# فزع — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B9/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فزع

(باب الفاء والزاء وما يثلثهما)
(فزع) الفاء والزاء والعين أصلانِ صحيحان، أحدهما الذُّعر، والآخَر الإغاثة.
فأمَّا الأوَّل فالفَزَع، يقال فَزِع يَفْزَع فَزَعاً، إذا ذُعِر. وأفزَعْتُه أنا. وهذا مَفْزَعُ القوم، إذا فَزِعوا إليه فيما يَدهَمُهم. فأمَّا فَزَّعت [عنه] فمعناه كَشَّفت عنه الفَزَع. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى إذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ﴾ [سبأ 23]. والمَفْزَعة: المكان يلتجئ إليه الفَزِع. قال:
طويلٌ طامحُِ الطَّرف  *** إلى مَفْزَعة الكلبِ([1])
والأصل الآخر الفَزَع: الإغاثة([2]) . قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للأنصار: "إنَّكم لَتَكْثُرون عند الفَزَع، وتَقِلُّون عند الطَّمَع". يقولون: أفزَعْتُه إذ رَعَبتَه، وأفْزعتُه، إذا أغثتَه. وفَزِعتُ إليه فأفزَعَني، أي لَجأْتُ إليه فَزَِعَاً فأغاثَني. وقال الشَّاعر([3]) في الإغاثة:
فقلتُ لكاسٍ ألجِمِيها فإنَّما  *** نزَلنا الكثيبَ من زَرُودَ لنَفْزَعا([4])
وقال آخر([5]) :
كُنَّا إذا ما أتانا صارخٌ فَزِعٌ  *** كان الصُّراخَُ لـه قَرْعَُ الظَّنابيبِ
(فزر) الفاء والزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على انفراجٍ وانصداع. من ذلك الطَّريق الفازِرُ: وهو المُنْفرِج الواسع. والفِزْر: القطيع من الغَنَم. يقال فزرْت الشَّيء: صدَعتُه. والأفْرزُ: الذي يتطامَنُ ظهرُه؛ والقياسُ واحد، كأنَّه يَنْفرِقُ لحمتا ظهرِه. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) لأبي دواد الإيادي، أو هو لعقبة بن سابق الهزاني، وقد سبق التحقيق في حواشي (طمح).
([2]) الظاهر أن معناه في الحديث الاستغاثة. وفي اللسان: "وقد يكون التقدير أيضاً عند فزع الناس إليكم لتغيثوهم".
([3]) هو الكلحبة العرني اليربوعي. المفضليات (1: 30) واللسان (فزع).
([4]) كأس: اسم بنته. في اللسان: "حللت الكثيب" و "لأفزعا".
([5])هو سلامة بن جندل، ديوانه 11 والمفضليات (1: 122) واللسان (فزع، ظنب)، وقد سبق في (ظنب).

ـ

### Türkçe

(فاء, **الزاي** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**فزع**) **الفاء** ve **الزاء** ve **العين** iki sahih asıldır; bunlardan biri **الذُّعر** (korkuya kapılma), diğeri **الإغاثة** (imdat etme)’dir.
Birincisine gelince: **الفَزَع**; **فَزِع يَفْزَع فَزَعاً** denir, **ذُعِر** (korkuya kapıldı) olduğu zaman. Ben de onu **أفزَعْتُه** (korkuttum). Bu, kavmin **مَفْزَعُ**’ıdır; kendilerine ansızın gelen şeyde ona **فَزِعوا** (sığındılar/korkuyla yöneldiler) ise. **فَزَّعت [عنه]**’a gelince: onun manası, ondan **الفَزَع**’ı (korkuyu) giderip açığa çıkarmandır. Yüce Allah dedi ki: ﴿حَتَّى إذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ﴾ [Sebe 23]. **المَفْزَعة**: **الفَزِع**’in (korkan kimsenin) kendisine sığındığı mekândır. Dedi ki:
طويلٌ طامحُِ الطَّرف  *** إلى **مَفْزَعة** الكلبِ([1])

Diğer asıl **الفَزَع**: **الإغاثة**([2]) (imdat etme)’dir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم Ensar’a dedi ki: “Şüphesiz siz **الفَزَع** (faza‘) anında çoğalırsınız, **الطَّمَع** (tama‘) anında azalır­sınız.” Derler ki: Onu **أفزَعْتُه**; onu **رَعَبتَه** (korkuttuğun) zaman; ve onu **أفْزعتُه**; ona imdat ettiğin zaman. Ve ona **فَزِعتُ إليه** de (ona sığındım), o da beni **فأفزَعَني** (imdat etti); yani ona korkuyla sığındım da bana imdat etti. Şair([3]) imdat hakkında dedi:
فقلتُ لكاسٍ ألجِمِيها فإنَّما  *** نزَلنا الكثيبَ من زَرُودَ لنَفْزَعا([4])
Bir başkası([5]) dedi:
كُنَّا إذا ما أتانا صارخٌ فَزِعٌ  *** كان الصُّراخَُ لـه قَرْعَُ الظَّنابيبِ

(**فزر**) **الفاء** ve **الزاء** ve **الراء**; bir **أُصَيلٌ**’dir; bir **انفراجٍ** (açılma) ve **انصداع** (yarılma) üzerine delâlet eder. Bundan: **الطَّريق الفازِرُ**; o, açılmış geniş olandır. **الفِزْر**: koyundan sürüdür. **فزرْت**’u (fazer-tu) şey’i: onu yardım/yarma ile **صدَعتُه** (yardım) dedin. **الأفْرزُ**: sırtı alçalan kimsedir; ve kıyas birdir; sanki sırtının iki et parçası ayrılıyormuş gibidir. Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Ebû Duvâd el-İyâdî’nindir; yahut Ukbe b. Sâbik el-Hezânî’nindir; (طمح) haşiyelerinde tahkik daha önce geçti.
([2]) Zâhir olan, hadisteki manasının **الاستغاثة** (yardım isteme) olduğudur. Lisân’da: “Takdir, insanların size **فزع** etmeleri (size sığınmaları) sırasında, onlara imdat etmeniz için de olabilir.”
([3]) O, el-Kalhabe el-‘Urenî el-Yerbû‘î’dir. el-Mufaddaliyyât (1: 30) ve Lisân (**فزع**).
([4]) **كأس**: kızının adıdır. Lisân’da: “**حللت الكثيب**” ve “**لأفزعا**”.
([5]) O, Selâme b. Cendel’dir; Dîvân’ı 11 ve el-Mufaddaliyyât (1: 122) ve Lisân (**فزع**، **ظنب**); ve (ظنب)’de daha önce geçti.
