# فسد — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D8%AF/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فسد

(باب الفاء والسين وما يثلثهما)
(فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.‏
(فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة فُوَيْسِقة، وجاء هذا في الحديث. قال ابنُ الأعرابيِّ: لم يُسْمع قطُّ في كلامِ الجاهليَّة في شعر* ولا كلامٍ: فاسق. قال: وهذا عجبٌ، هو كلامٌ عربيٌّ ولم يأتِ في شعرٍ جاهليٍّ(1) .‏
(فسل) الفاء والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَعف وقِلَّة. من ذلك: الرّجُل الفَسْل، وهو الرديُّ من الرِّجال. ومنه الفَسِيل: صَغار النَّخْل. وفَسَالة الحديد: سُحَالته.‏
(فسأ) الفاء والسين والهمزة. يقال فيه: تفسَّأ الثَّوبُ، إذا بَلِيَ. وفَسَأْته أنا: مدَدْتُه حتى تفزَّر. ويقولون: فَسَأه بالعصا: ضربه. ويقولون في غير المهموز: تفاسَى الرَّجُل تفاسِياً، إذا أخْرَجَ عَجِيزتَه.‏
(فسج) الفاء والسين والجيم، كلمة واحدة. يقولون: قَلوصٌ فاسجة(2) ، إذا أعجَلَها الفحلُ فضَرَبها قَبْلَ وقتِ المضْرِب. ويقال بل هي الحائل السَّمينة.‏
(فسح) الفاء والسين والحاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على سَعَةٍ واتِّساع. من ذلك الفَسيح: الواسع. وتَفَسَّحت في المجلِس، وفَسَّحت المجلس.‏
(فسخ) الفاء والسين والخاء كلمةٌ تدلُّ على نَقْضِ شيء. يقال: تَفَسَّخَ الشَّيءُ: انتقَضَ. ويقولون: أَفْسَخْتُ الشيء : نَسِيتُه. ويقولون: الفَسِيخ: الرجلُ لا يَظفَر بحاجته.‏
(فسد) الفاء والسين والدال كلمةٌ واحدة، فَسَدَ الشَّيءُ يَفْسُد فساداً وفُسوداً، وهو فاسِدٌ وفَسِيد.‏
(فسر) الفاء والسين والراء كلمة واحدة تدلُّ على بيانِ شيءٍ وإيضاحِه. من ذلك الفَسْرُ، يقال: فَسَرْتُ الشَّيءَ وفسَّرتُه. والفَسْر والتَّفسِرَة: نظَر الطَّبيب إلى الماء وحُكمهُ فيه. والله أعلم بالصَّواب.‏
--------------ـــ
(1) انظر اللسان (فسق) والحيوان (1: 33/ 5: 280).‏
(2) في المجمل: "فاسج"، وكلاهما يقال.‏

ـ

### Türkçe

(باب **الفاء** و**السين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**فسط**) **الفاء** ve**السين** ve**الطاء** iki kelimedir, birbirinden ayrı. Şu hâlde **الفَسِيط**: hurmanın **ثُفْرُوق**’udur; ve denilir: tırnağın **قُلامة**’si. Ve **الفُسطاط**: cemaat. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah Teâlâ’nın eli **الفُسطاط** üzerindedir”; ve bununla **الفُسطاط**a **فُسطاط** adı verildi.

(**فسق**) **الفاء** ve**السين** ve**القاف** tek bir kelimedir; o da **الفِسْق**tır; ve o, itaattan çıkıştır. Araplar der: **فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها**: çıktığı zaman; bunu **الفَرَّاء** nakletti. Ve derler: Şüphesiz fare **فُوَيْسِقة**dir; ve bu hadiste gelmiştir. **ابنُ الأعرابيِّ** dedi: Câhiliye sözünde, ne şiirde ne de sözde, asla işitilmedi: **فاسق**. Dedi: Bu şaşırtıcıdır; o Arapça bir sözdür, fakat câhiliye şiirinde gelmemiştir(1).

(**فسل**) **الفاء** ve**السين** ve**اللام** sahih bir asıldır; zayıflık ve azlığa delâlet eder. Bundan: **الرّجُل الفَسْل**; o, erkeklerin kötüsüdür. Ve ondan **الفَسِيل**: hurma ağaçlarının küçükleri. Ve **فَسَالة الحديد**: onun törpü talaşıdır.

(**فسأ**) **الفاء** ve**السين** ve**الهمزة**. Onun hakkında denilir: **تفسَّأ الثَّوبُ**; eskidiği zaman. Ve ben onu **فَسَأْته**: onu, yarılıncaya dek uzattım. Ve derler: **فَسَأه بالعصا**: onu sopayla vurdu. Ve hemzesiz olanda derler: **تفاسَى الرَّجُل تفاسِياً**; kıçını çıkardığı zaman.

(**فسج**) **الفاء** ve**السين** ve**الجيم**; tek bir kelime. Derler: **قَلوصٌ فاسجة**(2); erkek deve onu acele ettirip, **المضْرِب** vaktinden önce onu vurduğu zaman. Ve denilir: bilakis o, semiz, gebe olmayan (dişi)dir.

(**فسح**) **الفاء** ve**السين** ve**الحاء**; genişlik ve yayılmaya delâlet eden tek bir kelime. Bundan **الفَسيح**: geniş olan. Ve mecliste **تَفَسَّحت**; ve meclisi **فَسَّحت**.

(**فسخ**) **الفاء** ve**السين** ve**الخاء**; bir şeyin bozulmasına delâlet eden bir kelime. Denilir: **تَفَسَّخَ الشَّيءُ**: bozuldu. Ve derler: **أَفْسَخْتُ الشيء**: onu unuttum. Ve derler: **الفَسِيخ**: ihtiyacına nail olamayan adam.

(**فسد**) **الفاء** ve**السين** ve**الدال** tek bir kelimedir: **فَسَدَ الشَّيءُ يَفْسُد فساداً وفُسوداً**; ve o **فاسِدٌ** ve **فَسِيد**dir.

(**فسر**) **الفاء** ve**السين** ve**الراء**; bir şeyi beyan etmeye ve onu açıklamaya delâlet eden tek bir kelime. Bundan **الفَسْرُ**; denilir: **فَسَرْتُ الشَّيءَ** ve **فسَّرتُه**. Ve **الفَسْر** ve**التَّفسِرَة**: tabibin suya bakması ve onda hüküm vermesidir. Ve Allah doğruya daha iyi bilendir.

--------------ـــ
(1) **اللسان** (**فسق**) ve **الحيوان** (1: 33/ 5: 280)’e bak.
(2) **المجمل**’de: “**فاسج**”; ve ikisi de söylenir.

ـ
