# فسخ (ف-س-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - س - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والسين والفاء معهما
خ س ف، خ ف س، س خ ف، ف س خ مستعملات
خسف:
الخَسْفُ: سُؤُوخُ الأرض بما عليها من الأشياء... انْخَسَفَتْ به الأرض، وخسفها الله به.
وعين خاسفة: فقئت، وغابت حدقتها. وبئر خسيفٌ مخسوفة، أي: نقب جبلها عن عيلم الماء فلا تنزف أبداً، وهن الأخسفة. وناقة خسيفٌ: غزيرة سريعة الإنقطاع من اللبن في الشتاء.
والخَسيفُ من السحاب: ما نشأ من قبل العين، أي: من قبل المغرب الأقصى عن يمين القبلة، وفيه ماء كثير... وخَسَفْناه خَسْفاً.
وخسوفُ الشمسِ: يوم القيامة: دخولها في السَّماء، كأنها تكورت في جحر.
والخَسْفُ: تحميلك إنساناً ما يكره. والخَسْفُ: الجور، بلغة الشحر، خفس: يقال للرجل: خَفَسْتَ يا هذا، وأَخْفَسْتَ وهو من سوء القول - إذا قلت لصاحبك: أقبح ما تقدر عليه.
وشراب مُخْفِسٌ: سريع الإسكار، وهو من القبح، لأنك تخرج منه إلى قبح القول والفعل.
سخف: السُّخْفُ: رقة العقل. وفي حديث أبي ذر: "أنه لبث أياماً فما وجد سَخْفَةَ الجوع"، أي: رقته وهزاله. ورجلٌ سَخيفٌ، بين السُّخْفِ. وهذا من سَخْفَةِ عقلهِ، وسَخافَةِ عقلهِ.
وثوبٌ سخيفٌ: رقيق النسج، بين السَّخافة، ولا يكادون يقولون: السُّخْف، إلا في العقل خاصة، والسَّخافةُ عام في كل شيء.
فسخ: الفَسْخُ: زوال المفصل عن موضعه.. وقع فانفَسَخَتْ قدمه، وفَسَخْته أنا. وفَسَخْتُ البيع بينهما فانْفَسَخَ، أي: نقضته فانتقض.
والفَسِيخُ: الضعيف المُتَفَسِّخ عند الشدة.
والفَسْخُ: حل العمامة، تقول: أفْسَخْ عمامتك، أي: حلها. وانفسخ اللحم، أي: أصل وتفسخ عن العظم. وانْفَسَخَ الشعر عن الجلد، ولا يقال إلا لشعر الميت وجلده.
ورجل فَسِيخٌ: لا يظفر بحاجته.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**السين** و**الفاء** معهما
**خ س ف**، **خ ف س**، **س خ ف**، **ف س خ** مستعملات

**خسف**:
**الخَسْفُ**: Üzerinde bulunan şeylerle birlikte yerin çökmesi... Yer onunla çöktü; Allah onu onunla yere batırdı.
Ve **عين خاسفة**: patlatılmıştır ve göz çukuru kaybolmuştur. Ve **بئر خسيفٌ مخسوفة**: yani, dağın dibi su kaynağından delinmiştir de asla suyu tükenmez; bunlar **الأخسفة**’dir. Ve **ناقة خسيفٌ**: kışın süt bakımından bol, (fakat) sütten çabuk kesilen.
Ve buluttan **الخَسيفُ**: göz tarafı önünden meydana gelen şeydir; yani kıblenin sağından en uzak batı tarafı önünden; onda çok su vardır... Ve onu **خَسْفاً** **خَسَفْناه**.
Ve **خسوفُ الشمسِ**: kıyamet günü: onun göğe girmesidir; sanki bir deliğe dürülüp toplanmış gibidir.
Ve **الخَسْفُ**: bir insana hoşlanmadığı şeyi yüklemen. Ve **الخَسْفُ**: zulümdür; Şihr diliyle. **خفس**: erkeğe şöyle denir: **خَفَسْتَ** ey şu, ve **أَخْفَسْتَ**; ve o kötü sözden (sayılır) — arkadaşına: gücünün yettiği en çirkin şeyi söylediğin zaman.
Ve **شراب مُخْفِسٌ**: çabuk sarhoş edici; ve o çirkinliktendir; çünkü ondan, söz ve fiilin çirkinliğine çıkarsın.

**سخف**: **السُّخْفُ**: aklın inceliği. Ebû Zerr hadîsinde: “Onun günlerce kaldığı, sonra açlığın **سَخْفَةَ**sini bulmadığı”; yani onun inceliği ve zayıflığı. Ve **رجلٌ سَخيفٌ**; **السُّخْفِ**i açık. Ve bu, onun aklının **سَخْفَةِ**sindendir ve aklının **سَخافَةِ**sindendir.
Ve **ثوبٌ سخيفٌ**: dokuması ince; **السَّخافة**si açık. Ve neredeyse **السُّخْف** demezler; ancak özellikle akılda. **السَّخافةُ** ise her şeyde geneldir.

**فسخ**: **الفَسْخُ**: eklemin yerinden ayrılması.. Düştü de ayağı ayrıldı; ben de onu ayırdım. Ve ikisi arasındaki satımı **فَسَخْتُ** de o **انْفَسَخَ**; yani onu bozdum da bozuldu.
Ve **الفَسِيخُ**: şiddet anında parçalanır gibi olan zayıf.
Ve **الفَسْخُ**: sarığı çözmek; **أفْسَخْ** sarığını dersin; yani onu çöz. Ve et **انفسخ**; yani gevşedi ve kemikten ayrıştı. Ve saç deriden **انْفَسَخَ**; ve ancak ölünün saçı ve derisi için söylenir.
Ve **رجل فَسِيخٌ**: ihtiyacına nail olamaz.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَسَخَ الشيء: نقضه. تقول: فَسَخْتُ البيع والعزمَ والنكاحَ، فانفسخ، أي انتقض. وتَفَسَّخَتِ الفأرة في الماء: تَقَطَّعَتْ. وتَفَسَّخَ الرُبَعُ تحت الحمل الثقيل، وذلك إذا لم يُطِقه. وفَسَخْتُ يده أفْسَخُها فَسْخاً. وقد فَسَخْتُ عنِّي ثوبي، أي طرحته. والفَسيخ: الرجل الذي لا يظفر بحاجته. قال الفراء: أفْسَخَ الرجل القرآن، أي نَسيه.

##### Türkçe

**فَسَخَ** şey: onu bozdu. Dersin ki: **فَسَخْتُ** satımı, azmi ve nikâhı; böylece **انفسخ**; yani bozuldu. Ve fare suda **تَفَسَّخَتِ**: parçalandı. Ve ağır yük altında **تَفَسَّخَ** **الرُبَعُ**; bu, ona güç yetiremediği zaman olur. Ve elini **فَسَخْتُ**; onu **أفْسَخُها**; **فَسْخاً** (olarak). Ve gerçekten üzerimden elbisemi **فَسَخْتُ**; yani onu attım. Ve **الفَسيخ**: ihtiyacına erişemeyen adam. **الفراء** dedi: Adam Kur’ân’ı **أفْسَخَ**; yani onu unuttu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ س ف
خسف ، خفس ، سخف ، فسخ : مستعملة .
خسف : أبو عُبيد _ عن الأصمعي _ الْخَسْفُ :
النُّقْصان .
أبو عبيد : قال : الْخَاسِفُ : المَهْزُول .
وأخبرني المنذريُّ _ عن أبي الهيثم _ أنه
قال : الْخَسْفُ : الْجُوعُ .
والْخَاسِفُ : الجَائِعُ .
وأنشد قَوْلَ أَوْسٍ :
أَخُو قُتُراتٍ قَدْ تَبَيَّنَ أَنَّهُ
إذَا لَمْ يُصِبْ لَحْماً مِنَ الوَحْشِ خَاسِفُ
قال : وخَسَفَتِ الشَّمْسُ وكَسَفَتْ : بمعنىً
واحد .
قال : وخُسِفَ بالرَّجُل _ وبالقوم _ إذا
أَخَذَتْه الأرضُ فدخل فيها .
قال الله جلّ وعزّ : ( لولا أن من الله علينا لخسف بنا ( [ القصص : 82 ] .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال : الْخَسْفُ
إلْحاق الأرض الأُولَى بالثانية . والْخَسْفُ
أن يَبْلُغَ الحافِرُ إلى ماءٍ عِدٍّ : والْخَسْفُ :
الْجَوْزُ الذي يُؤْكَلُ .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ الْخَسِيفُ البِئْرُ
التي تُحْفَر في الحجارة ، فلا ينقَطِع ماؤُها
كَثْرَةً .
وأنشد غيره :
قَدْ نَزَحَتْ إنْ لَمْ تَكُنْ خَسِيفاَ
أَوْ يَكُنِ الْبِحْرُ لَهَا حَلِيفَا
وقال ابن بُزُرْج : ما كانت البِئْرُ خَسيفاً ،
ولقد خُسِفَتْ .
وقال الليث : الْخَسْفُ سُؤُوخُ الأرض بما
عليها .
تقول : انْخَسَفَ به الأرضُ ، وخَسَفَ الله به
الأرضَ ، وعَيْنٌ خَاسِفَةٌ وهي التي فُقِئَتْ
حتَّى غابَتْ حَدَقَتُها في الرَّأْس ، وبِئرٌ
خَسيفٌ _ إذا نُقِبَ جَبَلُها عن عَيْلَمِ الماء
فلا تَنْزَحُ أبداً .
والْخَسِيفُ من السحاب ما نشأ مِنْ قِبَلِ
العَيْنِ حَامِلَ ماءٍ كثيرٍ ، والعَيْنُ عن يمين
القِبْلَة .
والشمسُ تَخْسِفُ يوم القيامة خُسُوفاً وهو
دُخُولُها في السماء ، كأنها تكَوَّرَتْ في
جُحْرٍ .
والْخَسْفُ أن يُحَمِّلَكَ إنْسَانٌ ما تَكْرَهُ .
أبو زيد والأصمعيُّ : خَسَفَ المكانُ
يَخْسِفُ ، وخَسَفَهُ الله ، رواه عنهما أبو
عبيد .
وقال الفرَّاءُ : عَيْنٌ خَاسِفٌ _ إذا غارتْ
والبِئْرُ خَسِيفٌ لا غَيْرُ ، وناقةٌ خَسِيفٌ :
غَزِيرَةٌ سريعةُ القَطْعِ في الشتاء .
وقد خَسَفْنَاها خَسْفاً .
والْخَسْفُ الْجَوْزُ _ بِلُغَةِ الشِّحْر .
أبو عمرو : الْخَسْفُ الذُّلُّ . والْخَسْفُ
الجُوعُ ، والْخَسْفُ غُؤُورُ العَيْن ، والْخُسُفُ
النُّقَّةُ من الرِّجَال .
ويقال في الجَوْزِ والذُّلِّ : خُسْفٌ أيضاً .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ يقالُ للغلام
الخفيف النَّشِيط : خَاسِفٌ وخَاشِفٌ ،
ومِزاقٌ وقَضِيبٌ ، ومُنْهَمكٌ .
خفس : قال ابن المُظَفِّرِ : يقال للرَّجُلِ :
خَفَسْتَ يا هذا وأَخْفَسْتَ ، وهو من سُوء
القول _ إذا قُلْتَ لصاحبك أَقْبَحَ ما تَقْدِرُ
عليه .
قال : والشَّرَابُ الْمُخْفِسُ : السَّرِيعُ
الإسْكَارِ ، واشْتِقَاقُه من الْقُبْح ، ألا ترى
أنه يَخْرُجُ من سُكْره إلى قُبْحِ القوْل
والفِعْل ؟ .
وقال الفرَّاء _ في كتاب ) ( المَصَادِرِ ) ( يقال :
أَخْفِسْ _ أي : أقِلَّ المَاءَ ، وأَكْثِر النَّبِيذَ ،
وكذلك : أَعْرِقْ .
ورَوَى أبو العباس _ عن عمروٍ عن أبيه _
أنه قال : الْخَفِيسُ : الشَّرَاب الكَثيرُ
المِزَاج .
قال : وشَرَابُ مُخْفَسٌ _ إذا أُكْثِرَ ماؤُه ،
وهذا ضدُّ ما قاله الفرَّاء .
وقال أبو عمرو : الْخَفْسُ : الاستهزاء
والْخَفْسُ : الأكْلُ القَلِيل .
وكان أبو الهَيْثم _ فيما أخبرني المنذِرِيُّ
عنه _ يُنْكِرُ قولَ الفرَّاء _ في الشراب
الْمُخْفَسِ _ إنَّه الَّذي أُكْثِرَ نَبِيذُه وأُقِلَّ ماؤُه .
سخف : قال الليث : السُّخْفُ رِقَّةُ الْعَقْل ،
ورجُلٌ سَخِيفُ العَقْل : بَيِّنُ السُّخْفِ وهذا
من سَخْفَةِ عَقْلِك ، وسَخَافَةِ عقلك ، وثوبٌ
سَخِيفٌ : رقِيقُ النَّسج ، بَيِّنُ السَّخَافَة
لا يكادون يقولون : ) ( السُّخْفُ ) ( إلا في
العقل خاصَّةً ، والسَّخَافَةُ عامٌّ في كل شيء
نَحْوُ السحاب والسِّقَاءَ _ إذا تغَيَّر وبَلِيَ _
والعُشْبِ السَّخِيفِ ، والرجُلِ السَّخِيفِ .
وفي حديث أبي ذَرٍّ : ) ( أَنَّهُ لَبِثَ أَيَّاماً فَمَا
وَجَدَ سَخْفَةَ الّجُوعِ _ أَيْ : رِقَّتَهُ وَهُزَالَهُ ) ( .
عمرو _ عن أبيه _ قال : السَّخْفُ رِقَّةُ
العَيش ، والسَّخْفُ ضعف العقل .
ابن شميل : أرضٌ مُسْخِفَةٌ : قَلِيلَةُ الكَلأ _
أُخِذَ من الثوب السَّخِيفِ .
فسخ : قال الليث : الْفَسْخُ زوالُ المَفْصِلِ عن
موضعه .
يقال : وَقَعَ ، فانْفَسَخَتْ قَدَمُه وفَسَخْتُهُ أنا .
ويقال : فَسَخْتُ البيع بين البَيِّعَيْنِ فانْفَسَخَ
البيعُ _ أي : نَقَضْتُهُ فانتقض .
والْفَسِيخُ : الضَّعِيفُ المُتَفَسِّخُ عند الشِّدَّة ،
واللحمُ إذا أَصَلَّ ألْفَسَخَ وَتَفَسَّخَ عن
الْعَظْم ، وكذلك تَفَسُّخُ الْجِلْدِ عن العظم .
ويَتَفَسَّخَ الشَّعْرُ عن الْجِلْدِ ، ولا يقالُ إلا
لشَعَر الْمَيْتَةِ وجِلْدِها ، ورجلٌ فَسِيخٌ :
لا يَظْفَرُ بحاجته .
أبو عبيد _ عن الكِسائيِّ _ أَفْسَخْتُ الْقُرْآنَ :
نَسِيتُهُ .
قال . وقال غيره : فَسَخْتُ الشيء _ إذا
فرَّقْتُهُ ، وفَسَخْت يَدَه فَسْخاً _ بغير ألف .

##### Türkçe

خ س ف
**خسف** , **خفس** , **سخف** , **فسخ** : kullanımdadır.

**خسف** : Ebû Ubeyd _ el-Asmaî’den _ **الْخَسْفُ** :
eksilme.

Ebû Ubeyd : dedi ki: **الْخَاسِفُ** : zayıflamış (cılız).

Ve bana Münzirî _ Ebû’l-Heysem’den _ onun
şöyle dediğini haber verdi: **الْخَسْفُ** : açlık.
Ve **الْخَاسِفُ** : aç olan.

Ve Evs’in sözünü inşâd etti:
“Dumanlar sahibi bir (kimsedir); gerçekten onun,
eğer vahşîden et elde etmezse **خَاسِفُ** olduğu apaçık olmuştur.”

Dedi ki: ve **خَسَفَتِ الشَّمْسُ** ve **كَسَفَتْ** : bir tek mânâdadır.

Dedi ki: **خُسِفَ** adamla _ ve kavimle _; eğer
yer onu aldı da içine girdi ise.

Allah celîl ve azîz dedi ki: (Eğer Allah’tan bize bir lütuf olmasaydı, elbette bizi yere batırırdı) [el-Kasas: 82].

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi ki: **الْخَسْفُ** :
birinci yerin ikinciye ilhak edilmesi. Ve **الْخَسْفُ** :
kazanın, **عِدٍّ** suya ulaşmasıdır; ve **الْخَسْفُ** :
yenilen cevizdir.

Ebû Ubeyd _ Ebû Amr’dan _ **الْخَسِيفُ** : taşlarda kazılan kuyu; suyu
çokluğundan dolayı kesilmez.

Ve başkası inşâd etti:
“Eğer **خَسِيفاَ** değilse, gerçekten suyu çekilmiştir;
yahut deniz onun için bir müttefik olur.”

İbn Büzürc dedi ki: kuyu **خَسيفاً** değildi,
ama gerçekten **خُسِفَتْ**.

Leys dedi ki: **الْخَسْفُ** : yerin, üzerindekilerle birlikte çökmesidir.

Dersin ki: yer onunla **انْخَسَفَ**; ve Allah onunla yeri **خَسَفَ**.
Ve **عَيْنٌ خَاسِفَةٌ**: o, oyulup çıkarılıncaya kadar gözbebeği başın içinde kaybolan (göz)dur. Ve **بِئرٌ خَسيفٌ**: eğer dağının (kenarı) suyun **عَيْلَمِ**’inden delinirse, artık asla suyu çekilmez.

Ve buluttan **الْخَسِيفُ**: **العَيْنِ** tarafından doğup çok su taşıyan (kısım)dır; ve **العَيْنُ** kıblenin sağındadır.

Ve güneş kıyamet günü **خُسُوفاً** ile **تَخْسِفُ**; bu, onun göğe girmesidir; sanki bir deliğe dürülüp toplanmış gibidir.

Ve **الْخَسْفُ**: bir insanın sana hoşlanmadığın şeyi yüklemesidir.

Ebû Zeyd ve el-Asmaî: **خَسَفَ** mekân **يَخْسِفُ**; ve Allah onu **خَسَفَهُ**; ikisinden de Ebû Ubeyd rivayet etti.

Ferrâ dedi ki: **عَيْنٌ خَاسِفٌ**: eğer çökerse;
ve kuyu **خَسِيفٌ** başka değil. Ve **ناقةٌ خَسِيفٌ**: kışın bol (sütlü) ve kesimde hızlıdır.
Ve onu **خَسْفاً** ile **خَسَفْنَاها**.

Ve **الْخَسْفُ** cevizdir _ Şihr lügatinde.

Ebû Amr: **الْخَسْفُ** zillet. Ve **الْخَسْفُ** açlık; ve **الْخَسْفُ** gözün çökmesi; ve **الْخُسُفُ** erkeklerden seçkin (nükkâ)dır.

Ve ceviz ve zillet hakkında: **خُسْفٌ** da denir.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _: hafif, çevik oğlana
**خَاسِفٌ** ve **خَاشِفٌ** denir;
ve **مِزاقٌ** ve **قَضِيبٌ** ve **مُنْهَمكٌ**.

**خفس** : İbnü’l-Muzaffir dedi ki: adama şöyle denir:
**خَفَسْتَ** ey şu (kimse) ve **أَخْفَسْتَ**; bu, kötü söz cinsindendir;
eğer arkadaşına gücünün yettiği en çirkini söylersen.

Dedi ki: ve **الشَّرَابُ الْمُخْفِسُ**: çabuk sarhoş eden (içki)dir;
onun iştikakı çirkinliktendir; görmez misin, sarhoşluğundan söz ve fiilin çirkinliğine çıkar?

Ferrâ _ **المَصَادِرِ** kitabında _ dedi ki: denir:
**أَخْفِسْ** yani: suyu azalt, nebîzi çoğalt;
ve aynı şekilde: **أَعْرِقْ**.

Ebû’l-Abbâs rivayet etti _ Amr’dan, babasından _
şöyle dediğini: **الْخَفِيسُ**: karışımı çok olan içkidir.

Dedi ki: ve **شَرَابُ مُخْفَسٌ**: eğer suyu çoğaltılırsa;
bu, Ferrâ’nın dediğinin zıddıdır.

Ebû Amr dedi ki: **الْخَفْسُ**: alay etme.
Ve **الْخَفْسُ**: az yeme.

Ebû’l-Heysem _ Münzirî’nin bana ondan haber verdiğine göre _
Ferrâ’nın **الْمُخْفَسِ** içki hakkındaki sözünü inkâr ederdi:
onun, nebîzi çoğaltılıp suyu azaltılan (içki) olduğunu.

**سخف** : Leys dedi ki: **السُّخْفُ** aklın inceliğidir.
Ve **رَجُلٌ سَخِيفُ العَقْل**: **السُّخْفِ**ü açık olan (kimsedir). Bu,
senin aklının **سَخْفَةِ**sindendir ve aklının **سَخَافَةِ**sindendir. Ve **ثوبٌ سَخِيفٌ**: dokuması ince, **السَّخَافَة**si açık olan (elbise)dir. Neredeyse **السُّخْفُ** demezler, ancak
özellikle akılda; **السَّخَافَةُ** ise her şeyde geneldir;
bulut ve kırba gibi _ değiştiği ve eskidiği zaman _;
ve **العُشْبِ السَّخِيفِ** ve **الرَّجُلِ السَّخِيفِ** gibi.

Ebû Zerr hadîsinde: “Gerçekten o günlerce kaldı da
**سَخْفَةَ الّجُوعِ** bulmadı; yani: onun inceliğini ve zayıflığını.”

Amr _ babasından _ dedi ki: **السَّخْفُ** geçimin inceliğidir;
ve **السَّخْفُ** aklın zayıflığıdır.

İbn Şümeyl: **أرضٌ مُسْخِفَةٌ**: otu az olan (arazi)dir;
**الثوب السَّخِيفِ**’ten alınmıştır.

**فسخ** : Leys dedi ki: **الْفَسْخُ** eklemin yerinden
kaymasıdır.

Denir ki: düştü de ayağı **انْفَسَخَتْ**; ve ben onu **فَسَخْتُهُ**.

Ve denir ki: iki satıcı arasında satımı **فَسَخْتُ** da satım **انْفَسَخَ**;
yani: onu bozdum da bozuldu.

Ve **الْفَسِيخُ**: şiddet anında gevşeyip dağılan zayıf (şey)dir.
Ve et, eğer kokarsa, elbette **أَلْفَسَخَ** ve kemikten **تَفَسَّخَ**;
ve aynı şekilde derinin kemikten **تَفَسُّخُ**u.

Ve saç deriden **يَتَفَسَّخَ**; ancak
leşin saçı ve derisi için söylenir. Ve **رجلٌ فَسِيخٌ**:
ihtiyacına erişemez.

Ebû Ubeyd _ el-Kisâî’den _: **أَفْسَخْتُ الْقُرْآنَ**: onu unuttum.

Dedi. Ve başkası dedi ki: **فَسَخْتُ** şeyi: eğer
onu ayırıp dağıttıysan. Ve elini **فَسَخْتُ** **فَسْخاً** _ elifsiz.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والسين وما يثلثهما)
(فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.‏
(فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة فُوَيْسِقة، وجاء هذا في الحديث. قال ابنُ الأعرابيِّ: لم يُسْمع قطُّ في كلامِ الجاهليَّة في شعر* ولا كلامٍ: فاسق. قال: وهذا عجبٌ، هو كلامٌ عربيٌّ ولم يأتِ في شعرٍ جاهليٍّ(1) .‏
(فسل) الفاء والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَعف وقِلَّة. من ذلك: الرّجُل الفَسْل، وهو الرديُّ من الرِّجال. ومنه الفَسِيل: صَغار النَّخْل. وفَسَالة الحديد: سُحَالته.‏
(فسأ) الفاء والسين والهمزة. يقال فيه: تفسَّأ الثَّوبُ، إذا بَلِيَ. وفَسَأْته أنا: مدَدْتُه حتى تفزَّر. ويقولون: فَسَأه بالعصا: ضربه. ويقولون في غير المهموز: تفاسَى الرَّجُل تفاسِياً، إذا أخْرَجَ عَجِيزتَه.‏
(فسج) الفاء والسين والجيم، كلمة واحدة. يقولون: قَلوصٌ فاسجة(2) ، إذا أعجَلَها الفحلُ فضَرَبها قَبْلَ وقتِ المضْرِب. ويقال بل هي الحائل السَّمينة.‏
(فسح) الفاء والسين والحاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على سَعَةٍ واتِّساع. من ذلك الفَسيح: الواسع. وتَفَسَّحت في المجلِس، وفَسَّحت المجلس.‏
(فسخ) الفاء والسين والخاء كلمةٌ تدلُّ على نَقْضِ شيء. يقال: تَفَسَّخَ الشَّيءُ: انتقَضَ. ويقولون: أَفْسَخْتُ الشيء : نَسِيتُه. ويقولون: الفَسِيخ: الرجلُ لا يَظفَر بحاجته.‏
(فسد) الفاء والسين والدال كلمةٌ واحدة، فَسَدَ الشَّيءُ يَفْسُد فساداً وفُسوداً، وهو فاسِدٌ وفَسِيد.‏
(فسر) الفاء والسين والراء كلمة واحدة تدلُّ على بيانِ شيءٍ وإيضاحِه. من ذلك الفَسْرُ، يقال: فَسَرْتُ الشَّيءَ وفسَّرتُه. والفَسْر والتَّفسِرَة: نظَر الطَّبيب إلى الماء وحُكمهُ فيه. والله أعلم بالصَّواب.‏
--------------ـــ
(1) انظر اللسان (فسق) والحيوان (1: 33/ 5: 280).‏
(2) في المجمل: "فاسج"، وكلاهما يقال.‏

ـ

##### Türkçe

(فاء, **السين** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**فسط**) **الفاء**, **السين** ve **الطاء** iki ayrı kelimedir. **الفَسِيط**: hurmanın **ثُفْرُوق**’udur; ve **قُلامة الظُّفر** denir. Ve **الفُسطاط**: cemaat. Hadiste: “Şüphesiz Allah Teâlâ’nın eli **الفُسطاط** üzerindedir”; ve bununla **الفُسطاط**a **فُسطاطاً** adı verilmiştir.‏
(**فسق**) **الفاء**, **السين** ve **القاف** tek bir kelimedir; o da **الفِسْق**tır; ve o, itaattan çıkıştır. Araplar der ki: **فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها**: çıktığı zaman; bunu **الفَرَّاء** nakletti. Ve derler ki: Şüphesiz fare **فُوَيْسِقة**dir; ve bu hadiste gelmiştir. **ابنُ الأعرابيِّ** dedi: Câhiliye sözünde, ne şiirde ne de sözde, asla işitilmedi: **فاسق**. Dedi: Bu şaşırtıcıdır; o Arapça bir sözdür ve câhiliye şiirinde gelmemiştir(1).‏
(**فسل**) **الفاء**, **السين** ve **اللام**; zayıflık ve azlığa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **الرّجُل الفَسْل**; o, erkeklerin kötüsüdür. Ve ondan: **الفَسِيل**: hurma ağaçlarının küçükleri. Ve **فَسَالة الحديد**: onun talaşıdır.‏
(**فسأ**) **الفاء**, **السين** ve **الهمزة**. Onun hakkında denir: **تفسَّأ الثَّوبُ**; eskidiği zaman. Ve ben onu **فَسَأْته**: onu, yarılıncaya dek uzattım. Ve derler ki: **فَسَأه بالعصا**: onu sopayla vurdu. Ve hemzesiz olanda derler: **تفاسَى الرَّجُل تفاسِياً**; kalçasını çıkardığı zaman.‏
(**فسج**) **الفاء**, **السين** ve **الجيم**; tek bir kelime. Derler ki: **قَلوصٌ فاسجة**(2); erkek deve onu acele ettirip, **وقتِ المضْرِب**den önce onu vurduğu zaman. Ve denir ki: bilakis o, semiz kısırdır.‏
(**فسح**) **الفاء**, **السين** ve **الحاء**; genişliğe ve yayılmaya delâlet eden tek bir kelime. Bundan: **الفَسيح**: geniş olan. Ve mecliste **تَفَسَّحت**; ve meclisi **فَسَّحت**.‏
(**فسخ**) **الفاء**, **السين** ve **الخاء**; bir şeyin bozulmasına delâlet eden bir kelime. Denir: **تَفَسَّخَ الشَّيءُ**: bozuldu. Ve derler ki: **أَفْسَخْتُ الشيء**: onu unuttum. Ve derler ki: **الفَسِيخ**: ihtiyacına nail olamayan adamdır.‏
(**فسد**) **الفاء**, **السين** ve **الدال** tek bir kelime; **فَسَدَ الشَّيءُ يَفْسُد فساداً وفُسوداً**; ve o **فاسِدٌ** ve **فَسِيد**dir.‏
(**فسر**) **الفاء**, **السين** ve **الراء**; bir şeyin beyanına ve açıklanmasına delâlet eden tek bir kelime. Bundan **الفَسْر**: denir: **فَسَرْتُ الشَّيءَ** ve **فسَّرتُه**. Ve **الفَسْر** ile **التَّفسِرَة**: tabibin suya bakması ve onda hüküm vermesidir. Ve Allah doğruya daha iyi bilendir.‏
--------------ـــ
(1) **اللسان** ( **فسق** ) ve **الحيوان** (1: 33/ 5: 280)’a bak.‏
(2) **المجمل**’de: “**فاسج**”; ve ikisi de söylenir.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف س خ
فسخ المجبّر يده إذا فك مفصلها وسقط فانفسخت يده‏.‏
وتفسّخ الشّعر عن الجلد واللحم عن العظم‏.‏
وتفسّخت الفأرة في البئر‏.‏
وتفسّخ فلان تحت العبء الثقيل‏.‏
ودخل يفسخ ثيابه وافسخ ثيابك‏.‏

##### Türkçe

ف س خ
**فسخ**: alçıya alınmış kimsenin elini, eklemini çözüp düştüğü zaman; böylece eli **انفسخت** (çıkmış oldu).

Ve saç deriden **تفسّخ** (ayrılıp çözüldü); et kemikten (ayrılıp çözüldü).

Ve fare kuyuda **تفسّخت** (çürüyüp dağıldı).

Ve falan kimse ağır yükün altında **تفسّخ** (çözüldü, dağıldı).

Ve (o), elbiselerini **يفسخ** (çıkarıp çözer) olarak girdi; ve: elbiselerini **افسخ** (çıkar, çöz).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فسَخَ الشيءَ يفسَخُه فَسْخاً فانْفَسَخَ: نَقَضَه فانتَقَض. وتفاسَخَت الأَقاويل: تَناقَضَت. والفَسْخُ: زوال المَفْصِل عن موضعه. وفسختُ يدَه أَفسَخُها فسخاً، بغير أَلف، إِذا فككت مَفْصِله من غير كسر. وفسخَ المَفْصلَ يفسَخه فسْخاً وفَسَّخَه فانْفَسَخَ وتفسَّخ: أَزاله عن موضعه. ويقال: وقع فلان فانفسخت قدمه وفسخته أَنا وتفسخ عن العظم وتفسخ الجلد عن العظم، ولا يقال إِلاَّ لشَعر الميتة وجلدها. وتفسخت الفأْرة في الماء: تقطعت.
والفَسْخ: الضعيف الذي ينفسخ عند الشدة.
واللحم إِذا أَصَلَّ انفَسَخ، وانفَسَخَ اللحمُ وتفسخ: انخَضَدَ عن وَهَنٍ أَو صُلُولٍ. وتفسخ الشعر عن الجلد: زال وتطاير، ولا يقال إِلاّ لشعر الميتة.
وفَسِخَ رأْيُه فَسَخاً فهو فَسِخٌ: فسد. وفَسَخَه فَسْخاً: أَفسده: ويقال: فسخت البَيْعَ بين البيِّعَين والنكاحَ فانفسخ البيعُ والنكاحُ أَي نقضته فانتقض؛ وفي الحديث: كان فَسْخُ الحجِّ رُخْصَةً لأَصحاب النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو أَن يكون نوى الحج أَوَّلاً ثم يبطله وينقضه ويجعله عمرة ويحل ثم يعود يحرم بحجة، وهو التمتع أَو قريب منه. وفيه فَسْخ وفَسْخة إِذا كان ضعيف العقل والبدن. والفَسْخ: الذي لا يظفر بحاجته. وفسَخَ الشيءَ: فرَّقه. وأَفْسَخَ القرآنَ: نسيه.
وتفسَّخَ الرُّبَعُ تحت الحِمل الثقيل، وذلك إِذا لم يطقه. وفَسَخْتُ عني ثوبي إِذا طرحته.

##### Türkçe

**فسَخَ** şeyi **يفسَخُه** **فَسْخاً**; böylece **فانْفَسَخَ**: onu bozdu, böylece bozuldu.

**وتفاسَخَت الأَقاويل**: çelişti. **والفَسْخُ**: eklemin yerinden yok olmasıdır. Ve **فسختُ**
elini **أَفسَخُها** **فسخاً**; **بغير أَلف**; eğer kırmadan eklemini çözdüysem. Ve **فسخَ**
eklemi **يفسَخه** **فسْخاً** ve **فَسَّخَه**; böylece **فانْفَسَخَ** ve **تفسَّخ**: onu yerinden giderdi.

Ve denilir: falan düştü de ayağı **فانفسخت**; ve ben onu **فسخته**; ve kemikten **تفسخ**; ve deri
kemikten **تفسخ**; ve ancak leşin kılı ve derisi için denilir. Ve **تفسخت الفأْرة في الماء**:
parçalandı.

**والفَسْخ**: şiddet anında çözülen zayıf (kimse/şey).

Ve et, eğer **أَصَلَّ** olursa **انفَسَخ**; ve et **انفَسَخَ** ve **تفسخ**:
zayıflık yahut **صُلُولٍ** sebebiyle gevşedi. Ve kıl deriden **تفسخ**: yok oldu ve uçuştu; ve ancak leşin
kılı için denilir.

Ve **فَسِخَ** görüşü **فَسَخاً**; o hâlde o **فَسِخٌ**: bozuldu. Ve onu **فَسَخَه** **فَسْخاً**: onu bozdu.
Ve denilir: iki satıcı arasındaki satışı ve nikâhı **فسخت**; böylece satış ve nikâh **فانفسخ**; yani
onu bozdun da bozuldu; ve hadiste: Haccın **فَسْخُ**u, Peygamber’in ashabı için bir ruhsattı, صلى
الله عليه وسلم; ve o, ilkin hacca niyet etmiş olması, sonra onu iptal edip bozması ve onu
umre kılması ve helâl olması, sonra bir hac ile tekrar ihrama girmesidir; ve o, temettu‘ yahut ona
yakındır. Ve onda, akıl ve beden zayıf olduğunda **فَسْخ** ve **فَسْخة** (denir). Ve **الفَسْخ**:
ihtiyacına erişemeyen kimsedir. Ve **فسَخَ** şeyi: onu ayırdı. Ve **أَفْسَخَ القرآنَ**: onu unuttu.

Ve ağır yük altında **تفسَّخَ الرُّبَعُ**; ve bu, eğer ona güç yetiremediyse (olur). Ve
elbise(mi) üzerimden **فَسَخْتُ**; eğer onu attıysam.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف س خ * * الفَسْخُ * النقض وبابه قطع يقال * فَسَخَ * البيع والعزم * فانْفَسَخ * أي نقضه فانتقض و * تَفَسَّخَتِ * الفأرة في الماء تقطعت

##### Türkçe

* ف س خ * * **الفَسْخُ** * bozma/iptal etme; ve onun bâbı **قطع**’tır. Denilir ki: * **فَسَخَ** * satışı ve azmi; * **فانْفَسَخ** * yani onu bozdu da bozuldu. Ve fare suda * **تَفَسَّخَتِ** *: parçalandı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفسخ: الضعف في العقل والبدن كالفسخة. والفسيخ، كأمير: الضعيف الذي ينفسخ عند الشدة. والفسخ: الجهل، وهو يرجع إلى ضعف العقل. والفسخ: الطرح، يقال فسخت عني ثوبي، إذا طرحته. والفسخ: إفساد الرأي، وقد فسخ رأيه، كفرح. فسخا فهو فسيخ: فسد وفسخه فسخا: أفسده. والفسخ: النقض فسخ الشيء يفسخه فسخا فانفسخ: نقضه فانتقض. والفسخ: التفريق، وقد فسخ الشيء، إذا فرقه. والفسخ الضعيف العقل والبدن كالفسخة. والفسخ: من لايظفر بحاجته ولا يصلح لأمره، كالفسيخ، كأمير. ومن المجاز: انفسخ العزم والبيع والنكاح: انتقض، وقد فسخه، إذا نقضه. وفي الحديث كان فسخ الحج رخصة لأصحاب النبي صلى الله عليه وسلم، وهو أن يكون نوى الحج أولا ثم يبطله وينقضه ويجعله عمرة ويحل ثم يعود يحرم بحجة، وهو التمتع أو قريب منه. وفسخ يده، كمنع، يفسخها فسخا: أزال المفصل عن موضعه من غير كسر. وفسخه فانفسخ. وفسخ المحببر يده: فك مفصلها. ويقال: وقع فلان فانفسخت قدمه وفسخته أنا وفسخ رأيه، كفرح: فسد وفسخه: أفسده. وتفسخ الشعر عن الجلد واللحم عن العظم: زال وتطاير، خاص بالميت أي لا يقال إلا لشعر الميتة وجلدها. وتفسخت الفأرة في الماء تقطعت. وتفسخ الربع، كصرد، وهو الفصيل تحت الحمل الثقيل: ضعف وعجز، وذلك إذا لم يطقه. ومما يستدرك عليه: انفسخ اللحم وتفسخ: انخضد عن وهن أو صلول. واللحم إذا أصل انفسخ. وأفسخ القرآن: نسيه. ودخل يفسخ ثيابه. ومن المجاز: فاسخه البيع وتفاسخاه. وتفاسخت الأقاويل: تناقضت.

##### Türkçe

**الفسخ**: akıl ve bedende zayıflık; **الفسخة** gibi. Ve **الفسيخ**، **كأمير**: şiddet anında çözülüp dağılan zayıf kimse. Ve **الفسخ**: cehalet; o da aklın zayıflığına döner. Ve **الفسخ**: atma; “**فسخت عني ثوبي**” denir; onu attığım zaman. Ve **الفسخ**: görüşü bozma; “**فسخ رأيه**” olmuştur, **كفرح**. **فسخا**; o **فسيخ**tir: bozuldu. “**وفسخه فسخا**”: onu bozdu. Ve **الفسخ**: bozma/iptal; “**فسخ الشيء يفسخه فسخا فانفسخ**”: onu bozdu da bozuldu. Ve **الفسخ**: ayırma; “**فسخ الشيء**” olmuştur; onu ayırdığı zaman. Ve **الفسخ**: akıl ve bedende zayıf olan; **كالفسخة**. Ve **الفسخ**: ihtiyacına erişemeyen ve işi için elverişli olmayan; **كالفسيخ**، **كأمير**. Mecazdan: “**انفسخ العزم والبيع والنكاح**”: bozuldu; “**وقد فسخه**” (olmuştur); onu bozduğu zaman. Hadiste: “**كان فسخ الحج رخصة لأصحاب النبي صلى الله عليه وسلم**”; o, önce hacca niyet etmiş olması, sonra onu iptal edip bozması ve onu umre yapması, helâl olması, sonra bir hac için tekrar ihrama girmesidir; bu, temettu‘dur yahut ona yakındır. Ve “**فسخ يده**”، **كمنع**، “**يفسخها فسخا**”: kırma olmaksızın eklemi yerinden çıkardı. Ve “**فسخه فانفسخ**”. Ve “**فسخ المحببر يده**”: onun eklemini çözdü. Ve denir: “Falanca düştü de ayağı **انفسخت**”; ben de onu **فسخته**; ve “**فسخ رأيه**”، **كفرح**: bozuldu; “**وفسخه**”: onu bozdu. Ve “**تفسخ الشعر عن الجلد واللحم عن العظم**”: ayrıldı ve saçılıp dağıldı; ölüye mahsustur; yani ancak leşin saçı ve derisi için söylenir. Ve “**تفسخت الفأرة في الماء**”: parçalandı. Ve “**تفسخ الربع**”، **كصرد**; o, ağır yük altında olan sütten kesilmemiş yavrudur: zayıfladı ve âciz kaldı; bu, ona güç yetiremediği zaman olur. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**انفسخ اللحم وتفسخ**”: gevşeklik yahut sertlik sebebiyle zayıflayıp çöktü. Et, koktuğu zaman **انفسخ** eder. Ve “**أفسخ القرآن**”: onu unuttu. Ve “**دخل يفسخ ثيابه**”. Mecazdan: “**فاسخه البيع وتفاسخاه**”. Ve “**تفاسخت الأقاويل**”: çelişti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَسَخَ
1 فَسَخَ ذ , (S, A, L, K,) aor. فَسَخَ , (S, L, K,) inf. n. فَسْخٌ; (S, L;) and ↓ فسّخ; (L; [but this has an intensive signification;]) He dislocated, luxated, or disjointed, (A, L, K,) one's arm, or hand, (S, A, L, K,) or a limb, without breaking: (L:) [and] فَسَخْتُ المَفْصِلَ عَنْ مَوْضِعِهِ I removed the joint from its place. (Msb.) ― -b2- And the former v., aor. and inf. n. as above, He removed a stick, or twig, or branch, from its place with his hand. (Msb.) ― -b3- And the same v., (S, Msb,) aor. as above, (A,) and so the inf. n., (K,) He cast, or cast off, (S, Msb, K,) a garment, (S, Msb,) or his garments. (A.) You say, فَسَخْتُ عَنِّى ثَوْبِى I cast, or cast off, from me my garment. (S.) ― -b4- And the same v., (L, Msb,) [aor. and] inf. n. as above, (K,) He separated, disunited, sundered, dissundered, or dispersed, (L, Msb, K,) a thing. (L, Msb.) ― -b5- Also, the same verb, (S, A, L, Msb,) aor. as above, (L,) and so the inf. n., (L, Msb, K,) (tropical:) He undid, dissolved, or annulled, (S, A, L, Msb, K,) a sale, (S, A, L, Msb,) and a determination, resolution, or decision, (S,) and a marriage, (S, A, L,) and a contract, compact, or covenant, and an affair. (Msb.) ― -b6- And the same v., (L, Msb,) [aor. and] inf. n. as above, (L, K,) (assumed tropical:) He (a man, Msb) corrupted, or disordered, the judgment, or opinion. (L, Msb, K.) -A2- فَسِخَ, aor. فَسَخَ , (L, K,) inf. n. فَسَخٌ; (L;) or فَسَخَ, this v. being intrans. as well as trans.; (Msb;) (assumed tropical:) It (the judgment, or opinion,) was, or became, corrupt, or disordered. (L, Msb, K.) ― -b2- [And, accord. to the TK, فَسِخَ, (but this I think to be a mistake for فَسَخَ,) inf. n. فَسْخٌ, signifies ضَعُفَ ((assumed tropical:) He was, or became, weak, app. in intellect and in body; see فَسْخٌ below); said of a man: and جَهِلَ (app. intrans., meaning (assumed tropical:) He was, or became, ignorant; but accord. to the TK trans., meaning he knew not a thing).] ― -b3- In the conventional language of the philosophers, الفَسْخُ [as an inf. n.] signifies (assumed tropical:) The transmigration of the rational soul of a human being from his body to [some one of] the inanimate, not increasing, bodies, such as the minerals, or metals, and the simple elements: (Dict. of Technical Terms used in the Sciences of the Musalmans:) or, to a plant: the former meaning being that of الرَّسْخُ. (So in a marginal note in a copy of the TK.)

2 فَسَّخَ see the preceding paragraph, first sentence.

فاسخهُ البَيْعَ
3 فاسخهُ البَيْعَ ذ (tropical:) [He agreed with him in undoing, dissolving, or annulling, the sale]. (A. [See 6.])

افسخ القُرْآنَ
4 افسخ القُرْآنَ ذ (assumed tropical:) He forgot the Kur-لn. (Fr, S.)

5 تَفَسَّخَ see 7, in two places. ― -b2- تفسّخ الشَّعَرُ عَنِ الجِلْدِ The hair fell off and became scattered from the skin, peculiarly of a dead body: (L, K:) and in like manner, اللَّحْمُ عَنِ العَظْمِ the flesh from the bone. (A, L.) And تَفَسَّخَتِ الفَأَرَةُ فِى المَآءِ The rat, or mouse, became dissundered, [or fell in pieces, through putrefaction,] in the water. (S.) ― -b3- تفسّخ تَحْتَ الحِمْلِ الثَّقِيلِ, said of a [young camel such as is termed] رُبَع, (S, K, *) He was, or became, weak beneath the heavy load, (K,) and unable to bear it: (S, K:) and [in like manner] one says of a man, تفسّخ تَحْتَ العِبْءِ الثَّقِيلِ. (A.)

تفاسخوا العَقْدَ
6 تفاسخوا العَقْدَ ذ (assumed tropical:) They agreed together in undoing, dissolving, or annulling, the contract, compact, or covenant. (Msb.) And تفاسخا البَيْعَ (tropical:) [They two agreed in dissolving, or annulling, the sale]. (A.) ― -b2- And تفاسخت الأَقَاوِيلُ (tropical:) The sayings annulled, or contradicted, one another. (TA.)

انفسخ
7 انفسخ ذ It (a limb, L, such as an arm, or a hand, A, L) became dislocated, luxated, or disjointed; (A, L;) as also ↓ تفسّخ. (L.) One says, وَقَعَ فُلَانٌ فَانْفَسَخَتْ قَدَمُهُ Such a one fell, and his foot became dislocated. (L. [And the like is said in the A.]) ― -b2- It (a stick, or twig, or branch,) became removed from its place by the hand. (Msb.) ― -b3- It (flesh) became dissundered by putrefaction; as also ↓ تفسّخ. (L.) ― -b4- And, said of a sale, (S, A, K,) and a determination, resolution, or decision, (S, K,) and a marriage, (S, A, K,) [and a contract, compact, or covenant, (see 1,)] and an affair, (L,) (tropical:) It became undone, dissolved, or annulled. (S, A, L, K.) ― -b5- Also said of a weak man, [app. as meaning (assumed tropical:) He became unnerved,] on an occasion of difficulty. (L: see فَسِيخٌ.)

فَسْخٌ
فَسْخٌ ذ [mentioned above as the inf. n. of 1 in most of its senses] (assumed tropical:) Weakness (L, K) in intellect and in body; as also ↓ فَسْخَةٌ. (L.) ― -b2- And (assumed tropical:) Ignorance: (K:) which is referrible to weakness of intellect. (TA.) -A2- And (assumed tropical:) Weak in intellect and in body; as also ↓ فَسْخَةٌ. (K.) ― -b2- See also فَسِيخٌ.

فَسِخٌ
فَسِخٌ ذ (assumed tropical:) A corrupt, or disordered, judgment, or opinion. (L.)

فَسْخَةٌ
فَسْخَةٌ ذ : see فَسْخٌ, in two places.

فَسِيخٌ
فَسِيخٌ ذ [applied to flesh-meat, Parting in pieces, and easily resolvable, by reason of much cooking. (Golius, from Meyd.) ― -b2- And] (assumed tropical:) A weak man, who becomes unnerved (↓ يَنْفَسِخُ) on an accasion of difficulty: (L:) a man who does not attain that which he wants, (S, L, K,) and is not fit for his affair, or business; as also ↓ فَسْخٌ [q. v.]. (K.)

ثَوْبٌ فَاسِخٌ
ثَوْبٌ فَاسِخٌ ذ [(assumed tropical:) A faded garment: so in the language of the present day: perhaps post-classical]. (A in art. رمد.) -A2- [الفَاسِخُ is a name given by the Jews to their festival of The Passover: see De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., i. 291, and p. 97 of the Ar. text: and see also الفِصْحُ.]

##### Türkçe

**فَسَخَ**
1 **فَسَخَ** ذ , (S, A, L, K,) muzâri‘ı **فَسَخَ** , (S, L, K,) mastar ismi **فَسْخٌ**; (S, L;) ve ↓ **فسّخ**; (L; [fakat bunda şiddet (mübalağa) mânası vardır;]) O, (A, L, K,) birinin kolunu yahut elini, (S, A, L, K,) veya bir uzvu, kırmadan, çıkardı, yerinden oynattı, yahut ekleminden ayırdı: (L:) [ve] **فَسَخْتُ المَفْصِلَ عَنْ مَوْضِعِهِ** Eklem’i yerinden çıkardım. (Msb.) ― -b2- Ve önceki fiil, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi olarak, O, bir çubuğu, yahut dalcığı, yahut dalı, eliyle yerinden çıkardı. (Msb.) ― -b3- Ve aynı fiil, (S, Msb,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (A,) ve mastar ismi de öyle, (K,) O, bir elbiseyi, (S, Msb, K,) yahut elbiselerini attı, yahut üzerinden çıkardı. (A.) Şöyle dersin: **فَسَخْتُ عَنِّى ثَوْبِى** Elbisemi benden attım, yahut üzerimden çıkardım. (S.) ― -b4- Ve aynı fiil, (L, Msb,) [muzâri‘ı ve] mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) O, bir şeyi ayırdı, birliğini bozdu, parçaladı, yahut dağıttı. (L, Msb, K,) (L, Msb.) ― -b5- Keza, aynı fiil, (S, A, L, Msb,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (L,) ve mastar ismi de öyle, (L, Msb, K,) (mecaz:) O, bir satışı, (S, A, L, Msb, K,) ve bir azmi/kararı, yahut hükmü, (S,) ve bir nikâhı, (S, A, L,) ve bir akdi, anlaşmayı yahut ahdi, ve bir işi bozdu, feshetti, yahut iptal etti. (Msb.) ― -b6- Ve aynı fiil, (L, Msb,) [muzâri‘ı ve] mastar ismi yukarıdaki gibi, (L, K,) (farazî mecaz:) O (bir adam, Msb) hükmü, yahut görüşü bozdu, yahut karıştırdı. (L, Msb, K.) -A2- **فَسِخَ**, muzâri‘ı **فَسَخَ** , (L, K,) mastar ismi **فَسَخٌ**; (L;) yahut **فَسَخَ**, bu fiil hem lâzım hem müteaddî olmak üzere; (Msb;) (farazî mecaz:) O (hüküm yahut görüş,) bozuk oldu, yahut bozuldu, yahut karıştı. (L, Msb, K.) ― -b2- [Ve TK’ye göre, **فَسِخَ**, (fakat ben bunun **فَسَخَ** yerine bir hata olduğunu düşünüyorum,) mastar ismi **فَسْخٌ**, **ضَعُفَ** mânasına gelir ((farazî mecaz:) O zayıf oldu yahut zayıfladı; görünüşe göre akılda ve bedende; aşağıda **فَسْخٌ**’a bak); bir adam hakkında söylenir: ve **جَهِلَ** (görünüşe göre lâzım olup (farazî mecaz:) O cahil oldu yahut cahilleşti mânasında; fakat TK’ye göre müteaddî olup, bir şeyi bilmedi mânasında).] ― -b3- Filozofların örfî dilinde, **الفَسْخُ** [mastar ismi olarak] (farazî mecaz:) İnsanın aklî nefsinin bedeninden, madenler yahut metaller ve basit unsurlar gibi, artmayan cansız bedenlerden [birine] intikali mânasına gelir: (Müslümanların ilimlerinde kullanılan teknik terimler sözlüğü:) yahut, bir bitkiye: önceki mânanın **الرَّسْخُ**’un mânası olmasıyla. (TK’nin bir nüshasının kenar notunda böyle.)

2 **فَسَّخَ**: önceki paragrafın ilk cümlesine bak.

**فاسخهُ البَيْعَ**
3 **فاسخهُ البَيْعَ** ذ (mecaz:) [O, satışı bozmak, feshetmek yahut iptal etmek hususunda onunla anlaştı]. (A. [6’ya bak.])

**افسخ القُرْآنَ**
4 **افسخ القُرْآنَ** ذ (farazî mecaz:) O, Kur’ân’ı unuttu. (Fr, S.)

5 **تَفَسَّخَ**: 7’ye, iki yerde, bak. ― -b2- **تفسّخ الشَّعَرُ عَنِ الجِلْدِ** Saç, deriden döküldü ve dağıldı; özellikle ölü beden hakkında: (L, K:) ve aynı şekilde, **اللَّحْمُ عَنِ العَظْمِ** et, kemikten (ayrıldı). (A, L.) Ve **تَفَسَّخَتِ الفَأَرَةُ فِى المَآءِ** Sıçan yahut fare, suda parçalandı, [yahut çürüme sebebiyle parça parça oldu]. (S.) ― -b3- **تفسّخ تَحْتَ الحِمْلِ الثَّقِيلِ**, [**رُبَع** denilen türden] bir (genç deve) hakkında söylenir, (S, K, *) O, ağır yükün altında zayıf oldu yahut zayıfladı, (K,) ve onu taşımaya güç yetiremez oldu: (S, K:) ve [aynı şekilde] bir adam hakkında da şöyle denir: **تفسّخ تَحْتَ العِبْءِ الثَّقِيلِ**. (A.)

**تفاسخوا العَقْدَ**
6 **تفاسخوا العَقْدَ** ذ (farazî mecaz:) Onlar, akdi, anlaşmayı yahut ahdi bozmak, feshetmek yahut iptal etmekte birlikte anlaştılar. (Msb.) Ve **تفاسخا البَيْعَ** (mecaz:) [İkisi, satışı bozmak, yahut iptal etmekte anlaştılar]. (A.) ― -b2- Ve **تفاسخت الأَقَاوِيلُ** (mecaz:) Sözler, birbirini iptal etti, yahut birbirine aykırı düştü. (TA.)

**انفسخ**
7 **انفسخ** ذ O (bir uzuv, L, kol yahut el gibi, A, L) çıktı, yerinden oynadı, yahut ekleminden ayrıldı; (A, L;) ve ayrıca ↓ **تفسّخ**. (L.) Şöyle denir: **وَقَعَ فُلَانٌ فَانْفَسَخَتْ قَدَمُهُ** Falanca düştü de ayağı çıktı. (L. [Ve benzeri A’da da söylenir.]) ― -b2- O (bir çubuk, yahut dalcık, yahut dal,) el ile yerinden çıkarılmış oldu. (Msb.) ― -b3- O (et) çürüme ile parçalandı; ve ayrıca ↓ **تفسّخ**. (L.) ― -b4- Ve bir satış hakkında, (S, A, K,) ve bir azim/karar yahut hüküm hakkında, (S, K,) ve bir nikâh hakkında, (S, A, K,) [ve bir akid, anlaşma yahut ahid hakkında, (1’e bak,)] ve bir iş hakkında, (L,) (mecaz:) O bozuldu, feshedildi, yahut iptal edildi. (S, A, L, K.) ― -b5- Keza, zayıf bir adam hakkında da söylenir, [görünüşe göre (farazî mecaz:) O, güçten düştü mânasında,] bir zorluk vaktinde. (L: **فَسِيخٌ**’a bak.)

**فَسْخٌ**
**فَسْخٌ** ذ [yukarıda, 1’in çoğu mânasında mastar ismi olarak zikredilmiştir] (farazî mecaz:) Akılda ve bedende zayıflık. (L, K) ve ayrıca ↓ **فَسْخَةٌ**. (L.) ― -b2- Ve (farazî mecaz:) Cehalet: (K:) ki bu, aklın zayıflığına ircâ edilebilir. (TA.) -A2- Ve (farazî mecaz:) Akılda ve bedende zayıf (olan); ve ayrıca ↓ **فَسْخَةٌ**. (K.) ― -b2- **فَسِيخٌ**’a da bak.

**فَسِخٌ**
**فَسِخٌ** ذ (farazî mecaz:) Bozuk yahut karışık bir hüküm, yahut görüş. (L.)

**فَسْخَةٌ**
**فَسْخَةٌ** ذ : **فَسْخٌ**’a, iki yerde, bak.

**فَسِيخٌ**
**فَسِيخٌ** ذ [et için kullanılır: çok pişirme sebebiyle parça parça ayrılan ve kolayca çözülen. (Golius, Meyd’den.) ― -b2- Ve] (farazî mecaz:) Zorluk vaktinde (↓ **يَنْفَسِخُ**) güçten düşen zayıf bir adam: (L:) istediği şeye erişemeyen, (S, L, K,) ve işi yahut meşgalesi için elverişli olmayan bir adam; ve ayrıca ↓ **فَسْخٌ** [yani o]. (K.)

**ثَوْبٌ فَاسِخٌ**
**ثَوْبٌ فَاسِخٌ** ذ [(farazî mecaz:) Solmuş bir elbise: günümüz dilinde böyledir: belki klasik sonrası]. (A, **رمد** maddesinde.) -A2- [**الفَاسِخُ**, Yahudiler tarafından kendi bayramları olan Fısıh’a verilen bir addır: De Sacy’nin Chrest. Ar., ikinci baskı, i. 291’e ve Arapça metnin 97. sayfasına bak: ve ayrıca **الفِصْحُ**’a da bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَسَخَ
فَسَخَ A ( n. ac. فَسْخ 1 ),
a.  Separated, disunited, sundered, severed, detached; undid; dissolved; annulled, cancelled; repealed, revoked, rescinded, abrogated, abolished, suppressed.

b.  Sprained, dislocated, luxated ( joint ).

c.  Disordered, corrupted, vitiated, marred, spoilt.

فَسِخَ
فَسِخَ A ( n. ac. فَسَخ 4 ),
a.  Was bad; was corrupt, vitiated, unsound; was worthless.

فَسَّخَ
فَسَّخَ II ,
a.  see I (a) , ( b ), ( c ).

d.  [ coll. ], Was spoilt, marred; was cracked, split.

أَفْسَخَ
أَفْسَخَ IV ,
a.  Forgot.

تَفَسَّخَ
تَفَسَّخَ V ,
a.  Was separated, disjointed &c.; was sprained; was cracked, split.

اِنْفَسَخَ
اِنْفَسَخَ VII ,
a.  Pass. of I ( a ), ( b ), ( c ).

فَسْخ
فَسْخ 1 ,
a.  Separation; dissolution.

b.  Annulment, cancellation; abolition, repeal, revocation; rescission.

c.  Weak, feeble; incapable; unnerved, nervous.

فَسْخَة
فَسْخَة 1t ,
a.  piece, fragment, portion.

b.  see 1 (c) .

فَسِخ
فَسِخ 5 ,
a.  Corrupt.

فَاْسِخ
فَاْسِخ 21 ,
a.  Separating &c.

b.  Invalid, null, void.

c.  Spoilt, marred; faded.

d.  [ art. ], The Passover.

فَسِيْخ
فَسِيْخ 25 ,
a.  see 1 (c) .

##### Türkçe

**فَسَخَ**
**فَسَخَ** A ( n. ac. **فَسْخ** 1 ),
a. Ayırdı, birleştirilmiş olanı ayırdı, parçaladı, kopardı, söktü; çözdü; feshetti, iptal etti; yürürlükten kaldırdı, ilga etti, geri aldı, bozdu, neshetti, ortadan kaldırdı, men etti.

b. Burktu, çıkardı, luksasyon yaptı ( eklem ).

c. Düzenini bozdu, bozdu, ifsat etti, fesada uğrattı, zedeledi, bozdu.

**فَسِخَ**
**فَسِخَ** A ( n. ac. **فَسَخ** 4 ),
a. Kötü oldu; bozuk oldu, fesada uğramış oldu, sağlam olmayan oldu; değersiz oldu.

**فَسَّخَ**
**فَسَّخَ** II ,
a. I (a) , ( b ), ( c )’ye bak.

d. [ coll. ], Bozulmuş oldu, zedelenmiş oldu; çatlamış oldu, yarılmış oldu.

**أَفْسَخَ**
**أَفْسَخَ** IV ,
a. Unuttu.

**تَفَسَّخَ**
**تَفَسَّخَ** V ,
a. Ayrılmış oldu, eklemleri ayrılmış oldu vb.; burkulmuş oldu; çatlamış oldu, yarılmış oldu.

**اِنْفَسَخَ**
**اِنْفَسَخَ** VII ,
a. I ( a ), ( b ), ( c )’nin edilgeni.

**فَسْخ**
**فَسْخ** 1 ,
a. Ayrılma; çözülme.

b. Fesih, iptal; ortadan kaldırma, yürürlükten kaldırma, geri alma; bozma.

c. Zayıf, güçsüz; aciz; sinirleri boşalmış, sinirli.

**فَسْخَة**
**فَسْخَة** 1t ,
a. Parça, kırıntı, kısım.

b. 1 (c)’ye bak.

**فَسِخ**
**فَسِخ** 5 ,
a. Bozuk.

**فَاْسِخ**
**فَاْسِخ** 21 ,
a. Ayıran vb.

b. Geçersiz, hükümsüz, batıl.

c. Bozulmuş, zedelenmiş; solmuş.

d. [ art. ], Fısıh bayramı.

**فَسِيْخ**
**فَسِيْخ** 25 ,
a. 1 (c)’ye bak.
