# فزر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فزر

فزر الثوب فزرا: شقه، فتفزر، تشقق وتقطع وبلى، وكذا تفزر الحائط، وانفزر الثوب: مثل ذلك. ويقال: فزرت أنف فلان فزرا، أي ضربته بشيء فشققته، فهو مفزور الأنف. ومنه الحديث: أن رجلا من الأنصار أخذ لحى جزور فضرب به أنف سعيد ففزره. وفزر فلانا بالعصا: ضربه، وقيل: ضربه بها على ظهره ففسخه. وفزر فلان، ظاهره أنه من باب نصر كالأول، وليءس كذلك بل هو فزر - كفرح - يفزر فزرا، إذا خرج على ظهره أو صدره فزرة، بالضم، أي عجرة عظيمة، فهو أفزر بين الفزر، وهو الأحدب وهو مفزور كذلك. والفزر، كعنب: الشقوق. والذي في اللسان: والفزور: الشقوق والصدوع. ولعله تصحف على المصنف، فلينظر. والجارية الفزراء: الممتلئة لحما وشحما، أو هي التي قاربت الإدراك، قال الأخطل:
  وما إن أرى الفزراء إلا تطلعاوخيفة يحميها بنو أم عجرد والفزر، بالكسر: لقب سعد ابن زيد مناة بن تميم بن مر، وكان وافى الموسم بمعزى فأنهبها هناك وقال: من أخذ منها واحدة فهي له، ولا يؤخذ منها فزر، وهو الاثنان فأكثر، ومنه المثل لا آتيك معزى الفزر، أي حتى تجتمع تلك، وهي لا تجتمع أبدا، هذا قول ابن الكلبي. وقال أبو عبيدة نحو ذلك، إلا أنه قال: الفزر: هو الجدي نفسه، فضربوا به المثل. وقال أبو الهيثم: لا أعرفه. وقال الأزهري: وما رأيت أحدا يعرفه. وقال ابن سيده: إنما لقب سعد بن زيد مناة بذلك لأنه قال لولده واحدا بعد واحد: ارع هذه المعزى. فأبوا عليه، فنادى في الناس أن اجتمعوا، فاجتمعوا. فقال: انتهبوها، ولا أحل لأحد أكثر من واحدة، فتقطعوها في ساعة، وتفرقت في البلاد. فهذا أصل المثل. وهو من أمثالهم في ترك الشيء، يقال لا أفعل ذلك معزى الفزر. وقال الجوهري: الفزر: أبو قبيلة من تميم، وهو سعد بن زيد مناة بن تميم. قلت: ويقال لولد سعد هذا: الأبناء، غير كعب وعمرو ابني سعد، فإن ولدهما الأجارب، وتفصيل ذلك في كتب الأنساب. والفزر: الأصل، نقله الصاغاني. والفزر: هنة كنبخة تخرج في مغرز الفخذ دون منتهى العانة، كغدة من قرحة تخرج بالإنسان أو جراحة. والفزر: القطيع من الغنم، ومن الضأن: ما بين العشرة إلى الأربعين، أو ما بين الثلاثة إلى العشرة، هكذا في النسخ، والذي في اللسان: إلى العشرين. قال: والصبة: ما بين العشر إلى الأربعين من المعزى. والفزر: الجدي، يقال لا أفعله مانزا فزر. والفزر: ابن النمر، وفي التهذيب ابن الببر، ومثله في التكملة، وقد تقدم الببر، وبنته: الفزرة، وقيل أخته، والهدبس أخوه، وأمه الفزارة كسحابة، وهي أي الفزارة أنثى النمر أيضا، قاله ابن الأعرابي. وفي التهذيب:والببر يقال له: الهدبس، وأنثاه الفزارة. وأنشد المبرد:
  ولقد رأيت هدبسا وفـزارة                      والفزر يتبع فزرة كالضيون

  قال أبو عمر: وسألت ثعلبا عن البيت فلم يعرفه. قال أبو منصور: وقد رأيت هذه الحروف في كتاب، الليث، وهي صحيحة. وفزارة، بلا لام: أبو قبيلة من غطفان، وهو فزارة بن ذبيان بن بغيض بن ريث بن غطفان، منهم بنو العشراء، وبنو غراب، وبنو شمخ، وقد تقدم ذكر كل منهم في محله. والفازر: نمل أسود فيه حمرة، نقله الصاغاني، وسيأتي للمصنف في الزاي أيضا. والفازشر: الطريق البين الواسع، قال الراجز:
  تدق معزاء الطريق الفازر                      دق الدياس عرم الأنـادر وقال ابن شميل: الفازر: الطريق تعلو النجاف والقور، فتفزرها كأنها تخد في رؤوسها خدودا. تقول: أخذنا الفازر، وأخذنا طريق فازر، وهو طريق أثر في رؤوس الجبال وفقرها كالفزرة، بالضم، الأخيرة نقلها الصاغاني. والفازرة، بهاء: طريق يأخذ في رملة في دكادك لينة كأنها صدع في الأرض منقاد طويل خلقة. وأفزرت الجلة، وفزرتها وفزرتها: فتتها. والفزر بن أوس بن الفزر، بالفتح: مقرئ مصري. وخالد بن فزر: تابعي، روى عن أنس بن مالك. وبنو الأفزر: بطن من العرب. وفزير، كزبير: علم. ومما يستدرك عليه: قال شمر: الفزر: الكسر. قال: وكنت بالبادية فرأيت قبابا مضروبة، فقلت لأعرابي: لمن هذه القباب? فقال لبني فزارة، فزر الله ظهورهم. فقلت: ما تعني به? فقال: كسر الله. وفزرت الشيء من الشيء فصلته. وفزرت الشيء: صدعته وفرقته. ومحمد بن الفزر، بالفتح: خال أحمد بن عمرو البزاز. وأم الفزر، في السيرة. وبالكسر: أبو الغوث الفزر، في كهلان بن سبإ.

### Türkçe

**فزر** elbiseyi **فزرا**: onu yardı; böylece o **تفزر** etti; çatladı ve parçalandı ve eskidi; aynı şekilde duvar da **تفزر** eder; elbise **انفزر** etti: bunun gibidir. Ve denilir: Falancanın burnunu **فزرا** **فزرت**; yani onu bir şeyle vurdum da onu yardım; o, burnu yarılmıştır (**مفزور الأنف**). Ondan hadis: Ensardan bir adam bir deve boğazı aldı da onunla Saîd’in burnuna vurdu, böylece onu **فزره** etti. Ve falancayı değnekle **فزر** etti: onu vurdu; ve denildi: onu onunla sırtına vurdu da onu gevşetti. Ve falanca **فزر** etti; zahiri, ilkinin gibi **نصر** babındandır; öyle değildir, bilakis o **فزر**dür - **كفرح** gibi - **يفزر** **فزرا**; sırtında veya göğsünde **فزرة** (zamm ile) çıktığı zaman; yani büyük bir şişlik; o, **الفزر** arasında daha **أفزر**dir; o kamburdur ve o da aynı şekilde **مفزور**dur. Ve **الفزر**, **كعنب**: yarıklar. Ve Lisân’da olan: ve **الفزور**: yarıklar ve çatlaklar. Belki musannife tashif edilmiştir; bakılsın. Ve **الفزراء** cariye: et ve yağca dolu olan; yahut o, erişkinliğe yaklaşan olandır. Ahtal dedi:
  وما إن أرى **الفزراء** إلا تطلعاوخيفة يحميها بنو أم عجرد

Ve **الفزر**, kesra ile: Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm b. Murr’un lakabıdır; mevsime keçilerle gelmişti de onları orada yağmalattı ve dedi: “Kim onlardan bir tane alırsa o onundur; ve onlardan **فزر** alınmaz”; o da iki ve daha fazlasıdır. Ondan mesel: “Sana **معزى الفزر** gelmem”; yani onlar toplanıncaya kadar; hâlbuki onlar asla toplanmaz; bu, İbnü’l-Kelbî’nin sözüdür. Ebû Ubeyde de buna yakın söyledi; ancak o dedi ki: **الفزر**: oğlağın kendisidir; böylece onunla mesel vurdular. Ebû’l-Heysem dedi: Onu bilmiyorum. Ezherî dedi: Onu bilen hiç kimse görmedim. İbn Sîde dedi: Sa‘d b. Zeyd Menât ancak bununla lakaplandı; çünkü oğullarına birer birer dedi ki: “Bu keçileri otlatın.” Ona karşı geldiler; bunun üzerine insanlara seslendi: “Toplanın”; böylece toplandılar. Dedi ki: “Onları yağmalayın; birden fazlasını kimseye helâl kılmam.” Böylece onu bir saatte parçaladılar ve beldelere dağıldı. İşte meselin aslı budur. O, onlarda bir şeyi terk etme hususunda darb-ı mesellerdendir; denilir: “**معزى الفزر** (varken) bunu yapmam.” Cevherî dedi: **الفزر**: Temîm’den bir kabilenin babasıdır; o, Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’dir. Dedim: Sa‘d’ın bu evladına “**الأبناء**” denilir; Sa‘d’ın iki oğlu Ka‘b ve Amr hariç; çünkü onların evladı “**الأجارب**”dır; bunun tafsili nesep kitaplarındadır. Ve **الفزر**: asıl; Sâğânî nakletti. Ve **الفزر**: uyluğun iç kısmındaki oyukta, kasığın sonuna varmadan, insanda çıkan bir çıban yahut yara sebebiyle çıkan bir bez gibi, bir kabarcık gibi bir şeydir. Ve **الفزر**: koyundan bir sürü parçası; ve koyundan: on ile kırk arası; yahut üç ile on arası; nüshalarda böyledir; Lisân’da olan: yirmiye kadar. Dedi ki: ve **الصبة**: keçiden on ile kırk arasıdır. Ve **الفزر**: oğlak; denilir: “**مانزا فزر** (iken) onu yapmam.” Ve **الفزر**: kaplan yavrusu; Tehzîb’de: pars yavrusu; Tekmile’de de böyledir; **الببر** daha önce geçti; onun dişisi: **الفزرة**; ve denildi: kız kardeşi; **الهدبس** onun erkek kardeşidir; annesi **الفزارة** ( **كسحابة** ): yani **الفزارة** da kaplanın dişisidir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Tehzîb’de: ve **الببر**e **الهدبس** denilir; dişisine **الفزارة**. Müberred inşâd etti:
  ولقد رأيت **هدبسا** وفـ**زارة**                      و**الفزر** يتبع **فزرة** كالضيون

Ebû Ömer dedi: Sa‘leb’e beyit hakkında sordum da onu bilmedi. Ebû Mansûr dedi: Bu harfleri bir kitapta, Leys’te gördüm; ve onlar sahihtir. Ve **فزارة**, lamsız: Ğatafân’dan bir kabilenin babasıdır; o, **فزارة** b. Zübyân b. Buğayd b. Reys b. Ğatafân’dır; onlardandır Benû’l-‘Aşrâ, Benû Ğurâb ve Benû Şemah; her birinin zikri yerinde daha önce geçti. Ve **الفازر**: içinde kızıllık bulunan siyah karınca; Sâğânî nakletti; musannife **الزاي**da da gelecektir. Ve **الفازشر**: açık, geniş yol; râciz dedi:
  تدق معزاء الطريق **الفازر**                      دق الدياس عرم الأنـادر

İbn Şümeyl dedi: **الفازر**: üzerinde **النجاف** ve **القور** yükselen yoldur; böylece onları **تفزر** eder; sanki başlarında oluklar gibi oluklar açar. Dersin: **الفازر**i aldık; ve **فازر** yolu aldık; o, dağların başlarında ve sırtlarında, zamm ile **الفزرة** gibi bir iz bırakan yoldur; sonuncusunu Sâğânî nakletti. Ve **الفازرة**, hâ ile: yumuşak tümseklerde bir kumluğa giren bir yoldur; sanki yerde uzun, tabiatı üzere uzayıp giden bir çatlak gibidir. Ve **أفزرت** gübreyi (**الجلة**), ve onu **فزرتها** ve onu **فزرتها**: onu ufaladım. Ve **الفزر** b. Evs b. **الفزر**, fetha ile: Mısırlı bir kurrâdır. Ve Hâlid b. **فزر**: tâbiîdir; Enes b. Mâlik’ten rivayet etti. Ve Benû’l-**أفزر**: Araplardan bir batındır. Ve **فزير**, **كزبير**: bir özel addır. Ve ona istidrâk olunanlardandır: Şemmer dedi: **الفزر**: kırmadır. Dedi ki: Bâdiyede idim; kurulmuş kubbeler gördüm; bir bedevîye dedim: “Bu kubbeler kimindir?” Dedi ki: Benû **فزارة**’nındır; Allah onların sırtlarını **فزر** etsin. Dedim: Bununla neyi kastediyorsun? Dedi ki: Kırsın. Ve bir şeyi bir şeyden **فزرت**: onu ayırdım. Ve bir şeyi **فزرت**: onu çatlattım ve onu ayırdım. Ve Muhammed b. **الفزر**, fetha ile: Ahmed b. Amr el-Bezzâz’ın dayısıdır. Ve **أم الفزر**, Sîre’de. Ve kesra ile: Ebû’l-Ğavs **الفزر**, Kehlân b. Sebe’ içinde.
