# فسق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فسق

الفِسْق: العصيان والترك لأَمر الله عز وجل والخروج عن طريق الحق. فسَق يَفْسِقُ ويَفْسُقُ فِسْقاً وفُسوقاً وفَسُقَ؛ الضم عن اللحياني، أَي فَجَر، قال: رواه عنه الأَحمر، قال: ولم يعرف الكسائي الضم، وقيل: الفُسوق الخروج عن الدين، وكذلك الميل إلى المعصية كما فَسَقَ إبليسُ عن أَمر ربه. وفَسَق عن أمر ربه أَي جار ومال عن طاعته؛ قال الشاعر: فَواسِقاً عن أَمره جَوَائِرَا
الفراء في قوله عز وجل: فَفَسَقَ عن أَمر ربه، خرج من طاعة ربه، والعرب تقول إذا خرجت الرُّطَبةُ من قشرها: قد فَسَقَت الرُّطَبةُ من قشرها، وكأَن الفأرة إنما سميت فُويْسِقةً لخروجها من جُحْرها على الناس. والفِسْقُ: الخروج عن الأَمر. وفَسَقَ عن أَمر ربه أَي خرج، وهو كقولهم اتّخَمَ عن الطعام أي عن مَأْكله. الأَزهري: عن ثعلب أنه قال: قال الأَخفش في قوله فَفَسَق عن أمر ربه، قال: عن ردّه أَمر ربه، نحو قول العرب اتّخَمَ عن الطعام أي عن أَكله الطعام، فلما رَدّ هذا الأَمر فَسَقَ؛ قال أَبو العباس: ولا حاجة به إلى هذا لأن الفُسُوقَ معناه الخروج. فَسَقَ عن أَمر ربه أَي خرج، وقال ابن الأَعرابي: لم يُسْمع قَطُّ في كلام الجاهلية ولا في شعرهم فاسِقٌ، قال: وهذا عجب وهو كلام عربي؛ وحكى شمر عن قطرب: فَسَقَ فلان في الدنيا فِسْقاً إذا اتسع فيها وهَوَّنَ على نفسه واتسع بركوبه لها ولم يضيقها عليه. وفَسَقَ فلان مالهُ إذا أَهلكه وأَنفقه. ويقال: إنه لفِسْقٌ أَي خروج عن الحق. أَبو الهيثم: والفِسْقُ في قوله: أو فِسْقاً أهِلَّ لغير الله به، روي عن مالك أَنه الذبح. وقوله تعالى: بئس الإسم الفُسُوقُ بعد الإيمان، أَي بئس الإسم ن تقول له يا يهودي ويا نصراني بعد أَن آمن أَي لا تُعَيِّرهم بعد أَن آمنوا، ويحتمل أَن يكون كلَّ لَقب يكرهه الإنسان، وإنما يجب أَن يخاطب المؤمنُ أَخاه بأَحبّ الأَسماء إليه؛ هذا قول الزجاج. ورجل فَاسِقٌ وفِسِّيقٌ وفُسَقُ: دائم الفِسْقِ. ويقال في النداء: يا فُسَق ويا خُبَث، وللأُنثى: يا فَسَاقِ مثل قَطامِ، يريد يا أَيها الفَاسِقُ ويا أَيها الخبيث، وهو معرفة يدل على ذلك أَنهم يقولون يا فُسَقُ الخبيثُ فينعتونه بالأَلف واللام. وفَسَّقَه: نسبه إلى الفِسْقِ. والفوَاسِقُ من النساء: الفواجرُ.
والفُوَيْسِقةُ: الفأرة. وفي الحديث: أَنه سَمَّى الفأْرة فُوَيْسِقةً تصغير فاسِقَةٍ لخروجها من جُحْرها على الناس وإِفسادها. وفي حديث عائشة: وسئِلَتْ عن أَكل الغُراب قالت: ومن يأْكله بعد قوله فاسِق، قال الخطابي أراد تحريم أكلها بتَفْسِيقها. وفي الحديث: خَمْس فَوَاسِق يُقْتَلْنَ في الحِلّ والحرم، قال: أَصل الفِسْقِ الخروج عن الإستقامة والجور، وبه سمي العاصي فاسقاً، وإنما سميت هذه الحيوانات فَوَاسِقَ على الإستعارة لخبثهن، وقيل: لخروجهن عن الحرمة في الحل والحرم أَي لا حرمة لهن بحال.

### Türkçe

**الفِسْق**: isyan ve Allah azze ve celle’nin emrini terk etmek ve hak yolundan çıkmaktır.

**فسَق يَفْسِقُ ويَفْسُقُ فِسْقاً وفُسوقاً وفَسُقَ**; **الضم** (ötre ile) **عن اللحياني**; yani **فَجَر**. Dedi ki: onu ondan **الأَحمر** rivayet etti. Dedi ki: **الكسائي** ötreyi bilmedi; ve denildi ki: **الفُسوق** dinden çıkıştır; ve yine günaha meyletmektir; nitekim **فَسَقَ إبليسُ عن أَمر ربه**. Ve **فَسَق عن أمر ربه** yani saptı ve itaatinden yana meyletti; şair dedi ki:

فَواسِقاً عن أَمره جَوَائِرَا

**الفراء** (Allah azze ve celle’nin şu sözü hakkında): **فَفَسَقَ عن أَمر ربه**: Rabbine itaatten çıktı. Ve Araplar, yaş hurma kabuğundan çıktığında derler ki: **قد فَسَقَت الرُّطَبةُ من قشرها**; ve sanki fare ancak insanlara karşı deliğinden çıkması sebebiyle **فُويْسِقةً** diye adlandırılmıştır.

Ve **الفِسْقُ**: emirden çıkıştır. Ve **فَسَقَ عن أَمر ربه** yani çıktı; ve bu, onların “**اتّخَمَ عن الطعام**” sözleri gibidir; yani yediğinden (yemeğinden). **الأَزهري**: **ثعلب**’den, onun şöyle dediğini (nakletti): **الأَخفش** Allah’ın sözü hakkında: **فَفَسَق عن أمر ربه** dedi ki: “**عن**” (yani) Rabbisinin emrini reddetmesinden dolayıdır; Arapların “**اتّخَمَ عن الطعام**” sözü gibi; yani yemeği yemesinden dolayı; bu emri reddedince **فَسَقَ**. **أَبو العباس** dedi ki: Buna ihtiyaç yoktur; çünkü **الفُسُوقَ**’un manası çıkıştır. **فَسَقَ عن أَمر ربه** yani çıktı. Ve **ابن الأَعرابي** dedi ki: Cahiliye sözünde de şiirlerinde de kesinlikle **فاسِقٌ** işitilmemiştir. Dedi ki: Bu şaşırtıcıdır; hâlbuki bu Arapça bir sözdür. Ve **شمر** **قطرب**’den nakletti: “**فَسَقَ فلان في الدنيا فِسْقاً**” (denir) dünyada genişlediğinde, kendine hafif gördüğünde, ona binmekle genişlediğinde ve onu kendine daraltmadığında. Ve “**فَسَقَ فلان مالهُ**” (denir) onu helâk ettiğinde ve harcadığında. Ve denilir ki: “O, elbette **لفِسْقٌ**” yani haktan çıkıştır. **أَبو الهيثم**: Ve **الفِسْقُ** şu sözde: **أو فِسْقاً أهِلَّ لغير الله به**; **مالك**’ten rivayet edildiğine göre o, boğazlamadır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **بئس الإسم الفُسُوقُ بعد الإيمان**; yani iman ettikten sonra ona “ey Yahudi” ve “ey Hristiyan” demen, isim olarak ne kötüdür; yani iman ettikten sonra onları ayıplama. Ve muhtemeldir ki insanın hoşlanmadığı her lakap (kastedilmiştir). Ancak müminin, kardeşine, ona en sevimli isimlerle hitap etmesi gerekir; bu, **الزجاج**’ın sözüdür.

Ve bir adam **فَاسِقٌ** ve **فِسِّيقٌ** ve **فُسَقُ**: **الفِسْقِ**te daim olandır. Ve nida’da denilir: “**يا فُسَق**” ve “**يا خُبَث**”; dişiye: “**يا فَسَاقِ**” (denilir), **قَطامِ** gibi; “ey **الفَاسِقُ**” ve “ey **الخبيث**” demek ister. Ve o, marifedir; buna delil, onların “**يا فُسَقُ الخبيثُ**” demeleridir; onu **الأَلف واللام** ile sıfatlandırırlar. Ve **فَسَّقَه**: onu **الفِسْقِ**e nispet etti.

Ve kadınlardan **الفوَاسِقُ**: **الفواجرُ**dur.

Ve **الفُوَيْسِقةُ**: faredir. Hadiste: fareyi **فُوَيْسِقةً** diye adlandırdı; **فاسِقَةٍ**’nin küçültmesidir; insanlara karşı deliğinden çıkması ve bozuculuğu sebebiyle. Ve Âişe hadîsinde: karganın yenmesi hakkında soruldu; dedi ki: “Onu, **فاسِق** dediği sözünden sonra kim yer?” **الخطابي** dedi ki: Onu **تَفْسِيق** etmekle yenmesini haram kılmayı istedi. Ve hadiste: “**خَمْس فَوَاسِق يُقْتَلْنَ في الحِلّ والحرم**”; dedi ki: **الفِسْقِ**in aslı, doğruluktan çıkış ve sapmadır; bununla asi, **فاسقاً** diye adlandırıldı. Bu hayvanlar ancak, kötülükleri sebebiyle mecaz yoluyla **فَوَاسِقَ** diye adlandırılmıştır; ve denildi ki: helâlde ve haramda dokunulmazlıktan çıkmaları sebebiyle; yani hiçbir hâlde onlar için dokunulmazlık yoktur.
