# فسل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B3%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فسل

الفسل: قضبان الكرم للغرس، وهو ما أخذ من أمهاته ثم غرس، حكاه أبو حنيفة. الفسل من الرجال: الرذل الذي لا مروءة له ولا جلد كالمفسول، كما في الصحاح، ج: أفسل، كأفلس، وفسول، بالضم، وفسال، ككتاب، قال الشاعر:
  إذا ما عد أربـعة فـسـال                      فزوجك خامس وأبوك سادي

  يروى ذلك للنابغة الجعدي يهجو ليلى الأخيلية. وفسل، وقالوا فسولة فأثبتوا الجمع، كما قالوا: بعولة وفحولة، حكاه كراع. قالوا: فسلاء، بضمهن، والأخيرة نادرة، وكأنهم توهموا فيه فسيلا، ومثله سمح وسمحاء، كأنهم توهموا فيه سميحا، قال سيبويه: والأكثر فيه فعال، وأما فعول ففرع داخل عليه، أجروه مجرى الأسماء؛ لأن فعالا وفعولا يعتقبان على فعل في الأسماء كثيرا، فحملت الصفة عليه. وقد فسل كرم وعلم، وحكى سيبويه: فسل مثل عني، قال: كأنه وضع ذلك فيه، فسالة وفسولة وفسولا، فهو فسل من قوم أفسال، وفسول، وفسل، وفسلاء. والفسيلة: النخلة الصغيرة، ج: فسائل وفسيل، وفي بعض النسخ فسل، والذي في الكتاب هو الصواب، وفسلان، بالضم، جمع الجمع عن أبي عبيد، وقال الأصمعي في صغار النخل: أول ما يقلع من صغار النخل هو الفسيل والودي، والجمع فسائل، وقد يقال للواحدة فسيلة. وأفسلها: انتزعها من أمها واغترسها. وفسالة الحديد، بالضم: سحالته، وفي المحكم: فسالة الحديد ونحوه: ما تناثر منه عند الضرب إذا طبع. والمفسلة، كمحدثة: المرأة التي إذا أريد غشيانها قالت أنا حائض لترده، ومنه الحديث:  لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم السوفة والمفسلة  وهي التي تعتل لزوجها بأنها حائض وتسوفه، لأنه مما يفتره ويكسر نشاطه، قاله الزمخشري. والفسل، بالكسر: الأحمق، عن أبي عمرو. وقال: وفسل الصبي: إذا فطمه، كأنه لغة في فصله بالصاد. قال الليث: أفسل عليه متاعه، أي أرذله. أفسل عليه دراهمه: إذا زيفها، وهي دراهم فسول، ومنه حديث حذيفة: أنه اشترى ناقة من رجلين وشرط لهما من النقد رضاهما، فأخرج لهما كيسا فأفسلا عليه، ثم أخرج كيسا فأفسلا عليه، أي أرذلا وزيفا منها، وأصلها من الفسل، وهو الرديء الرذل من كل شيء. ومما يستدرك عليه: فسله تفسيلا: أرذله وزيفه. والافتسال: أن يقتلع فسيل النخل ثم يغرس في مكان آخر. وفسيلة بنت واثلة بن الأسقع، كجهينة: تابعية. وأبو فسيلة: صحابي، قيل: هو واثلة، وقيل: غيره.

### Türkçe

**الفسل**: dikim için asma çubukları; o, analarından alınmış sonra dikilmiş olandır; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Erkeklerden **الفسل**: mürüvveti ve dayanıklılığı olmayan alçak kimse; **المفسول** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Çoğulu: **أفسل** ( **أفلس** gibi) ve **فسول** (ötre ile) ve **فسال** ( **كتاب** gibi). Şair dedi ki:
  Eğer dört **فـسـال** sayılırsa                      kocan beşinci, baban altıncıdır

  Bu, en-Nâbiğa el-Ca‘dî’ye, Leylâ el-Ahyeliyye’yi hicvederken, rivayet edilir. Ve **فسل**; “**فسولة**” dediler de çoğulu sabit kıldılar; “**بعولة**” ve “**فحولة**” dedikleri gibi; bunu Kurâ‘ nakletti. “**فسلاء**” dediler; hepsini ötre ile; sonuncusu nadirdir. Sanki onda **فسيلا** vehmettiler; bunun benzeri **سمح** ve **سمحاء**’dır; sanki onda **سميحا** vehmettiler. Sîbeveyh dedi: onda en çok olan **فعال**’dır; **فعول** ise ona dâhil bir fer‘dir; onu isimlerin yürütümü üzere yürüttüler; çünkü **فعال** ve **فعول** isimlerde çoğu kez **فعل** üzerine birbirini takip eder; sıfat ona hamledildi. Ve **فسل** etti; **كرم** ve **علم** gibi. Sîbeveyh nakletti: **فسل**; **عني** gibi. Dedi ki: sanki o, onda vaz‘ olunmuştur: **فسالة** ve **فسولة** ve **فسولا**; o hâlde o, **أفسال** kavminden **فسل**’dir; ve **فسول** ve **فسل** ve **فسلاء**.

**الفسيلة**: küçük hurma fidanı. Çoğulu: **فسائل** ve **فسيل**. Bazı nüshalarda **فسل** (vardır); kitaptaki olan ise doğrudur. Ve **فسلان** (ötre ile): Ebû ‘Ubeyd’den “çoğulun çoğulu”dur. el-Asma‘î küçük hurmalar hakkında dedi: küçük hurmalardan ilk sökülüp alınan şey **الفسيل** ve **الودي**’dir; çoğul **فسائل**’dir; tekine de **فسيلة** denebilir. **وأفسلها**: onu anasından söküp aldı ve dikti.

**فسالة الحديد** (ötre ile): onun törpüsü/çapak döküntüsü. **المحكم**’de: **فسالة الحديد** ve benzeri: dövme sırasında, eğer şekillendirilirse, ondan saçılan şeydir.

**المفسلة** ( **محدثة** vezninde): kendisiyle cima‘ istenince “ben hayızlıyım” deyip onu geri çeviren kadın. Ondan hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم **السوفة** ve **المفسلة**’ye lânet etti.” O, kocasına “hayızlıyım” diye mazeret uydurup onu oyalayandır; çünkü bu, onu gevşetir ve şevkini kırar; bunu Zemahşerî söyledi.

**الفسل** (kesre ile): ahmak; Ebû ‘Amr’dan. Ve dedi ki: **فسل الصبي**: onu sütten kestiği zaman; sanki bu, **فصله**’nin **الصاد** ile olanında bir dildir. Leys dedi: **أفسل عليه متاعه**; yani onu değersiz kıldı. **أفسل عليه دراهمه**: onları kalp çıkardığı zaman; onlar **دراهم فسول**’dür. Ondan Huzeyfe hadisi: iki adamdan bir deve satın aldı ve onlara nakitten razı olacakları şeyi şart koştu; onlara bir kese çıkardı da **فأفسلا عليه**; sonra bir kese daha çıkardı da **فأفسلا عليه**; yani ondan değersiz ve kalp olanı çıkardılar. Aslı **الفسل**’dendir; o da her şeyden kötü, alçak olandır.

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **فسله تفسيلا**: onu değersiz kıldı ve kalp çıkardı. **والافتسال**: hurma fidanı **فسيل**’ini söküp sonra başka bir yere dikmektir. **وفسيلة بنت واثلة بن الأسقع** ( **جهينة** gibi): tâbiîdir. **وأبو فسيلة**: sahâbîdir; denildi ki: o, **واثلة**’dir; ve denildi ki: başkasıdır.
