# فسأ (ف-س-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - س - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فسء

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والفاء و و أ ي ء معهما
س ف و، س و ف، ف س و، و س ف، س ف ي، س ي ف، أ س ف، ف س أ، ف أ س مستعملات
سفو:
سَفْوانُ: اسم موضعٍ لبني تميم عند جَبَلٍ يُقال له: سَنام ببادية البصرة.
وبغلةٌ سَفْواءُ: دَريرة في اقتدار خَلقها، وتلزُّز مفاصلها، والذَّكَرُ: أَسْفَى، ولا تُوصَفُ به الخيل، لأنَّ ذلك لا يكونُ إلا مع ألواحٍ وطولِ قوائم، وتُوصَفُ به الحُمُر، قال:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
والسّفا في الفَرَس: خفّة النّاصية، يُقال: فَرَسٌ أَسفَى سَفْواء، ولا يُقال ذلك في خفّة النّاصية إلا الفَرَس والسّفا: شَوْكُ البُهىَ أَسْفَتِ البُهْىَ، أي شوّكت.
سوف:
التّسويفُ: التّأخيرُ من قولك: سوف أَفْعَلُ كذا. والسّوف: الشّمّ.
والسّاف: من سافات البناء، ألفه واوٌ في الأصل. والمسافة: بُعدُ المفازة والطّريق وجمعه: مساوف. وبلادٌ مَساويفُ: مجدبة.
والسَّوافُ في الإبلِ: فَناءٌ يقع في مال العرب. يقال: قد أساف فلانٌ، أي: ذهب مالُه، وساءت حاله.
والأَسْواف: موسعٌ بالبادية.
فسو:
الفَسوُ: معروف، الواحدة فَسْوة، والجميع الفُساء، والفعْل: فسا يفسو فسواً. والفَسو: اسم لزم حيّاً من العرب معروفين يقال لهم: الفُساة، وهم: عبد القيس، وقيل لهم: بنو فَسوة.
وسف:
الوَسفُ: تشقُّقٌ يبدو في فَخِذِ البَعير وعَجُزه أولّ ما يبدو عندَ السِّمَنِ والاكتناز، ثمّ يعمّ جسدهن فيتوسّف جِلْدُه، أي: يَتَقشّرُ، وربّما توسَّفَ الجِلْدُ من داءٍ أو قُوباء، ووَسفَ وسفاً، إذا أصابه ذلك.
سفي:
الرِّيحُ تَسْفي التُّرابَ والوَرَقَ واليبيسَ سَفياً.
والسّافِياءُ: ريحٌ تحمل تُراباً كثيراً عن وَجْهِ الأرض تَهْجُمُهُ على النّاس.
والسَّفَي: ما سَفَتْ به الرِّيح من كلِّ ما ذكرت. وشَعاع السُّنبل وكلّ ما على أطرافه شوك فهو سَفَى. الواحدة بالهاء. والسَّفَى: التّراب، والجميع: أَسْفيه.
والسَّفاءُ بالمدّ هو السَّفه والجهل والطَّيش، قال:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
والسَّفَي: السَّحابة القليلة العَرْض، العظيمة القَطْر.
سيف:
السَّيف: معروف، وجَمْعُه: سُيُوف وأَسيْافٌ.
وجاريةٌ سَيفانةٌ، أي: شطبةٌ كأنّها نَصْلُ سَيْف، ولا يُوصَفُ به الرَّجل. واستاف القومُ وتسايفوا، أي تضاربوا بالسّيوف.
وبُرْدٌ مُسَيَّف: فيه كصُوَر السُّيُوف. وقومٌ سيّافة: حُصونُهم سُيُوفهم.
والسائفة: اسم رملة. والسِّيف: ساحِلُ البَحْر. والسِّيفُ: ما كان ملتزماً بأصول السَّعف من خلال اللّيف، وهو أَرْدؤه وأَخْشَنُه، قال:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
والسّائفة: مُستَرقّ الرَّمْل، والجميع: السّوائف.
والسِّيفُ: مَوْضِع، قال لبيد: ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ
أسف:
الأَسَفُ: الحُزْن في حال. والغضب في حال، فإذا جاءك أمرٌ مِمَّنْ هو دونك فأنت أَسِفٌ، أي: غضبان، وإذا جاءك ممّن فوقك، أو من مثلك فأنت أَسِفٌ، أي: حزين. فقوله جلّ وعزّ:
"فلّما آسَفُونا انتقمنا منهم"، أي: أغضبونا. و قولهم: آسفني المَلِك، أي: أحزنني وأَسِفَ فلان يَأْسَفُ فهو أَسِفٌ متأسِّف.
والأَسِيفُ: السَّريعُ البكاء والحُزْن والأسيف: العَبْد، لأنّه مقهور مَحزون، قال:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
والأسيفة والأُسافة: الأرض القليلة النّبات.
وإِسافٌ: اسم صَنَمٍ كان لقُرَيش. ويقال: إنّ إسافاً ونائلة كانا رجلاً وامرأة دخلا البيت فوجدا خَلْوةً، فوثب إسافٌ على نائلة فمسخهما اللهُ حَجَرين.
فسأ:
تفسّأت الملاءة، أي: تفتَّتَتْ وتشقّقت من غير مزق. قلّما يُتَكَلَّمُ به.
فأس:
الفأس: الذّي يُفلَقُ به الحَطَب، يُقال: فَأَسَهُ يَفْأَسُهُ، أي: يَفْلِقُهُ.
وفأسُ القفا هو مُؤَخَّرُ القَمَحدُوة. وفأسُ اللِّجام: الذي في وَسَط الشَّكيمة بني المِسْحَلَيْنِ.

##### Türkçe

**باب السين والفاء و و أ ي ء معهما**
س ف و، س و ف، ف س و، و س ف، س ف ي، س ي ف، أ س ف، ف س أ، ف أ س: kullanılagelenlerdir.

**سفو**:
**سَفْوانُ**: Benî Temîm’e ait bir yer adıdır; Basra badiyesinde **سَنام** denilen bir dağın yanındadır.
Ve **بغلةٌ سَفْواءُ**: yaratılışının kuvvetinde, eklemlerinin sıkılığında **دَريرة** (olan). Erkek (için): **أَسْفَى**. Atlar bununla vasfedilmez; çünkü bu ancak levhalar ve bacakların uzunluğu ile olur. Eşekler bununla vasfedilir. Dedi ki:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
Ve **السّفا** at(ta): perçemin hafifliğidir; “**فَرَسٌ أَسفَى سَفْواء**” denir. Perçemin hafifliğinde buna ancak at için denir. Ve **السّفا**: **شَوْكُ البُهىَ**. “**أَسْفَتِ البُهْىَ**”, yani: dikenledi.

**سوف**:
**التّسويفُ**: “Şunu yapacağım” sözünden, ertelemedir: “**سوف أَفْعَلُ كذا**”. Ve **السّوف**: koklama.
Ve **السّاف**: yapı(lar)ın **سافات**’ından; elif’i aslında vavdır. Ve **المسافة**: çölün ve yolun uzaklığıdır; çoğulu: **مساوف**. Ve **بلادٌ مَساويفُ**: kıt (topraklar), kurak.
Ve **السَّوافُ** develerde: Arapların malında vuku bulan bir yok oluştur. “Falanca **أساف** etti” denir; yani: malı gitti ve hâli kötüleşti.
Ve **الأَسْواف**: badiyede geniş (yer).

**فسو**:
**الفَسوُ**: bilinen (şey)dir; teki **فَسْوة**; hepsi **الفُساء**. Fiil: “**فسا يفسو فسواً**”. Ve **الفَسو**: Araplardan bilinen bir kabileye lâzım olmuş bir addır; onlara **الفُساة** denir; onlar: Abdülkays’tır. Ve onlara **بنو فَسوة** denildi.

**وسف**:
**الوَسفُ**: devenin uyluğunda ve sağrısında görünen bir çatlamadır; semizlik ve dolgunlukta ilk görünen şeydir; sonra bedenine yayılır da derisi **يتوسّف** olur; yani: soyulur. Bazen derinin **توسَّف** olması bir hastalıktan veya uyuzdan olur. Ve “ona bu isabet ettiğinde” “**وَسفَ وسفاً**” (denir).

**سفي**:
Rüzgâr toprağı, yaprağı ve kuruyu **سَفياً** savurur.
Ve **السّافِياءُ**: yerin yüzünden çok toprak taşıyan, onu insanların üzerine ansızın hücum ettiren bir rüzgârdır.
Ve **السَّفَي**: rüzgârın, zikrettiğim her şeyden savurduğu şeydir. Ve başağın ışını ve uçlarında diken olan her şey **سَفَى**’dır; teki ه ile (gelir). Ve **السَّفَى**: topraktır; hepsi: **أَسْفيه**.
Ve med ile **السَّفاءُ**: **السَّفه** ve cehalet ve taşkınlıktır. Dedi ki:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
Ve **السَّفَي**: eni az, damlası büyük buluttur.

**سيف**:
**السَّيف**: bilinen (şey)dir; çoğulu: **سُيُوف** ve **أَسيْافٌ**.
Ve **جاريةٌ سَيفانةٌ**: yani, kılıç ağzı gibi sanki **نَصْلُ سَيْف** olan ince (kız); erkek bununla vasfedilmez. Ve kavim **استاف** etti ve **تسايفوا**; yani kılıçlarla birbirlerine vuruştular.
Ve **بُرْدٌ مُسَيَّف**: içinde kılıç suretleri gibi (şeyler) vardır. Ve **قومٌ سيّافة**: kaleleri kılıçlarıdır.
Ve **السائفة**: bir kumluğun adıdır. Ve **السِّيف**: denizin sahilidir. Ve **السِّيفُ**: liflerin arasından hurma yaprağı saplarının köklerine bitişik olan şeydir; o, onun daha kötüsü ve daha kabasıdır. Dedi ki:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
Ve **السّائفة**: kumun süpürülmüş (yeri)dir; hepsi: **السّوائف**.
Ve **السِّيفُ**: bir yerdir. Lebîd dedi ki:
ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ

**أسف**:
**الأَسَفُ**: bir hâlde hüzündür; bir hâlde öfkedir. Senden aşağı olandan bir iş gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani: öfkeli. Senden yukarı olandan veya senin denginden gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani: hüzünlü. Yüce ve aziz olanın sözü:
“**فلّما آسَفُونا انتقمنا منهم**”, yani: bizi öfkelendirdiler. Ve onların sözü: “Beni hükümdar **آسفني** etti”; yani: beni hüzünlendirdi. Ve falanca **أَسِفَ** eder, **يَأْسَفُ**; o hâlde o **أَسِفٌ**dür, **متأسِّف**.
Ve **الأَسِيفُ**: çabuk ağlayan ve hüzün (sahibi)dir. Ve **الأسيف**: köledir; çünkü o, kahredilmiş, hüzünlüdür. Dedi ki:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
Ve **الأسيفة** ve **الأُسافة**: bitkisi az olan topraktır.
Ve **إِسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. Ve denilir ki: **إسافاً** ve **نائلة** bir erkek ve bir kadındı; eve girdiler de bir halvet buldular; derken **إسافٌ** **نائلة**’nin üzerine atıldı; Allah onları iki taşa çevirdi.

**فسأ**:
**تفسّأت** örtü; yani: yırtılma olmaksızın ufalandı ve çatladı. Onunla pek az konuşulur.

**فأس**:
**الفأس**: odunun yarıldığı şeydir. “Onu **فَأَسَهُ يَفْأَسُهُ**” denir; yani: onu yarar.
Ve **فأسُ القفا**: **القَمَحدُوة**’nin arka tarafıdır. Ve **فأسُ اللِّجام**: **الشَّكيمة**’nin ortasında, iki **المِسْحَلَيْنِ**’in yapısı olan (şey)dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

تَفَسَّأَ الثوب، إذا تقطَّع وبلي. وفَسَّأْتُهُ أنا تَفْسِئَةً وتفسيئاً: مَدَدْتُهُ حتَّى تَفَزَّرَ.

##### Türkçe

**تَفَسَّأَ الثوب**: parçalanıp eskidiği zaman.

**وفَسَّأْتُهُ** ben onu **تَفْسِئَةً** ve **تفسيئاً**: onu, **تَفَزَّرَ** oluncaya kadar uzattım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والسين وما يثلثهما)
(فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.‏
(فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة فُوَيْسِقة، وجاء هذا في الحديث. قال ابنُ الأعرابيِّ: لم يُسْمع قطُّ في كلامِ الجاهليَّة في شعر* ولا كلامٍ: فاسق. قال: وهذا عجبٌ، هو كلامٌ عربيٌّ ولم يأتِ في شعرٍ جاهليٍّ(1) .‏
(فسل) الفاء والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَعف وقِلَّة. من ذلك: الرّجُل الفَسْل، وهو الرديُّ من الرِّجال. ومنه الفَسِيل: صَغار النَّخْل. وفَسَالة الحديد: سُحَالته.‏
(فسأ) الفاء والسين والهمزة. يقال فيه: تفسَّأ الثَّوبُ، إذا بَلِيَ. وفَسَأْته أنا: مدَدْتُه حتى تفزَّر. ويقولون: فَسَأه بالعصا: ضربه. ويقولون في غير المهموز: تفاسَى الرَّجُل تفاسِياً، إذا أخْرَجَ عَجِيزتَه.‏
(فسج) الفاء والسين والجيم، كلمة واحدة. يقولون: قَلوصٌ فاسجة(2) ، إذا أعجَلَها الفحلُ فضَرَبها قَبْلَ وقتِ المضْرِب. ويقال بل هي الحائل السَّمينة.‏
(فسح) الفاء والسين والحاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على سَعَةٍ واتِّساع. من ذلك الفَسيح: الواسع. وتَفَسَّحت في المجلِس، وفَسَّحت المجلس.‏
(فسخ) الفاء والسين والخاء كلمةٌ تدلُّ على نَقْضِ شيء. يقال: تَفَسَّخَ الشَّيءُ: انتقَضَ. ويقولون: أَفْسَخْتُ الشيء : نَسِيتُه. ويقولون: الفَسِيخ: الرجلُ لا يَظفَر بحاجته.‏
(فسد) الفاء والسين والدال كلمةٌ واحدة، فَسَدَ الشَّيءُ يَفْسُد فساداً وفُسوداً، وهو فاسِدٌ وفَسِيد.‏
(فسر) الفاء والسين والراء كلمة واحدة تدلُّ على بيانِ شيءٍ وإيضاحِه. من ذلك الفَسْرُ، يقال: فَسَرْتُ الشَّيءَ وفسَّرتُه. والفَسْر والتَّفسِرَة: نظَر الطَّبيب إلى الماء وحُكمهُ فيه. والله أعلم بالصَّواب.‏
--------------ـــ
(1) انظر اللسان (فسق) والحيوان (1: 33/ 5: 280).‏
(2) في المجمل: "فاسج"، وكلاهما يقال.‏

ـ

##### Türkçe

(ف ve س ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)
(فسط) **الفاء** ve **السين** ve **الطاء** iki kelimedir, birbirinden ayrı. Şu hâlde **الفَسِيط**: hurmanın **ثُفْرُوق**’u; ve denilir: tırnağın yongası. Ve **الفُسطاط**: cemaat. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah Teâlâ’nın eli **الفُسطاط** üzerindedir”; ve bununla **الفُسطاط**a **فُسطاط** adı verildi.‏
(فسق) **الفاء** ve **السين** ve **القاف** bir kelimedir; o da **الفِسْق**tır; ve o, itaattan çıkıştır. Araplar der ki: **فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها**: çıktığı zaman; bunu **الفَرَّاء** hikâye etti. Ve derler: Şüphesiz fare **فُوَيْسِقة**dir; ve bu hadiste gelmiştir. **ابنُ الأعرابيِّ** dedi: Câhiliye كلامında, ne şiirde ne de sözde, asla **فاسق** işitilmedi. Dedi: Bu acayiptir; o Arapça bir sözdür ve câhiliye şiirinde gelmemiştir(1).‏
(فسل) **الفاء** ve **السين** ve **اللام** sahih bir asıldır; zayıflık ve azlığa delâlet eder. Bundan: **الرّجُل الفَسْل**; o, erkeklerin kötüsüdür. Ve ondan **الفَسِيل**: hurma ağaçlarının küçükleri. Ve **فَسَالة الحديد**: onun törpüsü (kazıntısı).‏
(فسأ) **الفاء** ve **السين** ve **الهمزة**. Bunun hakkında denilir: **تفسَّأ الثَّوبُ**; eskidiği zaman. Ve ben onu **فَسَأْته**: onu, yarılıncaya kadar uzattım. Ve derler: **فَسَأه بالعصا**: ona vurdu. Ve hemzesiz olanda derler: **تفاسَى الرَّجُل تفاسِياً**; kalçasını çıkardığı zaman.‏
(فسج) **الفاء** ve **السين** ve **الجيم**; bir kelimedir. Derler: **قَلوصٌ فاسجة**(2); erkek deve onu acele ettirip, çiftleşme vaktinden önce ona vurduğu zaman. Ve denilir: bilakis o, semiz kısırdır.‏
(فسح) **الفاء** ve **السين** ve **الحاء** bir kelimedir; genişliğe ve yayılmaya delâlet eder. Bundan **الفَسيح**: geniş. Ve **تَفَسَّحت في المجلِس**; ve **فَسَّحت المجلس**.‏
(فسخ) **الفاء** ve **السين** ve **الخاء** bir kelimedir; bir şeyin bozulmasına delâlet eder. Denilir: **تَفَسَّخَ الشَّيءُ**: bozuldu. Ve derler: **أَفْسَخْتُ الشيء**: onu unuttum. Ve derler: **الفَسِيخ**: ihtiyacına erişemeyen adam.‏
(فسد) **الفاء** ve **السين** ve **الدال** bir kelimedir; **فَسَدَ الشَّيءُ يَفْسُد فساداً وفُسوداً**; ve o **فاسِد** ve **فَسِيد**dir.‏
(فسر) **الفاء** ve **السين** ve **الراء** bir kelimedir; bir şeyin beyanına ve açıklanmasına delâlet eder. Bundan **الفَسْر**; denilir: **فَسَرْتُ الشَّيءَ** ve **فسَّرتُه**. Ve **الفَسْر** ve **التَّفسِرَة**: tabibin suya bakması ve onda hüküm vermesidir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏
--------------ـــ
(1) **اللسان** (فسق) ve **الحيوان** (1: 33/ 5: 280)’a bak.‏
(2) **المجمل**’de: “**فاسج**”; ve ikisi de söylenir.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَسَأَ الثوبَ يَفْسَؤُه فَسْأً وفَسَّأَه فَتَفَسَّأَ: شَقَّه فتَشَقَّقَ. وتفسَّأَ الثوبُ أَي تَقَطَّع وبَلِيَ. وتَفَصَّأَ: مثله. أَبو زيد: فَسَأْتُه بالعَصا إِذا ضربت بها ظهرَه. وفَسَّأْتُ الثوب تَفْسئةً وتَفْسِيئاً: مَدَدْتُه حتى تَفَزَّر. ويقال: ما لَكَ تَفْسَأُ ثوبَك؟وفَسَأَه يَفْسَؤُه فَسْأً: ضرب ظهرَه بالعَصا. والأَفْسَأُ: الأَبْزَخُ، وقيل هو الذي خَرج صدْرُه ونَتَأَتْ خَثْلَتُه، والأُنثى فَسْآءُ. \<ص:122>
والأَفْسأُ والمَفسُوءُ: الذي كأَنه إِذا مشَى يُرَجِّعُ اسْتَه. ابن الأَعرابي: الفَسَأُ دُخول الصُّلْب، والفَقَأُ خُروجُ الصَدْر؛ وفي وَرِكَيْه فَسَأٌ. وأَنشد ثعلب:
قد حَطَأَتْ أُمُّ خُثَيْمٍ بأَدَنّ *  بِخارِج الخَثْلةِ، مَفْسوءِ القَطَنْ(1) (1 قوله «بأدن» هو بالدال المهملة كما في مادة د ن ن ووقع في مادة ح ط أ بالذال المعجمة تبعاً لما في نسخة من المحكم.) وفي التهذيب:
بِناتِئِ الجَبْهةِ، مفسوءِ القَطَنْ
عدّى حَطَأَتْ بالباء لأَنّ فيه معنى فازَتْ أَو بَلَّتْ، ويروى خَطَأَتْ، والاسم، من ذلك كله، الفَسَأُ. وتفاسَأَ الرَّجل تفاسُؤًا، بهمز وغير همز: أَخرج عَجيزَته وظهره.

##### Türkçe

**فَسَأَ** elbiseyi, onu **يَفْسَؤُه**; **فَسْأً** olarak ve onu **فَسَّأَه**; derken o da **فَتَفَسَّأَ**: onu yardı, böylece o da çatladı. Elbise **تفسَّأَ** oldu; yani parçalandı ve eskidi. Ve **تَفَصَّأَ**: onun gibidir.

Ebû Zeyd: Onu **فَسَأْتُه** değnekle; yani onun sırtına onunla vurduğumda. Ve elbiseyi **وفَسَّأْتُ**
**تَفْسئةً** ve **تَفْسِيئاً**: onu uzattım, ta ki **تَفَزَّر** oluncaya kadar. Ve denilir: Senin neyin var, elbiseni **تَفْسَأُ** ediyorsun? Ve onu **فَسَأَه**; onu **يَفْسَؤُه**; **فَسْأً** olarak: değnekle sırtına vurdu.

Ve **الأَفْسَأُ**: **الأَبْزَخُ**; ve denildi ki: o, göğsü çıkan ve **خَثْلَتُه** kabaran kimsedir; dişisi **فَسْآءُ**dur.

\<ص:122>

Ve **الأَفْسأُ** ve **المَفسُوءُ**: sanki yürüdüğünde kıçını **يُرَجِّعُ** eden kimsedir. İbnü’l-A‘râbî: **الفَسَأُ** belkemiğinin içeri girmesidir; ve **الفَقَأُ** göğsün dışarı çıkmasıdır; ve onun iki kalçasında **فَسَأٌ** vardır. Sa‘leb inşâd etti:
قد حَطَأَتْ أُمُّ خُثَيْمٍ بأَدَنّ *  بِخارِج الخَثْلةِ، **مَفْسوءِ القَطَنْ**(1)

(1 Onun “**بأدن**” sözü, ihmal edilmiş **الدال** iledir; **د ن ن** maddesinde olduğu gibi; ve **ح ط أ** maddesinde, **المعجمة** **الذال** ile, **المحكم**’den bir nüshada olana tâbi olarak vâki olmuştur.)

Ve **التهذيب**’de:
بِناتِئِ الجَبْهةِ، **مفسوءِ القَطَنْ**

**حَطَأَتْ**’i **الباء** ile geçişli kıldı; çünkü onda **فازَتْ** yahut **بَلَّتْ** mânası vardır; ve **خَطَأَتْ** diye rivayet olunur; ve isim, bunların hepsinden, **الفَسَأُ**dur. Ve adam **تفاسَأَ** etti, **تفاسُؤًا** olarak, hemzeli ve hemzesiz: kıçını ve sırtını dışarı çıkardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فسأ الثوب، كجمع يفسؤه فسأ: شقه وفي العباب: مده حتى تفزر كفسأه تفسئة فتفسأ أي تشقق، وتفسأ الثوب أي تقطع وبلي وفسأ فلانا يفسؤه فسأ: ضرب ظهره بالعصا وعن أبي زيد: يقال: فسأته بالعصا إذا ضربت به ظهره كتفسأه، وفسأ فلان عنه أي منعه وقال ابن سيده في المحكم: الأفسأ هو الأبزخ. بالباء الموحدة والزاي والخاء المعجمتين أو الذي وفي لسان العرب: هو الذي خرج صدره ونتأت ارتفعت خثلته بفتح الخاء المعجمة وسكون الثاء المثلثة وفتحهما معا: ما بين السرة والعانة والأنثى من ذلك فسآء كحمراء أو الأفسأ هو الذي إذا مضى كأنه يرجع استه، كالمفسوء أنشد ثعلب:
  قد خطئت أم حبين بأذن
  بخارج الخثلة مفسوء القطن وفي التهذيب:
  بناتئ الجبهة مفسوء القطن ومثله في العباب أو الأفسأ: من إذا قعد لا يستطيع أن يقوم إلا بجهد شديد، كذا في بعض الحواشي، وبه صدر في العباب أو الأفسأ: من دخل صلبه في وركيه والأفقأ: من خرج صدره، وفي وركيه فسأ، كل ذلك عن ابن الأعرابي، وفسئ كفرح، وفي الكل مما ذكر، والاسم من الكل فسأ محركة. وتفسأ الرجل تفاسؤا بهمز وغير همز: أخرج عجيزته وظهره وتفسأ فيهم المرض إذا انتشر بهم وعمهم.

##### Türkçe

**فسأ** elbiseyi; (kullanımca) “toplamak” gibi; onu **يفسؤه** **فسأ**: onu yardı. Ve **العباب**’da: onu uzattı, ta ki yarılsın; **كفسأه تفسئة**; böylece **تفسأ** yani çatladı. Ve **تفسأ الثوب**: yani parçalandı, eskidi. Ve **فسأ** falanı, onu **يفسؤه** **فسأ**: sırtını sopayla dövdü. Ebû Zeyd’den: denir ki: **فسأته بالعصا**; yani onunla sırtını dövdüğün zaman; **كتفسأه** gibi. Ve **فسأ** falan ondan; yani onu men etti. İbn Sîde **المحكم**’de dedi: **الأفسأ**; **الأبزخ**’tır. **بالباء الموحدة والزاي والخاء المعجمتين**; yahut **الذي**. Ve **لسان العرب**’da: o, göğsü dışarı çıkmış ve **خثلته** yükselmiş olandır; **بفتح الخاء المعجمة وسكون الثاء المثلثة وفتحهما معا**: göbek ile kasık ve dişide bundan olan arasındaki şeydir; **فسآء** (kalıpça) **كحمراء**. Yahut **الأفسأ**: yürüdüğü zaman sanki kıçını geri çeviriyormuş gibi olan kimsedir; **كالمفسوء**. Sa‘leb inşad etti:
  قد خطئت أم حبين بأذن
  بخارج الخثلة **مفسوء القطن**

Ve **التهذيب**’de:
  **بناتئ الجبهة مفسوء القطن**

Ve benzeri **العباب**’da. Yahut **الأفسأ**: oturduğu zaman ancak şiddetli bir güçlükle kalkabilen kimsedir; bazı haşiyelerde böyledir; ve bununla **العباب**’da başlatıldı. Yahut **الأفسأ**: bel kemiği kalçalarına girmiş olan kimsedir. Ve **الأفقأ**: göğsü dışarı çıkmış olandır; ve kalçalarında **فسأ** vardır; bunların hepsi İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **فسئ**; (kalıpça) **كفرح**; ve zikredilenlerin hepsinde. Ve hepsinin adı **فسأ**; harekeli. Ve adam **تفسأ** etti, **تفاسؤا**; hem hemzeli hem hemzesiz: kıçını ve sırtını çıkardı. Ve hastalık onların içinde **تفسأ** etti: onlarda yayıldığı ve onları kapladığı zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَسَأَهُ
1 فَسَأَهُ ذ : see 2. ― -b2- Also, (M, K,) or فَسَأَهُ بِالعَصَا, (AZ, O,) aor. فَسَاَ , inf. n. فَسْءٌ, (M,) He struck, or beat, (AZ, M, O, K,) him, (O,) or his back, (AZ, M, K,) with the staff, or stick; (AZ, M, O, K;) as also ↓ تفسّأهُ, (K,) or تفسّأهُ بالعصا. (O.) ― -b3- And فَسَأَ فُلَانًا عَنْهُ He restrained, withheld, or debarred, such a one from him. (O, * K.) -A2- فَسِئَ, aor. فَسَاَ , [inf. n., app., فَسَأٌ, q. v. infrà,] He was, or became, such as is termed أَفْسَأُ [q. v.]. (K.)

فسّأهُ
2 فسّأهُ ذ , namely, a garment, or piece of cloth, (S, M, O, K,) inf. n. تَفْسِئَةٌ (S, O) and تَفْسِىْءٌ, (S,) He stretched it so that it rent, or became ragged, or dissundered: (S, O:) or he rent it; as also ↓ فَسَأَهُ, aor. فَسَاَ , (M, K,) inf. n. فَسْءٌ (M.)

تفسّأ
5 تفسّأ ذ , said of a garment, or piece of cloth, (S, M, O, K,) It became ragged, or dissundered, (S, O,) and worn out: (S:) like تقضّأ, or تفصّأ: (accord. to different copies of the S: the latter in the L:) or it became rent. (M, O.) ― -b2- تفسّأ فِيهِمْ, (K,) or بِهِمْ, (O,) said of a disease, It spread among them, (O, K,) and became common among them: (TA:) like تفشّأ. (O, K.) -A2- تفسّأ: see 1.

تفاسأ
6 تفاسأ ذ , and تفاسى, (M, O, TA,) He (a man) protruded (M, O, TA) his posteriors, (M,) or his back, (O,) or both. (TA.)

فَسَأٌ
فَسَأٌ ذ a subst. signifying The state of such as is termed أَفْسَأُ [q. v.]: (M, TA:) or a hollowness, or incurvity, of the spine. (TA in art. فقأ.) [See also 1, last sentence.]

أَفْسَأُ
أَفْسَأُ ذ i. q. أَبْزَخُ [i. e. Having a protuberant breast, or chest, and hollow back; &c.]: or having a protuberant breast, or chest, and the lower part of the belly prominent: (M, K:) fem. فَسَآءُ: (M:) and (M, in the K “ or ”) he who, when he walks, is as though his posteriors were in pain (in the M تَوْجَعُ; in some copies of the K تَوَجَّعُ [as though for تَتَوَجَّعُ], and in some يرجع); as also ↓ مَفْسُوْءٌ: (M, K:) or he who, when he sits, cannot rise but with an effort: (O, K:) or whose spine enters into [or turns inwards between] his haunches. (K.)

مَفْسُوْءٌ
مَفْسُوْءٌ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

**فَسَأَهُ**
1 **فَسَأَهُ** ذ : bkz. 2. ― -b2- Yine, (M, K,) yahut **فَسَأَهُ بِالعَصَا**, (AZ, O,) muzâri‘i **فَسَاَ**, mastarı **فَسْءٌ**, (M,) o, değnekle yahut sopayla ona, (O,) yahut onun sırtına, (AZ, M, K,) vurdu, yahut dövdü; (AZ, M, O, K;) bunun gibi ↓ **تفسّأهُ**, (K,) yahut **تفسّأهُ بالعصا**. (O.) ― -b3- Ve **فَسَأَ فُلَانًا عَنْهُ**: o, falancayı ondan alıkoydu, men etti yahut uzaklaştırdı. (O, * K.) -A2- **فَسِئَ**, muzâri‘i **فَسَاَ**, [mastarı, görünüşe göre, **فَسَأٌ**, aşağıda zikredilene bkz.] o, **أَفْسَأُ** diye adlandırılan kimse gibi oldu yahut öyle hâle geldi [bkz.]. (K.)

**فسّأهُ**
2 **فسّأهُ** ذ , yani bir elbise yahut bir kumaş parçası, (S, M, O, K,) mastarı **تَفْسِئَةٌ** (S, O) ve **تَفْسِىْءٌ**, (S,) onu, yırtılacak yahut paçavralaşacak yahut parçalanacak şekilde gerdi: (S, O:) yahut onu yırttı; bunun gibi ↓ **فَسَأَهُ**, muzâri‘i **فَسَاَ**, (M, K,) mastarı **فَسْءٌ** (M.)

**تفسّأ**
5 **تفسّأ** ذ , bir elbise yahut bir kumaş parçası hakkında söylenir, (S, M, O, K,) o, paçavralaştı yahut parçalandı, (S, O,) ve eskidi: (S:) **تقضّأ** yahut **تفصّأ** gibi: (S’nin farklı nüshalarına göre: L’de ikincisi:) yahut o, yırtıldı. (M, O.) ― -b2- **تفسّأ فِيهِمْ**, (K,) yahut **بِهِمْ**, (O,) bir hastalık hakkında söylenir: o, onların arasında yayıldı, (O, K,) ve onların arasında yaygınlaştı: (TA:) **تفشّأ** gibi. (O, K.) -A2- **تفسّأ**: bkz. 1.

**تفاسأ**
6 **تفاسأ** ذ , ve **تفاسى**, (M, O, TA,) o (bir adam) (M, O, TA) kalçasını, (M,) yahut sırtını, (O,) yahut ikisini birden dışarı çıkardı. (TA.)

**فَسَأٌ**
**فَسَأٌ** ذ : **أَفْسَأُ** diye adlandırılan kimsenin hâli anlamında bir isimdir [bkz.]: (M, TA:) yahut omurganın bir oyukluğu yahut içe kıvrıklığıdır. (TA, **فقأ** maddesinde.) [Ayrıca 1’in son cümlesine bkz.]

**أَفْسَأُ**
**أَفْسَأُ** ذ : **أَبْزَخُ** ile aynı anlamdadır [yani: göğsü yahut sinesi çıkık, sırtı çukur; vb.]: yahut göğsü yahut sinesi çıkık olup karnın alt kısmı belirgin olan: (M, K:) müennesi **فَسَآءُ**: (M:) ve (M, K’da “yahut”) o kimse ki, yürüdüğünde sanki kalçası ağrıyormuş gibidir (M’de **تَوْجَعُ**; K’nın bazı nüshalarında **تَوَجَّعُ** [sanki **تَتَوَجَّعُ** yerine], ve bazılarında **يرجع**); bunun gibi ↓ **مَفْسُوْءٌ**: (M, K:) yahut o kimse ki, oturduğunda bir çaba olmaksızın kalkamaz: (O, K:) yahut omurgası kalçalarının içine giren [yahut kalçalarının arasına doğru içeri dönen] kimsedir. (K.)

**مَفْسُوْءٌ**
**مَفْسُوْءٌ** ذ : bkz. bir önceki paragraf.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: فسء

فَسَأَ
فَسَأَ A ( n. ac. فَسْء [ 1 ] ),
a.  Rent, tore; lacerated.

b.  Thrashed, flogged.

c.  [ acc. or 'An ], Withheld, prevented, hindered, debarred, deterred, restrained from.

فَسِىُ
fasiY^u A ( n. ac. فَسَأ [ 4 ] ),
a.  Had a protruding chest.

فَسَّأَ
فَسَّأَ II ,
a.  see I (a) .

تَفَسَّأَ
تَفَسَّأَ V ,
a.  Was rent, torn.

b.  [ Fī or Bain ], Spread amongst ( the people: contagion ).

c.  see I (b) .

أَفْسَأ
أَفْسَأ [ 14 ],
a.  Having a protruding chest.

فُسْتَان
فُسْتَان ( pl. فَسَاتِيْن ),  P. ,
a.  Petticoat; gown.

فُسْتَُق
فُسْتَُق P. ,
a.  Pistachio-nut; pistachio-tree.

فُسْتُقِيَّة
فُسْتُقِيَّة
a.  [ coll. ], Fountain; ornamental basin.

##### Türkçe

فَسَأَ
فَسَأَ A (mastar: **فَسْء** [1]),
a. Yırttı, parçaladı; yırttı.

b. Dövdü, kırbaçladı.

c. [mef‘ûl-i bih ile veya **عَنْ** ile], Alıkoydu, engelledi, mani oldu, men etti, caydırdı, uzak tuttu.

فَسِىُ
fasiY^u A (mastar: **فَسَأ** [4]),
a. Çıkık bir göğse sahip oldu.

فَسَّأَ
فَسَّأَ II,
a. I (a)’ya bak.

تَفَسَّأَ
تَفَسَّأَ V,
a. Yırtıldı, parçalandı.

b. [**فِي** veya **بَيْن** ile], (insanlar arasında: bulaşıcılık) yayıldı.

c. I (b)’ye bak.

أَفْسَأ
أَفْسَأ [14],
a. Çıkık bir göğse sahip olan.

فُسْتَان
فُسْتَان (çoğulu **فَسَاتِيْن**), F.,
a. Etek; entari.

فُسْتَُق
فُسْتَُق F.,
a. Antep fıstığı; antep fıstığı ağacı.

فُسْتُقِيَّة
فُسْتُقِيَّة
a. [cins isim], Çeşme; süslü havuz.
