# فشا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B4%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فشا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فشا

فَشا خَبَرُه يَفْشُو فُشُوًّا وفُشِيًّا: انتشر وذاعَ، كذلك فَشا فَضْلُه وعُرْفُه وأَفْشاه هو؛ قال:
إنَّ ابنَ زَيْدٍ لا زالَ مُسْتَعْملاً
بالخَيْرِ يُفْشي في مِصْرِه العُرُفا
وفشا الشيءُ يَفْشُو فُشوًا إذا ظهر، وهو عامّ في كل شيء، ومنه إفْشاء السر. وقد تَفَشَّى الحِبرُ إذا كُتب على كاغَد رقيق فتمشَّى فيه. ويقال: تَفَشَّى بهم المرض وتَفَشَّاهم المرض إذا عَمَّهم؛ وأَنشد : تَفَشَّى بإخْوانِ الثِّقاتِ فعَمَّهم،
فأَسْكَتُّ عَنِّي المُعْوِلاتِ البَواكيا
وفي حديث الخاتم: فلما رآه أَصحابه قد تخَتَّم به فشَت خواتيم الذهب أَي كثرت وانتشرت. وفي الحديث: أَفْشى اللهُ ضَيْعَته أَي كثَّر عليه معاشَه ليَشْغَلَه عن الآخرة، وروي: أَفْسدَ الله ضَيْعَته، رواه الهروي كذلك في حرف الضاد، والمعروف المروي أَفْشى. وفي حديث ابن مسعود: وآيةُ ذلك أَن تَفْشُوَ الفاقة. والفَواشي: كل شيء مُنْتَشر من المال كالغنم السائمة والإبل وغيرها لأنها تَفْشو أَي تنتشر في الارض ، واحدتها فاشيةٌ. وفي حديث هَوازِن: لمَّا انهزموا قالوا الرأْيُ أَن نُدْخِلَ في الحِصْنِ ما قَدَرنا عليه من فاشِيتنا أَي مَواشِينا. وتَفَشَّى الشيء أي اتسع. وحكى اللحياني: إني لأَحفظ فلاناً في فاشيته، وهو ما انتشر من ماله من ماشية وغيرها. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم ، أَنه قال: ضُمُّوا فَواشِيَكم بالليل حتى تذهب فَحْمةُ العِشاء. وأَفْشى الرجل إذا كثرت فَواشِيه. ابن الأَعرابي: أَفشَى الرجل وأَمْشى وأَوْشى إذا كثر ماله، وهو الفَشاء والمَشاء، ممدود. الليث: يقال فشَتْ عليه أُموره إذا انتشرت فلم يدر بأَيِّ ذلك يأْخذ، وأَفُشَيته أَنا. والفَشاء، ممدود: تَناسل المال وكثرته، سمي بذلك لكثرته حينئذ وانتشاره. وقد أَفشى القوم. وتَفَشَّت القَرحة: اتسعت وأَرِضَتْ. وتَفَشَّاهم المَرَض وتَفَشَّى بهم: انتشر فيهم.وإِذا نِمت من الليل نَوْمة ثم قمت فتلك الفاشِيةُ. والفَشَيانُ: الغَثْية (* قوله« والفشيان الغثية» ضبط الفشيان في التكملة والأصل والتهذيب بهذا الضبط، واغتروا باطلاق المجد فضبطوه في بعض النسخ بالفتح. وأما الغثية فهي عبارة الأصل والتهذيب أيضا ولكن الذي في القاموس والتكملة بالشين المعجمة بدل المثلثة.)
التي تعتري الإِنسان، وهو الذي يقال له بالفارسية تاسا. قال ابن بري: الفَشْوةُ قُفَّة يكون فيها طِيب المرأَة؛ قال أَبو الأَسود العِجْلي: لها فَشْوةٌ فِيها مَلابٌ وزِئْبَقٌ،
إِذا عَزَبٌ أَسْرَى إِليها تَطَيَّبا

### Türkçe

**فَشا** haberi **يَفْشُو** **فُشُوًّا** ve **فُشِيًّا**: yayıldı ve duyuldu; yine böyle **فَشا** fazileti ve âdeti; ve onu o yaydı; dedi ki:

Şüphesiz **ابنَ زَيْدٍ** hâlâ kullanmaktadır
hayır ile; **يُفْشي** şehrinde **مِصْرِه** **العُرُفا**.

Ve şey **وفشا** **يَفْشُو** **فُشوًا**: göründüğü zaman; ve o her şeyde geneldir; ve ondan **إفْشاء** sırrın. Ve **تَفَشَّى** mürekkep, ince kâğıt üzerine yazıldığı zaman; böylece onun içinde yürüdü. Ve denilir: **تَفَشَّى** onlarda hastalık ve **تَفَشَّاهم** hastalık, onları kapladığı zaman; ve inşad etti:

**تَفَشَّى** güvenilir kardeşlerle, böylece onları kapladı,
böylece ben, ağlayan ağıtçıları benden susturdum.

Ve yüzük hadîsinde: onu ashabı onunla yüzüklendiğini görüp de, **فشَت** altın yüzükler; yani çoğaldı ve yayıldı. Ve hadîste: Allah onun **ضَيْعَته**’sini **أَفْشى**; yani onun geçimini onun üzerine çoğalttı ki onu âhiretten meşgul etsin; ve rivayet edildi: Allah onun **ضَيْعَته**’sini bozdu; Herevî onu **حرف الضاد**’da da böyle rivayet etti; ve bilinen rivayet **أَفْشى**’dır. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: ve bunun alâmeti, **تَفْشُوَ** yoksulluğun. Ve **الفَواشي**: maldan yayılan her şey; otlayan koyun gibi ve develer ve başkaları; çünkü onlar **تَفْشو** yani yerde yayılır; onun bir tanesi **فاشيةٌ**’dir. Ve **هَوازِن** hadîsinde: yenilince dediler: görüş, kaleye **فاشِيتنا**’dan yani hayvanlarımızdan gücümüzün yettiğini sokmamızdır. Ve **تَفَشَّى** şey: yani genişledi. Ve Lihyânî nakletti: Şüphesiz ben falanı onun **فاشيته**’sinde ezberlerim; ve o, onun malından hayvan ve başkası olarak yayılan şeydir. Ve Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: Geceleyin **فَواشِيَكم**’i toplayın; ta ki **فَحْمةُ العِشاء** gitsin. Ve adam **أَفْشى**: **فَواشِيه**’i çoğaldığı zaman. İbnü’l-A‘râbî: Adam **أَفشَى** ve **أَمْشى** ve **أَوْشى**: malı çoğaldığı zaman; ve o **الفَشاء** ve **المَشاء**’dır, medlidir. Leys: denilir: onun üzerine işleri **فشَتْ**: yayıldığı zaman; böylece hangisiyle tutacağını bilmedi; ve ben onu **أَفُشَيته**. Ve **الفَشاء** (medli): malın çoğalması ve çokluğu; o, o vakit çokluğu ve yayılması sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve kavim **أَفشى**. Ve **تَفَشَّت** yara: genişledi ve yayıldı. Ve hastalık onları **تَفَشَّاهم** ve onlarda **تَفَشَّى**: onların içinde yayıldı. Ve geceden bir uyku uyuyup sonra kalktığın zaman, işte o **الفاشِيةُ**’dir. Ve **الفَشَيانُ**: baygınlık

(* Onun sözü: “ve **الفشيان** baygınlık”: **الفشيان**’ın ضبط’ı tekmilede ve asılda ve tehzîbde bu ضبط iledir; ve Mecd’in mutlak bırakmasıyla aldandılar; böylece onu bazı nüshalarda fetha ile ضبط ettiler. Baygınlığa gelince, o da asıl ve tehzîb ibaresidir; fakat kāmûs ve tekmilede, üç noktalı yerine noktalı **ش** iledir.)

ki insana arız olur; ve o, Farsçada ona **تاسا** denilen şeydir. İbn Berrî dedi: **الفَشْوةُ**: kadının güzel kokusunun içinde bulunduğu bir sepet; Ebü’l-Esved el-İclî dedi:

Onun bir **فَشْوةٌ**’si vardır; içinde **مَلابٌ** ve **زِئْبَقٌ**,
bir erkek uzaklaşıp gece yürüdüğü zaman, ona güzel kokulanarak.
