# فزر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فزر

(باب الفاء والزاء وما يثلثهما)
(فزع) الفاء والزاء والعين أصلانِ صحيحان، أحدهما الذُّعر، والآخَر الإغاثة.
فأمَّا الأوَّل فالفَزَع، يقال فَزِع يَفْزَع فَزَعاً، إذا ذُعِر. وأفزَعْتُه أنا. وهذا مَفْزَعُ القوم، إذا فَزِعوا إليه فيما يَدهَمُهم. فأمَّا فَزَّعت [عنه] فمعناه كَشَّفت عنه الفَزَع. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى إذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ﴾ [سبأ 23]. والمَفْزَعة: المكان يلتجئ إليه الفَزِع. قال:
طويلٌ طامحُِ الطَّرف  *** إلى مَفْزَعة الكلبِ([1])
والأصل الآخر الفَزَع: الإغاثة([2]) . قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للأنصار: "إنَّكم لَتَكْثُرون عند الفَزَع، وتَقِلُّون عند الطَّمَع". يقولون: أفزَعْتُه إذ رَعَبتَه، وأفْزعتُه، إذا أغثتَه. وفَزِعتُ إليه فأفزَعَني، أي لَجأْتُ إليه فَزَِعَاً فأغاثَني. وقال الشَّاعر([3]) في الإغاثة:
فقلتُ لكاسٍ ألجِمِيها فإنَّما  *** نزَلنا الكثيبَ من زَرُودَ لنَفْزَعا([4])
وقال آخر([5]) :
كُنَّا إذا ما أتانا صارخٌ فَزِعٌ  *** كان الصُّراخَُ لـه قَرْعَُ الظَّنابيبِ
(فزر) الفاء والزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على انفراجٍ وانصداع. من ذلك الطَّريق الفازِرُ: وهو المُنْفرِج الواسع. والفِزْر: القطيع من الغَنَم. يقال فزرْت الشَّيء: صدَعتُه. والأفْرزُ: الذي يتطامَنُ ظهرُه؛ والقياسُ واحد، كأنَّه يَنْفرِقُ لحمتا ظهرِه. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) لأبي دواد الإيادي، أو هو لعقبة بن سابق الهزاني، وقد سبق التحقيق في حواشي (طمح).
([2]) الظاهر أن معناه في الحديث الاستغاثة. وفي اللسان: "وقد يكون التقدير أيضاً عند فزع الناس إليكم لتغيثوهم".
([3]) هو الكلحبة العرني اليربوعي. المفضليات (1: 30) واللسان (فزع).
([4]) كأس: اسم بنته. في اللسان: "حللت الكثيب" و "لأفزعا".
([5])هو سلامة بن جندل، ديوانه 11 والمفضليات (1: 122) واللسان (فزع، ظنب)، وقد سبق في (ظنب).

ـ

### Türkçe

(فâ ve **الزاي** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**فزع**) **الفاء** ve **الزاي** ve **العين** iki sahih asıldır; birisi korku, diğeri yardım etmedir.
Birincisine gelince: **الفَزَع**; “**فَزِع** **يَفْزَع** **فَزَعاً**” denir; korktuğu zaman. Ben onu korkuttum: **أفزَعْتُه**. Bu, kavmin **مَفْزَعُ**’ıdır; kendilerine ansızın gelen şeyde ona korkup sığındıkları zaman. “**فَزَّعت** [عنه]”ya gelince, mânâsı: ondan korkuyu giderdim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿حَتَّى إذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ﴾ [Sebe 23]. **المَفْزَعة**: korkanın sığındığı yer. Dedi ki:
طويلٌ طامحُِ الطَّرف  *** إلى **مَفْزَعة** الكلبِ([1])
Diğer asıl **الفَزَع**: yardım etmedir([2]). Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم ensara dedi ki: “Şüphesiz siz **الفَزَع** عندında çoğalırsınız, **الطَّمَع** عندında azalırısınız.” Derler ki: Onu korkuttuğumda **أفزَعْتُه**; ve ona yardım ettiğimde **أفْزعتُه**. “Ona sığındım” **فَزِعتُ إليه**; o da bana yardım etti: **فأفزَعَني**; yani ona korku ile iltica ettim de bana yardım etti. Şair([3]) yardım etme hakkında dedi ki:
فقلتُ لكاسٍ ألجِمِيها فإنَّما  *** نزَلنا الكثيبَ من زَرُودَ لنَفْزَعا([4])
Bir başkası([5]) dedi ki:
كُنَّا إذا ما أتانا صارخٌ فَزِعٌ  *** كان الصُّراخَُ لـه قَرْعَُ الظَّنابيبِ

(**فزر**) **الفاء** ve **الزاي** ve **الراء**; bir kök/asıl olup bir açılmaya ve yarılmaya delâlet eder. Bundan: **الفازِرُ** yol; o, açılmış geniş olandır. **الفِزْر**: koyundan sürü. “Şeyi yardım” denir: **فزرْت**; onu yardım. **الأفْرزُ**: sırtı alçalan kimsedir; kıyas birdir; sanki sırtının iki eti ayrılıyormuş gibidir. Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Ebû Duvâd el-İyâdî’nindir; yahut Ukbe b. Sâbik el-Hezânî’nindir; tahkik daha önce (طمح) haşiyelerinde geçti.
([2]) Zâhir olan, hadisteki mânâsının yardım isteme olduğudur. Lisân’da: “Takdir ayrıca şöyle de olabilir: insanların size yardım etmeniz için size korku ile sığınmaları عندında.”
([3]) O, el-Kalhabe el-Urnî el-Yerbû‘î’dir. el-Mufaddaliyât (1: 30) ve Lisân (**فزع**).
([4]) **كأس**: kızının adıdır. Lisân’da: “**حللت** **الكثيب**” ve “**لأفزعا**”.
([5]) O, Selâme b. Cendel’dir; Dîvânı 11 ve el-Mufaddaliyât (1: 122) ve Lisân (**فزع**، **ظنب**); daha önce (**ظنب**)’de geçti.
