# فصح — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AD/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D8%AD/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AD.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فصح

فَصُحَ
1 فَصُحَ ذ , (S, A, Mz in the 9th نوع, and so in some copies of the K as stated in the TA,) [aor. فَصُحَ ,] inf. n. فَصَاحَةٌ, (KL,) or فَصْحٌ; (Mz ubi suprà, on the authority of Er-Rلghib;) or ↓ فصّح; (so in other copies of the K;) or the latter also; (A;) and ↓ افصح; (A, K, Mz;) said of milk, It became divested of the froth, (S, A, K, Mz,) which is the primary signification accord. to Er-Rلghib; (Mz;) and clear of its biestings: (A:) or ↓ افصح has this latter signification. (S, L, K.) And فَصْحٌ, accord. to Er-Rلghib, signifies [also] A thing's becoming clear of what was mixed with it. (Mz ubi suprà.) ― -b2- And [hence] فَصُحَ, (S, Msb, K, and Mz ubi suprà,) [aor. فَصُحَ ,] inf. n. فَصَاحَةٌ (S, K) and فَصْحٌ, (K,) (tropical:) He (a man) was, or became, good in his language, or dialect; a metaphorical signification from the same verb as said of milk; so accord. to Er-Rلghib: (Mz: see also 4: [and see فَصَاحَهٌ below:]) or he (a foreigner) was, or became, good and correct in his language, or dialect: (S, Msb:) or he [a man] was, or became, clear, perspicuous, or distinct, in speech, or language: and he (a foreigner) spoke Arabic intelligibly: but this signification seems to belong more properly to أَفْصَحَ, q. v.:] or he [a man] was an Arab [by birth, and therefore in speech], and he increased in فَصَاحَة [q. v.]; like ↓ تفصّح: (K:) and he was, or became, eloquent; (L;) thus used as syn. with بَلُغَ [from which it is properly distinct]. (MF.) -A2- قَدْ فَصَحَكَ الصُّبْحُ [is said to mean] (assumed tropical:) Daybreak has become apparent to thee, and its light has overcome thee: (K, * TA:) and some say, فَضَحَكَ: [or,] accord. to Lh, فَصَحَهُ الصُّبْحُ means daybreak came upon him suddenly. (TA.)

فصّح
2 فصّح ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Also, (tropical:) He (a foreigner) made his tongue to speak Arabic. (A.)

افصح
4 افصح ذ : see 1, first sentence, in two places. ― -b2- It is also said of urine, (K, TA,) as mentioned by IAar, but not expl. by him, (TA,) meaning It became clear, or free from turbidness. (K.) ― -b3- And افصحت is said of a ewe, or she-goat, (S, A, K,) and of a she-camel, (TA,) meaning Her milk became free from admixture; (K;) or free from froth, and clear of its biestings: (A:) or her biestings ceased, and the milk came after: (Lh, TA:) or her biestings ceased, and her milk became free from admixture. (S.) ― -b4- And [hence] افصح signifies also (tropical:) He spoke with فَصَاحَة; (K, TA;) [i. e. clearness, perspicuousness, or distinctness; accord. to the explanation of فصاحة in the K, and the usage of this verb in numerous exs.; or with chasteness, or correctness;] as also افصح الكَلَامَ and افصح بِهِ, and افصح القَوْلَ; but when the verb became in frequent use, and commonly known, the objective complement became dropped, as in the case of أَحْسَنَ, &c.: (TA:) (assumed tropical:) he spoke clearly, or plainly, (A, * K, * TA,) to another; (A, TA;) without indistinctness, or without concealment: (TA:) [and] (tropical:) he (a foreigner) spoke Arabic: (S, A, Msb:) or (assumed tropical:) spoke Arabic correctly: (ISk, Msb:) [and] (assumed tropical:) he (a man of barbarous or vitious or indistinct speech) spoke intelligibly. (L.) And one says, افصح فِى مَنْطِقِهِ (tropical:) He (a child) began to speak intelligibly. (A, L.) And ↓ افصح فُلَانٌ ثُمَّ فَصُحَ (tropical:) [He spoke Arabic, and then became good in his language, or dialect: so accord. to Er-Rلghib, as cited in the Mz, 9th نوع; in which it is said that some, but not so correctly, use these two verbs in the converse manner: or he spoke clearly, or intelligibly, and then became chaste, or good and correct, or eloquent, in his speech, or language]. (A.) And افصح is also used in poetry as signifying (assumed tropical:) He (an animal not endowed with speech) uttered a sound, or cry, clearly. (L.) And one says, افصح عَنْ شَىْءٍ, inf. n. اـِفْصَاحٌ [in this and the preceding senses], meaning (tropical:) He explained a thing. (A, * TA.) And افصح عَنْ مُرَادِهِ (assumed tropical:) He showed or revealed [his desire or his meaning]. (Msb.) ― -b5- Also (assumed tropical:) It (a thing) became clearly apparent, manifest, or evident. (K.) One says, افصح الصُّبْحُ (tropical:) The daybreak became clearly apparent; (A, * K;) the light of daybreak appeared. (S.) ― -b6- And افصح الرَّجُلُ مِنْ كَذَا (assumed tropical:) The man got clear out of such a thing; or escaped from it. (S, TA.) You say, نُفْصِحُ مِنْ شِتَائِنَا (tropical:) We shall get clear out of our winter. (A.) ― -b7- And أَفْصَحُوا (tropical:) They (the Christians, S, A, K) entered upon, (S, K,) or celebrated, (A,) the festival called الفِصْح [or Easter], (S, A, K,) and broke their fast, eating flesh-meat. (TA.) [And said also of Jews, meaning They celebrated the Passover: see الفِصْحُ.]

تفصّح
5 تفصّح ذ (tropical:) He affected (تَكَلَّفَ) the faculty, or quality, of فَصَاحَة [q. v.] (S, A, TA) فِى كَلَامِهِ [in his speech]; as also ↓ تفاصح: (S:) or he made use of the faculty of فَصَاحَة: or, as some say, [but accord. to general analogy, this signification seems to belong more properly to ↓ تفاصح,] he affected a resemblance to those endowed with that faculty; [or made a show of فصاحة;] like تَحَلَّمَ as meaning “ he made a show of الحِلْم ” [i. e. “ forbearance, ” &c.; in which sense تَحَالَمَ is more commonly used]. (TA.) See also 1, latter part.

6 تَفَاْصَحَ see the next preceding paragraph, in two places.

10 اـِسْتَفْصَحَ [استفصحهُ (assumed tropical:) He deemed it فَصِيح as meaning chaste, or free from barbarousness, &c.; namely, a word, or phrase: and probably used in a similar sense in relation to a man: but perhaps post-classical: its pass. part. n. occurs in the Mgh, in art. بنى.] ― -b2- اِسْتَفْصَحْتُهُ عَنْ كَذَا (assumed tropical:) [I asked him, or desired him, to explain such a thing: see 4, latter half]. (O and K in art. سنح.)

فَصْحٌ
فَصْحٌ ذ : see فَصِيحٌ.

فِصْحٌ
فِصْحٌ ذ : see فَصِيحٌ, first sentence. ― -b2- Also (tropical:) A day cloudless by reason of cold; (ISh, T, TA,) or a day without clouds and without cold; as also ↓ مُفْصِحٌ. (K.) ― -b3- And الفِصْحُ [or عِيدُ الفِصْحِ] (vulgarly pronounced الفَصْح, ISk, Msb) (tropical:) The festival of the Christians, (S, A, Msb, K,) [namely, Easter,] when they break their fast, and eat flesh-meat, (S, Msb,) after haring fasted eight and forty days, the Sunday after these days being their festival: (TA:) [and the Passover of the Jews; also called الفَاسِخَ; thus with س and خ; more properly called عِيدُ الفَطِيرِ:] pl. فُصُوحٌ. (Msb, TA.)

فَصِيحٌ
فَصِيحٌ ذ Milk divested of the froth, (S, A,) and clear of its biestings; (A:) or milk that has come after the ceasing of the biestings; as also ↓ فِصْحٌ. (Lh, TA.) ― -b2- [And hence,] (tropical:) Chaste, as meaning free from barbarousness: applied in this sense to a word, or an expression, and to language in general, and to a speaker, or writer: i. e.,] as applied to a word, or an expression, it means [free from an incongruous combination of letters and from strangeness and from contrariety to analogy not sanctioned by frequency of usage among the Arabs of pure speech; (see فَصَاحَةٌ, below:) or] of which the beauty is perceived by hearing: (K:) and as applied to language in general, [free from weakness of construction and from incongruity of works, with فَصَاحَة (which see again) in the words themselves:] as used by the vulgar, it means in which the rules of desinential syntax are observed: syn. مُعْرَبٌ: (L;) [and sometimes it means] eloquent; syn. بَلِيغٌ. [from which it is properly distinct]: (S:) and as applied to a man, [possessing a faculty whereby he is enabled to express what he desires, with فَصَاحَة (which see again) in languages or] clear, perspicuous, or distinct, in speech, or language; as also ↓ فَصْحٌ; (K;) but this latter is an intensive epithet, [being originally an inf. n.,] like عَدْلٌ: (TA:) [and sometimes it signifies] eloquent; syn. بَلَيغٌ [respecting which see what precedes]: (S, A:) or مُنْطَلِقُ اللِّسَانِ [i. e. free from impediment of the tongue, or eloquent, or chaste,] in speech, who knows how to distinguish what is good in language from what is bad: (TA;) the pl. as applied to men is فُصَحَآءِ and فِصَاحٌ and فُصُحٌ, (K, TA,) the last formed in the manner of the broken pl. of a subst., like قُضُبٌ pl. of قَضِيبٌ: (Sb, TA:) the fem. is فَصِيحَةٌ; of which the pl. is فِصَاحٌ and فَصَائِحُ. (K, TA.) And you say رَجُلٌ فَصِيحُ اللِّسَانِ (assumed tropical:) A man whose tongue speaks Arabic correctly. (Msb.) And لِسَانٌ فَصِيحٌ i. q. طَلْقٌ (assumed tropical:) [A tongue free from impediment, or eloquent, or chaste in speech]: (S:) or (tropical:) an eloquent tongue. (A.) And فَصِيحٌ signifies also (assumed tropical:) Any one having the faculty of speech; (S;) [i. e.] a human being; (TA:) أَعْجَمُ meaning that which is “ destitute of the faculty of speech; ” (S;) [i. e.] “ a beast; ” as also صَامتٌ: whence the saying, لَهُ مَالٌ فَصِيحٌ وَصَامِتٌ (tropical:) [as though meaning He has property consisting of human beings and of beasts: but see صَامِتٌ]. (TA.) And it also occurs in poetry as meaning (assumed tropical:) Clear, applied to the cry of an ass. (L.)

فَصَاحَةٌ
فَصَاحَةٌ ذ , [an inf. n. of فَصُحَ, q. v.: as denoting a quality of a word, and of language in general, and of a speaker or writer, from the same word as relating to milk, it signifies (tropical:) Chasteness, as meaning freedom from barbarousness: i. e.,] in a word, freedom from an incongruous combination of letters and from strangeness and from contrariety to analogy [not sanctioned by frequency of usage among the Arabs of pure speech; (KT, and Mz in the 9th نوع;) [for] the point upon which it turns is the frequency of the use of a word by the Arabs [of pure speech]; (Mz ibid.;) a word being known to have this quality by its being frequently used by the Arabs in whose Arabic confidence is placed, or by its being used by them more frequently than one synonymous therewith: (El-Kazweenee in the “ Eedلh, ” cited in the same نوع of the Mz:) and in language [in general], freedom from weakness of construction (ظَعْفُ التَّأْلِيفِ q. v.) and from incongruity of words, combined with فَصَاحَة in the words themselves: (KT:) and in a speaker [or writer] a faculty whereby one is enabled to express what he desires, with فَصَاحَة in language: (KT:) or goodness and correctness in language, or dialect: (S:) or clearness, perspicuousness, or distinctness, in speech, or language: (K:) and [agreeably with an explanation of فَصِيحٌ in the S and A &c.] it is sometimes used as meaning eloquence; syn. بَلَاغَةٌ [from which it is properly distinct]. (MF.)

أَفْصَحُ
أَفْصَحُ ذ [More, and most, chaste, as meaning fra from barbarousness; &c.]: in the Kur xxviii. 34, it means more clear or perspicuous or distinct [in tongue] (Jel.)

أَفْصَحِيَّةٌ
[ أَفْصَحِيَّةٌ ذ The quality of being more, and most, chaste, as meaning free from barbarousness: &c.]

مُفْصَحٌ
مُفْصَحٌ ذ [or as a n. of place from أَفْصَحُوا (see 4, last two sentences)] A place where the Christians celebrate the festival called الفِصْحُ [or Easter (A.) [And app. also A place where the Jews celebrate the festival so called by them, i. e. the Passover.]

مُفْصِحٌ
مُفْصِحٌ ذ : see فِصْحٌ. ― -b2- Also Anything clearly apparent, manifest, or evident. (S.)

### Türkçe

فَصُحَ
1 **فَصُحَ** **ذ** , (S, A, Mz’de 9. **نوع**’ta; ve TA’da belirtildiği üzere K’nin bazı nüshalarında da böyledir,) [muzârîsi **فَصُحَ** ,] mastarı **فَصَاحَةٌ**, (KL,) yahut **فَصْحٌ**; (Mz, yukarıda geçtiği yerde, Er-Râghib’in rivayetine göre;) yahut ↓ **فصّح**; (K’nin diğer nüshalarında böyle;) yahut ikisi de; (A;) ve ↓ **افصح**; (A, K, Mz;) süte dair söylenir: Köpüğünden sıyrılmış oldu, (S, A, K, Mz,) ki bu, Er-Râghib’e göre aslî anlamdır; (Mz;) ve ağızdan (ilk sütten) arınmış oldu: (A:) yahut ↓ **افصح** bu son anlamdadır. (S, L, K.) Ve **فَصْحٌ**, Er-Râghib’e göre, [ayrıca] bir şeyin kendisine karışmış olandan arınmış ve berrak olmuş olmasını ifade eder. (Mz, yukarıda geçtiği yerde.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] **فَصُحَ**, (S, Msb, K, ve Mz yukarıda geçtiği yerde,) [muzârîsi **فَصُحَ** ,] mastarı **فَصَاحَةٌ** (S, K) ve **فَصْحٌ**, (K,) (mecaz:) O (bir adam) dilinde yahut lehçesinde iyi idi, yahut iyi oldu; süte dair söylenen aynı fiilden mecazî bir anlam; Er-Râghib’e göre böyledir: (Mz: ayrıca 4’e de bak: [ve aşağıda **فَصَاحَهٌ**’ye bak:]) yahut o (bir yabancı) dilinde yahut lehçesinde iyi ve doğru idi, yahut iyi ve doğru oldu: (S, Msb:) yahut o [bir adam] sözde yahut dilde açık, anlaşılır yahut seçik idi, yahut öyle oldu: ve o (bir yabancı) Arapçayı anlaşılır biçimde konuştu: fakat bu anlam, daha ziyade **أَفْصَحَ**’a ait görünür, bk. o:] yahut o [bir adam] Arap idi [doğuştan, dolayısıyla konuşmada], ve **فَصَاحَة**’de [bk. o] arttı; ↓ **تفصّح** gibi: (K:) ve o beliğ idi, yahut beliğ oldu; (L;) böylece **بَلُغَ** ile eşanlamlı olarak kullanılır [hâlbuki ondan aslında ayrıdır]. (MF.) -A2- **قَدْ فَصَحَكَ الصُّبْحُ** [şu anlama geldiği söylenir] (farz edilen mecaz:) Tan yeri sana belirgin oldu ve onun ışığı sana galip geldi: (K, * TA:) ve bazıları **فَضَحَكَ** der: [yahut,] Lh’ye göre, **فَصَحَهُ الصُّبْحُ** tan yerinin ona ansızın gelmesi demektir. (TA.)

فصّح
2 **فصّح** **ذ** : 1’e, ilk cümleye bak. ― -b2- Ayrıca, (mecaz:) O (bir yabancı) dilini Arapça konuşturdu. (A.)

افصح
4 **افصح** **ذ** : 1’e, ilk cümleye, iki yerde bak. ― -b2- İdrara dair de söylenir, (K, TA,) IAar’ın zikrettiği üzere, fakat o bunu açıklamamıştır, (TA,) anlamı: Berrak oldu, yahut bulanıklıktan arındı. (K.) ― -b3- Ve **افصحت** koyuna yahut keçiye, (S, A, K,) ve dişi deveye, (TA,) dair söylenir; anlamı: Sütü karışımdan arınmış oldu; (K;) yahut köpükten arınmış ve ağızdan (ilk sütten) temizlenmiş oldu: (A:) yahut ağız (ilk süt) kesildi ve ardından süt geldi: (Lh, TA:) yahut ağız (ilk süt) kesildi ve sütü karışımdan arınmış oldu. (S.) ― -b4- Ve [bundan dolayı] **افصح** ayrıca şu anlama da gelir (mecaz:) **فَصَاحَة** ile konuştu; (K, TA;) [yani açıklık, vuzuh, seçiklik; K’de **فصاحة**’nın açıklamasına ve bu fiilin çok sayıdaki örneklerdeki kullanımına göre; yahut iffet/selâmet, yahut doğruluk;] ayrıca **افصح الكَلَامَ** ve **افصح بِهِ**, ve **افصح القَوْلَ**; fakat fiil çok kullanılır ve yaygınca bilinir olunca, **أَحْسَنَ** vb. durumunda olduğu gibi, mef’ûl tamamlayıcısı düşürülür oldu: (TA:) (farz edilen mecaz:) O, başkasına açıkça yahut apaçık konuştu, (A, * K, * TA,) (A, TA;) belirsizlik olmaksızın, yahut gizleme olmaksızın: (TA:) [ve] (mecaz:) o (bir yabancı) Arapça konuştu: (S, A, Msb:) yahut (farz edilen mecaz:) Arapçayı doğru konuştu: (ISk, Msb:) [ve] (farz edilen mecaz:) o (barbarca yahut bozuk yahut anlaşılmaz konuşan bir adam) anlaşılır konuştu. (L.) Ve şöyle denir: **افصح فِى مَنْطِقِهِ** (mecaz:) O (bir çocuk) anlaşılır konuşmaya başladı. (A, L.) Ve ↓ **افصح فُلَانٌ ثُمَّ فَصُحَ** (mecaz:) [O Arapça konuştu, sonra dilinde yahut lehçesinde iyi oldu: Er-Râghib’e göre böyledir; Mz’de 9. **نوع**’ta nakledildiği üzere; orada bazı kimselerin, fakat daha doğru olmayarak, bu iki fiili ters şekilde kullandıkları söylenir: yahut o açıkça yahut anlaşılır biçimde konuştu, sonra sözünde yahut dilinde iffetli/selim, yahut iyi ve doğru, yahut beliğ oldu]. (A.) Ve **افصح** şiirde, (farz edilen mecaz:) O (konuşma yetisi olmayan bir hayvan) sesi yahut çığlığı açıkça çıkardı, anlamında da kullanılır. (L.) Ve şöyle denir: **افصح عَنْ شَىْءٍ**, mastarı **اـِفْصَاحٌ** [bu ve önceki anlamlarda], anlamı: (mecaz:) O, bir şeyi açıkladı. (A, * TA.) Ve **افصح عَنْ مُرَادِهِ** (farz edilen mecaz:) O, [arzusunu yahut maksadını] gösterdi yahut açığa vurdu. (Msb.) ― -b5- Ayrıca (farz edilen mecaz:) O (bir şey) açıkça belirgin oldu, zahir oldu, yahut belli oldu. (K.) Şöyle denir: **افصح الصُّبْحُ** (mecaz:) Tan yeri açıkça belirgin oldu; (A, * K;) tan yerinin ışığı göründü. (S.) ― -b6- Ve **افصح الرَّجُلُ مِنْ كَذَا** (farz edilen mecaz:) Adam, böyle bir şeyden sıyrıldı; yahut ondan kurtuldu. (S, TA.) Şöyle dersin: **نُفْصِحُ مِنْ شِتَائِنَا** (mecaz:) Kışımızdan sıyrılacağız. (A.) ― -b7- Ve **أَفْصَحُوا** (mecaz:) Onlar (Hristiyanlar, S, A, K) **الفِصْح** denilen bayrama girdiler, (S, K,) yahut onu kutladılar, (A,) (S, A, K,) ve oruçlarını açtılar, et yiyerek. (TA.) [Yahudiler hakkında da söylenir; anlamı: Onlar Pesah’ı kutladılar: bk. **الفِصْحُ**.]

تفصّح
5 **تفصّح** **ذ** (mecaz:) O, **فَصَاحَة** [bk. o] meleke yahut niteliğini ( **تَكَلَّفَ** ) (S, A, TA) **فِى كَلَامِهِ** [konuşmasında] yapmacıkla edindi; ayrıca ↓ **تفاصح**: (S:) yahut o, **فَصَاحَة** meleke­sini kullandı: yahut bazılarına göre, [fakat genel kıyasa göre bu anlam daha ziyade ↓ **تفاصح**’a ait görünür,] o, bu melekeye sahip olanlara benzemeyi yapmacıkla edindi; [yahut **فصاحة** gösterisi yaptı;] “ **الحِلْم** gösterisi yaptı” anlamındaki **تَحَلَّمَ** gibi [yani “yumuşak huyluluk,” vb.; bu anlamda **تَحَالَمَ** daha yaygın kullanılır]. (TA.) Ayrıca 1’in son kısmına bak.

6 **تَفَاْصَحَ** bir önceki paragrafa, iki yerde, bak.

10 **اـِسْتَفْصَحَ** [**استفصحهُ** (farz edilen mecaz:) O, onu **فَصِيح** saydı; yani iffetli/selim, yahut barbarlıktan arınmış, vb. anlamında; yani bir kelime yahut ibareyi: ve muhtemelen bir adam hakkında da benzer anlamda kullanılır: fakat belki klasik sonrası: onun ism-i mef’ûlü Mgh’de, **بنى** maddesinde geçer.] ― -b2- **اِسْتَفْصَحْتُهُ عَنْ كَذَا** (farz edilen mecaz:) [Ben ondan, böyle bir şeyi açıklamasını istedim: 4’ün ikinci yarısına bak]. (O ve K, **سنح** maddesinde.)

فَصْحٌ
**فَصْحٌ** **ذ** : **فَصِيحٌ**’e bak.

فِصْحٌ
**فِصْحٌ** **ذ** : **فَصِيحٌ**’e, ilk cümleye bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz:) soğuk sebebiyle bulutsuz bir gün; (ISh, T, TA,) yahut bulutsuz ve soğuksuz bir gün; ayrıca ↓ **مُفْصِحٌ**. (K.) ― -b3- Ve **الفِصْحُ** [yahut **عِيدُ الفِصْحِ**] (avamca **الفَصْح** diye telaffuz edilir, ISk, Msb) (mecaz:) Hristiyanların bayramı, (S, A, Msb, K,) [yani Paskalya,] oruçlarını açtıkları ve et yedikleri, (S, Msb,) kırk sekiz gün oruç tuttuktan sonra; bu günlerden sonraki pazar onların bayramıdır: (TA:) [ve Yahudilerin Pesah’ı; ayrıca **الفَاسِخَ** diye de adlandırılır; böylece **س** ve **خ** ile; daha doğru adı **عِيدُ الفَطِيرِ**’dir:] çoğulu **فُصُوحٌ**. (Msb, TA.)

فَصِيحٌ
**فَصِيحٌ** **ذ** Köpüğünden sıyrılmış süt, (S, A,) ve ağızdan (ilk sütten) arınmış; (A:) yahut ağızın kesilmesinden sonra gelen süt; ayrıca ↓ **فِصْحٌ**. (Lh, TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] (mecaz:) iffetli/selim; yani barbarlıktan arınmış: bu anlamda bir kelimeye yahut ifadeye, ve genel olarak dile, ve konuşana yahut yazana uygulanır: yani,] bir kelimeye yahut ifadeye uygulandığında, [harflerin uygunsuz birleşiminden ve gariplikten ve kıyasa aykırılıktan arınmış demektir; kullanım sıklığıyla Arapların fasih konuşanları arasında meşrulaşmamış olan (aşağıda **فَصَاحَةٌ**’ye bak): yahut] güzelliği işitmekle idrak edilen: (K:) ve genel olarak dile uygulandığında, [kuruluş zayıflığından ve kelimelerin uygunsuzluğundan arınmış; kelimelerin kendilerinde **فَصَاحَة** ile birlikte (ona tekrar bak):] avamın kullanımında, i‘rab kurallarının gözetildiği demektir: eşanlamlısı **مُعْرَبٌ**: (L;) [ve bazen şu anlama gelir] beliğ; eşanlamlısı **بَلِيغٌ**. [hâlbuki ondan aslında ayrıdır]: (S:) ve bir adama uygulandığında, [arzusunu ifade etmeye imkân veren bir melekeye sahip; dillerde **فَصَاحَة** ile (ona tekrar bak) yahut] sözde yahut dilde açık, anlaşılır yahut seçik; ayrıca ↓ **فَصْحٌ**; (K;) fakat bu sonuncusu pekiştirme sıfatıdır, [aslında mastar olduğu için,] **عَدْلٌ** gibi: (TA:) [ve bazen şu anlama gelir] beliğ; eşanlamlısı **بَلَيغٌ** [bununla ilgili yukarıda geçene bak]: (S, A:) yahut **مُنْطَلِقُ اللِّسَانِ** [yani dili tutuk olmayan, yahut beliğ, yahut sözde iffetli/selim], dilde iyi olanı kötü olandan ayırt etmeyi bilen: (TA;) erkeklere uygulandığında çoğulu **فُصَحَآءِ** ve **فِصَاحٌ** ve **فُصُحٌ**’dur, (K, TA,) sonuncusu, bir ismin kırık çoğulu tarzında yapılmıştır; **قَضِيبٌ**’in çoğulu **قُضُبٌ** gibi: (Sb, TA:) müennesi **فَصِيحَةٌ**’dir; bunun çoğulu **فِصَاحٌ** ve **فَصَائِحُ**’tir. (K, TA.) Ve şöyle dersin: **رَجُلٌ فَصِيحُ اللِّسَانِ** (farz edilen mecaz:) Dili Arapçayı doğru konuşan bir adam. (Msb.) Ve **لِسَانٌ فَصِيحٌ** **طَلْقٌ** ile aynı anlamdadır (farz edilen mecaz:) [tutuk olmayan bir dil, yahut beliğ, yahut sözde iffetli/selim]: (S:) yahut (mecaz:) beliğ bir dil. (A.) Ve **فَصِيحٌ** ayrıca (farz edilen mecaz:) konuşma yetisine sahip olan herhangi biri demektir; (S;) [yani] bir insan; (TA:) **أَعْجَمُ** ise “konuşma yetisinden yoksun olan” demektir; (S;) [yani] “bir hayvan;” ayrıca **صَامتٌ**: buradan şu söz gelir: **لَهُ مَالٌ فَصِيحٌ وَصَامِتٌ** (mecaz:) [sanki “Onun, insanlardan ve hayvanlardan oluşan malı vardır” demek gibi: fakat **صَامِتٌ**’e bak]. (TA.) Ve şiirde, (farz edilen mecaz:) açık, eşeğin anırmasına uygulanarak, anlamında da gelir. (L.)

فَصَاحَةٌ
**فَصَاحَةٌ** **ذ** , [**فَصُحَ**’ın mastarıdır, bk. o: bir kelimenin, genel olarak dilin, ve konuşanın yahut yazarın niteliğini ifade ederken, süte dair olan aynı kelimeden olarak (mecaz:) iffet/selâmet, yani barbarlıktan arınmışlık anlamına gelir: yani,] bir kelimede, harflerin uygunsuz birleşiminden ve gariplikten ve kıyasa aykırılıktan arınmışlık [fasih konuşan Araplar arasında kullanım sıklığıyla meşrulaşmamış olan; (KT, ve Mz 9. **نوع**’ta;) [çünkü] bunun döndüğü nokta, Arapların [fasih konuşanların] bir kelimeyi sık kullanmasıdır; (Mz, aynı yerde;) bir kelimenin bu niteliğe sahip olduğu, Arapçasına güvenilen Araplar tarafından sık kullanılmasıyla, yahut onunla eşanlamlı olana göre daha sık kullanılmasıyla bilinir: (El-Kazweenee, “ **Eedلh** ”da, Mz’nin aynı **نوع**’unda naklen:) ve [genel olarak] dilde, kuruluş zayıflığından (**ظَعْفُ التَّأْلِيفِ** bk. o) ve kelimelerin uygunsuzluğundan arınmışlık; kelimelerin kendilerinde **فَصَاحَة** ile birlikte: (KT:) ve konuşanda [yahut yazarda], dilde **فَصَاحَة** ile arzusunu ifade etmeye imkân veren bir meleke: (KT:) yahut dilde yahut lehçede iyilik ve doğruluk: (S:) yahut sözde yahut dilde açıklık, vuzuh, yahut seçiklik: (K:) ve [S ve A vb.’de **فَصِيحٌ**’in bir açıklamasıyla uyumlu olarak] bazen belâgat anlamında kullanılır; eşanlamlısı **بَلَاغَةٌ** [hâlbuki ondan aslında ayrıdır]. (MF.)

أَفْصَحُ
**أَفْصَحُ** **ذ** [Daha, ve en, iffetli/selim; yani barbarlıktan uzak; vb.]: Kur’ân xxviii. 34’te, dilde daha açık yahut daha anlaşılır yahut daha seçik anlamındadır. (Jel.)

أَفْصَحِيَّةٌ
[ **أَفْصَحِيَّةٌ** **ذ** Daha, ve en, iffetli/selim olma niteliği; yani barbarlıktan arınmışlık: vb.]

مُفْصَحٌ
**مُفْصَحٌ** **ذ** [yahut **أَفْصَحُوا**’dan mekân ismi olarak (4’e, son iki cümleye bak)] Hristiyanların **الفِصْحُ** denilen bayramı [yahut Paskalya (A.)] kutladıkları yer. [Ve görünüşe göre, Yahudilerin de kendilerince bu adla anılan bayramı, yani Pesah’ı kutladıkları yer.]

مُفْصِحٌ
**مُفْصِحٌ** **ذ** : **فِصْحٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, açıkça belirgin, zahir, yahut belli olan herhangi bir şey. (S.)
