْرُ هو الجدي نفسه، فضربوا به المثل فقالوا: لا آتيك مِعْزَى الفِزْرِ أَي حتى تجتمع تلك، وهي لا تجتمع أَبداً؛ هذا قول ابن الكلبي؛ وقال أَبو الهيثم: لا أَعرفه، وقال الأَزهري: وما رأَيت أَحداً يعرفه. قال ابن سيده: إِنما لُقِّب سعد بن زيد مناة بذلك لأَنه قال لولده واحداً بعد واحد: ارْعَ هذه المِعْزَى، فأَبوا عليه فنادى في الناس أَن اجتمعوا فاجتمعوا، فقال: انتهبوها ولا أُحِلُّ لأَحد أَكثر من واحدة، فتقطَّعوها في ساعة وتفرقت في البلاد، فهذا أَصل المثل، وهو من أَمثالهم في ترك الشيء. يقال: لا أَفعل ذلك مِعْزَى الفِزْرِ؛ فمعناه في مِعْزَى الفِزْر أَن يقولوا حتى تجتمع تلك وهي لا تجتمع الدهر كله. الجوهري: الفِزْرُ أَبو قبيلة من وهو تميم سعد بن زيد مناة بن تميم.
والفَزارةُ: الأُنثى من النِّمِر، والفِزْرُ: ابن النمر. وفي التهذيب: ابن البَبْرِ والفَزارةُ أُمه والفِزْرَةُ أُخته والهَدَبَّسُ أَخوه. التهذيب: والبَبْرُ يقال له الهَدَبَّس ،أُنثاه الفَزارةُ؛ وأَنشد المبرد:ولقد رأَيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً،
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَه كالضَّيْوَنِ
قال أَبو عمرو: سأَلت ثعلباً عن البيت فلم يعرفه؛ قال أَبو منصور: وقد رأَيت هذه الحروف في كتاب الليث وهي صحيحة. وطريقٌ فازِرٌ: بَيِّن واسع؛ قال الراجز:
تَدُقُّ مَعْزَاءَ الطريقِ الفازِرِ،
دَقَّ الدَّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
والفازِرةُ: طريق تأْخذ في رملة في دَكادِكَ لينةٍ كأَنها صدع في الأَرض منقاد طويل خلقة. ابن شميل: الفَازِرُ الطريق تعلو النَّجَافَ والقُورَ فتَفْزِرُها كأَنها تَخُدُّ في رؤوسها خُدُوداً. تقول: أَخَذْنا الفازِرَ وأَخذنا طريقَ فازِرٍ، وهو طريق أَثَّرَ في رؤوس الجبال وفَقَرها. والفِزْرُ: هنة كَنَبْخَةٍ تخرج في مَغْرِز الفخذ دُوَيْنَ منتهى العانة كغُدَّةٍ من قرحة تخرج بالرجل
(*قوله «تخرج بالرجل» عبارة القاموس تخرج
بالانسان). أَو جراحة.
والفازِرُ: ضرب من النمل فيه حمرة وفَزَارة.وبنو الأَفْرَرِ: قبيلة؛ وقيل: فَزَارةُ أَبو حيّ من غَطَفان، وهو فَزارَةُ بن ذُبْيان ين بَغِيض بن رَيْث ابن غَطَفان.

### Türkçe

**الفَزْر** (fetḥa ile): elbisede yırtılma. Ve **فَزَرَ** elbiseyi **فَزْراً**: onu yardı.

Ve **الفِزَرُ**: yarıklar. Ve elbise ve duvar **تَفَزَّر**: çatladı, parçalandı ve eskidi. Ve denilir ki: **فَزَرْت** **الجُلَّة**’yi ve onu **أَفْزَرْتُها** ve onu **فَزَّرْتُها**: onu ufalayıp parçaladığın zaman. Şemmer: **الفَزْر** kırmadır; dedi ki: ve ben çölde idim, çadırlar kurulmuş gördüm; bir bedevîye dedim: bu çadırlar kimindir? dedi: **بني فَزارَةَ**’nindir; Allah onların sırtlarını **فَزَر** etsin; dedim: bununla neyi kastediyorsun? dedi: Allah kırsın. Ve **الفُزُورُ**: yarıklar ve çatlaklar. Ve denilir ki: falanın burnunu **فَزَرْتُ** **فَزْراً**: yani onu bir şeyle vurdum da onu yardım; o hâlde o, burnu **مَفْزُورُ**dur. Dil ehlinden bazıları dedi ki: **الفَرْز** **الفَزْر**’e yakındır; dersin ki: **فَرَزْت** şeyi şeyden: yani onu ayırdım; ve **فَزَرْت** şeyi: onu çatlattım. Hadiste: Ensardan bir adam bir devenin çenesini aldı da onunla Sa‘d’ın burnuna vurdu, onu **فَفَزَره**: yani onu yardı. Târık b. Şihâb hadîsinde: hacılar olarak çıktık; bir adam binitini bir ceylana bastırdı da onun sırtını **فَفَزَر** etti: yani onu yardı ve yırttı. Ve **فَزَرَ** şeyi, onu **يَفْزُره** **فَزْراً**: onu ayırdı. Ve **الفَزْرُ**: sopayla vurmadır; ve denildi: onu sopayla **فَزَرَه**: onunla sırtına vurdu.

Ve **الفَزَر**: kamburluk rüzgârı (kamburluk hâli). Ve **رجل أَفْزَرُ**; **الفَزَر**i açık olan: o, sırtında büyük bir tümsek bulunan kamburdur; ve o, ayrıca **المَفْزور**dur. Ve **الفُزْرة**: sırt ve göğüste büyük tümsek. **فَزِرَ** **فَزَراً**; ve o, **أَفْزَر**dir. Ve **المَفْزور**: kambur. Ve **جارية فَزْراء**: yağ ve etle dolu; ve denildi: o, erginliğe yaklaşmış olandır; el-Ahtal dedi ki:
وما إِن أَرى الفَزْراءَ إِلا تَطَلُّعاً،
وخِيفةَ يَحْمِيها بنو أُم عَجْرَدِ
Muradı: ve onu korumalarından korku.

Ve **الفِزْرُ** (kesra ile): koyundan sürü. Ve koyundan **الفِزرُ**: on ile kırk arası; ve denildi: üç ile yirmi arası. Ve **الصُّبَّةُ**: keçiden on ile kırk arası. Ve **الفِزْرُ**: oğlak; denilir ki: **لا أَفعله ما نَزَا فِزْرٌ**. Ve onların meseldeki sözü: **لا آتيك مِعْزَى الفِزْر**; **الفزر** Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’in lakabıdır; mevsime keçilerle geldi de onları orada yağmalattı ve dedi: ondan bir tane alan kimse onundur; ve ondan **فِزْرٌ** alınmaz, o da ikidir ve daha fazlasıdır. Ebû Ubeyde buna benzer söyledi; ancak o dedi ki: **الفِزْرُ** oğlağın kendisidir; onunla mesel vurdular da dediler: **لا آتيك مِعْزَى الفِزْرِ**: yani onlar toplanıncaya kadar; hâlbuki onlar asla toplanmaz; bu, İbnü’l-Kelbî’nin sözüdür. Ebû’l-Heysem dedi ki: onu bilmem. Ezherî dedi ki: onu bilen birini görmedim. İbn Sîde dedi ki: Sa‘d b. Zeyd Menât ancak bununla lakaplandı; çünkü oğullarına birer birer dedi: bu keçileri otlatın; ona karşı geldiler; bunun üzerine insanlara seslendi: toplanın; toplandılar; dedi: onları yağmalayın; birden fazlasını kimseye helâl kılmam; bir saatte onları parça parça ettiler ve beldelere dağıldı; işte meselin aslı budur; ve o, onların bir şeyi terk etme hususundaki mesellerindendir. Denilir ki: **لا أَفعل ذلك مِعْزَى الفِزْرِ**; **مِعْزَى الفِزْر**deki manası: “onlar toplanıncaya kadar” demeleridir; hâlbuki onlar bütün zaman boyunca toplanmaz. Cevherî: **الفِزْرُ** bir kabilenin babasıdır; o da Temîm: Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’dir.

Ve **الفَزارةُ**: kaplanın dişisi; ve **الفِزْرُ**: kaplanın yavrusu. **التهذيب**’de: parsın yavrusu; **الفَزارةُ** onun annesi, **الفِزْرَةُ** onun kız kardeşi, **الهَدَبَّسُ** onun erkek kardeşidir. **التهذيب**: ve **البَبْرُ**a **الهَدَبَّس** denilir; onun dişisi **الفَزارةُ**dır. Müberred inşâd etti:
ولقد رأَيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً،
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَه كالضَّيْوَنِ
Ebû Amr dedi ki: beyti Sa‘leb’e sordum da onu bilmedi. Ebû Mansûr dedi ki: bu harfleri Leys’in kitabında gördüm ve onlar sahihtir. Ve **طريقٌ فازِرٌ**: açıkça geniş yol; râciz dedi ki:
تَدُقُّ مَعْزَاءَ الطريقِ الفازِرِ،
دَقَّ الدَّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
Ve **الفازِرةُ**: yumuşak tümsekçikler içinde bir kumlukta giden bir yol; sanki yerde uzun, sürüklenen bir çatlak gibidir, yaratılışça. İbn Şümeyl: **الفَازِرُ** yol, **النَّجَافَ** ve **القُورَ**un üzerine yükselir de onları **تَفْزِرُ** eder; sanki onların başlarında oluklar açar gibi. Dersin ki: **أَخَذْنا الفازِرَ** ve **أَخذنا طريقَ فازِرٍ**; o, dağların başlarında ve omurgasında iz bırakmış bir yoldur.

Ve **الفِزْرُ**: uyluğun kasık altındaki batma yerinde, kasığın sonuna yakın, bir çıban gibi çıkan; yahut bir yaradan, erkekte çıkan bir bez gibi; yahut bir yara.

Ve **الفازِرُ**: içinde kızıllık ve **فَزَارة** bulunan karıncanın bir türü. Ve **بنو الأَفْرَرِ**: bir kabile; ve denildi: **فَزَارةُ** Gatafân’dan bir hayyın babasıdır; o, **فَزارَةُ بن ذُبْيان** b. **بَغِيض** b. **رَيْث** b. Gatafân’dır.
