# فسد — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D8%AF/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فسد

فسد
فَسَدَ - يَفْسُدُ - فَسَاد - أفْسَدَ - يُفْسِدُ - مُفْسِد
فَسَدَ - يَفْسُدُ + الكائن أو الشيء: ضد " صَلَح - يَصْلحُ ": يتغير في خلقه (البناء) أو أمره (العمل والوظيفة) نحو الأسوأ: يخرج عن الأمر الذي رُسِم له مسبقاً، والذي هو الأفضل لبقائه واستمرار مكوناته وعمله: يكون عمله لا يوافق ولا ينسجم مع خلقه وبنائه وتكوينه الذي رُسِم له، أو يكون بناؤه وتركيبه وخلقه لا يتناسب ولا يوافق العمل الذي بُني وخُلِق من أجله
فَسَاد: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة  من " فَسَدَ - يَفْسُد ": وهو كذلك ما يكون بوقوع فعل الفساد من أذى وضر وتغير
أَفْسَدَ - يُفْسِدُ: على وزن " أفعل " من " فَسَدَ - يَفْسُد ": جعله " يَفْسُد ": جعل الآخر أو الأشياء الأخرى " تَفْسُدُ ": أي تخرج عن الخلق أو الأمر الذي رُسِم لها مسبقاً، والذي هو الأفضل لبقائها واستمرار مكوناتها وعملها
مُفْسِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَفْسَدَ -  يُفْسِدُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المرض الجسمي أو النفسي وتغير بنية ووظيفة الشيء أو الكائن نحو الضعف والسوء"، وهي:
سَنِهَ - يَسْنَهُ، أَسِنَ - يَأْسِنُ (أَسَنَ - يَأْسُنُ)، سَقِمَ - يَسْقَمُ (سَقُمَ - يَسْقُمُ) (سَقِمَ - يَسْقُمُ)، مَرِضَ - يَمْرَضُ، فَسَدَ - يَفْسُدُ، قَرِحَ - يَقْرَحُ (قَرَحَ - يَقْرَحُ)

فَسَدَ - يَفْسُد - فَساد
فساد السماوات والأرض لو اتبع الحق الهوى وليس أحكام الله من ذكرهم	﴿لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا فسبحان الله رب العرش عما يصفون(22)﴾ الأتبياء ﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)﴾ المؤمنون ﴿فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)﴾ البقرة
الفساد
ويسعون في الأرض فسادا    ﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين (64)﴾ المائدة
الفساد في الأرض	﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين(116)﴾ هود ﴿من أجل ذلك كتبنا على بني إسرائيل أنه من قتل نفسا بغير نفس أو فساد في الأرض فكأنما قتل الناس جميعا ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعا ولقد جاءتهم رسلنا بالبينات ثم إن كثيرا منهم بعد ذلك في الأرض لمسرفون(32)﴾ المائدة
 	﴿وفرعون ذي الأوتاد(10)الذين طغوا في البلاد(11) فأكثروا فيها الفساد(12)﴾ الفجر ﴿وقال فرعون ذروني أقتل موسى وليدع ربه إني أخاف أن يبدل دينكم أو أن يظهر في الأرض الفساد(26)﴾ غافر
 	﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير (73)﴾ الأنفال ﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فساداوالعاقبة للمتقين (83)﴾ القصص
أفسد -  يُفْسِد - مُفْسِد :
باقي الآيات : جاءت تحت هذا الجذر اللغوي
- الصور
قانون الحساب
الفساد
الخليفة يفسد ويسفك الدماء والله يعلم ذلك   - الله يعلم المفسد من المصلح - الله يعلم المفسدين      	﴿وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون(30)﴾ البقرة ﴿في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)﴾ البقرة ﴿فإن تولوا فإن الله عليم بالمفسدين(63)﴾ آل عمران ﴿ومنهم من يؤمن به ومنهم من لا يؤمن به وربك أعلم بالمفسدين(40)﴾ يوسن ﴿فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)﴾ البقرة
الله لا يحب المفسدين	﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد (205)﴾ البقرة ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة
أشكال الفساد في الأرض
ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه يقطعون ما أمر الله به أن يوصل     يوقدون نار الحروب   الفساد بالعلو في الأرض :     - العلو على سكان البلد المحكوم   - الفساد بالقتل وسفك الدماء وإهلاك الحرث والنسل     - العلو على الجوار   - العلو على القرى البعيدة الفساد بقطع الرحم الفساد بالظلم بعدم الاتعاظ بآيات الله         الفساد بعدم عبادة الله ورحاء اليوم الآخر     والفساد بالكيل والميزان وبخس الناس أشياءهم       الفساد بالسرقة الفساد بالترف غير المبرر بالبناء والسرف     الفساد بالصد عن سبيل الله     الفساد بالفاحشة واللواط والجهر بها     الفساد بعدم قبول القسمة من الرزق الفساد بعدم ابتغاء الدار الآخرة  بالرزق الفساد بالقتل والمحاربة         الفساد يتولي المؤمنين للكافرين فساد الآرض بعد إصلاحها   فساد البيئة     فساد السماوات والأرض لو اتبع الحق الهوى الفساد بسوء الرأي بدون انتباه والظن أنهم مصلحون - المنافقين - الطغاة	﴿والذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل ويفسدون في الأرض أولئك لهم اللعنة ولهم سوء الدار(25)﴾ الرعد ﴿الذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل ويفسدون في الأرض أولئك هم الخاسرون(27)﴾ البقرة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة ﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فساداوالعاقبة للمتقين (83)﴾ القصص ﴿وقضينا إلى بني إسرائيل في الكتاب لتفسدن في الأرض مرتين ولتعلن علوا كبيرا (4)﴾ الإسراء ﴿إن فرعون علا في الأرض وجعل أهلها شيعا يستضعف طائفة منهم يذبح أبناءهم ويستحي نساءهم إنه كان من المفسدين(4)﴾ القصص ﴿وفرعون ذي الأوتاد(10)الذين طغوا في البلاد(11) فأكثروا فيها الفساد(12)﴾ الفجر ﴿وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون(30)﴾ البقرة { في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم ﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد (205)﴾ البقرة ﴿قالوا ياذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا (94)﴾ الكهف ﴿قالت إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها وجعلوا أعزة أهلها أذلة وكذلك يفعلون(34)﴾ النمل ﴿فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض وتقطعوا أرحامكم(22)﴾ محمد ﴿ثم بعثنا من بعدهم موسى بآياتنا إلى فرعون وملئه فظلموا بها فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(103)﴾ الأعراف ﴿فلما ألقوا قال موسى ما جئتم به السحر إن الله سيبطله إن الله لا يصلح عمل المفسدين (81)﴾ يونس ﴿وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم ظلما وعلوا فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(14)﴾ النمل ﴿ومنهم من يؤمن به ومنهم من لا يؤمن به وربك أعلم بالمفسدين(40)﴾ يوسن ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا فقال ياقوم اعبدوا الله وارجوا اليوم الآخر ولا تعثوا في الأرض مفسدين(36)﴾ العمكبوت ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل والميزان ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنين(85)﴾ الأعراف ﴿وياقوم أوفوا المكيال والميزان بالقسط ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين (85)﴾ هود ﴿ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين(183)﴾ الشعراء ﴿قالوا تالله لقد علمتم ما جئنا لنفسد في الأرض وما كنا سارقين(73)﴾ يوسف ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)﴾ الأعراف ﴿وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين(149)فاتقوا الله وأطيعوني(150)ولا تطيعوا أمر المسرفين(151) الذين يفسدون في الأرض ولا يصلحون(152)﴾ الشعراء ﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله زدناهم عذابا فوق العذاب بما كانوا يفسدون(88)﴾ النحل ﴿أئنكم لتأتون الرجال وتقطعون السبيل وتأتون في ناديكم المنكر فما كان جواب قومه إلا أن قالوا ائتنا بعذاب الله إن كنت من الصادقين(29) قال رب انصرني على القوم المفسدين (30)﴾ العنكبوت ﴿وإذ استسقى موسى لقومه فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهم كلوا واشربوا من رزق الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(60)﴾ البقرة ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص ﴿من أجل ذلك كتبنا على بني إسرائيل أنه من قتل نفسا بغير نفس أو فساد في الأرض فكأنما قتل الناس جميعا ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعا ولقد جاءتهم رسلنا بالبينات ثم إن كثيرا منهم بعد ذلك في الأرض لمسرفون(32)﴾ المائدة ﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرضذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير(73)﴾ الأنفال ﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها وادعوه خوفا وطمعا إن رحمة الله قريب من المحسنين(56)﴾ الأعراف ﴿وكان في المدينة تسعة رهط يفسدون في الأرض ولا يصلحون(48)﴾ النمل ﴿ظهر الفساد في البر والبحر بما كسبت أيدي الناس ليذيقهم بعض الذي عملوا لعلهم يرجعون (41)﴾ الروم ﴿لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا فسبحان الله رب العرش عما يصفون(22)﴾ الأتبياء ﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)﴾ المؤمنون ﴿وإذا قيل لهم لا تفسدوا في الأرض قالوا إنما نحن مصلحون(11)﴾ البفرة ﴿ألا إنهم هم المفسدون ولكن لا يشعرون (12)﴾  البقرة ﴿وقال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى وقومه ليفسدوا في الأرض ويذرك وآلهتك قال سنقتل أبناءهم ونستحي نساءهم وإنا فوقهم قاهرون(127)﴾ الأعراف ﴿وقال فرعون ذروني أقتل موسى وليدع ربه إني أخاف أن يبدل دينكم أو أن يظهر في الأرض الفساد(26)﴾ غافر
الأمر بالنهي عن الفساد واتباع سبيل المفسدين	﴿وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلح ولا تتبع سبيل المفسدين(142)﴾ الأغراف ﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين(116)﴾ هود
عقوبة المفسدين	﴿أم نجعل الذين آمنوا وعملوا الصالحات كالمفسدين في الأرض أم نجعل المتقين كالفجار (28)﴾ ص ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله زدناهم عذابا فوق العذاب بما كانوا يفسدون(88)﴾ النحل ﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فساداوالعاقبة للمتقين (83)﴾ القصص ﴿أالآن وقد عصيت قبل وكنت من المفسدين(91)﴾ يونس

دراسة موضوعية
الفساد في الأرض : هو العمل بعكس الشريعة ، فالشريعة هي الأمر الذي رسم للناس ليسيروا وفقه وهو الأفضل لاستمرار حياتهم وعملهم وبقائهم
فكل من يعمل على منع قيام حكم الشريعة فهو ساع إلى الفساد ومفسد ، وكل من يخالف أوامر الشريعة فهو مفسد
ولذلك يقسم بحث الفساد إلى قسمين
الأول الإفساد بمنع قيام حكم الشريعة والثاني الإفساد بمخالفة أوامر الشريعة
أولاً - الإفساد بمنع قيام حكم الشريعة
1 - مقدمة بحث الشريعة : إقامة حكم الشريعة
(1) مفهوم الشريعة : هي حكم الله ورسوله
على شريعة من الأمر - بينات من الأمر - شرع لكم من الدين ( الشرع والدين واحد لكل الأنبياء) - دين الإسلام هو دين كل الأنبياء - الشريعة هي الوصايا العشر ( هنا تنقل كشاهد الشريعة من التوراة والإنجيل )
(2) الأمر بوجوب تحكيم الشريعة وقيام حكم الشريعة
فساد السماوات والأرض لو اتبع الحق الهوى وليس أحكام الله من ذكرهم	﴿لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا فسبحان الله رب العرش عما يصفون(22)﴾ الأتبياء ﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)﴾ المؤمنون
(3) مصادر أحكام الشريعة :
الحكم بكتاب الله - اتبع ما يوحى إليك من ربك - طاعة الله والرسول - اتباع الرسول - إذا قضى الله ورسوله أمراً  أن يكون لهم الخيرة - طاعة أولي الأمر الذين يحكمون بالشريعة
(4) منع قيام حكم الشريعة
هو ما سماه القرآن : محاربة الله ورسوله والسعي في الأرض فساداً
محاربة الله ورسوله أي محاربة من يقوم على تحكيم أوامرهما وأحكامهما
يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا   كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين (64)﴾ المائدة
الفساد بالصد عن سبيل الله أي بالصد عن اتباع أحكام الله
الفساد بالصد عن سبيل الله  ﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركموانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله زدناهم عذابا فوق العذاب بما كانوا يفسدون (88)﴾ النحل
(5) الطريق لتحكيم الشريعة وقيام حكم الشريعة :
1 - الدعوة إلى الله :
 ﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين(116)﴾ هود
2 - تحديد أنصار الشريعة من أعداء الشريعة :
أعداء الشريعة : الذين يريدون العلو في الأرض من الكافرين - المشركين -  أهل الكتاب من اليهود والنصارى - المنافقين - المرتدين - الخونة
شعوب تعتقد بنفسها الفوقية كبني إسرائيل ويأجوج ومأجوج﴿وقضينا إلى بني إسرائيل في الكتاب لتفسدن في الأرض مرتين ولتعلن علوا كبيرا (4)﴾ الإسراء ﴿قالوا ياذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا (94)﴾ الكهف
الملوك الطغاة  	﴿قالت إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها وجعلوا أعزة أهلها أذلة وكذلك يفعلون (34)﴾ النمل
كمثل فرعون من الطغاة	﴿إن فرعون علا في الأرض وجعل أهلها شيعا يستضعف طائفة منهم يذبح أبناءهم ويستحي نساءهم إنه كان من المفسدين(4)﴾ القصص ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين(90) أالآن وقد عصيت قبل وكنت من المفسدين (91)﴾ يونس ﴿وفرعون ذي الأوتاد(10)الذين طغوا في البلاد(11) فأكثروا فيها الفساد(12)﴾ الفجر
الطغاة الدجالون والكذابون الفساد بسوء الرأي والظن أنهم مصلحون : المنافقين	﴿وقال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى وقومه ليفسدوا في الأرض ويذرك وآلهتك قال سنقتل أبناءهم ونستحي نساءهم وإنا فوقهم قاهرون(127)﴾ الأعراف ﴿وقال فرعون ذروني أقتل موسى وليدع ربه إني أخاف أن يبدل دينكم أو أن يظهر في الأرض الفساد(26)﴾ غافر
المفسدون الدجالون والكذابون والمنافقون الفساد بسوء الرأي والظن أنهم مصلحون : المنافقين	﴿وإذا قيل لهم لا تفسدوا في الأرض قالوا إنما نحن مصلحون(11)﴾ البفرة ﴿ألا إنهم هم المفسدون ولكن لا يشعرون (12)﴾  البقرة
أنصار الشريعة : أنصار الله ( الحواريون)
للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فسادا﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فسادا والعاقبة للمتقين (83)﴾ القصص
3 - عدم تولي أعداء الشريعة : البراءة - عدم تولي اليهود والنصارى - موالاتهم نفاق - موالاتهم خيانة - موالاة بطانة منهم خيانة - عدم موالاة أعداء الله - العداوة والبغضاء لأعداء الله - كشف الخونة - لا تطع الكافرين والمنافقين ودع أذاهم - تحديد المنافقين - جاهد الكفار والمنافقين - لا تطع المكذبين - لا تطع منهم آثماً أو كفوراً - فتنوا المؤمنين والمؤمنات - فاسق بنبأ فتبينوا - لا أعبد ما تعبدون -
الفساد بتولي المؤمنين للكافرين﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير (73)﴾ الأنفال
4 - الهجرة في سبيل الله : امتحان المهاجرات
5 - الملك والحكم والطاعة : البيعة -  السمع والطاعة لله والرسول
 ﴿وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلح ولا تتبع سبيل المفسدين (142)﴾ الأعراف
6 - أعدوا لهم ما استطعتم من قوة : التعاون على البر والتقوى لا الإثم والعدوان -الاعتصام بحبل الله - طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا - تقطعوا أمرهم زبراً كل حزب بما لديهم فرحون - الإنفاق والتبرع للقتال في سبيل الله -
7 - القتال في سبيل الله : ( في سبيل قيام حكم الله ) :
القتال ضرورة لمنع سيطرة الفساد﴿فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)﴾ البقرة
8 - نظام الحكم بعد استتباب الأمر للشريعة
أمة يدعون إلى الخير - يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر
 ﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين(116)﴾ هود
2 - تفاصيل الشريعة وهي  الوصايا العشر
أولاً - اعبدوا الله لا تشركوا به شيئاً
ثانياً - بالوالدين إحسانا : العائلة والأسرة
ثالثاً - وأت ذا القربى حقه : التكافل الاجتماعي - الضمان الاجتماعي - الاشتراكية
رابعاً - ولا تجعل يدك مغلولة - حفظ الثروات ، ومنع تجميع الأموال في فئة
خامساً - ولا تقتلوا أولادكم من إملاق : حماية الطفولة والأمومة ومكافحة الفقر .
سادساً - ولا تقربوا الزنى : الأمن الجنسي
سابعاً - ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق : الأمن الجسدي
ثامناً -  ولا تأكلوا مال اليتيم - وأوفوا الكيل والميزان : نظام الحقوق المالية والأعمال
تاسعاً - وبعهد الله أوفوا : الشهادات والعقود والمواثيق والاتفاقيات
عاشراً - ولا تقف ما ليس لك به علم ولا تمش في الأرض مرحاً (التربية والأخلاق)
أشكال الفساد في الأرض
أولاً - اعبدوا الله لا تشركوا به شيئاً
عدم الإيمان بالله والكتاب﴿فمن حاجك فيه من بعد ما جاءك من العلم فقل تعالوا ندع أبناءنا وأبناءكم ونساءنا ونساءكم وأنفسنا وأنفسكم ثم نبتهل فنجعل لعنة الله على الكاذبين(61)إن هذا لهو القصص الحق وما من إله إلا الله وإن الله لهو العزيز الحكيم(62) فإن تولوا فإن الله عليم بالمفسدين(63)﴾ آل عمران ﴿ومنهم من يؤمن به ومنهم من لا يؤمن به وربك أعلم بالمفسدين (40)﴾ يونس
عدم الإيمان بآيات الرسل	﴿فلما جاءتهم آياتنا مبصرة قالوا هذا سحر مبين(13) وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم ظلما وعلوا فانظر كيف كان عاقبة المفسدين (14)﴾ النمل
عدم الإيمان والعمل الصالح والتقوى	﴿أم نجعل الذين آمنوا وعملوا الصالحات كالمفسدين في الأرض أم نجعل المتقين كالفجار (28)﴾ ص
الفساد بالظلم بعدم الاتعاظ بآيات الله  	﴿ثم بعثنا من بعدهم موسى بآياتنا إلى فرعون وملئه فظلموا بها فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(103)﴾ الأعراف ﴿وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم ظلما وعلوا فانظر كيف كان عاقبة المفسدين (14)﴾ النمل
الفساد بعدم عبادة الله ورجاء اليوم الآخر  	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا فقال ياقوم اعبدوا الله وارجوا اليوم الآخر ولا تعثوا في الأرض مفسدين(36)﴾ العمكبوت ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين (77)﴾ القصص
الفساد بعدم قبول القسمة من الرزق الفساد بعدم ابتغاء الدار الآخرة  بالرزق  	﴿وإذ استسقى موسى لقومه فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهمكلوا واشربوا من رزق الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(60)﴾ البقرة ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص
ثانياً - بالوالدين إحسانا : العائلة والأسرة
 ﴿فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض وتقطعوا أرحامكم(22)﴾ محمد
ثالثاً - وأت ذا القربى حقه : التكافل الاجتماعي - الضمان الاجتماعي - الاشتراكية
يقطعون ما أمر الله به أن يوصل  ﴿والذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل ويفسدون في الأرض أولئك لهم اللعنة ولهم سوء الدار(25)﴾ الرعد ﴿الذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل ويفسدون في الأرض أولئك هم الخاسرون(27)﴾ البقرة
الفساد بقطع الرحم	﴿فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض وتقطعوا أرحامكم(22)﴾ محمد
رابعاً - ولا تجعل يدك مغلولة - حفظ الثروات ، ومنع تجميع الأموال في فئة
الفساد بالترف غير المبرر بالبناء والسرف  ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتافاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)﴾ الأعراف ﴿وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين(149)فاتقوا الله وأطيعوني(150)ولا تطيعوا أمر المسرفين(151) الذين يفسدون في الأرض ولا يصلحون(152)﴾ الشعراء
خامساً - ولا تقتلوا أولادكم من إملاق : حماية الطفولة والأمومة ومكافحة الفقر .
ويهلك الحرث والنسل﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد (205)﴾ البقرة
سادساً - ولا تقربوا الزنى : الأمن الجنسي
الفساد بالفاحشة واللواط والجهر بها  ﴿أئنكم لتأتون الرجال وتقطعون السبيل وتأتون في ناديكم المنكر فما كان جواب قومه إلا أن قالوا ائتنا بعذاب الله إن كنت من الصادقين(29) قال رب انصرني على القوم المفسدين (30)﴾ العنكبوت
سابعاً - ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق : الأمن الجسدي
يوقدون نار الحروب  ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة ﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد (205)﴾ البقرة
- الفساد بالقتل وسفك الدماء وإهلاك الحرث والنسل   الفساد بالقتل والمحاربة	وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون(30) } البقرة ﴿من أجل ذلك كتبنا على بني إسرائيل أنه من قتل نفسا بغير نفس أو فساد في الأرض فكأنما قتل الناس جميعا ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعا ولقد جاءتهم رسلنا بالبينات ثم إن كثيرا منهم بعد ذلك في الأرض لمسرفون(32)﴾ المائدة
ثامناً -  ولا تأكلوا مال اليتيم - وأوفوا الكيل والميزان : نظام الحقوق المالية والأعمال
أكل مال اليتيم﴿في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم (220)﴾ البقرة
الفساد بالكيل والميزان وبخس الناس أشياءهم  	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل والميزان ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنين(85)﴾ الأعراف ﴿وياقوم أوفوا المكيال والميزان بالقسط ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين (85)﴾ هود ﴿ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين(183)﴾ الشعراء
الفساد بالسرقة	﴿قالوا تالله لقد علمتم ما جئنا لنفسد في الأرض وما كنا سارقين(73)﴾ يوسف
تاسعاً - وبعهد الله أوفوا : الشهادات والعقود والمواثيق والاتفاقيات
ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه  ﴿والذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل ويفسدون في الأرض أولئك لهم اللعنة ولهم سوء الدار(25)﴾ الرعد ﴿الذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصلويفسدون في الأرض أولئك هم الخاسرون(27)﴾ البقرة
عاشراً - ولا تقف ما ليس لك به علم ولا تمش في الأرض مرحاً (التربية والأخلاق)
الفساد بعدم قبول القسمة من الرزق الفساد بعدم ابتغاء الدار الآخرة  بالرزق  ﴿وإذ استسقى موسى لقومه فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهمكلوا واشربوا من رزق الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(60)﴾ البقرة ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص
فساد البيئة فساد الأرض بعد إصلاحها  	﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها وادعوه خوفا وطمعا إن رحمة الله قريب من المحسنين(56)﴾ الأعراف ﴿وكان في المدينة تسعة رهط يفسدون في الأرض ولا يصلحون(48)﴾ النمل ﴿ظهر الفساد في البر والبحر بما كسبت أيدي الناس ليذيقهم بعض الذي عملوا لعلهم يرجعون (41)﴾ الروم
السحر	﴿فلما ألقوا قال موسى ما جئتم به السحر إن الله سيبطله إن الله لا يصلح عمل المفسدين (81)﴾ يونس
مختار الصحاح
● [فسد] ف س د: فَسَدَ الشيء يفسد بالضم فسَادا فهو فاسِدٌ و فَسُدض بالضم أيضا فَساداً فهو فَسِيدٌ و أفْسَدَهُ ففضسَد ولا تقل انفسد و المَفْسَدَةُ ضد المصلحة
الراغب
فسد
- الفساد: خروج الشيء عن الاعتدال، قليلا كان الخروج عنه أو كثيرا، ويضاده الصلاح، ويستعمل ذلك في النفس، والبدن، والأشياء الخارجة عن الاستقامة، يقال: فسد فسادا وفسودا (انظر: الأفعال 4/18)، وأفسده غيره. قال تعالى: }لفسدت السموات والأرض﴿[المؤمنون/71]،﴾لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا﴿[الأنبياء/22]،﴾ظهر الفساد في البر والبحر﴿[الروم/41]،﴾والله لا يحب الفساد﴿[البقرة/205]،﴾وإذا قيل لهم لا تفسدوا في الأرض﴿[البقرة/11]،﴾ألا إنهم هم المفسدون﴿[البقرة/12]،﴾ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل﴿[البقرة/205]،﴾إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها﴿[النمل/ 34]،﴾إن الله لا يصلح عمل المفسدين﴿[يونس/81]،﴾والله يعلم المفسد من المصلح{ [البقرة/220].
ملخص اللسان:
1.    فَسَدَ يَفْسُدُ ويَفْسِدُ وفَسُدَ: الفسادُ: نقيض الصلاح،
2.     وتَفَاسَدَ القومُ: تدابَرُوا وقطعوا الأَرحام؛
3.    واستفسد السلطانُ قائدَه إِذا أَساء إِليه حتى استعصى عليه.
4.     والمَفْسَدَةُ: خلاف المصْلَحة.
5.    ظهر الفسادُ في البرّ والبحر؛ الفساد هنا: الجَدْب في البرّ والقحط في  البحر أَي في المُدُن التي على الأَنهار؛
لسان العرب
● - فسد: الفسادُ: نقيض الصلاح، فَسَدَ يَفْسُدُ ويَفْسِدُ وفَسُدَ فَساداً  وفُسُوداً، فهو فاسدٌ وفَسِيدٌ فيهما، ولا يقال انْفَسَد وأَفْسَدْتُه  أَنا. وقوله تعالى: ويَسْعَوْنَ في الأَرض فساداً؛ نصب فساداً لأَنه مفعول  له أَراد يَسْعَوْن في الأَرض للفساد.  وقوم فَسْدَى كما قالوا ساقِطٌ وسَقْطَى، قال سيبويه: جمعوه جمع هَلْكى  لتقاربهما في المعنى. وأَفَسَدَه هو واسْتَفْسَد فلان إِلى فلان.  وتَفَاسَدَ القومُ: تدابَرُوا وقطعوا الأَرحام؛ قال:  يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ  إِلى الرجالِ، خَشْيَةَ التَّفاسُدِ  يقول؛ يُخْرِجن ثُدِيَّهُنَّ يقلن: نَنشدكم الله أَلا حميتمونا، يحرضن  بذلك الرجال.  واستفسد السلطانُ قائدَه إِذا أَساء إِليه حتى استعصى عليه.  والمَفْسَدَةُ: خلاف المصْلَحة. والاستفسادُ: خلاف الاستصلاح. وقالوا:  هذا الأَمر مَفْسَدَةٌ لكذا أَي فيه فساد؛ قال الشاعر:  إِنَّ الشبابَ والفَراغَ والجِدَهْ  مَفْسَدَةٌ للعَقْلِ، أَيُّ مَفْسَدَهْ  وفي الخبر: أَن عبد الملك بن مروان أَشرف على أَصحابه وهم يذكرون سيرة  عمر فغاظه ذلك، فقال: إِيهاً عن ذكر عمر فإِنه إِزْراءٌ على الوُلاةِ  مَفْسَدَةٌ للرعية. وعدَّى إِيهاً بعن لأَن فيه معنى انْتَهُوا. وقوله عز  وجل: ظهر الفسادُ في البرّ والبحر؛ الفساد هنا: الجَدْب في البرّ والقحط في  البحر أَي في المُدُن التي على الأَنهار؛ هذا قول الزجاجِيِّ. ويقال:  أَفْسَدَ فلان المالَ يُفَسِدُه إِفْساداً وفَساداً، والله لا يحب الفساد.  وفَسَّدَ الشيءَ إِذا أَبَارَه؛ وقال ابن جندب:  وقلتُ لهم: قد أَدْرَكَتْكُمْ كَتِيبَةٌ  مُفَسِّدَةُ الأَدْبارِ، ما لم تُخَفَّرِ  أَي إِذا شَدَّت على قَوْمٍ قَطَعَتْ أَدبارَهم ما لم تُخَفَّرِ  الأَدبارُ أَي لم تمنع. وفي الحديث: كره عشر خِلال منها إِفسادُ الصَّبِيِّ غيرٍ  مُحَرِّمِهِ؛ هو أَن يَطأَ المرأَة المرضع فإِذا حملت فسد لبنها وكان من  ذلك فساد الصبي وتسمى الغِيلَة؛ وقوله غير محرّمه أَي أَنه كرهه ولم  يبلغ به حد التحريم.
مقاييس اللغة:
(فسد) الفاء والسين والدال كلمةٌ واحدة، فَسَدَ الشَّيءُ يَفْسُد فساداً وفُسوداً، وهو فاسِدٌ وفَسِيد.‏
القاموس المحيط:
فَسَدَ، كنَصَرَ وعَضدَ وكَرُمَ، فَساداً وفُسوداً ضِدُّ صَلُحَ، فهو فاسِدٌ وفَسيدٌ من فَسْدَى، ولم يُسْمَعْ انْفَسَدَ. والفَسادُ أخْذُ المالِ ظُلْماً، والجَدْبُ. والمَفْسَدَةُ ضِدُّ المَصْلَحَةِ. وفَسَّدَه تَفْسيداً أفْسَدَه. وتَفاسَدوا قَطَعوا الْأَرْحامَ. واسْتَفْسَدَ ضِدُّ اسْتَصْلَحَ.
تاج العروس:
ف - س - د
فَسَدَ يَفْسُد وَيفسِدُ . وفَسُدَ كنَصَر وعَقَدَ وكَرُمَ الأُولَى هي المشهورةُ المعروفةُ وعليها اقتَصَرَ جماعةٌ كصاحِب المِصْباح وابنِ القُوطِيَّة ونقَل المصنِّف في البصائر . عن ابن دُرَيد : فسَدَ يَفْسِد مثل عَقَدَ يَعْقِد لغة ضعيفة قال شيخُنا : وأَغرَبَ من وَزْن الثانيةِ بعَقَد فإنه ليس من أَوزانه المشهورة ولو وَزَنَه بِضَرب كان أَقربَ فَساداً مصدر البابِ الثالثِ وفُسُوداً بالضم مصدر الباب الأَول : ضِدُّ صَلَحَ قال شيخُنا : وقد اخْتَلَفت عباراتُهم في معناه فقيل : فَسَد الشيءُ : بَطَلَ واضْمَحَلّ ويكون بمعنَى تَغَيَّرَ ومن الأَول عند الأَكثَر " لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلاَّ اللهُ لَفَسَدَتا " . فهو فاسِدٌ وفَسِيدٌ فيهمامِن قَوْمٍ فَسْدَى كسَكْرَى كما قالوا : ساقِطٌ وسَقْطَى قال سيبويه : جَمَعُوه جمْعَ هَلْكَى لتقارُبِهمَأ في المَعنَى ولم يُسْمَع عنهم انْفَسَدَ في مُطاوِع فَسَدَ وإلا فالقِيَاسُ لا يأْباه . والفَسَادُ : أَخْذُ المالِ ظُلْماً بغير حَقٍّ هكذا فَسَّر مُسْلِمٌ البطينُ قوله تعالى : " للَّذِينَ لا يُرِدُونَ عُلُوّاً في الأَرضِ ولا فَساداً " . ويقال : أَفْسَدَ المالَ يُفْسِدُه إِفْسَاداً وفَسَاداً . " واللهُ لا يُحِبُّ الفَسادَ " . وقوله عز وجل : " ظَهَرَ الفَسَادُ في البَرِّ والبَحْرِ " الفسادُ هنا : الجَدْبُ في البرِّ والقَحْطُ في البَحْرِ أَي في المُدُنِ التي على الأَنَهارِ وهذا قولُ الزَّجّاج . والمَفْسَدةُ ضِدُّ المَصْلَحَةِ وقالوا : هذا الأَمْرُ مَفْسَدةٌ لِكَذا أَي فيه فَسادٌ قال الشاعر :
" إِنَّ الشَّبَابَ والفَرَاغَ والجِدَهْ
" مَفْسَدةٌ للعَقْلِ أَيُّ مَفْسَدهْ وفي الخبر أن عبد الملك بن مروان أَشْرَف على أَصحابه وهم يَذكُرون سِيرَةَ عُمرَ فغاظَهُ ذلك فقال : إيهاً عن ذِكْرِ عُمَرَ فإنه إِزراءٌ على الوُلاةِ مَفْسَدةٌ للرَّعِيَّة . وعدَّى إِيهاً بِعَنْ لأَنْ فيه معنى : انتهوا . وفَسَّدَه تَفْسِيداً أَفْسَدَهُ وأَبارَهُ قال أبو جُنْدَبٍ الهُذَليُّ :
وقلتُ لَهُمْ قدْ أَدْرَكَتْكُمْ كَتِيبَةٌ ... مُفْسِّدَةُ الأَدبارِ ما لمْ تُخْفَّرِ أَي اشَدَّت على قَومٍ قَطَعَتْ أَدْبَارَهم ما لم تُخَفَّرِ الأَدْبَارُ أَي ما لم تُمْنَع . وتفاسَدُوا : قَطَعُوا الأَرْحَامَ وتَدَابَرُوا قال :
" يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ
" الى الرِّجَالِ خَشْيَةَ التَّفَاسُدِ يقول : يُخْرِجْنَ ثُدِيَّهُنَّ يَقُلْن : نَنْشُدُكُم الله إِلاَّ حَمَيْتُمُونَا يُحَرِّضْنَ بذلك الرِّجالَ . واسْتفْسَدَ فلانٌ إلى فلانٍ : ضِدُّ استصْلَحَ واستَفْسَدَ السُّلطَانُ قائِدَه إذا أَساءَ إليه حَتَّى استَعْصى عليه . وفي الحديث : كَرِه عَشْرَ خِلالٍ منها إِفسادُ الصَّبِيِّ غَيْرَ مُحَرِّمِهِ هو أن يَطأَ المَرْأَةَ المُرْضِعَ فإذا حَمَلَتْ فَسَد لَبَنُهَا وكان في ذلك فَسادُ الصَّبِيِّ وتسمى الغِيلَة وقوله : غير مُحَرِّمِهِ أَي أنه كَرِهَهُ ولم يَبْلُغْ به حَدَّ التَّحْرِيم . وبَقِيَ من الأُمورِ المشهورةِ : حَرْبُ الفَسَادِ وهي حَرْبٌ كانت بين بني شك وغَوْث من طيئٍ سُمِّيَت بذلك لأَن هؤلاءِ خَصَفُوا نِعَألَهُم بآذان هؤلاءِ وهؤلاءِ شَرِبُوا الشَّرَابَ بأَقْحافِ هؤلاءِ . ومن سَجَعَات الأَساس : من كَثُرتْ مَفَاسِدُه ظَهَرَتْ مَسَافِدُه . وفلانٌ يُفَاسِدُ رَهْطَهُ

### Türkçe

**فسد**
**فَسَدَ - يَفْسُدُ - فَسَاد - أفْسَدَ - يُفْسِدُ - مُفْسِد**

**فَسَدَ - يَفْسُدُ** + varlık veya şey: “**صَلَح - يَصْلحُ**”ın zıddı: yaratılışında (yapısında) veya işinde (amel ve işlevde) daha kötüye doğru değişir: önceden kendisi için çizilmiş olan, ve onun kalması ve bileşenlerinin ve işinin devamı için en iyi olan düzenden çıkar: işi, kendisi için çizilmiş olan yaratılışı, yapısı ve teşekkülü ile uyuşmaz ve ahenkli olmaz; yahut yapısı, terkibi ve yaratılışı, kendisi için bina edilip yaratıldığı işe uygun düşmez ve onu karşılamaz.

**فَسَاد**: “**فـَعال**” vezni üzere, **فَسَدَ - يَفْسُدُ**’dan mübalağa (pekiştirme) için fiil ismi; ve o da, fesad fiilinin vuku bulmasıyla olan eziyet, zarar ve değişimdir.

**أَفْسَدَ - يُفْسِدُ**: “**أفعل**” vezni üzere, **فَسَدَ - يَفْسُدُ**’dan: onu “**يَفْسُد**” kıldı: başkasını veya diğer şeyleri “**تَفْسُدُ**” kıldı: yani, önceden kendileri için çizilmiş olan, ve onların kalması ve bileşenlerinin ve işlerinin devamı için en iyi olan yaratılıştan veya düzenden çıkar.

**مُفْسِد**: **أَفْسَدَ -  يُفْسِدُ**’dan, sıfat-ı müşebbehe olarak ism-i fâil.

Ve lafız, “bedenî veya nefsî hastalık ve şeyin veya varlığın yapısının ve işlevinin zayıflığa ve kötülüğe doğru değişmesi” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar şunlardır:
**سَنِهَ - يَسْنَهُ**، **أَسِنَ - يَأْسِنُ** (**أَسَنَ - يَأْسُنُ**)، **سَقِمَ - يَسْقَمُ** (**سَقُمَ - يَسْقُمُ**) (**سَقِمَ - يَسْقُمُ**)، **مَرِضَ - يَمْرَضُ**، **فَسَدَ - يَفْسُدُ**، **قَرِحَ - يَقْرَحُ** (**قَرَحَ - يَقْرَحُ**)

**فَسَدَ - يَفْسُد - فَساد**

Göklerin ve yerin fesadı; eğer hak, hevâya tâbi olsa ve onların zikrinden Allah’ın hükümleri olmasa:
﴿**لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا فسبحان الله رب العرش عما يصفون(22)**﴾ Enbiyâ
﴿**ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)**﴾ Mü’minûn
﴿**فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)**﴾ Bakara

**الفساد**
Ve yeryüzünde fesad olarak koşarlar:
﴿**إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)**﴾ Mâide
﴿**وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين (64)**﴾ Mâide

Yeryüzünde fesad:
﴿**فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين(116)**﴾ Hûd
﴿**من أجل ذلك كتبنا على بني إسرائيل أنه من قتل نفسا بغير نفس أو فساد في الأرض فكأنما قتل الناس جميعا ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعا ولقد جاءتهم رسلنا بالبينات ثم إن كثيرا منهم بعد ذلك في الأرض لمسرفون(32)**﴾ Mâide

﴿**وفرعون ذي الأوتاد(10)الذين طغوا في البلاد(11) فأكثروا فيها الفساد(12)**﴾ Fecr
﴿**وقال فرعون ذروني أقتل موسى وليدع ربه إني أخاف أن يبدل دينكم أو أن يظهر في الأرض الفساد(26)**﴾ Gâfir

﴿**والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير (73)**﴾ Enfâl
﴿**تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فساداوالعاقبة للمتقين (83)**﴾ Kasas

**أفسد -  يُفْسِد - مُفْسِد** :
Geri kalan âyetler: bu lugavî kök altında gelmiştir.
- resimler
hesap kanunu
**الفساد**
Halife fesad çıkarır ve kan döker; ve Allah bunu bilir - Allah, fesad çıkaranı ıslah edenden bilir - Allah, fesad çıkaranları bilir:
﴿**وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون(30)**﴾ Bakara
﴿**في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)**﴾ Bakara
﴿**فإن تولوا فإن الله عليم بالمفسدين(63)**﴾ Âl-i İmrân
﴿**ومنهم من يؤمن به ومنهم من لا يؤمن به وربك أعلم بالمفسدين(40)**﴾ Yûnus
﴿**فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)**﴾ Bakara

Allah fesad çıkaranları sevmez:
﴿**وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد (205)**﴾ Bakara
﴿**وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)**﴾ Kasas
﴿**وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)**﴾ Mâide

Yeryüzünde fesadın şekilleri

**ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه**: Allah’ın ahdini, onun sağlamlaştırılmasından sonra bozarlar; **يقطعون ما أمر الله به أن يوصل**: Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi keserler; **يوقدون نار الحروب**: savaşların ateşini tutuştururlar.

Yeryüzünde yükselmekle **الفساد**:
- hükmedilen beldenin sakinleri üzerine yükselmek
- öldürmek, kan dökmek ve ekini ve nesli helâk etmekle **الفساد**
- komşular üzerine yükselmek
- uzak köyler üzerine yükselmek

Akrabalık bağını kesmekle **الفساد**.

Allah’ın âyetlerinden ibret almamakla zulümle **الفساد**.

Allah’a ibadet etmemek ve âhiret gününü (umup) beklememekle **الفساد**.

Ölçü ve tartıda **الفساد** ve insanların eşyalarını eksiltmek.

Hırsızlıkla **الفساد**.

Bina ile gerekçesiz refah ve israfla **الفساد**.

Allah’ın yolundan alıkoymakla **الفساد**.

Fuhuş, livâta ve onu açıktan yapmakla **الفساد**.

Rızıktan paylaştırmayı kabul etmemekle **الفساد**.

Rızıkla âhiret yurdunu aramamakla **الفساد**.

Öldürmek ve savaşmakla **الفساد**.

Müminleri kâfirlere dost edinmekle **الفساد**.

Yeryüzünün, ıslahından sonra **فساد**ı.

Çevrenin **فساد**ı.

Hak hevâya uyarsa göklerin ve yerin **فساد**ı.

Dikkat olmaksızın kötü görüşle **الفساد** ve kendilerinin ıslah ediciler olduklarını sanmaları:
- münafıklar
- azgınlar

﴿Allah’ın ahdini, onun sağlamlaştırılmasından sonra bozanlar ve Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi kesenler ve yeryüzünde bozgunculuk yapanlar; işte lânet onlaradır ve yurdun kötüsü onlaradır (25)﴾ **الرعد**

﴿Allah’ın ahdini, onun sağlamlaştırılmasından sonra bozanlar ve Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi kesenler ve yeryüzünde bozgunculuk yapanlar; işte onlar ziyana uğrayanların ta kendileridir (27)﴾ **البقرة**

﴿Yahudiler: “Allah’ın eli bağlıdır” dediler; elleri bağlandı ve söyledikleri sebebiyle lânetlendiler. Bilakis O’nun iki eli açıktır; dilediği gibi infak eder. Rabbinden sana indirilen, onların çoğunun azgınlığını ve küfrünü mutlaka artıracaktır. Kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin bıraktık. Ne zaman savaş için bir ateş tutuştursalar Allah onu söndürdü. Yeryüzünde bozgunculuk için koşarlar; Allah bozguncuları sevmez (64)﴾ **المائدة**

﴿O âhiret yurdu: onu yeryüzünde ne bir yükselme ne de bozgunculuk istemeyenler için kılarız; âkıbet takvâ sahiplerinindir (83)﴾ **القصص**

﴿Kitapta İsrailoğullarına hükmettik: “Yeryüzünde iki defa mutlaka bozgunculuk yapacaksınız ve mutlaka büyük bir yükselişle yükseleceksiniz” (4)﴾ **الإسراء**

﴿Şüphesiz Firavun yeryüzünde yükseldi ve halkını fırkalara ayırdı; onlardan bir taifeyi zayıf düşürüyordu; oğullarını boğazlıyor, kadınlarını sağ bırakıyordu. Şüphesiz o bozgunculardandı (4)﴾ **القصص**

﴿Ve kazıklar sahibi Firavun (10); beldelerde azanlar (11); orada bozgunculuğu çoğaltanlar (12)﴾ **الفجر**

﴿Rabbin meleklere: “Şüphesiz ben yeryüzünde bir halife kılacağım” dedi. Dediler ki: “Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek kimseyi mi kılacaksın? Oysa biz seni hamdinle tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz.” Dedi ki: “Şüphesiz ben sizin bilmediklerinizi bilirim” (30)﴾ **البقرة**

{ Dünyada ve âhirette… Sana yetimler hakkında sorarlar; de ki: “Onlar için ıslah daha hayırlıdır; eğer onlarla karışırsanız, artık onlar sizin kardeşlerinizdir.” ﴿Ve yüz çevirdiği zaman, yeryüzünde orada bozgunculuk yapmak ve ekini ve nesli helâk etmek için koşar; Allah bozgunculuğu sevmez (205)﴾ } **البقرة**

﴿Dediler ki: “Ey Zülkarneyn! Şüphesiz Ye’cûc ve Me’cûc yeryüzünde bozgunculardır; bizimle onların arasına bir set yapman karşılığında sana bir harç verelim mi?” (94)﴾ **الكهف**

﴿Dedi ki: “Şüphesiz krallar bir köye girdikleri zaman onu bozarlar ve halkının izzet sahiplerini zelil kılarlar; işte böyle yaparlar” (34)﴾ **النمل**

﴿Artık, eğer yüz çevirirseniz, yeryüzünde bozgunculuk yapmanız ve rahimlerinizi kesmeniz umulur mu? (22)﴾ **محمد**

﴿Sonra onların ardından Musa’yı âyetlerimizle Firavun’a ve ileri gelenlerine gönderdik; onunla zulmettiler. Bak, bozguncuların âkıbeti nasıl oldu (103)﴾ **الأعراف**

﴿Atınca, Musa dedi ki: “Getirdiğiniz şey sihirdir; şüphesiz Allah onu iptal edecektir. Şüphesiz Allah bozguncuların işini ıslah etmez” (81)﴾ **يونس**

﴿Onu inkâr ettiler; nefisleri onu yakinen bildiği hâlde zulüm ve yükselme ile. Bak, bozguncuların âkıbeti nasıl oldu (14)﴾ **النمل**

﴿Onlardan ona iman eden vardır ve onlardan ona iman etmeyen vardır; Rabbin bozguncuları daha iyi bilendir (40)﴾ **يوسن**

﴿Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik). Dedi ki: “Ey kavmim! Allah’a ibadet edin ve âhiret gününü umun; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin” (36)﴾ **العمكبوت**

﴿Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik). Dedi ki: “Ey kavmim! Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. Rabbinizden size bir delil geldi. Ölçüyü ve tartıyı tam yapın; insanların eşyalarını eksiltmeyin; yeryüzünde, onun ıslahından sonra bozgunculuk yapmayın. Eğer mümin iseniz bu sizin için daha hayırlıdır” (85)﴾ **الأعراف**

﴿Ey kavmim! Ölçeği ve tartıyı adaletle tam yapın; insanların eşyalarını eksiltmeyin; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (85)﴾ **هود**

﴿İnsanların eşyalarını eksiltmeyin; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (183)﴾ **الشعراء**

﴿Dediler ki: “Allah’a yemin olsun, siz bildiniz ki biz yeryüzünde bozgunculuk yapmak için gelmedik ve biz hırsızlar da olmadık” (73)﴾ **يوسف**

﴿Hatırlayın: Âd’dan sonra sizi halifeler kıldı ve sizi yeryüzünde yerleştirdi; onun düzlüklerinden köşkler ediniyor ve dağları evler olarak oyuyorsunuz. Allah’ın nimetlerini hatırlayın; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (74)﴾ **الأعراف**

﴿Dağlardan evler oyuyorsunuz, şımarıkça (149). Allah’tan sakının ve bana itaat edin (150). İsraf edenlerin emrine itaat etmeyin (151); onlar yeryüzünde bozgunculuk yaparlar ve ıslah etmezler (152)﴾ **الشعراء**

﴿Her yol başında oturmayın; tehdit ediyorsunuz ve ona iman edeni Allah’ın yolundan alıkoyuyorsunuz ve onu eğri yapmak istiyorsunuz. Hatırlayın: siz az idiniz de sizi çoğalttı. Bakın, bozguncuların âkıbeti nasıl oldu (86)﴾ **الأعراف**

﴿Küfredenler ve Allah’ın yolundan alıkoyanlar: bozgunculuk yapıyor oldukları sebebiyle onlara azap üstüne azap artırdık (88)﴾ **النحل**

﴿Siz gerçekten erkeklere mi geliyorsunuz, yolu kesiyorsunuz ve meclisinizde münkeri yapıyorsunuz? Kavminin cevabı ancak şunu demeleri oldu: “Eğer doğru söyleyenlerden isen bize Allah’ın azabını getir” (29). Dedi ki: “Rabbim! Bozguncu kavme karşı bana yardım et” (30)﴾ **العنكبوت**

﴿Musa kavmi için su istediğinde: “Asânla taşa vur” dedik; ondan on iki pınar fışkırdı. Her insan topluluğu içeceğini bildi. Allah’ın rızkından yiyin ve için; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (60)﴾ **البقرة**

﴿Allah’ın sana verdiği şeyde âhiret yurdunu ara; dünyadan nasibini unutma. Allah sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan et. Yeryüzünde bozgunculuk isteme; şüphesiz Allah bozguncuları sevmez (77)﴾ **القصص**

﴿Bundan dolayı İsrailoğullarına yazdık: Kim bir canı, bir can karşılığı olmaksızın veya yeryüzünde bozgunculuk olmaksızın öldürürse, sanki bütün insanları öldürmüş gibidir; kim onu diriltirse, sanki bütün insanları diriltmiş gibidir. Andolsun, elçilerimiz onlara apaçık delillerle geldi; sonra şüphesiz onların çoğu bunun ardından yeryüzünde elbette müsriflerdir (32)﴾ **المائدة**

﴿Allah’a ve Resulüne karşı savaşanların ve yeryüzünde bozgunculuk için koşanların cezası ancak şudur: öldürülmeleri veya asılmaları veya ellerinin ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi yahut yerden sürülmeleri. Bu, dünyada onlar için bir rezilliktir; âhirette de onlar için büyük bir azap vardır (33)﴾ **المائدة**

﴿Küfredenler: bazısı bazısının dostlarıdır; eğer bunu yapmazsanız yeryüzünde bir fitne ve büyük bir bozgunculuk olur (73)﴾ **الأنفال**

﴿Yeryüzünde, onun ıslahından sonra bozgunculuk yapmayın; O’na korkarak ve umarak dua edin. Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır (56)﴾ **الأعراف**

﴿Şehirde dokuz kişilik bir grup vardı; yeryüzünde bozgunculuk yapıyorlar ve ıslah etmiyorlardı (48)﴾ **النمل**

﴿İnsanların ellerinin kazandığı sebebiyle karada ve denizde bozgunculuk ortaya çıktı; yaptıklarının bir kısmını onlara tattırsın diye; umulur ki dönerler (41)﴾ **الروم**

﴿İkisinde Allah’tan başka ilâhlar olsaydı, ikisi de bozulurdu; arşın Rabbi Allah, onların nitelediklerinden münezzehtir (22)﴾ **الأتبياء**

﴿Eğer hak onların hevâlarına uysaydı, gökler ve yer ve içindekiler bozulurdu. Bilakis onlara zikirlerini getirdik; onlar ise zikirlerinden yüz çeviricilerdir (71)﴾ **المؤمنون**

﴿Onlara: “Yeryüzünde bozgunculuk yapmayın” denildiğinde, “Biz ancak ıslah edicileriz” derler (11)﴾ **البفرة**

﴿Dikkat edin: Şüphesiz onlar bozguncuların ta kendileridir; fakat farkına varmazlar (12)﴾ **البقرة**

﴿Firavun kavminden ileri gelenler dedi ki: “Musa’yı ve kavmini yeryüzünde bozgunculuk yapsınlar ve seni ve ilâhlarını terk etsinler diye mi bırakacaksın?” Dedi ki: “Oğullarını öldüreceğiz ve kadınlarını sağ bırakacağız; şüphesiz biz onların üstünde kahredicileriz” (127)﴾ **الأعراف**

﴿Firavun dedi ki: “Bırakın beni, Musa’yı öldüreyim; Rabbine dua etsin. Şüphesiz ben korkuyorum: dininizi değiştirmesinden veya yeryüzünde bozgunculuğu ortaya çıkarmasından” (26)﴾ **غافر**

**الأمر بالنهي عن الفساد واتباع سبيل المفسدين**	﴿“Ve Mûsâ’ya otuz gece için sözleştik ve onu on (gece) ile tamamladık; böylece Rabbinin mîkâtı kırk gece tamam oldu. Ve Mûsâ, kardeşi Hârûn’a dedi ki: Kavmim içinde benim yerime geç; ıslah et ve **سبيل المفسدين**’in yoluna uyma.”(142)﴾ **الأغراف** ﴿“Sizden önceki nesillerden, yeryüzünde **الفساد**’dan nehyeden bir kalıntı sahipleri olsaydı ya! Ancak onlardan kurtardığımız kimselerden az bir kısmı (müstesna). Zulmedenler ise içinde şımartıldıkları şeye uydular ve suçlular idiler.”(116)﴾ **هود**
**عقوبة المفسدين**	﴿“Yoksa iman edenleri ve sâlih ameller işleyenleri, yeryüzünde **كالمفسدين** gibi mi yapacağız? Yoksa muttakîleri, fâcirler gibi mi yapacağız?” (28)﴾ **ص** ﴿“Küfreden ve Allah’ın yolundan alıkoyanlar: **بما كانوا يفسدون** sebebiyle onlara azabın üstünde azap artırdık.”(88)﴾ **النحل** ﴿“İşte o âhiret yurdu: onu, yeryüzünde bir yücelik istemeyenlere ve **فسادا** (istemeyenlere) kılarız; âkıbet muttakîlerindir.” (83)﴾ **القصص** ﴿“Şimdi mi? Oysa daha önce isyan etmiş ve **من المفسدين**’den olmuştun.”(91)﴾ **يونس**
**دراسة موضوعية**
**الفساد في الأرض** : Şeriatın tersine amel etmektir; zira şeriat, insanların ona göre yürümeleri için çizilmiş emirdir; ve o, hayatlarının, işlerinin ve kalmalarının devamı için en hayırlı olandır.
Öyleyse şeriat hükmünün ikamesini engellemeye çalışan herkes, **الفساد**’a koşandır ve **مفسد**’dir; şeriatın emirlerine muhalefet eden herkes de **مفسد**’dir.
Bundan dolayı **الفساد** bahsi iki kısma ayrılır:
Birincisi: şeriat hükmünün ikamesini engellemekle **الإفساد**; ikincisi: şeriatın emirlerine muhalefetle **الإفساد**.

**أولاً - الإفساد بمنع قيام حكم الشريعة**
1 - Şeriat bahsinin mukaddimesi: şeriat hükmünün ikamesi.
(1) Şeriatın mefhumu: Allah’ın ve Resûlünün hükmüdür.
**على شريعة من الأمر** - **بينات من الأمر** - **شرع لكم من الدين** (şer‘ ve din, bütün peygamberler için birdir) - İslâm dini, bütün peygamberlerin dinidir - şeriat, on emir (burada Tevrat ve İncil’den şeriata şahit olarak nakledilir).
(2) Şeriatı tahkîm etmenin vücûbuna ve şeriat hükmünün ikamesine emir.
Onların hevasına değil hakka uyulsaydı; göklerin ve yerin fesadı; Allah’ın hükümleri değil, onların zikri:	﴿“İkisinde (göklerde ve yerde) Allah’tan başka ilâhlar olsaydı, ikisi de bozulurdu; arşın Rabbi Allah, onların vasfettiklerinden münezzehtir.”(22)﴾ **الأتبياء** ﴿“Eğer hak onların hevalarına uysaydı, gökler ve yer ve içindekiler bozulurdu; bilakis onlara kendi zikirlerini getirdik; fakat onlar kendi zikirlerinden yüz çeviricidirler.”(71)﴾ **المؤمنون**
(3) Şeriat hükümlerinin kaynakları:
Allah’ın kitabıyla hükmetmek - Rabbinden sana vahyedilene uymak - Allah’a ve Resûle itaat - Resûle ittiba - Allah ve Resûlü bir işe hükmettiği zaman, onlar için seçme hakkının olması - şeriatla hükmeden **أولي الأمر**’e itaat.
(4) Şeriat hükmünün ikamesini engellemek:
Kur’ân’ın adlandırdığı şeydir: Allah ve Resûlüyle savaşmak ve yeryüzünde **فساداً** koşmak.
Allah ve Resûlüyle savaşmak: yani onların emirlerini ve hükümlerini tahkîm etmeye kaim olana karşı savaşmaktır.
**يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا**   Her ne zaman savaşa bir ateş tutuştursalar Allah onu söndürür; ve yeryüzünde **فسادا** koşarlar: ﴿“Allah’a ve Resûlüne savaş açanların ve yeryüzünde **فسادا** koşanların cezası ancak şudur: öldürülmeleri yahut asılmaları yahut ellerinin ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi yahut yerden sürülmeleridir. Bu, onlar için dünyada bir rezilliktir; âhirette de onlar için büyük bir azap vardır.”(33)﴾ **المائدة** ﴿“Yahudiler dedi ki: Allah’ın eli bağlıdır. Ellerine bağ vuruldu ve söyledikleri sebebiyle lânetlendiler. Bilakis O’nun iki eli açıktır; dilediği gibi infak eder. Rabbinden sana indirilen, onların çoğunda azgınlık ve küfrü mutlaka artıracaktır. Kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin bıraktık. Her ne zaman savaşa bir ateş tutuştursalar Allah onu söndürür; ve yeryüzünde **فسادا** koşarlar. Allah **المفسدين**’i sevmez.” (64)﴾ **المائدة**
Allah’ın yolundan alıkoymakla **الفساد**: yani Allah’ın hükümlerine uymaktan alıkoymakla.
Allah’ın yolundan alıkoymakla **الفساد**  ﴿“Her yolun başına oturmayın: tehdit ediyorsunuz ve ona iman edeni Allah’ın yolundan alıkoyuyorsunuz ve onu eğri yapmak istiyorsunuz. Hani siz az idiniz de O sizi çoğalttı; **عاقبة المفسدين** nasıl oldu, bakın.”(86)﴾ **الأعراف** ﴿“Küfreden ve Allah’ın yolundan alıkoyanlar: **بما كانوا يفسدون** sebebiyle onlara azabın üstünde azap artırdık.” (88)﴾ **النحل**
(5) Şeriatı tahkîm ve şeriat hükmünün ikamesi için yol:
1 - Allah’a davet:
 ﴿“Sizden önceki nesillerden, yeryüzünde **الفساد**’dan nehyeden bir kalıntı sahipleri olsaydı ya! Ancak onlardan kurtardığımız kimselerden az bir kısmı (müstesna). Zulmedenler ise içinde şımartıldıkları şeye uydular ve suçlular idiler.”(116)﴾ **هود**
2 - Şeriatın yardımcılarını, şeriatın düşmanlarından belirlemek:
Şeriatın düşmanları: yeryüzünde yücelik isteyen kâfirlerden - müşriklerden - Yahudi ve Hristiyanlardan olan ehl-i kitaptan - münafıklardan - mürtedlerden - hainlerden.
Kendilerinde üstünlük inancı taşıyan kavimler; Benî İsrâîl gibi ve Ye’cûc ve Me’cûc: ﴿“Kitapta Benî İsrâîl’e hükmettik: yeryüzünde iki defa mutlaka fesat çıkaracaksınız ve mutlaka büyük bir yücelikle yükseleceksiniz.” (4)﴾ **الإسراء** ﴿“Dediler ki: Ey Zülkarneyn! Şüphesiz Ye’cûc ve Me’cûc yeryüzünde **مفسدون**’dur; öyleyse bizimle onların arasına bir set yapman için sana bir harç verelim mi?” (94)﴾ **الكهف**
Azgın krallar:  	﴿“Dedi ki: Şüphesiz krallar bir köye girdikleri zaman onu ifsat ederler ve halkının izzet sahiplerini zelil kılarlar; işte böyle yaparlar.” (34)﴾ **النمل**
Azgınlardan Firavun misali:	﴿“Şüphesiz Firavun yeryüzünde yükseldi ve halkını fırkalara ayırdı; onlardan bir taifeyi zayıf düşürüyordu; oğullarını boğazlıyor ve kadınlarını sağ bırakıyordu. Şüphesiz o, **من المفسدين**’dendi.”(4)﴾ **القصص** ﴿“Benî İsrâîl’i denizden geçirdik; Firavun ve askerleri zulüm ve düşmanlıkla onların peşine düştü; nihayet onu boğulma yakalayınca dedi ki: Benî İsrâîl’in iman ettiğinden başka ilâh olmadığına iman ettim ve ben Müslümanlardanım.”(90) “Şimdi mi? Oysa daha önce isyan etmiş ve **من المفسدين**’den olmuştun.” (91)﴾ **يونس** ﴿“Ve kazıklar sahibi Firavun(10), ülkelerde azgınlık edenler(11), orada **الفساد**’ı çoğaltanlar(12).”﴾ **الفجر**
Deccal azgınlar ve yalancılar; kötü görüş ve zan ile **الفساد**: kendilerinin ıslah ediciler oldukları (zannı): münafıklar:	﴿“Firavun kavminden ileri gelenler dedi ki: Mûsâ’yı ve kavmini yeryüzünde **ليفسدوا** diye mi bırakacaksın; seni ve ilâhlarını terk etsinler diye mi? Dedi ki: Oğullarını öldüreceğiz ve kadınlarını sağ bırakacağız; şüphesiz biz onların üstünde kahredicileriz.”(127)﴾ **الأعراف** ﴿“Firavun dedi ki: Bırakın beni, Mûsâ’yı öldüreyim; Rabbine dua etsin. Şüphesiz ben korkuyorum: dininizi değiştirmesinden yahut yeryüzünde **الفساد**’ı ortaya çıkarmasından.”(26)﴾ **غافر**
Deccal **المفسدون** ve yalancılar ve münafıklar; kötü görüş ve zan ile **الفساد**: kendilerinin ıslah ediciler oldukları (zannı): münafıklar:	﴿“Onlara: Yeryüzünde **لا تفسدوا** denildiği zaman, dediler ki: Biz ancak ıslah edicileriz.”(11)﴾ **البفرة** ﴿“Dikkat edin: Şüphesiz onlar, evet onlar **المفسدون**’dur; fakat farkına varmazlar.” (12)﴾  **البقرة**
Şeriatın yardımcıları: Allah’ın yardımcıları (havariler).
Yeryüzünde yücelik istemeyenlere ve **فسادا** (istemeyenlere): ﴿“İşte o âhiret yurdu: onu, yeryüzünde yücelik istemeyenlere ve **فسادا** (istemeyenlere) kılarız; âkıbet muttakîlerindir.” (83)﴾ **القصص**
3 - Şeriat düşmanlarını veli edinmemek: beri olmak - Yahudi ve Hristiyanları veli edinmemek - onları veli edinmek nifaktır - onları veli edinmek ihanettir - onlardan bir iç çevreyi veli edinmek ihanettir - Allah’ın düşmanlarını veli edinmemek - Allah’ın düşmanlarına düşmanlık ve kin - hainleri açığa çıkarmak - kâfirlere ve münafıklara itaat etme ve eziyetlerini bırak - münafıkları belirlemek - kâfirlerle ve münafıklarla cihad et - yalancılara itaat etme - onlardan günahkâra yahut nanköre itaat etme - mümin erkekleri ve mümin kadınları fitneye düşürdüler - bir fâsık haber getirirse araştırın - ben sizin taptığınıza tapmam -
Müminlerin kâfirleri veli edinmesiyle **الفساد**: ﴿“Küfredenler birbirlerinin velileridir; siz onu yapmazsanız, yeryüzünde bir fitne ve büyük bir **فساد** olur.” (73)﴾ **الأنفال**
4 - Allah yolunda hicret: muhacir kadınların imtihanı.
5 - Mülk ve hüküm ve itaat: biat - Allah’a ve Resûle işitme ve itaat.

﴿Ve Mûsâ ile otuz gece için vaadleştik ve onu on ile tamamladık; böylece Rabbinin mîkâtı kırk gece tamam oldu. Ve Mûsâ, kardeşi Hârûn’a dedi: Kavmim içinde benim yerime geç; ıslah et ve **المفسدين** yoluna tâbi olma (142)﴾ el-A‘râf

6 - Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet hazırlayın: iyilik ve takvâ üzerinde yardımlaşma, günah ve düşmanlık üzerinde değil - Allah’ın ipine sarılma - müminlerden iki tâife birbirleriyle savaştı; öyleyse ıslah edin - işlerini parça parça zübür yaptılar; her hizip, yanlarındakine sevinçlidir - Allah yolunda savaş için infak ve bağışta bulunma -

7 - Allah yolunda savaş: (Allah’ın hükmünün ayakta durması yolunda):
Savaş, fesadın hâkimiyetini engellemek için bir zarurettir ﴿Böylece onları Allah’ın izniyle bozguna uğrattılar; Dâvûd Câlût’u öldürdü; Allah ona mülkü ve hikmeti verdi ve ona dilediğinden öğretti; eğer Allah’ın insanları birbirleriyle defetmesi olmasaydı, yer mutlaka fesada uğrardı; fakat Allah âlemlere karşı fazl sahibidir (251)﴾ el-Bakara

8 - Şeriat için işin yerleşmesinden sonra hüküm nizamı
Bir ümmet: hayra çağırırlar - ma‘rûfu emrederler ve münkerden nehyederler
﴿Sizden önceki nesillerden, yeryüzünde fesadı nehyeden bir kalıntı sahipleri olsaydı ya; ancak kendilerinden kurtardığımız az bir kimse müstesna. Zulmedenler, içinde şımartıldıkları şeye uydular ve mücrimler oldular (116)﴾ Hûd

2 - Şeriatın tafsilatı; o da on vasiyettir
Birincisi - Allah’a ibadet edin; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın
İkincisi - anne-babaya ihsan: aile ve hâne
Üçüncüsü - yakın akrabaya hakkını ver: toplumsal dayanışma - sosyal güvence - sosyalizm
Dördüncüsü - elini boynuna bağlı kılma - servetleri koruma ve paraların bir sınıfta toplanmasını engelleme
Beşincisi - fakirlikten çocuklarınızı öldürmeyin: çocukluğu ve anneliği koruma ve fakirlikle mücadele.
Altıncısı - zinaya yaklaşmayın: cinsel güvenlik
Yedincisi - Allah’ın haram kıldığı canı, hak ile olmadıkça öldürmeyin: bedensel güvenlik
Sekizincisi - yetimin malını yemeyin - ölçeği ve tartıyı tam yapın: mali haklar ve işler nizamı
Dokuzuncusu - Allah’ın ahdini yerine getirin: şahitlikler, akitler, misaklar ve anlaşmalar
Onuncusu - hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme (terbiye ve ahlâk)

Yeryüzünde fesadın şekilleri
Birincisi - Allah’a ibadet edin; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın
Allah’a ve kitaba iman etmeme ﴿Artık sana, kendisine dair ilim geldikten sonra kim münakaşa ederse de ki: gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, nefislerimizi ve nefislerinizi çağıralım; sonra mübâhele edelim de Allah’ın lânetini yalancılar üzerine kılalım (61) Şüphesiz bu, elbette hak kıssadır; Allah’tan başka ilâh yoktur; ve şüphesiz Allah elbette azîzdir, hakîmdir (62) Eğer yüz çevirirlerse, şüphesiz Allah **بالمفسدين**’i bilendir (63)﴾ Âl-i İmrân ﴿Onlardan ona iman eden de vardır, iman etmeyen de vardır; Rabbin **بالمفسدين**’i daha iyi bilendir (40)﴾ Yûnus

Resullerin âyetlerine iman etmeme ﴿Âyetlerimiz onlara apaçık olarak gelince dediler: Bu apaçık bir sihirdir (13) Onu inkâr ettiler; nefisleri ise ona yakîn getirmişti; zulüm ve ululukla. Bak, **المفسدين**’in âkıbeti nasıl oldu (14)﴾ en-Neml

İman ve salih amel ve takvâ olmaksızın fesad ﴿İman edenleri ve salih ameller işleyenleri, yeryüzünde **كالمفسدين** gibi mi kılarız; yoksa muttakîleri fâcirler gibi mi kılarız (28)﴾ Sâd

Allah’ın âyetlerinden ibret almamakla zulüm yoluyla fesad ﴿Sonra onların ardından Mûsâ’yı âyetlerimizle Firavun’a ve ileri gelenlerine gönderdik; onunla zulmettiler. Bak, **المفسدين**’in âkıbeti nasıl oldu (103)﴾ el-A‘râf ﴿Onu inkâr ettiler; nefisleri ise ona yakîn getirmişti; zulüm ve ululukla. Bak, **المفسدين**’in âkıbeti nasıl oldu (14)﴾ en-Neml

Allah’a ibadet etmemek ve âhiret gününü ummamakla fesad ﴿Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik); dedi ki: ey kavmim, Allah’a ibadet edin ve âhiret gününü umun; yeryüzünde **مفسدين** olarak azgınlık etmeyin (36)﴾ el-‘Ankebût ﴿Allah’ın sana verdiği şeyde âhiret yurdunu iste; dünyadan nasibini unutma; Allah sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan et; yeryüzünde fesadı isteme; şüphesiz Allah **المفسدين**’i sevmez (77)﴾ el-Kasas

Rızıktan taksimi kabul etmemekle fesad; rızıkla âhiret yurdunu istememekle fesad ﴿Mûsâ kavmi için su istediğinde dedik ki: asân ile taşa vur; ondan on iki pınar fışkırdı; her insan topluluğu içeceğini bildi. Allah’ın rızkından yiyin ve için; yeryüzünde **مفسدين** olarak azgınlık etmeyin (60)﴾ el-Bakara ﴿Allah’ın sana verdiği şeyde âhiret yurdunu iste; dünyadan nasibini unutma; Allah sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan et; yeryüzünde fesadı isteme; şüphesiz Allah **المفسدين**’i sevmez (77)﴾ el-Kasas

İkincisi - anne-babaya ihsan: aile ve hâne
﴿Artık yüz çevirirseniz, yeryüzünde fesad çıkarıp rahimlerinizi koparmanız mı umulur (22)﴾ Muhammed

Üçüncüsü - yakın akrabaya hakkını ver: toplumsal dayanışma - sosyal güvence - sosyalizm
Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi koparırlar ﴿Allah’ın ahdini, misakından sonra bozanlar ve Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar ve yeryüzünde fesad çıkaranlar; işte onlara lânet vardır ve onlara yurdun kötüsü vardır (25)﴾ er-Ra‘d ﴿Allah’ın ahdini, misakından sonra bozanlar ve Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar ve yeryüzünde fesad çıkaranlar; işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir (27)﴾ el-Bakara

Rahmi kesmekle fesad ﴿Artık yüz çevirirseniz, yeryüzünde fesad çıkarıp rahimlerinizi koparmanız mı umulur (22)﴾ Muhammed

Dördüncüsü - elini boynuna bağlı kılma - servetleri koruma ve paraların bir sınıfta toplanmasını engelleme
Bina ve israf ile gerekçesiz refah düşkünlüğüyle fesad ﴿Hatırlayın: Âd’dan sonra sizi halifeler kıldı ve sizi yeryüzünde yerleştirdi; onun düzlüklerinden köşkler ediniyor ve dağları evler olarak yontuyorsunuz. Öyleyse Allah’ın nimetlerini anın ve yeryüzünde **مفسدين** olarak azgınlık etmeyin (74)﴾ el-A‘râf ﴿Dağlardan evler yontuyorsunuz; şımarıklar olarak (149) Allah’tan sakının ve bana itaat edin (150) ve müsriflerin emrine itaat etmeyin (151); onlar yeryüzünde fesad çıkarırlar ve ıslah etmezler (152)﴾ eş-Şu‘arâ

Beşincisi - fakirlikten çocuklarınızı öldürmeyin: çocukluğu ve anneliği koruma ve fakirlikle mücadele.
Ekin ve nesli helâk eder ﴿Yüz çevirince yeryüzünde koşuşturur; onda fesad çıkarmak ve ekini ve nesli helâk etmek için. Allah fesadı sevmez (205)﴾ el-Bakara

Altıncısı - zinaya yaklaşmayın: cinsel güvenlik
Fuhuş, livâta ve onu açıktan yapmakla fesad ﴿Siz gerçekten erkeklere mi geliyorsunuz; yolu kesiyorsunuz ve meclisinizde münkeri yapıyorsunuz? Kavminin cevabı ancak şunu söylemeleri oldu: eğer doğru söyleyenlerden isen bize Allah’ın azabını getir (29) Dedi ki: Rabbim, beni **المفسدين** kavmine karşı yardım et (30)﴾ el-‘Ankebût

Yedincisi - Allah’ın haram kıldığı canı, hak ile olmadıkça öldürmeyin: bedensel güvenlik
Savaşların ateşini yakarlar ﴿Yahudiler dedi ki: Allah’ın eli bağlıdır. Elleri bağlandı ve söyledikleri sebebiyle lânetlendiler. Bilakis O’nun iki eli açıktır; dilediği gibi infak eder. Rabbinden sana indirilen, onların çoğuna mutlaka azgınlık ve küfür olarak artış verecektir. Kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin bıraktık. Her ne zaman savaş için bir ateş yaksalar Allah onu söndürür; yeryüzünde fesad için koşarlar. Allah **المفسدين**’i sevmez (64)﴾ el-Mâide ﴿Yüz çevirince yeryüzünde koşuşturur; onda fesad çıkarmak ve ekini ve nesli helâk etmek için. Allah fesadı sevmez (205)﴾ el-Bakara

- Öldürmek, kan dökmek ve ekini ve nesli helâk etmekle fesad; öldürmek ve savaşmakla fesad
﴿Rabbin meleklere demişti ki: Şüphesiz ben yeryüzünde bir halife kılacağım. Dediler ki: Orada fesad çıkaracak ve kan dökecek kimseyi mi kılacaksın; hâlbuki biz seni hamdinle tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz. Dedi ki: Şüphesiz ben sizin bilmediğinizi bilirim (30)﴾ el-Bakara ﴿Bundan dolayı Benî İsrâîl üzerine yazdık ki: kim bir canı, bir can karşılığı olmaksızın yahut yeryüzünde fesad olmaksızın öldürürse, sanki bütün insanları öldürmüş gibidir; kim de onu diriltirse, sanki bütün insanları diriltmiş gibidir. Andolsun resullerimiz onlara apaçık delillerle geldi; sonra şüphesiz onların çoğu, bunun ardından yeryüzünde elbette müsriflerdir (32)﴾ el-Mâide

Sekizincisi - **ولا تأكلوا مال اليتيم** - ve **وأوفوا الكيل والميزان**: malî haklar ve işler nizamı

**أكل مال اليتيم** ﴿dünyada ve âhirette; ve sana yetimler hakkında sorarlar; de ki: “Onlar için ıslah daha hayırlıdır; eğer onlarla karışırsanız, artık onlar sizin kardeşlerinizdir; Allah, bozguncuyu ıslah edenden bilir; eğer Allah dileseydi sizi zora sokardı; şüphesiz Allah azîzdir, hakîmdir (220)”﴾ **البقرة**

Ölçü ve tartı ile bozgunculuk ve insanların eşyalarını eksiltmek ﴿ve Medyen’e kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik); dedi ki: “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur; Rabbinizden size apaçık delil gelmiştir; artık ölçüyü ve tartıyı tam yapın; insanların eşyalarını eksiltmeyin; onun ıslahından sonra yeryüzünde bozgunculuk yapmayın; bu, eğer mümin iseniz, sizin için daha hayırlıdır (85)”﴾ **الأعراف** ﴿“Ey kavmim! Ölçeği ve tartıyı adaletle tam yapın; insanların eşyalarını eksiltmeyin; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (85)”﴾ **هود** ﴿“İnsanların eşyalarını eksiltmeyin; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (183)”﴾ **الشعراء**

Hırsızlık ile bozgunculuk ﴿dediler ki: “Allah’a yemin olsun, siz de bildiniz ki biz yeryüzünde bozgunculuk yapmak için gelmedik; biz hırsızlar da değildik (73)”﴾ **يوسف**

Dokuzuncusu - **وبعهد الله أوفوا**: şahitlikler, akitler, misaklar ve anlaşmalar

Misakından sonra Allah’ın ahdini bozarlar ﴿ve Allah’ın ahdini misakından sonra bozanlar ve Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi kesenler ve yeryüzünde bozgunculuk yapanlar; işte onlar için lânet vardır ve onlar için yurdun kötüsü vardır (25)﴾ **الرعد** ﴿Allah’ın ahdini misakından sonra bozanlar ve Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi kesenler ve yeryüzünde bozgunculuk yapanlar; işte onlar, ziyana uğrayanların ta kendileridir (27)﴾ **البقرة**

Onuncusu - **ولا تقف ما ليس لك به علم ولا تمش في الأرض مرحاً** (terbiye ve ahlâk)

Rızıktan paylaştırmayı kabul etmemekle bozgunculuk; rızık ile âhiret yurdunu aramamakla bozgunculuk ﴿ve Musa kavmi için su istediğinde, “asanla taşa vur” dedik; ondan on iki pınar fışkırdı; her bir insan topluluğu içeceğini bildi; “Allah’ın rızkından yiyin ve için; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (60)”﴾ **البقرة** ﴿ve Allah’ın sana verdiği şeyde âhiret yurdunu ara; dünyadan nasibini unutma; Allah sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan et; yeryüzünde bozgunculuk isteme; şüphesiz Allah bozguncuları sevmez (77)﴾ **القصص**

Çevrenin bozulması; yeryüzünün ıslahından sonra bozulması ﴿yeryüzünde onun ıslahından sonra bozgunculuk yapmayın; O’na korku ve ümit ile dua edin; şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır (56)﴾ **الأعراف** ﴿şehirde dokuz çete vardı; yeryüzünde bozgunculuk yapıyorlar ve ıslah etmiyorlardı (48)﴾ **النمل** ﴿insanların ellerinin kazandığı sebebiyle karada ve denizde bozgunculuk ortaya çıktı; onlara yaptıklarının bir kısmını tattırsın diye; umulur ki dönerler (41)﴾ **الروم**

Sihir ﴿attıklarında Musa dedi ki: “Sizin getirdiğiniz şey sihirdir; şüphesiz Allah onu iptal edecektir; şüphesiz Allah bozguncuların işini ıslah etmez (81)”﴾ **يونس**

**مختار الصحاح**
● [**فسد**] **ف س د**: **فَسَدَ** şey **يفسد** (ötre ile) **فسَادا**; artık o **فاسِدٌ**’dir. Ve **فَسُدض** (ötre ile) dahi **فَساداً**; artık o **فَسِيدٌ**’dir. Ve **أفْسَدَهُ**; artık o **ففضسَد**; ve “**انفسد**” deme. Ve **المَفْسَدَةُ** maslahatin zıddıdır.

**الراغب**
**فسد**
- **الفساد**: şeyin itidalden çıkmasıdır; çıkış az da olsa çok da olsa; ve onun zıddı **الصلاح**’tır. Bu, nefiste, bedende ve istikametten çıkan şeylerde kullanılır. Denir ki: **فسد** **فسادا** ve **فسودا** (bak: **الأفعال** 4/18); ve başkası onu **أفسده**. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Elbette gökler ve yer bozulurdu”﴾ [**المؤمنون**/71], ﴿“İkisinde Allah’tan başka ilâhlar olsaydı, ikisi de bozulurdu”﴾ [**الأنبياء**/22], ﴿“Karada ve denizde bozgunculuk ortaya çıktı”﴾ [**الروم**/41], ﴿“Allah bozgunculuğu sevmez”﴾ [**البقرة**/205], ﴿“Onlara: Yeryüzünde bozgunculuk yapmayın, denildiğinde”﴾ [**البقرة**/11], ﴿“Dikkat edin, onlar bozguncuların ta kendileridir”﴾ [**البقرة**/12], ﴿“Orada bozgunculuk yapsın ve ekini ve nesli helâk etsin diye”﴾ [**البقرة**/205], ﴿“Şüphesiz krallar bir köye girdiklerinde onu bozarlar”﴾ [**النمل**/34], ﴿“Şüphesiz Allah bozguncuların işini ıslah etmez”﴾ [**يونس**/81], ﴿“Allah bozguncuyu ıslah edenden bilir”﴾ [**البقرة**/220].

**ملخص اللسان:**
1. **فَسَدَ** **يَفْسُدُ** ve **يَفْسِدُ** ve **فَسُدَ**: **الفسادُ**: **الصلاح**’ın nakîzidir,
2. ve **تَفَاسَدَ القومُ**: birbirlerine sırt çevirdiler ve rahimleri kestiler;
3. ve **استفسد السلطانُ قائدَه**: ona kötü davrandığında, ta ki ona karşı başkaldırıncaya kadar.
4. ve **المَفْسَدَةُ**: **المصْلَحة**’nın hilâfıdır.
5. **ظهر الفسادُ في البرّ والبحر**; buradaki **الفساد**: karada kıtlık ve denizde kuraklıktır; yani nehirler üzerindeki şehirlerde;

**لسان العرب**
● - **فسد**: **الفسادُ**: **الصلاح**’ın nakîzidir; **فَسَدَ** **يَفْسُدُ** ve **يَفْسِدُ** ve **فَسُدَ**; **فَساداً** ve **فُسُوداً**; artık o **فاسدٌ** ve **فَسِيدٌ**’dir; ikisinde de. Ve **انْفَسَد** denilmez; ve “ben onu bozdum” diye **أَفْسَدْتُه** denir. Yüce Allah’ın sözü: **ويَسْعَوْنَ في الأَرض فساداً**; **فساداً**’ı mansup kıldı; çünkü o, mef‘ûl leh’tir; “yeryüzünde bozgunculuk için koşarlar”ı murad etti. Ve **قوم فَسْدَى**; tıpkı **ساقِطٌ** ve **سَقْطَى** dedikleri gibi. Sîbeveyh dedi ki: onu **هَلْكى** cem‘i gibi cem‘ ettiler; manada yakınlıkları sebebiyle. Ve onu **أَفَسَدَه**; ve falan, falana doğru **اسْتَفْسَد**. Ve **تَفَاسَدَ القومُ**: birbirlerine sırt çevirdiler ve rahimleri kestiler; dedi ki:

  “Göğüsleriyle meclislerde uzatırlar
  erkeklere; **التَّفاسُد** korkusuyla”

  Der ki: göğüslerini çıkarırlar; “Allah için, bizi korumadınız mı?” derler; bununla erkekleri kışkırtırlar. Ve **استفسد السلطانُ قائدَه**: ona kötü davrandığında, ta ki ona karşı başkaldırıncaya kadar. Ve **المَفْسَدَةُ**: **المصْلَحة**’nın hilâfıdır. Ve **الاستفسادُ**: **الاستصلاح**’ın hilâfıdır. Ve dediler ki: “bu iş, şuna **مَفْسَدَةٌ**’dir”; yani onda bozulma vardır; şair dedi ki:

  “Şüphesiz gençlik, boş vakit ve zenginlik
  akıl için bir **مَفْسَدَةٌ**’dir; ne **مَفْسَدَهْ**!”

  Ve haberde: Abdülmelik b. Mervân, ashabının üzerine çıktı; onlar Ömer’in sîretini anıyorlardı; bu onu öfkelendirdi; dedi ki: “**إِيهاً** Ömer’i anmaktan; çünkü o, valiler üzerine bir ayıptır; raiyye için bir **مَفْسَدَةٌ**’dir.” Ve **إِيهاً**’ı **عن** ile ta‘diyeli kıldı; çünkü onda “vazgeçin” manası vardır. Ve aziz ve celil olanın sözü: **ظهر الفسادُ في البرّ والبحر**; buradaki **الفساد**: karada kıtlık ve denizde kuraklıktır; yani nehirler üzerindeki şehirlerde; bu, Zecâcî’nin sözüdür. Ve denir ki: falan, malı **أَفْسَدَ**; onu **يُفَسِدُه**; **إِفْساداً** ve **فَساداً**. Ve Allah bozgunculuğu sevmez. Ve **فَسَّدَ** şeyi: onu helâk ettiğinde. İbn Cündeb dedi ki:

  “Ve onlara dedim: size bir birlik yetişti;
  arkaları bozan; siz korumadıkça”

  Yani bir kavme saldırdığında, arkalarını keser; **الأَدبارُ** korunmadıkça; yani engellenmedikçe. Ve hadiste: on hasleti kerih gördü; onlardan biri: **إِفسادُ الصَّبِيِّ**’dir; **غيرٍ مُحَرِّمِهِ**; o, emziren kadına yaklaşmaktır; hamile kalırsa sütü bozulur; bundan da çocuğun bozulması olur; ve **الغِيلَة** diye adlandırılır. Ve “**غير محرّمه**” sözü: yani onu kerih gördü; onu haram kılma haddine ulaştırmadı.

**مقاييس اللغة:**
(**فسد**) **الفاء** ve **السين** ve **الدال** bir tek kelimedir: **فَسَدَ** şey **يَفْسُد** **فساداً** ve **فُسوداً**; ve o **فاسِدٌ** ve **فَسِيدٌ**’dir.

**القاموس المحيط:**
**فَسَدَ**; **كنَصَرَ** ve **عَضدَ** ve **كَرُمَ**; **فَساداً** ve **فُسوداً**: **صَلُحَ**’un zıddıdır; artık o **فاسِدٌ** ve **فَسيدٌ**’dir; **فَسْدَى**’dan. Ve **انْفَسَدَ** işitilmemiştir. Ve **الفَسادُ**: malı zulümle almaktır; ve kıtlıktır. Ve **المَفْسَدَةُ**: **المَصْلَحَةِ**’nin zıddıdır. Ve onu **فَسَّدَه** **تَفْسيداً**: onu **أفْسَدَه**. Ve **تَفاسَدوا**: rahimleri kestiler. Ve **اسْتَفْسَدَ**: **اسْتَصْلَحَ**’ın zıddıdır.

**تاج العروس:**
**ف - س - د**
**فَسَدَ** **يَفْسُد** ve **ويفسِدُ**. Ve **فَسُدَ**; **كنَصَر** ve **عَقَدَ** ve **كَرُمَ**; birincisi meşhur, bilinen olandır; ve onunla bir topluluk iktifa etti; **المِصْباح** sahibi ve İbnü’l-Kûtıyye gibi; ve musannif **البصائر**’de İbn Düreyd’den nakletti: **فسَدَ يَفْسِد**; **عَقَدَ يَعْقِد** gibi; zayıf bir lugattır. Şeyhimiz dedi ki: ikincinin veznini **عَقَد** ile tartmaktan daha garibi vardır; çünkü o, meşhur vezinlerinden değildir; eğer onu **ضَرب** ile tartsa daha yakın olurdu. **فَساداً**: üçüncü babın masdarıdır; ve **فُسُوداً** (ötre ile): birinci babın masdarıdır; **صَلَحَ**’ın zıddıdır. Şeyhimiz dedi ki: manasında ibareleri ihtilaf etti; denildi ki: **فَسَد الشيءُ**: bâtıl oldu ve yok oldu; ve “değişti” manasına da gelir. Birinciden, ekserin yanında: “**لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلاَّ اللهُ لَفَسَدَتا**”. Artık o **فاسِدٌ** ve **فَسِيدٌ**’dir; ikisinde de. **قَوْمٍ فَسْدَى**’dan; **سَكْرَى** gibi; tıpkı **ساقِطٌ** ve **سَقْطَى** dedikleri gibi. Sîbeveyh dedi ki: onu **هَلْكَى** cem‘i gibi cem‘ ettiler; manada yakınlıkları sebebiyle. Ve onlardan, **فَسَدَ**’ın mutâvi‘i olarak **انْفَسَدَ** işitilmemiştir; yoksa kıyas onu reddetmez. Ve **الفَسَادُ**: malı zulümle, hak olmaksızın almaktır; Müslim el-Batîn, Yüce Allah’ın sözü **" للَّذِينَ لا يُرِدُونَ عُلُوّاً في الأَرضِ ولا فَساداً "**’ı böyle tefsir etti. Ve denir ki: malı **أَفْسَدَ**; onu **يُفْسِدُه**; **إِفْسَاداً** ve **فَسَاداً**. **" واللهُ لا يُحِبُّ الفَسادَ "**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **" ظَهَرَ الفَسَادُ في البَرِّ والبَحْرِ "**; buradaki **الفسادُ**: karada kıtlık ve denizde kuraklıktır; yani nehirler üzerindeki şehirlerde; bu, Zecâc’ın sözüdür. Ve **المَفْسَدةُ**: **المَصْلَحَةِ**’nin zıddıdır. Ve dediler ki: “bu iş, şuna **مَفْسَدةٌ**’dir”; yani onda **فَسادٌ** vardır. Şair dedi ki:
" **إِنَّ الشَّبَابَ والفَرَاغَ والجِدَهْ**"

**مَفْسَدةٌ** akıl için; yani herhangi bir **مَفْسَدهْ**. Ve haberde: Abdülmelik b. Mervân, ashabının üzerine çıktı; onlar **سِيرَةَ عُمرَ**’i anıyorlardı; bu onu öfkelendirdi; dedi ki: “**إيهاً** **عن** **ذِكْرِ عُمَرَ**; çünkü o, valiler üzerine bir küçültmedir; raiyye için bir **مَفْسَدةٌ**.” Ve **إِيهاً**’yı **بِعَنْ** ile geçişli kıldı; çünkü onda şu anlam vardır: “Durun/son verin.”

Ve onu **فَسَّدَه** **تَفْسِيداً**: onu **أَفْسَدَهُ** ve onu **أَبارَهُ**. Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi ki:
وقلتُ لَهُمْ قدْ أَدْرَكَتْكُمْ كَتِيبَةٌ ... مُفْسِّدَةُ الأَدبارِ ما لمْ تُخْفَّرِ
Yani: bir kavme şiddetle saldırdı; **أَدْبَارَهم**’lerini kesti; **ما لم تُخَفَّرِ الأَدْبَارُ** yani: engellenmedikçe.

Ve **تفاسَدُوا**: akrabalık bağlarını kestiler ve birbirlerine sırt çevirdiler. Dedi ki:
" يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ
" الى الرِّجَالِ خَشْيَةَ التَّفَاسُدِ
Der ki: göğüslerini çıkarırlar; derler ki: “Sizi Allah adına yalvartırız; ancak bizi koruyun”; bununla erkekleri kışkırtırlar.

Ve **اسْتفْسَدَ** falan, falana: **استصْلَحَ**’ın zıddı. Ve sultan, komutanını **استَفْسَدَ** eder; ona kötü davrandığında; ta ki ona karşı başkaldırıp boyun eğmez oluncaya kadar.

Ve hadiste: on hasleti kerih gördü; onlardan biri: **إِفسادُ الصَّبِيِّ غَيْرَ مُحَرِّمِهِ**; o, emziren kadına yaklaşmasıdır; sonra hamile kalınca sütü bozulur; bunda **فَسادُ الصَّبِيِّ** olur; ve buna **الغِيلَة** denir. Ve onun sözü: **غير مُحَرِّمِهِ**; yani onu kerih gördü, fakat onunla tahrim sınırına varmadı.

Ve meşhur işlerden kaldı: **حَرْبُ الفَسَادِ**; o, Tayy’dan Benî Şekk ile Ğavs arasında olan bir savaştır; buna bu ad verildi; çünkü bunlar, bunların kulaklarıyla ayakkabılarını yamadılar; ve bunlar, bunların kafataslarıyla içki içtiler.

Ve **الأَساس**’ın secilerinden: “Kimin **مَفَاسِدُه** çoğalırsa, **مَسَافِدُه** ortaya çıkar.”

Ve falan, kavmini **يُفَاسِدُ** eder.
