# فسط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فسط

الفَسِيط: قُلامة الظُّفُر، وفي التهذيب: ما يُقلم من الظُّفُر إِذا طال، واحدته فَسيطة، وقيل: الفسيط واحد؛ عن ابن الأَعرابي؛ قال عمرو بن قَمِيئة يصف الهلال:
كأَنَّ ابنَ مُزْنَتِها جانِحاً
فَسِيطٌ، لَدَى الأُفْقِ، من خِنْصِرِ
يعني هلالاً شبَّهه بقُلامة الظُّفُر وفسره في التهذيب فقال: أَراد بابن مُزْنَتها هلالاً أَهلَّ بين السحاب في الأُفُق الغربيّ؛ ويروى: كأَنَّ ابن ليلتها، يصِف هلالاً طلَع في سنة جدْب والسماء مغبَرَّة فكأَنه من وراء الغُبار قُلامة ظفر، ويروى: قَصيص موضع فَسيط، وهو ما قُصَّ من الظفُر. ويقال لقُلامة الظُّفر أَيضاً: الزِّنْقير والحَذْرَفوت. والفَسيطُ عِلاقُ ما بين القِمَع والنواة، وهو ثُفْرُوق التمرة. قال أَبو حنيفة: الواحدة فَسِيطة، قال: وهذا يدل على أَن الفسيط جمع. ورجل فَسِيط النفْس بيِّن الفَساطة: طيِّبها كسفيطها.
والفُسطاط: بيت من شعَر، وفيه لغات: فُسْطاط وفُسْتاط وفُسّاط، وكسر التاء لغة فيهنَّ. وفُسطاط: مدينة مِصر، حماها اللّه تعالى. والفُسّاط والفِسّاط والفُسْطاط والفِسْطاط: ضرْب من الأَبنية. والفُسْتاط والفِسْتاط: لغة فيه التاء بدل من الطاء لقولهم في الجمع فَساطيط، ولم يقولوا في الجمع فَساتيط، فالطاء إِذاً أَعمّ تصرُّفاً، وهذا يؤيد أَن التاء في فُسْتاط إِنما هي بدل من طاء فُسْطاط أَو من سين فُسّاط، هذا قول ابن سيده، قال: فإِن قلت فهلاَّ اعْتَزَمْت أَن تكون التاء في فُسْتاط بدلاً من طاء فُسْطاط لأَن التاء أَشْبه بالطاء منها بالسين؟ قيل: بإِزاء ذلك أَيضاً أَنك إِذا حكمت بأَنها بدل من سين فُسّاط ففيه شيئان جيّدان: أَحدهما تغيير الثاني من المثلين وهو أَقيس من تغيير الأَول من المثلين لأَن الاستكراه في الثاني يكون لا في الأَول، والآخر أَن السينين في فُسّاط ملتقيان والطاءان في فُسْطاط مُفْترقتان منفصلتان بالأَلف بينهما، واستثقال المثلين ملتقيين أَحْرَى من استثقالهما منفصلين، وفُسْطاط المِصر: مجتَمَع أَهله حوْل جامِعه. التهذيب: والفُسْطاط مجتَمع أَهل الكُورة حَوالَيْ مسجد جماعتهم. يقال: هؤلاء أَهل الفُسْطاط. وفي الحديث: عليكم بالجماعة فإِنّ يَدَ اللّه على الفُسْطاطِ، هو بالضم والكسر، يريد المدينة التي فيها مجتمَع الناس، وكلُّ مدينة فُسْطاط؛ ومنه قيل لمدينة مِصر التي بناها عمرو بن العاص: الفُسْطاط. وقال الشعبي في العبد الآبق: إِذا أُخِذ في الفُسْطاط ففيه عشرة دراهِم، وإِذا أُخذ خارج الفُسْطاط ففيه أَربعون. قال الزمخشري: الفُسْطاط ضرْب من الأَبنية في السفَر دون السُّرادق وبه سُميت المدينة. ويقال لمِصر والبصرة: الفُسْطاط. ومعنى قوله، صلّى اللّه عليه وسلّم: فإِنَّ يَدَ اللّه على الفُسْطاط، أَن جماعة الإِسلام في كَنَف اللّه ووِقايته فأَقيموا بينهم ولا تفارقوهم. قال: وفي الحديث أَنه أَتى على رجل قُطعت يده في سرِقة وهو في فُسْطاطٍ، فقال: مَنْ آوى هذا المُصاب؟ فقالوا: خُزَيْمُ بن فاتِك، فقال: اللهم بارك على آل فاتِك كما آوى هذا المُصاب.

### Türkçe

**الفَسِيط**: tırnağın kırpıntısı; ve Tehzîb’de: tırnaktan, uzadığı zaman kırpılan şey. Bunun birili **فَسيطة**’dır. Ve denildi: **الفسيط** bir (tekil)dir; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: Amr b. Qamîe hilâli vasfederek:

Sanki onun **مُزْنَت**’inin oğlu yana yatmış gibi,
**فَسِيط** (gibi), ufuk yanında, serçe parmaktan.

Yani bir hilâl; onu tırnak kırpıntısına benzetti. Tehzîb’de onu açıkladı da dedi: **مُزْنَت**’inin oğlu ile, batı ufkunda bulutlar arasında beliren bir hilâli kastetti. Ve şöyle rivayet olunur: Sanki onun gecesinin oğlu; bir kıtlık yılında doğmuş, gök tozlu iken, bir hilâli vasfeder; sanki tozun arkasından bir tırnak kırpıntısıdır. Ve şöyle rivayet olunur: **قَصيص**; yeri **فَسيط**; o da tırnaktan kesilmiş olandır. Ve tırnak kırpıntısına ayrıca şöyle denir: **الزِّنْقير** ve **الحَذْرَفوت**. Ve **الفَسيطُ**: **القِمَع** ile çekirdek arasındaki şeyin bağıdır; o, hurmanın **ثُفْرُوق**’udur. Ebû Hanîfe dedi: birili **فَسِيطة**’dır. Dedi: Bu, **الفسيط**’in cem‘ (çoğul) olduğuna delâlet eder. Ve **فَسِيط النفْس** adam: **الفَساطة**sı açık (belli) olan; onun (nefsinin) iyisi, onun **سفيط**’i gibi.

Ve **الفُسطاط**: kıldan bir evdir; onda lugatlar vardır: **فُسْطاط** ve **فُسْتاط** ve **فُسّاط**; ve **التاء**’nın kesresi (esreli oluşu) bunların içinde bir lugattır. Ve **فُسطاط**: Mısır şehri, Allah Teâlâ onu korusun. Ve **الفُسّاط** ve **الفِسّاط** ve **الفُسْطاط** ve **الفِسْطاط**: binalardan bir türdür. Ve **الفُسْتاط** ve **الفِسْتاط**: onda bir lugattır; **التاء** **الطاء**’dan bedeldir; onların cem‘de **فَساطيط** demeleri sebebiyle; cem‘de **فَساتيط** demediler; öyleyse **الطاء** tasarrufça daha geneldir. Bu, **فُسْتاط**’taki **التاء**’nın ancak **فُسْطاط**’ın **طاء**’ından yahut **فُسّاط**’ın **سين**’inden bedel olduğuna delâlet eder. Bu, İbn Sîdeh’in sözüdür. Dedi: Eğer dedin ki: Öyleyse niçin azmetmedin de **فُسْتاط**’taki **التاء**’nın **فُسْطاط**’ın **طاء**’ından bedel olmasını (kabul etmedin); çünkü **التاء** **الطاء**’a, **سين**’den daha çok benzer? Denildi: Buna karşılık olarak yine şudur: Eğer onun **فُسّاط**’ın **سين**’inden bedel olduğuna hükmettinse, onda iki iyi şey vardır: birincisi, iki benzerden ikincisini değiştirmektir; bu, iki benzerden birincisini değiştirmekten daha kıyasîdir; çünkü tiksinme ikincide olur, birincide olmaz. Diğeri: **فُسّاط**’taki iki **سين** bitişiktir; **فُسْطاط**’taki iki **طاء** ise ayrılmıştır; aralarında **الألف** ile ayrılmış, kopuktur. İki benzerin bitişik olmasını ağır bulmak, onların ayrı olmasını ağır bulmaktan daha evlâdır. Ve **فُسْطاط المِصر**: halkının, câmi‘i etrafında toplanmasıdır. Tehzîb: ve **الفُسْطاط**; onların cemaat mescidi çevresinde, **الكُورة** ehlinin toplanmasıdır. Denir: bunlar **أَهل الفُسْطاط**’tır. Ve hadiste: “Size cemaat gerekir; çünkü Allah’ın eli **الفُسْطاط** üzerindedir.” O, zamme ile ve kesre iledir; insanların toplandığı şehri kasteder; her şehir **فُسْطاط**’tır. Ondan dolayı, Amr b. el-Âs’ın bina ettiği Mısır şehrine **الفُسْطاط** denildi. Ve Şa‘bî, kaçak köle hakkında dedi: Eğer **الفُسْطاط**’ta yakalanırsa onda on dirhem vardır; eğer **الفُسْطاط** dışarısında yakalanırsa onda kırk vardır. Zemahşerî dedi: **الفُسْطاط**; seferde, **السُّرادق**’tan aşağı bir tür binalardır; şehir onunla adlandırıldı. Ve Mısır’a ve Basra’ya **الفُسْطاط** denir. Onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sözünün mânası: “Şüphesiz Allah’ın eli **الفُسْطاط** üzerindedir”; İslâm cemaatinin Allah’ın himayesi ve koruması içinde olmasıdır; öyleyse onların arasında ikamet edin ve onlardan ayrılmayın. Dedi: Ve hadiste, onun, eli hırsızlıkta kesilmiş bir adamın yanına uğradığı; o, bir **فُسْطاط** içinde iken; sonra dedi: “Bu yaralıyı kim barındırdı?” Dediler: **خُزَيْمُ بن فاتِك**. Dedi: “Allah’ım, bu yaralıyı barındırdığı gibi, **آل فاتِك** üzerine bereket ver.”
