# فزز (ف-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

فَزٌّ İneğin doğan yavrusuna denir

- Harfler: ف - ز - ز
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَيَسْتَفِزُّونَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%B2%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | لَيَسْتَفْعِلُونَكَ | Seni tedirgin ederler | 1 | 1 | [17:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:76.md) |
| [وَاسْتَفْزِزْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%B2%D9%92.md) | وَاسْتَفْعِلْ | Ve tedirgin et | 1 | 1 | [17:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:64.md) |
| [يَسْتَفِزَّهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَسْتَفْعِلَهُمْ | Onları tedirgin eder | 1 | 1 | [17:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:103.md) |

## Mücavir kökler — 21 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Cilbab, cübbe benzeri kıyafete denir
2. [صوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Çomaktır
3. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Heyl (hı) : At demektir
4. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
5. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
6. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Neredeyse o
7. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kaldınız
8. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
9. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rical ayak demektir
10. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Az
11. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
12. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onların malları
13. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yavru” demektir
14. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
15. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
16. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
17. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yumruk demektir
18. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
19. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tasma kayış demektir
20. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
21. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beraber

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فزز |
| Yapı | Üçlü (muda‘af / ikiz harfli) |
| Özel Durum | Mükerrer / muda‘af |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md), [زعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%AC.md), [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı yerinden oynatmak, ürkütüp sıçratmak, hafiflik ve tedirginlik vererek dengesini bozmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı yerleşik olduğu manevi, ahlaki veya coğrafi zeminden koparıp telaşla savurma çabası |
| Çekirdek Özet 3 | Tedirgin etme, dengeyi bozarak zayıf düşürme ve kökünden söküp çıkarma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir korkutma veya sadece fiziksel sürgün sayarak psikolojik ve stratejik sarsma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فز | Anî bir hareketle irkilme, hafiflik, yerinden fırlama ve sıçrama hareketi. Bu çekirdek, anî telaş ve panikle yerinden sıçramayı anlatan [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) kökünde de açıkça görülür. | ز | Aynı harfin yinelenmesiyle hareket süreklilik ve şiddet kazanmış; kök, tekil bir irkilmeden ziyade sürekli bir tedirginlik, hafiflik ve bir varlığı bulunduğu yerden kökünden sarsıp çıkarmak üzere kışkırtma anlamına daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, dışa üfleme | Dışarıya yönelen bir hamle, bir uyarı, nefes veya ses ile dış baskı kurma hareketini simgeler. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Sürekliliği anîden kesme, temas ettiği noktada kopuş ve sarsıntı üretme hareketini temsil eder. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Kesme ve sarsma hareketinin peş peşe tekrarlanarak varlığın tutunduğu zemini tamamen parçalamasını simgeler. |
| فزز | Ağızdan çıkan ses veya dış baskı ile kesici bir darbe vurarak varlığı yerinden sıçratma ve zeminini koparma hareketi | Bir dış etkinin (ses, kışkırtma, tehdit) varlığın dengesini peş peşe darbelerle bozması ve onu yerleşik halinden koparıp savurması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaban ineğinin henüz dünyaya yeni gelmiş, çevresine karşı aşırı ürkek, hafif ve en küçük kımıldamada sıçrayan yavrusu (الفَزُّ); bir şeyi yerinden hafifleterek sıçratıp çıkarmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde avcılardan ve tehlikelerden ürküp annesinin sütüne sığınan yaban ineği yavrusunu anlatırken kökü şöyle kullanır: كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ / خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde av köpeklerinin ürkütüp yerinden sıçrattığı yaban sığırını tasvir eder: والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه / شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça فزز kökü, merkezi Sami dillerinde görülen ve bedensel sıçrama, panik halinde yerinden oynama ve hafifleşme bildiren kinetik-onomatopeik köklerle akrabadır. İbranicede benzer fonetik ve semantik yapı taşıyan köklerde (özellikle panikleme, dağılma ve sıçrama bildiren formlarda) ve Süryanicede anî kalkış ve sarsıntı bildiren kullanımlarda bu hareket tipi korunur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği, zemininde sabit duran bir varlığın dışarıdan gelen ani bir dürtüyle (ses, rüzgâr, tehdit) fırlaması ve tutunma kabiliyetini yitirmesidir. Arapçada kök bir yandan yaban yavrusunun aşırı ürkekliği ve hafifliği üzerinden somutlaşmış, diğer yandan istif‘âl kalıbında bir kimseyi yerleşik düzeninden ve vatanından koparıp savurma, onu kışkırtıp dengesini bozma yönünde zenginleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فز çekirdeği üzerinden sıçrama ve hafiflik türevleri | فزز biçimi, varlığı tedirgin ederek ağırlığını (vakarını ve sebatını) yok etme, onu telaşa sürükleyip yerinden çıkarma anlamını kurar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice telaş, sıçrama ve sarsıntı bildiren fonetik akrabalıklar | Varlığın ani bir uyaranla yerini terk etmesi ve korkuyla fırlaması ortak bir kinetik çekirdektir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli bir soydaşlık kanıtlanamamıştır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فزز | Anlamlı | Tedirgin etmek, yerinden oynatmak | Korkutarak veya kışkırtarak yerinden sıçratmak, vakarını bozmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| زفز | Anlamlı | Hafif ve hızlı esinti sesi çıkarmak | Rüzgârın kuru otları hışırdatarak hareket ettirmesi ve hızlıca savurması (زفزفة) | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon ile hafif ve hızlı hareket çekirdeğini paylaşır. |
| ززف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فزز | Merkez | Tedirgin edip yerinden sökmek | Dışarıdan kışkırtma veya korku vererek muhatabın dengesini bozup yerinden fırlatmak | Asıl hedef köktür; vakarın zıddı olan hafiflik ve yerinden edilmeyi içerir. |
| [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Anî korku ve panik | Kalbe ansızın düşen panik duygusudur; yerinden çıkarma şartı yoktur | فزز dışsal kışkırtma ve yerinden sökme eylemini, [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) ise içsel ürperme halini öne çıkarır. |
| [زعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%AC.md) | Komşu | Rahatsız edip yerinden oynatmak | Bir kimseyi huzursuz ederek bulunduğu konumu terk etmeye zorlamak | [زعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%AC.md) fiziksel ve mekanik itişi, فزز ise hile, telkin veya korku yoluyla gelen hafifletmeyi vurgular. |
| [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) | Komşu | Hafiflik ve ağırlığın kaybolması | Varlığın yer çekimine ve direncine karşı ağırlığını yitirmesi | فزز kökünün zemininde yatan istihfaf (hafifletme ve ciddiyetsizleştirme) bu kökle kesişir. |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sebat etmek, yerinde çakılı kalmak | Sarsıntılara ve dış uyarılara rağmen zeminde sabit ve dayanıklı durmak | فزز yerinden sıçratıp sökmeyi hedeflerken [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) direnmeyi ve yerini korumayı bildirir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فزز | Yerinden sıçratmak, tedirgin etmek, hafifletmek | Bir gücün muhatabı sarsarak yerinden oynatması ve sürgün etmesi | Kesin |
| Latince | instigare, exturbare | Kışkırtmak, yerinden zorla çıkarmak | Instigare tahrik boyutunu, exturbare ise bulunduğu mekândan fırlatıp atmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to unsettle, to dislodge, to agitate | Huzurunu bozmak, yerinden sökmek, kışkırtmak | Unsettle psikolojik ve zihinsel denge kaybını, dislodge ise yerleşik mevziden söküp atmayı yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | aufscheuchen, vertreiben | Ürküterek kaçırmak, yerinden etmek | Kuş veya hayvanı ürkütüp yuvasından kaçırma ve bir insanı yerinden etme nüansını verir. | Güçlü |
| Fransızca | déstabiliser, déloger | Dengesini bozmak, yerinden çıkarmak | Sistematik bir yapıyı sarsıp tutunduğu yerden düşürme anlamını karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَاسْتَفْزِزْ | Kışkırtmak, telaşa verip peşine takmak, hafifletmek | İblis'in insanları vesvese, ses ve çağrısıyla yerleşik fıtrî dengelerinden koparması bağlamı (İsrâ [17:64](https://lisan.digital/tr/ayet/17:64.md)). |
| لَيَسْتَفِزُّونَكَ | Yerinden sökmek, tedirgin edip yurdundan çıkarmak | Müşriklerin Peygamber'i Mekke zemininden taciz ve baskıyla sürüp çıkarmak istemeleri bağlamı (İsrâ [17:76](https://lisan.digital/tr/ayet/17:76.md)). |
| يَسْتَفِزَّهُمْ | Kökünü kazımak, bütünüyle ülkeden sürüp helak etmek | Firavun'un İsrailoğullarını Mısır topraklarından söküp atmak veya imha etmek istemesi bağlamı (İsrâ [17:103](https://lisan.digital/tr/ayet/17:103.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şeytanın insan iradesi üzerindeki etkisi | İblis'in insanı zorlayıcı bir güçle değil, istifzaz (kandırarak, hafifleterek ve kışkırtarak) saptırması | Şeytanın hâkimiyetinin cebrî değil, ayartma ve iradeyi zayıflatma zemininde olduğu vurgusu. |
| Fıkıh | Haksız tahrik ve sürgün tehdidi | Kişiyi yurdundan haksız yere sürmeye veya dengesini bozarak gayrimeşru işlere kışkırtmaya karşı hukuki koruma | Haksız yere yerinden edilmenin (icbar ve istifzaz) tazminat ve ceza sorumluluğu doğurması. |
| Tefsir | İsrâ suresindeki mekânsal ve ahlaki direniş | Müşriklerin ve Firavun'un Peygamber ve kavmini yerinden etme arzusu ile ilahî sünnetin çatışması | Bir topluluğu yerinden süren zorbaların hemen ardından helak olması kuralı. |
| Hadis | Ahlaki vakar ve nefsî teenni | Müminin dış telkinlerle hemen hafifleşmemesi, öfke ve korkuyla yerinden sıçramaması | Müminin sarsılmaz vakarı; لا يستفزه (onu hiçbir şey hafif meşrep kılmaz, yerinden oynatmaz) rivayeti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve takva dengesi | Ayartıcı kışkırtma | Nefsi fıtrî zemininden kaydırmak | Şeytanın vesveseyle insanı ilahî istikametten savurması işlevidir. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik kararlılık | Zihinsel manipülasyon | Düşünceyi safsata ve telaşla saptırmak | Sağlam akıl yürütmeyi panik ve acelecilikle hafifleştirip bozmaktır. | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve meşruiyet | Sürgün ve tehcire zorlama | Muhalif kitleyi coğrafi ve siyasi alandan tasfiye etmek | Zorba iktidarın hak ehlini baskıyla yurdundan söküp çıkarma hamlesidir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa ve mülkiyet istikrarı | Panik dalgası ve manipülatif dalgalanma | Sermayeyi ve üreticiyi yerleşik konumundan kaçırmak | Spekülatif baskılarla iktisadi aktörlerin dengesini bozup mülksüzleştirmektir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz salınım ve rezonans kırılması (perturbasyon) | Durgun veya kararlı bir denge sistemine dışarıdan verilen frekans darbeleriyle sistemin yörüngesinden fırlatılması ve kararsızlığa itilmesi hareketidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik manipülasyon ve göçe zorlama (de-stabilizasyon) | Bireyin veya topluluğun güvenlik ve aidiyet duygusunu aşındırarak onu refleksif kararlar almaya ve mekanını terk etmeye mecbur bırakma sürecidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir korkutma veya anlık bir sinir bozukluğu (provokasyon) ile sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem İblis'in insan fıtratını sarsıp vakarsızlaştırmasını hem de tiranların (Firavun ve Mekke müşrikleri) hak ehlini yurtlarından kökünden söküp atmak için uyguladığı topyekûn de-stabilizasyon stratejisini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının sadece bireysel ahlaki bir telkin sanılması; devletlerin ve tiranların toplulukları tehcire zorlayan siyasi mekanizmalarının ve İblis'in kurumsal saptırma operasyonlarının gözden kaçırılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bütününde sadece İsrâ suresinde üç defa geçen bu kök, bâtılın hakka karşı uyguladığı iki temel stratejiyi birbirine bağlar: Şeytanın zihinsel/ahlaki zeminden insanı savurması ile tiranların peygamberleri coğrafi zeminden sürüp çıkarma teşebbüsü arasındaki ortak mahiyeti ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ suresinde yer alan şeytanın insana yönelik meydan okumasında ([17:64](https://lisan.digital/tr/ayet/17:64.md)), Mekke müşriklerinin Hz. Peygamber'i hicrete zorlama planlarında ([17:76](https://lisan.digital/tr/ayet/17:76.md)) ve Firavun'un Hz. Mûsâ ve kavmini Mısır'dan tasfiye etme hamlesinde ([17:103](https://lisan.digital/tr/ayet/17:103.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Baskı ve sürgün girişimlerinin sadece fiziki bir çatışma olmadığını; aslında muhatabın sebatını, vakarını ve dengesini yok etmeye dönük psikolojik bir hafifleştirme süreci olduğunu fark ettirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yaban ineğinin ürkek yavrusunun en küçük bir etkiyle yerinden sıçraması; bir nesneyi tutunduğu zeminden hafiflik ve sarsıntı yoluyla koparıp savurmak.
- Soyut anlam: İnsanı veya toplumu vakarından, ahlaki sebatından ve yerleşik güvenliğinden kışkırtma, korkutma veya taciz yoluyla koparıp yerinden etmek.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin kararlı durumunu dış müdahalelerle bozarak varlığı kendi alanının dışına fırlatan de-stabilizasyon dinamiği.
- LaTeX modeli: $$S_t \xrightarrow{F_{ext}} S_t - \Delta m \implies \frac{dx}{dt} > v_{crit} \implies x \notin \Omega$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$, varlığın belirli bir andaki kararlı ve yerleşik durumunu temsil eder. Bu duruma uygulanan dış kışkırtıcı veya sarsıcı güç $F_{ext}$, sistemin iç direnç ve vakarını azaltarak ($\Delta m$) hafifleşmesine yol açar. Bu hafifleme neticesinde hareket hızı belirli bir kritik kaçış eşiğini aşar ($\frac{dx}{dt} > v_{crit}$) ve varlık kendi yerleşik ve korunaklı alanı olan $\Omega$ kümesinin dışına fırlatılmış olur. Bu matematiksel akış, kökün hem zihinsel zemin kaybını hem de coğrafi sürgünü kapsayan hareketini modeller.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B2/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:64.md) — وَاسْتَفْزِزْ

وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا

Meal (IK): Sesinle onlardan gücünün yettiğini yerinden oynat. Atlılarınla ve yayalarınla onlara karşı haykırarak yürü. Mallarda ve çocuklarda onlara ortak ol. Ve vaadde bulun kendilerine. Şeytan ancak aldatmak için vaad eder onlara.

### [İsra 17:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:76.md) — لَيَسْتَفِزُّونَكَ

وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا وَإِذًا لَا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Neredeyse seni memleketten çıkarmak için zorlayacaklardı. O zaman, senin ardından onlar da ancak çok az kalabilirler.

### [İsra 17:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:103.md) — يَسْتَفِزَّهُمْ

فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الْأَرْضِ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا

Meal (IK): Bunun üzerine onları memleketten sürmek istedi. Biz de onu ve beraberindekileri bütünüyle suda boğduk.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

فَزٌّ İneğin doğan yavrusuna denir. Yavru ilk doğduğunda çevreden korkmaktadır. Ancak korktuğunun ne olduğunu bilmemektedir. اسْتِفْزَازٌ tedirgin etmek anlamındadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والفاء.
ز ف، ف ز مستعملان
زف:
زُفَّتِ العروسُ إلى زوجها زَفاً وتَزِفُّ الرّيحُ وفيفاً، أي: تَهُبُّ هُبُوباً ليس بالشَّديد وهو ماضٍ في ذاك. وزَفَّ الطّائرُ زفيفاً ترامَى بنفسه، قال:
زفيف الزُّبانَى بالعجاج القواصفِ
والزَّفْزفةُ: تحريك الرّيح يَبَس الحشيش وصوتها، قال:
زفزفةَ الرّيحِ الحصادَ اليَبَسا
والزفزاف: النّعام الذّي يزفزف في طَيَرانه، يحرّك جناحيه إذا عدا وجاء فلان يَزِفّ زفيفَ النّعمامة، أي: من سرعته.
والزِّفّ: صغار ريش النّعام والطّائر.
والمِزَفّة: المِحَفّةُ التي تُزَفُّ فيها العَرُوس.
والقوم يَزِفّزن في مشيهم، أي يُسرعون في سكون.
فز:
الفَزُّ: وَلَدُ البقرة، قال:
كما استغاث بسَيْءٍ فَزُّ غـيطـلةٍ		خاف العُيُونَ ولم يُنظَرْ به الحَشَكُ
أفزّه يُفِزّه: أفزعه واستفزّه: أخرجه من داره واستفزّوه: ختلوه حتى ألقوه في مَهْلكة.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الفاء**.
**ز ف**، **ف ز** مستعملان
**زف**:
**زُفَّتِ العروسُ** إلى زوجها **زَفاً** ve **تَزِفُّ الرّيحُ** **وفيفاً**، yani: şiddetli olmayan bir esişle eser; ve o hususta mâzîdir. Ve **زَفَّ الطّائرُ** **زفيفاً**: kendini atarak (ileri) fırlattı, dedi ki:
زفيف الزُّبانَى بالعجاج القواصفِ
Ve **الزَّفْزفةُ**: rüzgârın kuru otu hareket ettirmesi ve onun sesi, dedi ki:
زفزفةَ الرّيحِ الحصادَ اليَبَسا
Ve **الزفزاف**: uçuşunda **يزفزف** eden devekuşu; koştuğunda kanatlarını hareket ettirir. Ve falan kimse **يَزِفّ** devekuşunun **زفيفَ**i gibi gelir; yani: süratinden dolayı.
Ve **الزِّفّ**: devekuşunun ve kuşun küçük tüyleri.
Ve **المِزَفّة**: içinde gelinin **تُزَفُّ** edildiği **المِحَفّةُ**.
Ve kavim yürüyüşlerinde **يَزِفّزن** ederler; yani sükûnet içinde süratlenirler.
**فز**:
**الفَزُّ**: ineğin yavrusu, dedi ki:
كما استغاث بسَيْءٍ فَزُّ غـيطـلةٍ		خاف العُيُونَ ولم يُنظَرْ به الحَشَكُ
**أفزّه يُفِزّه**: onu korkuttu; ve **استفزّه**: onu evinden çıkardı; ve **استفزّوه**: onu aldattılar, nihayet onu bir helâke attılar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَزَّ الجُرحُ يَفِزُّ فَزيراً، أي نَدِيَ وسال. واسْتَفَزَّهُ الخوفُ، أي استخفَّه. وقعد مُسْتَفِزًّا، أي غيرَ مطمئنّ. وأفْرَزْتُهُ: أفزعته وأزعجته وطيَّرت فؤاده. قال أبو ذؤيب:
والدهرُ لا يبقى على حَدَثانِهِشَبَبٌ أفَزَّتْهُ الكلاب مُرَوَّعُ
ورجلٌ فَزٌّ، أي خفيف. والفَزُّ أيضاً: ولد البقرة. والجمع أفْزازٌ.

##### Türkçe

**فَزَّ** yara **يَفِزُّ** **فَزيراً**; yani ıslandı ve aktı. Ve korku onu **اسْتَفَزَّهُ**; yani onu hafife aldı. Ve **مُسْتَفِزًّا** olarak oturdu; yani huzurlu olmayan. Ve onu **أفْرَزْتُهُ**: onu korkuttum ve rahatsız ettim ve onun yüreğini uçurdum. Ebû Züeyb dedi ki:
Ve zaman, onun olaylılığı üzerine bir genç bırakmaz; köpeklerin onu korkuttuğu, ürkmüş bir genç.
Ve bir adam **فَزٌّ**; yani hafif. Ve **الفَزُّ** da: ineğin yavrusu. Çoğulu **أفْزازٌ**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ز ز
استفزّه الخوف‏:‏ استخفّه والفز‏:‏ الخفيف‏.‏

##### Türkçe

ف ز ز
**استفزّه الخوف**: Korku onu hafife aldı (onu hafif kıldı); ve **الفزّ**: hafif (olan).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَزُّ: ولد البقرة، والجمع أَفْرازٌ؛ قال زهير:
كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ،
خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ
وفَزَّه فَزّاً وأَفَزّه: أَفزعه وأَزعجه وطَيَّر فؤادَه، وكذلك أَفْزَزْتُه؛ قال أَبو ذؤيب:
والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه،
شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ
واسْتَفَزَّه من الشيء: أَخرجه. واسْتَفَزَّه: خَتَلَه حتى أَلقاه في مَهْلكة. واسْتَفَزَّه الخوفُ أَي استخفه. وفي حديث صفيَّة: لا يُغْضِبُه شيء ولا يَسْتَفِزُّه أَي لا يستخفه. ورجل فَزٌّ أَي خفيف. وفي التنزيل العزيز: واسْتَفزِزْ من استطعت منهم بصوتك؛ قال الفراء: أَي استخف بصوتك ودعائك، قال: وكذلك قوله عز وجل: وإِن كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ من الأَرض أَي ليستَخِفُّونَك. وقال أَبو إِسحق في قوله ليَسْتَفِزُّونَك: أَي ليقتلونك، رواه لأَهل التفسير؛ وقال أَهل اللغة: كادوا ليَسْتَخِفُّونَك إِفزاعاً يحملك على خفة الهَرَب. قال أَبو عبيد: أَفْزَزْتُ القومَ وأَفزعتهم سواء. وفَزّ الجُرْحُ والماءُ يفِزُّ فَزًّا وفَزِيزاً وفَصَّ يَفِصُّ فَصِيصاً: نَدِيَ وسال بما فيه.
والفُزَفِزُ: الثَّدْيُ؛ عن كراع. ابن الأَعرابي: فَزْفَزَ إِذا طرد إِنساناً وغيره. وفي النوادر: افْتَزَزْتُ وابْتَزَزْتُ وابْتَذَذْتُ وقد تباذَذْنا وتَبازَزْنا وقد بَذَذْتُه وبَزَزْتُه وفَزَزْتُه إِذا غَرَرْتَهُ وغَلَبْتَه. وذَكر الجوهريُّ: وقَعَدَ مُسْتَوْفِزاً أَي غير مطمئن.

##### Türkçe

**الفَزُّ**: sığır yavrusu; çoğulu **أَفْرازٌ**’dur; Züheyr dedi ki:

كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ **فَزُّ** غَيْطَلَةٍ،
خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ

Onu **فَزَّه** ile **فَزّاً** ve onu **أَفَزّه**: onu korkuttu, onu rahatsız etti ve onun yüreğini uçurdu; yine böyledir: **أَفْزَزْتُه**; Ebû Züeyb dedi ki:

والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه،
شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ

**واسْتَفَزَّه** bir şeyden: onu çıkardı. Ve **واسْتَفَزَّه**: onu aldattı, ta ki onu bir helâke attı. Ve **واسْتَفَزَّه الخوفُ** yani onu hafife aldı. Safiyye hadîsinde: “Ona hiçbir şey öfkelendirmez ve onu **يَسْتَفِزُّه**” yani onu hafife almaz. Ve bir adam **فَزٌّ** yani hafif. Ve azîz tenzîlde: **واسْتَفزِزْ من استطعت منهم بصوتك**; Ferrâ dedi ki: yani sesin ve çağrın ile hafife al; dedi ki: yine böyledir O’nun (azze ve celle) sözü: **وإِن كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ من الأَرض** yani seni mutlaka hafife alacaklardı. Ebû İshâk, **ليَسْتَفِزُّونَك** sözünde dedi ki: yani seni öldürsünler diye; onu tefsir ehline rivayet etti; lugat ehli dedi ki: neredeyse seni, kaçışın hafifliğine seni taşıyacak bir korkutma ile hafife alacaklardı. Ebû Ubeyd dedi ki: **أَفْزَزْتُ** kavmi ve onları korkuttum, eşittir. Ve yara **فَزّ** etti; su **يفِزُّ** **فَزًّا** ve **فَزِيزاً**; ve **فَصَّ** eder, **يَفِصُّ** **فَصِيصاً**: ıslandı ve içindekini akıttı.

**والفُزَفِزُ**: meme; Kurâ‘dan. İbnü’l-A‘râbî: **فَزْفَزَ**; bir insanı ve başkasını kovduğu zaman. Nevâdir’de: **افْتَزَزْتُ** ve **ابْتَزَزْتُ** ve **ابْتَذَذْتُ**; ve muhakkak biz **تباذَذْنا** ve **تَبازَزْنا**; ve muhakkak ben onu **بَذَذْتُه** ve **بَزَزْتُه** ve **فَزَزْتُه**; onu aldattığın ve ona galip geldiğin zaman. Cevherî zikretti: ve **مُسْتَوْفِزاً** oturdu, yani huzurlu olmayan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف زز * * اِسْتَفَزَّهُ * الخوف استخفه وقعد * مُسْتَفِزَّا * أي غير مطمئن

##### Türkçe

* ف زز * * **اِسْتَفَزَّهُ** * korku onu hafif buldu ve oturdu * **مُسْتَفِزَّا** * yani mutmain olmayan

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فز فلان عني: عدل، نقله الصاغاني. فز عنه: انفرد. فز الظبي يفز فزا: فزع. فز الرجل يفز، بالكسر، فزازة، كسحابة، وفزوزة، بالضم: توقد. قال ابن دريد: فز فلانا عن موضعه يفزه فزا: أفزعه وأزعجه وطير فؤاده. فز الجرح يفز وكذا الماء فزا وفزيزا، كأمير: سال بما فيه وندى، وكذا فص فصيصا. استفزه الخوف: استخفه، وبه فسر قوله تعالى:  واستفزز من استطعت منهم بصوتك  ، قال الفراء: أي استخف بصوتك ودعائك، قال: وكذلك قوله عز وجل  وإن كادوا ليستفزونك من الأرض  أي يستخفونك، وقيل: يفزعونك إفزاعا يحملك على خفة الهرب. استفزه: أخرجه من داره وأزعجه إزعاجا يحمله على الاستخفاف. قال أبو عبيد: أفززته وأفزعته سواء، وفي بعض النسخ: أزعجته. قال أبو ذؤيب:
  والدهر لا يبقى على حدثانه                      شبب أفزته الكلاب مروع ولا يخفى أنه لو قال عند قوله: فزه فزا: أزعجه كأفزه، كان أحسن. والفز: الرجل الخفيف، نقله الزمخشري وابن منظور. الفز: ولد البقرة الوحشية، لما فيه من عدم السكون، والفرار. ج، أفزاز، قال زهير:
  كما استغاث بسيء فز غـيطـلة                      خاف العيون فلم ينظر به الحشك وفز، بالضم: محلة بنيسابور، نقله الصاغاني. وفزان كحسان: ولاية واسعة بين الفيوم وطرابلس الغرب، فيها عدة قبائل من العرب من بني هلال وغيرهم، قيل: سميت بفزان بن حام بن نوح، عليه السلام، هكذا قيل، وليس لحام ولد اسمه فزان، فلينظر. وتفزز الرجل عني، هكذا في النسخ بالعين المهملة، وفي بعضها: تغنى والصواب كما في التكملة: غنى بالغين المعجمة. افتز افتزازا: غلب، كابتز وابتذ، كذا في النوادر. عن ابن الأعرابي: فزفز، إذا طرد إنسانا أو غيره، ومقلوبه زفزف، إذا مشى مشية حسنة. يقال: تفاززنا، أي تبارزنا، هكذا بالراء قبل الزاي، في كثير من النسخ، والصواب بزاءين، وهو في النوادر. واستفزه: ختله حتى ألقاه في مهلكة. واستفزه: قتله، هكذا نقله بعض المفسرين في تفسير قوله تعالى:  ليستفزونك  . والفزة، بالفتح،: الوثبة بالانزعاج. والفزفز، كهدبد: الثدي، عن كراع.

##### Türkçe

**فز** falan benden: saptı; bunu الصاغاني nakletti. **فز** ondan: ayrıldı/tek başına kaldı. **فز** ceylan **يفز** **فزا**: ürktü. **فز** adam **يفز**، kesre ile, **فزازة**، **كسحابة** vezninde, ve **فزوزة**، zamme ile: tutuştu/alevlendi. İbn Düreyd dedi: **فز** falanı yerinden **يفزه** **فزا**: onu korkuttu, onu rahatsız edip yerinden oynattı ve onun yüreğini uçurdu. **فز** yara **يفز** ve yine su **فزا** ve **فزيزا**، **كأمير** vezninde: içindekini akıttı ve ıslandı/nemlendi; yine **فص** **فصيصا** (da böyledir). **استفزه** korku: onu hafife aldı; bununla Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: **واستفزز من استطعت منهم بصوتك**; el-Ferrâ dedi: yani sesin ve çağrın ile hafife al; dedi: yine Aziz ve Celil’in sözü de böyledir: **وإن كادوا ليستفزونك من الأرض** yani seni hafife alıyorlar; ve denildi ki: seni bir ürkütme ile ürkütüyorlar; seni kaçış hafifliğine sevk edecek (bir şekilde). **استفزه**: onu evinden çıkardı ve onu, hafife almaya sevk eden bir rahatsız etme ile rahatsız etti. Ebû Ubeyd dedi: **أفززته** ve **أفزعته** birdir; bazı nüshalarda: **أزعجته**. Ebû Züeyb dedi:
  Ve zaman, olaylarının üzerine kalıcı olmaz;
  köpeklerin ürkütüp korkuttuğu bir genç (vardır) ve o ürkütülmüştür.

Ve gizli değildir ki, “**فزه فزا**: onu rahatsız etti, **كأفزه** gibi” dediği yerde söyleseydi, daha iyi olurdu. Ve **الفز**: hafif (çevik) adam; bunu الزمخشري ve İbn Manzûr nakletti. **الفز**: yaban ineğinin yavrusu; onda sükûnun bulunmaması ve kaçış sebebiyle. Çoğulu: **أفزاز**. Züheyr dedi:
  Kötü bir (şey) ile imdat ister gibi; bir **فز** (vardır), **غـيطـلة** (içinde),
  gözlerden korktu da onunla **الحشك**’a bakmadı.

Ve **فز**، zamme ile: Nîsâbûr’da bir mahalle; bunu الصاغاني nakletti. Ve **وفزان** **كحسان**: el-Feyyûm ile Trablusgarp arasında geniş bir vilâyet; onda Benî Hilâl’den ve başkalarından Araplardan birkaç kabile vardır; denildi ki: Nûh’un oğlu Hâm’ın oğlu **فزان** ile isimlendirildi—aleyhisselâm—böyle denildi; fakat Hâm’ın adı **فزان** olan bir çocuğu yoktur; öyleyse bakılsın. Ve adam benden **تفزز** etti; nüshalarda böyle, noktasız **العين** ile; bazısında: **تغنى**; doğru olan, **التكملة**’de olduğu gibi: noktalı **الغين** ile **غنى**’dır. **افتز** **افتزازا**: galip geldi; **كابتز** ve **ابتذ** gibi; **النوادر**’de böyledir. İbnü’l-A‘râbî’den: **فزفز**; bir insanı veya başkasını kovduğunda; bunun ters çevrilmişi **زفزف**’tir; güzel bir yürüyüşle yürüdüğünde. Denilir: **تفاززنا**; yani karşı karşıya çıktık/mübareze ettik; birçok nüshada böyle, **الراء** **الزاي**’dan önce; doğru olan iki **زاي** iledir; ve bu **النوادر**’dedir. Ve **استفزه**: onu aldattı; nihayet onu bir helâke attı. Ve **استفزه**: onu öldürdü; bazı müfessirler bunu, Yüce Allah’ın sözü **ليستفزونك**’un tefsirinde böyle nakletti. Ve **الفزة**، fetih ile: rahatsızlıkla bir sıçrayış. Ve **الفزفز**، **كهدبد**: meme; Kırâ‘dan.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَزَّ
فَزَّ I ( n. ac. فَزّ 1 ),
a.  Started, ran away; was frightened, startled, scared.

b.  [ 'An ], Turned away, withdrew, retired from.

c.  [ acc. &  'An ], Frightened, scared, drove away from.

d.  I , ( n. ac. فَزِيْز 25 ), Flowed, ran ( wound ).

e.  ( n. ac. فَزَاْزَة 22t ,  فُزُوْزَة 27t ), Was excited; was ardent, eager, impatient.

فَزَّزَ
فَزَّزَ II ,
a.  Strengthened.

أَفْزَزَ
أَفْزَزَ IV ,
a.  Frightened, startled, drove away.

تَفَاْزَزَ
تَفَاْزَزَ VI ,
a.  Closed together, fought.

اِفْتَزَزَ
اِفْتَزَزَ VIII ,
a.  Overcame.

اِسْتَفْزَزَ
اِسْتَفْزَزَ X ,
a.  see IV .

b.  Excited; unsettled, disquieted; agitated.

فَزّ
فَزّ 1 , ( pl. أَفْزَاْز 38 ),
a.  Timid; excitable, nervous.

b.  Young antelope, fawn.

فَزَّة
فَزَّة 1t ,
a.  Jump, leap, bound; start.

##### Türkçe

**فَزَّ**
**فَزَّ** I (mastar: **فَزّ** 1),
a. Ürktü, kaçtı; korktu, irkildi, ürktü.

b. [ **عَنْ** ile ], Yüz çevirdi, geri çekildi, ayrıldı.

c. [ mef‘ûl ile ve **عَنْ** ile ], Korkuttu, ürküttü, **عَنْ**’den uzaklaştırdı.

d. I, (mastar: **فَزِيْز** 25), Aktı, aktı (yara).

e. (mastar: **فَزَاْزَة** 22t, **فُزُوْزَة** 27t), Heyecanlandı; hararetli oldu, istekli oldu, sabırsız oldu.

**فَزَّزَ**
**فَزَّزَ** II,
a. Güçlendirdi.

**أَفْزَزَ**
**أَفْزَزَ** IV,
a. Korkuttu, irkiltti, uzaklaştırdı.

**تَفَاْزَزَ**
**تَفَاْزَزَ** VI,
a. Birbirine kapandı, dövüştü.

**اِفْتَزَزَ**
**اِفْتَزَزَ** VIII,
a. Yendi.

**اِسْتَفْزَزَ**
**اِسْتَفْزَزَ** X,
a. IV’e bak.

b. Heyecanlandırdı; huzursuz etti, tedirgin etti; çalkaladı.

**فَزّ**
**فَزّ** 1, (çoğulu: **أَفْزَاْز** 38),
a. Ürkek; çabuk heyecanlanan, sinirli.

b. Genç ceylan, yavru geyik.

**فَزَّة**
**فَزَّة** 1t,
a. Sıçrayış, atlayış, sekme; irkilme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فزز
فَزَّ - يَفِزُّ - اسْتَفَزَّ - يَسْتَفِزُّ
فَزَّ - يَفِزُّ + كائن + كائناً: يثيره ويحفزه ويحضه: يثيره ويجعله ينتقل من حال السكن والهمود والاطمئنان إلى حال الاضطراب والاستنفار والتحفز والثورة
اسْتَفَزَّ - يَسْتَفِزُّ + كائن + كائناً + بشيء: عل وزن" استفعل من " فَزَّ - يَفِزُّ ": يسعى ويتمنى ويطلب أن يجعل الكائن الآخر ينتقل من حال الاطمئنان إلى الاستنفار والثورة، وذلك باستعمال وصحبة الشيء
والاستفزاز بالصوت هو: التحرش والإثارة بالكلام أو الصوت أوالأذى، بهدف جعل الآخر يتصرف بعنف ونشاط ويخرج عن هدوئه واتزانه
اسْتَفَزَّ - يَسْتَفِزُّ + كائن + كائناً + من مكان: يسعى ويتمنى ويطلب أن يجعل الكائن الآخر يستثار وينتقل من حال الاطمئنان والسكن في بلد أو مكان، إلى الاستنفار والثورة للخروج منها، وهي هنا بمعنى التسبب بالإزعاج والاضطراب وعدم الاسنقرار في بلده وعيشه
﴿وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها﴾
ملاحظة: هناك معنى في العامية الشائعة يستخدم فيه فعل " فَزَّ - يَفِزُّ " بمعنى القيام والوقوف النشط والتحرك من الاستلقاء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحريك والتنشيط والإثارة والاستفزاز تهيئة للحركة والانطلاق" وهي:
بَعَثَ - يَبْعَثُ، حَضَّ - يَحُضُّ، فَزَّ - يَفِزُّ، أزَّ - يَؤُزُّ، سَعَرَ - يَسْعَرُ، غَاظَ - يَغِيْظُ

استفز - ليستفزونك
 	﴿وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها وإذا لا يلبثون خلافك إلا قليلا(76)﴾ الإسراء ﴿فأراد أن يستفزهم من الأرض فأغرقناه ومن معه جميعا(103)﴾ الإسراء
 	﴿واستفزز من استطعت منهم بصوتك وأجلب عليهم بخيلك ورجلك وشاركهم في الأموال والأولاد وعدهم وما يعدهم الشيطان إلا غرورا(64)﴾ افسراء
 	﴿ألم ترى أنا أرسلنا الشياطين على الكافرين تؤزهم أزا(83)﴾ مريم
جاء في التفسير: استفزز: استجهل واستخفف، يستفزونك: يستخفونك، يستفزهم من الأرض: يخرجهم
مختار الصحاح
● [فزز] ف زز: اِسْتَفَزَّهُ الخوف استخفه وقعد مُسْتَفِزَّا أي غير مطمئن
الراغب
فز
- قال تعالى: }واستفزز من استطعت منهم بصوتك﴿[الإسراء/64]، أي: أزعج، وقال تعالى:﴾فأراد أن يستفزهم من الأرض{ [الإسراء/103]، أي: يزعجهم، وفزني فلان، أي: أزعجني، والفز: ولد البقرة، وسمي بذلك لما تصور فيه من الخفة، كما يسمى عجلا لما تصور فيه من العجلة.
ملخص اللسان:
1.     فَزَّه فَزّاً وأَفَزّه: أَفزعه وأَزعجه وطَيَّر فؤادَه
2.     واسْتَفَزَّه من الشيء: أَخرجه
3.      أَفْزَزْتُ القومَ وأَفزعتهم سواء
4.      وقَعَدَ مُسْتَوْفِزاً أَي غير  مطمئن
5.     وفَزّ الجُرْحُ والماءُ يفِزُّ فَزًّا وفَزِيزاً: نَدِيَ وسال بما فيه.
لسان العرب
● - فزز: الفَزُّ: ولد البقرة، والجمع أَفْرازٌ؛ قال زهير:  كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ،  خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ  وفَزَّه فَزّاً وأَفَزّه: أَفزعه وأَزعجه وطَيَّر فؤادَه، وكذلك  أَفْزَزْتُه؛ قال أَبو ذؤيب:  والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه،  شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ  واسْتَفَزَّه من الشيء: أَخرجه. واسْتَفَزَّه: خَتَلَه حتى أَلقاه في  مَهْلكة. واسْتَفَزَّه الخوفُ أَي استخفه. وفي حديث صفيَّة: لا يُغْضِبُه  شيء ولا يَسْتَفِزُّه أَي لا يستخفه. ورجل فَزٌّ أَي خفيف. وفي التنزيل  العزيز: واسْتَفزِزْ من استطعت منهم بصوتك؛ قال الفراء: أَي استخف بصوتك  ودعائك، قال: وكذلك قوله عز وجل: وإِن كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ من الأَرض  أَي ليستَخِفُّونَك. وقال أَبو إِسحق في قوله ليَسْتَفِزُّونَك: أَي  ليقتلونك، رواه لأَهل التفسير؛ وقال أَهل اللغة: كادوا ليَسْتَخِفُّونَك  إِفزاعاً يحملك على خفة الهَرَب. قال أَبو عبيد: أَفْزَزْتُ القومَ وأَفزعتهم  سواء. وفَزّ الجُرْحُ والماءُ يفِزُّ فَزًّا وفَزِيزاً وفَصَّ يَفِصُّ  فَصِيصاً: نَدِيَ وسال بما فيه.  والفُزَفِزُ: الثَّدْيُ؛ عن كراع. ابن الأَعرابي: فَزْفَزَ إِذا طرد  إِنساناً وغيره. وفي النوادر: افْتَزَزْتُ وابْتَزَزْتُ وابْتَذَذْتُ وقد  تباذَذْنا وتَبازَزْنا وقد بَذَذْتُه وبَزَزْتُه وفَزَزْتُه إِذا  غَرَرْتَهُ وغَلَبْتَه. وذَكر الجوهريُّ: وقَعَدَ مُسْتَوْفِزاً أَي غير  مطمئن.
مقاييس اللغة:
(فز) الفاء والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على خفّةٍ وما قاربَهَا. تقول: فَزَّهُ واستفزَّه، إذا استخفَّه. قال الله تعالى: ﴿وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْض﴾  [الإسراء 76]، أي يحملونك على أن تَخِفَّ عنها. وأفزَّه الخوفُ وأفْزَعَه بمعنىً. وقد استفَزَّ فُلاناً جهْلُه. ورجل فَزٌّ: خفيف. ويقولون: فزَّ عن الشيء: عدل. والفَزُّ: ولَد البقرة. ويُمكن أن يسمَّى بذلك لخفَّة جسمِه. قال:
كما استغَاثَ بسيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ  *** خافَ العُيونَ ولم يُنظُرَ به الحَشَكُ([22])
القاموس المحيط:
فَزَّ عَنِّي عَدَلَ، وانْفَرَدَ، الظَّبْيُ فَزِعَ، الرجُلُ يَفِزُّ فَزَازَةً وفُزُوزَةً تَوَقَّدَ، فلاناً عَنْ مَوْضِعِهِ فَزّاً أزْعَجَهُ، الجُرْحُ يَفِزُّ فزيزاً سالَ، ونَدَّى.واسْتَفَزَّهُ اسْتَخَفَّهُ، وأخْرَجَهُ من دارِهِ، وأزْعَجَهُ.
وأفْزَزْتُه: أزْعَجْتُهُ. والفَزُّ: الرَّجُلُ الخفيفُ، وولَدُ البَقَرَةِ الوَحْشِيَّةِ. ج: أفْزَازٌ. وفُزُّ، بالضم: مَحَلَّةٌ بِنَيْسَابورَ. وفَزَّانُ، كَحَسَّانٍ: ولايَةٌ واسِعَةٌ بين الفَيُّومِ وطَرَابُلْسِ الغَرْبِ، سُمِّيَتْ بفَزَّانَ بِن حامٍ.
وتَفَزَّزَ: عَنَّى. وافْتَرَّ: غَلَبَ. وفَزْفَزَ: طَرَدَ إنساناً أو غيرَهُ. وتَفازَزْنَا: تَبَارَزْنَا.
تاج العروس:
فزز
فَزَّ فُلانٌ عَنِّي : عدَلَ نقله الصَّاغانِيّ . فَزَّ عنه : انْفَرَدَ . فَزَّ الظَّبْيُ يَفِزُّ فَزّاً : فَزِعَ . فَزَّ الرَّجلُ يَفِزُّ بالكسر فَزازَةً كسَحابةٍ وفُزوزَةً بالضَّمّ : تَوَقَّدَ . قال ابن دُريد : فَزَّ فلاناً عن مَوضعِه يَفِزُّه فَزّاً : أَفْزَعَه وأَزعجَه وطَيَّرَ فؤادَه . فَزَّ الجُرْحُ يَفِزُّ وكذا الماءُ فَزّاً وفَزِيزاً كأَميرٍ : سالَ بما فيه ونَدَّى وكذا فَصَّ فَصيصاً . استَفَزَّه الخَوْف : اسْتَخَفَّه وبه فُسِّر قولُه تعالى : " واسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ منهُم بصَوتِكَ " قال الفَرّاءُ : أَي استَخِفَّ بصوتِكَ ودُعائِكَ قال : وكذلك قوله عزَّ وجلّ " وإنْ كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْضِ " أَي يسْتَخِفُّونَكَ وقيل : يُفْزِعونَكَ إفْزاعاً يحملكَ على خِفَّة الهرب . استَفَزَّه : أَخرجَه من داره وأَزعجَه إزعاجاً يحملُه على الاستخفاف . قال أَبو عُبيد : أَفْزَزْتُه وأَفْزَعْتُه سَواءٌ وفي بعض النُّسَخ : أَزْعَجْتُه . قال أَبو ذُؤَيْب :
والدَّهْرُ لا يَبْقَى على حَدَثَانِهِ ... شَبَبٌ أَفَزَّتْهُ الكِلابُ مُرَوَّعُ ولا يخفى أَنَّه لو قال عند قوله : فَزَّه فَزّاً : أَزعجَه كأَفَزَّه كان أَحسَنَ . والفَزُّ : الرَجُل الخَفيفُ نقله الزّمخشريّ وابن منظور . الفَزُّ : ولَدُ البقرَة الوَحشيَّة لما فيه من عدم السّكونِ والفِرارِ . ج أَفْزازٌ قال زهير :
كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ ... خافَ العُيونَ فلم يُنْظَرْ به الحَشَكُ وفُزُّ بالضَّمِّ : مَحَلَّةٌ بنَيْسابُورَ نقله الصَّاغانِيّ . وفَزَّانُ كحسَّان : ولايةٌ واسعةٌ بين الفَيُّومِ وطَرابُلْسِ الغَرْبِ فيها عِدَّة قبائل من العرب من بني هِلالٍ وغَيرِهم قيل : سُمِّيَتْ بفَزَّانَ بنِ حام بن نوحٍ عليه السلام هكذا قيل وليس لحامٍ ولَدٌ اسمه فَزَّانُ فلْيُنْظَرْ . وتَفَزَّزَ الرَّجُلُ عَنِّي هكذا في النُّسَخ بالعين المُهْملَة وفي بعضِها : تَغَنَّى والصَّواب كما في التكملة : غَنَّى بالغين المُعْجَمة . افتَزَّ افْتِزازاً : غَلَبَ كابْتَزَّ وابْتَذَّ كذا في النَّوادر . عن ابن الأَعرابيِّ : فَزْفَزَ إذا طرَدَ إنساناً أَو غيرَه ومقلوبُه زَفْزَفَ إذا مَشى مِشْيَةً حسَنَةً . يقال : تَفازَزْنا أَي تبارزنا هكذا بالرَاءِ قبلَ الزَّاي في كثير من النُّسَخ والصوابُ بزاءَيْن وهو في النَّوادر . واسْتَفَزَّه : خَتَلَه حتّى أَلْقاهُ في مَهْلَكَة . واسْتَفَزَّه : قَتَلَه هكذا نقلَه بعضُ المُفَسِّرين في تفسير قوله تعالى : " لَيَسْتَفِزُّونَكَ " . والفَزَّةُ بالفتح : الوَثبَةُ بالانزِعاجِ . والفُزَفِزُ كهُدَبِدٍ : الثَّدْيُ عن كُراع

##### Türkçe

فزز
**فَزَّ** - **يَفِزُّ** - **اسْتَفَزَّ** - **يَسْتَفِزُّ**
**فَزَّ** - **يَفِزُّ** + bir varlık + bir varlığı: onu tahrik eder ve onu harekete geçirir ve onu sevk eder: onu tahrik eder ve onu sükûnet, durgunluk ve itminan hâlinden; çalkantı, teyakkuz, tetikte olma ve isyan hâline nakleder.

**اسْتَفَزَّ** - **يَسْتَفِزُّ** + bir varlık + bir varlığı + bir şey ile: “**فَزَّ** - **يَفِزُّ**”den “استفعل” vezni üzerinedir: diğer varlığın itminan hâlinden teyakkuz ve isyan hâline intikal etmesini, o şeyi kullanmak ve onunla birlikte olmak suretiyle, ister, temenni eder ve talep eder.

Ve ses ile istifzâz şudur: sözle veya sesle yahut eziyetle sataşma ve tahrik; diğerinin şiddet ve faaliyetle davranması ve sükûneti ile dengesinden çıkması hedefiyle.

**اسْتَفَزَّ** - **يَسْتَفِزُّ** + bir varlık + bir varlığı + bir yerden: diğer varlığın bir beldede veya bir mekânda itminan ve sükûn hâlinden tahrik edilip oradan çıkmak üzere teyakkuz ve isyan hâline intikal etmesini ister, temenni eder ve talep eder; burada, onun beldesinde ve yaşayışında rahatsızlık, çalkantı ve istikrarsızlığa sebep olma manasındadır.

﴿وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها﴾

Not: yaygın halk ağzında, fiil “ **فَزَّ** - **يَفِزُّ** ”in, yatıştan kalkma, diri bir şekilde ayağa durma ve hareket etme manasında kullanıldığı bir anlam vardır.

Ve lafız, “hareket ettirme, canlandırma, tahrik ve istifzâz; hareket ve atılışa hazırlama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَعَثَ** - **يَبْعَثُ**، **حَضَّ** - **يَحُضُّ**، **فَزَّ** - **يَفِزُّ**، **أزَّ** - **يَؤُزُّ**، **سَعَرَ** - **يَسْعَرُ**، **غَاظَ** - **يَغِيْظُ**

استفز - ليستفزونك
﴿وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها وإذا لا يلبثون خلافك إلا قليلا(76)﴾ الإسراء ﴿فأراد أن يستفزهم من الأرض فأغرقناه ومن معه جميعا(103)﴾ الإسراء
﴿واستفزز من استطعت منهم بصوتك وأجلب عليهم بخيلك ورجلك وشاركهم في الأموال والأولاد وعدهم وما يعدهم الشيطان إلا غرورا(64)﴾ افسراء
﴿ألم ترى أنا أرسلنا الشياطين على الكافرين تؤزهم أزا(83)﴾ مريم

Tefsirde geldi: **استفزز**: cahil yerine koy ve hafife al; **يستفزونك**: seni hafife alırlar; **يستفزهم من الأرض**: onları çıkarır.

مختار الصحاح
● [فزز] ف زز: **اِسْتَفَزَّهُ** الخوف: onu hafife aldırdı; ve **قعد مُسْتَفِزَّا**: yani mutmain olmayan.

الراغب
فز
- Yüce Allah dedi: }**واستفزز من استطعت منهم بصوتك**﴿[الإسراء/64]، yani: rahatsız et; ve Yüce Allah dedi:﴾**فأراد أن يستفزهم من الأرض**{ [الإسراء/103]، yani: onları rahatsız eder; ve “**وفزني فلان**”, yani: beni rahatsız etti; ve **الفز**: ineğin yavrusu; onda tasavvur edilen hafiflik sebebiyle böyle adlandırıldı; tıpkı onda tasavvur edilen acele sebebiyle “عجل” denildiği gibi.

ملخص اللسان:
1. **فَزَّه** **فَزّاً** ve **أَفَزّه**: onu korkuttu ve onu rahatsız etti ve onun yüreğini uçurdu.
2. Ve **اسْتَفَزَّه** من الشيء: onu çıkardı.
3. **أَفْزَزْتُ** القومَ ve **أَفزعتهم** aynıdır.
4. Ve **قَعَدَ مُسْتَوْفِزاً**: yani mutmain olmayan.
5. Ve **فَزّ** الجُرْحُ ve الماءُ **يفِزُّ** **فَزًّا** ve **فَزِيزاً**: ıslandı ve içindekiyle aktı.

لسان العرب
● - فزز: **الفَزُّ**: ineğin yavrusu; çoğulu **أَفْرازٌ**; Züheyr dedi:
كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ،
خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ

Ve **فَزَّه** **فَزّاً** ve **أَفَزّه**: onu korkuttu ve onu rahatsız etti ve onun yüreğini uçurdu; aynı şekilde **أَفْزَزْتُه**; Ebû Züeyb dedi:
والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه،
شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ

Ve **اسْتَفَزَّه** من الشيء: onu çıkardı. Ve **اسْتَفَزَّه**: onu aldattı, ta ki onu bir helâke düşürünceye kadar. Ve **اسْتَفَزَّه** الخوفُ: yani onu hafife aldırdı. Safiyye hadîsinde: “لا يُغْضِبُه شيء ولا **يَسْتَفِزُّه**” yani onu hiçbir şey öfkelendirmez ve onu hafife aldırmaz. Ve **رجل فَزٌّ**: yani hafif. Ve aziz tenzilde: **واسْتَفزِزْ من استطعت منهم بصوتك**; Ferrâ dedi: yani sesin ve davetinle hafife al; dedi ki: aynı şekilde, Aziz ve Celîl olanın sözü: **وإِن كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ من الأَرض** yani mutlaka seni hafife aldıracaklardı. Ebû İshak, “**ليَسْتَفِزُّونَك**” hakkında dedi: yani seni öldürsünler diye; bunu tefsir ehline rivayet etti; dil ehli dedi: seni hafife aldıracaklardı; bir korkutma ile ki seni kaçış hafifliğine sevk eder. Ebû Ubeyd dedi: **أَفْزَزْتُ** القومَ ve **أَفزعتهم** aynıdır. Ve **فَزّ** الجُرْحُ ve الماءُ **يفِزُّ** **فَزًّا** ve **فَزِيزاً** ve **فَصَّ** **يَفِصُّ** **فَصِيصاً**: ıslandı ve içindekiyle aktı. Ve **الفُزَفِزُ**: meme; Kurâ‘dan. İbnü’l-A‘râbî: **فَزْفَزَ**: bir insanı ve başkasını kovduğunda. Nevâdir’de: **افْتَزَزْتُ** ve **ابْتَزَزْتُ** ve **ابْتَذَذْتُ**; ve **تباذَذْنا** ve **تَبازَزْنا**; ve **بَذَذْتُه** ve **بَزَزْتُه** ve **فَزَزْتُه**: onu aldattığında ve ona galip geldiğinde. Cevherî zikretti: **وقَعَدَ مُسْتَوْفِزاً**: yani mutmain olmayan.

مقاييس اللغة:
(فز) **الفاء** ve **الزاء**: hafifliğe ve ona yakın olana delalet eden bir asıldır. Dersin ki: **فَزَّهُ** ve **استفزَّه**; onu hafife aldırdığında. Allah تعالى dedi: ﴿**وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْض**﴾ [الإسراء 76]، yani seni ondan hafifçe ayrılmaya sevk ederler. Ve **أفزَّه** الخوفُ ve **أفْزَعَه** bir manadadır. Ve falancayı onun cehaleti **استفَزَّ** etti. Ve **رجل فَزٌّ**: hafif. Ve derler: **فزَّ عن الشيء**: yüz çevirdi. Ve **الفَزُّ**: ineğin yavrusu. Ve bedeninin hafifliği sebebiyle onunla adlandırılması mümkündür. Dedi ki:
كما استغَاثَ بسيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ  *** خافَ العُيونَ ولم يُنظُرَ به الحَشَكُ([22])

القاموس المحيط:
**فَزَّ** عَنِّي: yüz çevirdi; ve yalnız kaldı; ceylan **فَزِعَ**; adam **يَفِزُّ** **فَزَازَةً** ve **فُزُوزَةً**: parladı; falancayı yerinden **فَزّاً**: onu rahatsız etti; yara **يَفِزُّ** **فزيزاً**: aktı ve ıslandı. Ve **اسْتَفَزَّهُ**: onu hafife aldırdı; ve onu evinden çıkardı; ve onu rahatsız etti.
Ve **أفْزَزْتُه**: onu rahatsız ettim. Ve **الفَزُّ**: hafif adam; ve yaban ineğinin yavrusu. Çoğulu: **أفْزَازٌ**. Ve **فُزُّ** (ضم ile): Nîsâbûr’da bir mahalle. Ve **فَزَّانُ** (حسَّان gibi): Fayyûm ile Trablusü’l-Garb arasında geniş bir vilayet; **فَزَّانَ** b. Hâm ile adlandırıldı.
Ve **تَفَزَّزَ**: şarkı söyledi. Ve **افْتَرَّ**: galip geldi. Ve **فَزْفَزَ**: bir insanı veya başkasını kovdu. Ve **تَفازَزْنَا**: karşı karşıya çıktık.

تاج العروس:
فزز
**فَزَّ** فلانٌ عَنِّي: yüz çevirdi; bunu Sâgânî nakletti. **فَزَّ** عنه: yalnız kaldı. Ceylan **فَزَّ** **يَفِزُّ** **فَزّاً**: korktu. Adam **فَزَّ** **يَفِزُّ** (kesre ile) **فَزازَةً** (سحابة gibi) ve **فُزوزَةً** (ضم ile): parladı. İbn Düreyd dedi: falancayı yerinden **فَزَّ** **يَفِزُّه** **فَزّاً**: onu korkuttu ve onu rahatsız etti ve onun yüreğini uçurdu. Yara **فَزَّ** **يَفِزُّ**; aynı şekilde su; **فَزّاً** ve **فَزِيزاً** (أمير gibi): içindekiyle aktı ve ıslandı; aynı şekilde **فَصَّ** **فَصيصاً**. Korku onu **استَفَزَّه**: onu hafife aldırdı; bununla, Yüce sözünün tefsiri yapıldı: “**واسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ منهُم بصَوتِكَ**”; Ferrâ dedi: yani sesin ve davetinle hafife al; dedi ki: aynı şekilde, Aziz ve Celîl olanın sözü: “**وإنْ كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْضِ**” yani seni hafife aldırırlar; ve denildi ki: seni, kaçış hafifliğine sevk eden bir korkutma ile korkuturlar. **استَفَزَّه**: onu evinden çıkardı ve onu, hafife aldırmaya sevk eden bir rahatsız etme ile rahatsız etti. Ebû Ubeyd dedi: **أَفْزَزْتُه** ve **أَفْزَعْتُه** aynıdır; bazı nüshalarda: **أَزْعَجْتُه**. Ebû Züeyb dedi:
والدَّهْرُ لا يَبْقَى على حَدَثَانِهِ ... شَبَبٌ أَفَزَّتْهُ الكِلابُ مُرَوَّعُ

Gizli değildir ki, “**فَزَّه فَزّاً**” sözünde “onu rahatsız etti” demiş olsaydı, **أَفَزَّه** gibi, daha iyi olurdu. Ve **الفَزُّ**: hafif adam; bunu Zemahşerî ve İbn Manzûr nakletti. **الفَزُّ**: yaban ineğinin yavrusu; onda sükûnun olmaması ve kaçış bulunması sebebiyle. Çoğulu **أَفْزازٌ**; Züheyr dedi:
كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ ... خافَ العُيونَ فلم يُنْظَرْ به الحَشَكُ

Ve **فُزُّ** (ضم ile): Nîsâbûr’da bir mahalle; bunu Sâgânî nakletti. Ve **فَزَّانُ** (حسَّان gibi): Fayyûm ile Trablusü’l-Garb arasında geniş bir vilayet; içinde Benî Hilâl ve başkalarından Arap kabileleri vardır; denildi ki: Nûh عليه السلام’ın oğlu Hâm’ın oğlu **فَزَّانَ** ile adlandırıldı; böyle denildi, fakat Hâm’ın **فَزَّانُ** adlı bir oğlu yoktur; bakılsın. Ve **تَفَزَّزَ** الرجلُ عَنِّي: nüshalarda böyle, noktasız **العين** ile; bazılarında: **تَغَنَّى**; doğru olan, tekmilede olduğu üzere: noktalı **الغين** ile **غَنَّى**. **افتَزَّ** **افْتِزازاً**: galip geldi; **ابْتَزَّ** ve **ابْتَذَّ** gibi; nevâdirde böyledir. İbnü’l-A‘râbî’den: **فَزْفَزَ**: bir insanı veya başkasını kovduğunda; bunun ters çevrilmişi **زَفْزَفَ**: güzel bir yürüyüşle yürüdüğünde. Denir: **تَفازَزْنا**: yani karşı karşıya çıktık; birçok nüshada **الرَّاء** **الزَّاي**dan önce olacak şekilde; doğru olan iki **زاء** iledir ve nevâdirde böyledir. Ve **اسْتَفَزَّه**: onu aldattı, ta ki onu bir helâke düşürünceye kadar. Ve **اسْتَفَزَّه**: onu öldürdü; bunu bazı müfessirler, Yüce sözünün tefsirinde nakletti: “**لَيَسْتَفِزُّونَكَ**”. Ve **الفَزَّةُ** (fetha ile): rahatsızlıkla sıçrayış. Ve **الفُزَفِزُ** (هُدَبِد gibi): meme; Kurâ‘dan.
