# فسد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فسد

الفسادُ: نقيض الصلاح، فَسَدَ يَفْسُدُ ويَفْسِدُ وفَسُدَ فَساداً وفُسُوداً، فهو فاسدٌ وفَسِيدٌ فيهما، ولا يقال انْفَسَد وأَفْسَدْتُه أَنا. وقوله تعالى: ويَسْعَوْنَ في الأَرض فساداً؛ نصب فساداً لأَنه مفعول له أَراد يَسْعَوْن في الأَرض للفساد.
وقوم فَسْدَى كما قالوا ساقِطٌ وسَقْطَى، قال سيبويه: جمعوه جمع هَلْكى لتقاربهما في المعنى. وأَفَسَدَه هو واسْتَفْسَد فلان إِلى فلان. وتَفَاسَدَ القومُ: تدابَرُوا وقطعوا الأَرحام؛ قال:
يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ
إِلى الرجالِ، خَشْيَةَ التَّفاسُدِ
يقول؛ يُخْرِجن ثُدِيَّهُنَّ يقلن: نَنشدكم الله أَلا حميتمونا، يحرضن بذلك الرجال.
واستفسد السلطانُ قائدَه إِذا أَساء إِليه حتى استعصى عليه. والمَفْسَدَةُ: خلاف المصْلَحة. والاستفسادُ: خلاف الاستصلاح. وقالوا: هذا الأَمر مَفْسَدَةٌ لكذا أَي فيه فساد؛ قال الشاعر:
إِنَّ الشبابَ والفَراغَ والجِدَهْ
مَفْسَدَةٌ للعَقْلِ، أَيُّ مَفْسَدَهْ
وفي الخبر: أَن عبد الملك بن مروان أَشرف على أَصحابه وهم يذكرون سيرة عمر فغاظه ذلك، فقال: إِيهاً عن ذكر عمر فإِنه إِزْراءٌ على الوُلاةِ مَفْسَدَةٌ للرعية. وعدَّى إِيهاً بعن لأَن فيه معنى انْتَهُوا. وقوله عز وجل: ظهر الفسادُ في البرّ والبحر؛ الفساد هنا: الجَدْب في البرّ والقحط في البحر أَي في المُدُن التي على الأَنهار؛ هذا قول الزجاجِيِّ. ويقال: أَفْسَدَ فلان المالَ يُفَسِدُه إِفْساداً وفَساداً، والله لا يحب الفساد. وفَسَّدَ الشيءَ إِذا أَبَارَه؛ وقال ابن جندب:
وقلتُ لهم: قد أَدْرَكَتْكُمْ كَتِيبَةٌ
مُفَسِّدَةُ الأَدْبارِ، ما لم تُخَفَّرِ
أَي إِذا شَدَّت على قَوْمٍ قَطَعَتْ أَدبارَهم ما لم تُخَفَّرِ الأَدبارُ أَي لم تمنع. وفي الحديث: كره عشر خِلال منها إِفسادُ الصَّبِيِّ غيرٍ مُحَرِّمِهِ؛ هو أَن يَطأَ المرأَة المرضع فإِذا حملت فسد لبنها وكان من ذلك فساد الصبي وتسمى الغِيلَة؛ وقوله غير محرّمه أَي أَنه كرهه ولم يبلغ به حد التحريم.

### Türkçe

**الفسادُ**: **الصلاح**ın zıddı; **فَسَدَ** **يَفْسُدُ** ve **يَفْسِدُ** ve **فَسُدَ** **فَساداً**
ve **فُسُوداً**; o hâlde o **فاسدٌ** ve **فَسِيدٌ**dür, ikisinde de; ve **انْفَسَد** denilmez ve “ben onu **أَفْسَدْتُه**”
(bozdum) denilmez. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ويَسْعَوْنَ في الأَرض فساداً**; **فساداً**’ı nasbetti, çünkü o onun için mef‘ûldür;
“yeryüzünde fesat için koşuştururlar”ı murad etti.

Ve bir kavim **فَسْدَى**; “**ساقِطٌ** ve **سَقْطَى** dedikleri gibi”; Sîbeveyh dedi: “Onu, mânada birbirlerine yakınlıklarından dolayı, **هَلْكى** cem‘i gibi cem‘ ettiler.” Ve “onu **أَفَسَدَه**” (o bozdu) ve “falan, falana doğru **اسْتَفْسَد** etti.”
Ve **تَفَاسَدَ القومُ**: birbirlerine sırt çevirdiler ve akrabalık bağlarını kestiler; dedi ki:
يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ
إِلى الرجالِ، خَشْيَةَ التَّفاسُدِ
Der ki: göğüslerini çıkarırlar; “Allah adına sizden isteriz, bizi korumadınız mı?” derler; bununla erkekleri kışkırtırlar.

Ve sultan, kumandanına kötü davrandığı, nihayet o kendisine karşı başkaldırıp zaptedilemez oluncaya kadar, kumandanını **استفسد** eder.
Ve **المَفْسَدَةُ**: **المصْلَحة**nın hilâfı. Ve **الاستفسادُ**: **الاستصلاح**ın hilâfı. Ve dediler: “Bu iş, şuna karşı **مَفْسَدَةٌ**dir” yani onda fesat vardır; şair dedi ki:
إِنَّ الشبابَ والفَراغَ والجِدَهْ
مَفْسَدَةٌ للعَقْلِ، أَيُّ مَفْسَدَهْ
Ve haberde: Abdülmelik b. Mervân, ashabının üzerine çıktı; onlar Ömer’in sîretini anıyorlardı da bu onu öfkelendirdi; dedi ki: “**إِيهاً** Ömer’i anmaktan; çünkü o, vâliler üzerine bir ayıplamadır, raiyye için bir **مَفْسَدَةٌ**dir.” Ve **إِيهاً**’yı **عن** ile geçişli kıldı; çünkü onda “vazgeçin” mânası vardır. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **ظهر الفسادُ في البرّ والبحر**; buradaki **الفساد**: karada kuraklık ve denizde kıtlıktır; yani nehirler üzerindeki şehirlerde; bu, Zecâcî’nin sözüdür. Ve denilir: “Falan, malı **أَفْسَدَ** eder, onu **يُفَسِدُه** **إِفْساداً** ve **فَساداً** (ile bozar)”; ve Allah fesadı sevmez.
Ve “şeyi **فَسَّدَ**” eder, onu helâk ettiği zaman; İbn Cündeb dedi ki:
وقلتُ لهم: قد أَدْرَكَتْكُمْ كَتِيبَةٌ
مُفَسِّدَةُ الأَدْبارِ، ما لم تُخَفَّرِ
Yani bir kavme yüklendiği zaman, **الأَدْبارِ**’larını keser; **ما لم تُخَفَّرِ**
**الأَدْبارُ** yani engellenmedikçe. Ve hadiste: on hasleti kerih gördü; onlardan biri, **إِفسادُ الصَّبِيِّ** “**غيرٍ مُحَرِّمِهِ**”dir; o, emziren kadına yaklaşmaktır; hamile kalınca sütü bozulur ve bundan çocuğun bozulması olur; ve buna **الغِيلَة** denir; ve “**غير محرّمه**” sözü, yani onu kerih gördü ve onunla tahrim haddine varmadı.
