# فسل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فسل

الفَسْل: الرَّذْل النَّذْل الذي لا مُروءة له ولا جلد، والجمع أَفْسُل وفُسول وفِسال وفُسْل؛ قال سيبويه: والأَكثر فيه فِعال، وأَما فُعول ففرْع داخل عليه أَجروه مجرى الأَسماء، لأَن فِعالاً وفُعولاً يعتقبان على فَعْل في الأَسماء كثيراً فحملت الصفة عليه وقالوا فُسُولة، فأَثبتوا الجمع كما قالوا فُحُولة وبُعولة؛ حكاه كراع، وقالوا فُسَلاء، وهذا نادر كأَنهم توهَّموا فيه فَسِيلاً، ومثله سَمْح وسُمَحاء كأَنهم توهموا فيه سَميحاً؛ وقد فَسُل، بالضم، وفَسِيل فسالةَ وفُسولةُ وفُسولاً، فهو فَسْل من قوم فُسَلاء وأَفْسالٍ وفِسالٍ وفُسولٍ؛ قال الشاعر:
إِذا ما عُدَّ أَربعةٌ فِسالٌ،
فزوجُك خامسٌ وأَبوك سادِي
وحكى سيبويه: فُسِلَ، على صيغة ما لم يسم فاعله، قال: كأَنه وضع ذلك فيه، والمَفْسول كالفَسْل. أَبو عمرو: الفِسْل الرجل الأَحمق. ويقال: أَفْسَل فلان على فلان مَتاعَه إِذا أَرْذَله، وأَفْسَل عليه دراهمَه إِذا زَيَّفَها، وهي دراهم فُسول؛ وقال الفرزدق:
فلا تقبلوا مِنّي أَباعِرَ تُشْترَى
بِوَكْسٍ، ولا سُوداً يصحُّ فُسُولها
أَراد: ولا تقبلوا منهم دراهم سوداً. وفي حديث حذيفة: اشتَرَى ناقة من رجلين وشرط لهما من النقد رضاهما، فأَخرج لهما كيساً فأَفْسلا عليه، ثم أَخرج كيساً فأَفْسَلا عليه أَي أَرْذَلا وزيَّفا منها، وأَصلها من الفَسَل وهو الرَّديء الرَّذل من كل شيء، يقال: فَسَّله وأَفْسَلَه؛ وفي حديث الاستسقاء:
سوى الحَنْظَل العامِيّ والعِلْهِزِ الفَسْل
ويروى بالشين المعجمة، وسيُذكر.
والفَسِيلة: الصغيرة من النخل، والجمع فَسائل وفَسِيلٌ، والفُسْلان جمع الجمع؛ عن أَبي عبيد. الأَصمعي في صغار النخل قال: أَول ما يقلع من صغار النخل الغِرس فهو الفَسِيل والوَدِيّ، والجمع فَسائِل، وقد يقال للواحدة فَسِيلة. وأَفْسَل الفَسِيلة: انتزعها من أُمّها واغترسها. والفَسْل: قضبان الكَرْم للغَرْس، وهو ما أُخذ من أُمّهاته ثم غُرِس؛ حكاه أَبو حنيفة.وفُسالة الحديد: سُحالَته. ابن سيده: فُسالة الحديد ونحوِه ما تَناثر منه عند الضرب إِذا طُبِع.
وفي الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه لعَن من النساء المُسَوِّفَة المُفَسِّلة؛ والمفَسِّلة من النساء: التي إِذا أَراد زوجها غِشْيانها ونَشِط لوطْئها اعـتلَّت وقالت إِنِّي حائض، فيَفْسُل الزوج عنها، وتفتِّره ولا حيض بها تردُّه بذلك عن غشْيانها وتفتِّر نشاطه، من الفُسولة وهي الفُتور في الأَمر، والمسوِّفة: التي إِذا دعاها الزوج للفراش ماطَلَتْه ولم تجبه إِلى ما يدعو إِليه.

### Türkçe

**الفَسْل**: mürüvveti ve dayanıklılığı olmayan aşağılık, rezil kimse; çoğulu **أَفْسُل** ve **فُسول** ve **فِسال** ve **فُسْل**’dür; Sîbeveyh dedi ki: onda en çok olan **فِعال**’dır; **فُعول** ise ona dâhil olmuş bir fer‘dir; onu isimlerin yürüdüğü yola yürüttüler; çünkü **فِعال** ile **فُعول** isimlerde **فَعْل** üzerine çokça art arda gelirler; sıfatı da onun üzerine حمل ettiler ve **فُسُولة** dediler; böylece çoğulu, **فُحُولة** ve **بُعولة** dedikleri gibi, sabit kıldılar; bunu Kırâ‘ rivayet etti. Ve **فُسَلاء** dediler; bu nadirdir; sanki onda **فَسِيلاً** vehmettiler; bunun benzeri **سَمْح** ve **سُمَحاء**’dır; sanki onda **سَميحاً** vehmettiler. Ve (fiil olarak) **فَسُل** (ضم ile) ve **فَسِيل**; **فسالةَ** ve **فُسولةُ** ve **فُسولاً** (oldu); o hâlde o, **فَسْل**’dür; **فُسَلاء** ve **أَفْسالٍ** ve **فِسالٍ** ve **فُسولٍ** bir kavimdendir. Şair dedi ki:

إِذا ما عُدَّ أَربعةٌ فِسالٌ،
فزوجُك خامسٌ وأَبوك سادِي

Sîbeveyh rivayet etti: **فُسِلَ** (faili adı anılmayanın sigası üzere); dedi ki: sanki bu onda konulmuştur; **المَفْسول** da **الفَسْل** gibidir. Ebû Amr: **الفِسْل** ahmak adamdır. Ve denir: **أَفْسَل** falan, falanın üzerine metaını (malını) —onu rezilleştirdiği zaman; ve **أَفْسَل** onun üzerine dirhemlerini —onları sahtelediği zaman; onlar **فُسول** dirhemlerdir. Ferazdak dedi ki:

فلا تقبلوا مِنّي أَباعِرَ تُشْترَى
بِوَكْسٍ، ولا سُوداً يصحُّ فُسُولها

Muradı: onlardan siyah dirhemleri de kabul etmeyin. Huzeyfe hadîsinde: iki adamdan bir deve satın aldı ve onlara nakitten razı olacakları şeyi şart koştu; onlara bir kese çıkardı da onlar onun üzerine **أَفْسَلا** ettiler; sonra bir kese daha çıkardı da onun üzerine **أَفْسَلا** ettiler; yani ondan (bir kısmını) rezilleştirdiler ve sahtelediler. Aslı **الفَسَل**’dendir; o, her şeyden kötü, aşağılık olandır; denir: **فَسَّله** ve **أَفْسَلَه**. İstiskā hadîsinde:

سوى الحَنْظَل العامِيّ والعِلْهِزِ الفَسْل

**الشين** mu‘ceme ile de rivayet olunur; zikredilecektir.

**الفَسِيلة**: hurmanın küçüğü; çoğulu **فَسائل** ve **فَسِيلٌ**’dür; **الفُسْلان** çoğulun çoğuludur; Ebû Ubeyd’den. Asma‘î hurmanın küçükleri hakkında dedi ki: hurmanın küçüklerinden ilk sökülüp çıkarılan fidan, o **الفَسِيل** ve **الوَدِيّ**’dir; çoğulu **فَسائِل**’dir; tekine **فَسِيلة** de denebilir. Ve **أَفْسَل** **الفَسِيلة**: onu anasından söküp çıkardı ve dikti. **الفَسْل**: dikim için asmanın çubuklarıdır; o, analarından alınmış sonra dikilmiş olandır; bunu Ebû Hanîfe rivayet etti. **وفُسالة الحديد**: onun törpüsüdür. İbn Sîde: **فُسالة الحديد** ve benzeri, dövme sırasında, eğer dövülüp şekillendirildiyse, ondan saçılan şeydir.

Hadîste Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem: kadınlardan **المُسَوِّفَة المُفَسِّلة** olanı lânetlediği (rivayet edilmiştir). Kadınlardan **المفَسِّلة**: kocası onunla birleşmeyi istediğinde ve onunla cinsel ilişkiye istekli olduğunda, hastalık uydurup “Ben hayızlıyım” der; böylece koca ondan **يَفْسُل** eder; onu gevşetir; hâlbuki onda hayız yoktur; bununla onu onunla birleşmekten geri çevirir ve onun isteğini gevşetir; bu, **الفُسولة**’dendir; o da işte gevşekliktir. **المسوِّفة**: koca onu yatağa çağırdığında onu oyalayan ve onu çağırdığı şeye icabet etmeyen kadındır.
