# فصخ (ف-ص-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ص - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ص ف
خصف ، فصخ : مسْتَعْملان .
خصف : قال الليث : الخَصَفُ : ثيابٌ غِلاظ
جدّاً بَلَغَنَا أن تُبَّعاً كسا البيتَ المُسُوحَ
فانْتَفَضَ البيتُ ومَزَّقها ، ثم كساه الخَصَفَ
فلم يَقْبَلها ثم كساه الأَنْطاعَ فقبِلَها .
قلتُ : الخَصَفُ التي كسا تُبَّعٌ البيتَ ليسَ
معناه الثِّيابَ الغِلاظَ ، إنما الخَصَفُ حُصْرٌ
تُسَفُّ من خُوصِ النخل يُسَوَّى منها شُقَقٌ
تُلْبَسُ بُيوتَ الأعراب .
ويقال للجِلالِ التي تُسَفُّ من الخوصِ
ويُكْنَزُ فيها التَّمر : خَصَفٌ _ أيضاً .
ومنه الحديث الذي جاء : ( أنَّ رَجُلاً تَوَطَّأ
خَصَفَةً عَلَى رَأْسِ بِئْرٍ ، فَطَاحَ فِيهَا ) ( .
وأهل البَحْرَيْن يُسَمّون جِلال التَّمر خَصَفاً .
ومنه قولُ الشاعر :
تَبيعُ بَنيها بالْخِصَافِ وبالتَّمْرِ
وقال الليث : الخَصَفُ لغةٌ في الخزَفِ .
قال : والْخَصَفَةُ : القِطْعةُ مما يُخْصَفُ به
النَّعْل ، والْمِخْصَفُ مِثقَبُ ذلك .
وقال أبو كَبِيرٍ :
فَتْخَاءَ رَوْثَةُ أَنْفِهَا كَالْمِخصَفِ
يعني العُقاب .
وقال الله جلّ وعزّ : ( يخصفان عليهما من ورق الجنة ( [ الأعراف : 22 ] _ أي : يُطابِقَان
بعضَ الورق على بعض .
وقال الليث : الخَصيفُ والأَخْصَفُ لونٌ
كَلَوْن الرَّماد ، فيه سوادٌ وبياضٌ ، وكذلك
من الجِبال : ما كان أبْرَقَ بقُوَّة سوداء
وأُخرى بيضاء ، فهو خصيفٌ وأَخصَفُ .
وقال الْعَجَّاجُ :
أَبْدَى الصَّباحُ عن بَرِيمٍ أَخصَفَا
وقال الطِّرمَّاحُ :
وخَصِيفٍ لَدَى مَنَاتِجِ ظِئْرَيْنِ
مِنَ المَرْخِ أَتْأَمَتْ زُنُدُهْ
شَبَّه الرمادَ بالْبَوِّ ، وظِئْرَاهُ أُثفِيَّتَانِ أُوقِدَتِ
النَّارُ بينهما .
وقال أبو عبيدة : فَرَسٌ أَخْصَفُ الجَنْبَيْن ،
وهو الأبيضُ الجنْبَين ، ولونُ سائره :
ما كان .
قال : ويَكُون أَخْصَفَ بجَنْبٍ واحد .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : نَعجةٌ خَصْفَاءُ _
إذا ابيَضَّتْ خاصِرَتاها .
وقال غيره : كتيبةٌ خصيفٌ _ لما فيها من
صَدَإ الْحَديد وبياضه .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ يقال للناقة _ إذا
بَلغتِ الشهرَ التاسعَ من يوم لَقِحَت ثم
ألْقتهُ _ : قَد خَصَفَتْ تخصِفُ خِصَافاً ،
وهي خَصُوفٌ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابيِّ _ خَصَّفَهُ الشيبُ
تَخْصِيفاً ، وخَوَّصَه تَخْوِيصاً ، وثَقَّبَ فيه
تثقيباً : بمعنى واحد .
وقال الليث : الإخْصَافُ : سُرْعةُ العَدْوِ ،
وأَخصَفَ يُخْصِفُ _ إذا أسْرَع في عَدْوِهِ .
قلتُ : صحَّفَ الليث فيما قال _ والصَّواب :
أَحْصَفَ _ بالحاء _ إِحْصَافاً _ إذا أَسْرَعَ في
عَدْوِهِ .
قاله الأصمعيُّ وغيره .
وقال الْعَجَّاجُ :
ذارٍ إذا لاَقَى الْعَزَاَزَ أَحْصَفَا
وقال الليث : الاختِصَافُ أن : يأخُذَ
العُرْيَانُ وَرَقاً عِرَاضاً ، فَيْخْصِفَ بَعْضَها
على بَعْضٍ ويَسْتَتِر بها .
يقال : خَصَفَ يَخْصِفُ واختَصَفَ يَخْتَصِفُ
_ إذا فَعَلَ ذلك .
قال : والأخْصَفُ : الظَّلِيمُ _ لسوادٍ فيه
وبياضٍ _ والنَّعَامةُ خَصْفَاءُ .
أخبرني الإيَادِيُّ _ عن شَمِر عن أبي
عدْنَانَ ، عن ابن الكلبيِّ ، عن أبيه _ قال :
كان مالكُ بنُ عَمْرٍ و الغَسّانيُّ يقالُ له :
فَارِسُ خصَافِ ، وكان من أَجْبَنِ النَّاس .
قال : فَغَزَوْا قَوْماً فوقَفَ ، فأقبل سَهْمٌ حتى
وقَعَ عند حافِرِ فَرَسه ، فتحرَّكَ ساعةً ثم
قال : إن لهذا السَّهْم سبَباً يَنْجُثُه ، فَاحْتُفِرَ
عنه فإذا هُوَ قد وَقَع على نَفَقِ يَرْبُوعٍ
فأصاب رَأْسه ، فتحرَّكَ اليربوع ساعةً ثم
مات فقال : هذا في جَوْفِ جُحْرٍ جاء
سهم حتَّى قتله ، وأنا ظاهرٌ للنَّاس على
فرسي .
مَا الْمَرْءُ في شَيْءٍ وَلاَ الْيَرْبُوعُ .
ثم شدَّ عليهم ، فكان بعد ذلك من أشجع
الناس .
قال ابن الكَلْبيِّ : يَنْجُثُهُ : يُحَرِّكُهُ .
قال : وخَصَافُ : فَرَسُه ، . . ويُضرَبُ به
المَثَلُ فيقال : أَجْرَأُ مِنْ فَارِس خَصَافِ .
قال شمِرٌ : وقال ابن الأعرابي : إن
صاحب خَصَافِ كان يلاقي جُندَ كسرى
فلا يجترىءُ عليهم ، ويَظُنُّ أنهم لا يَمُوتُون
كما يموت الناس ، فرمى يوماً رجلاً منهم
بسهم فصرعه فمات ، فقال : ) ( إن هؤلاء
يموتون كما نموت نحنُ ) ( فاجْتَرأَ عليهم
فكان من أشجع الناس .
فصخ : قال ابن شميل : الفَصَخُ : التَّغابي عن
الشيء وأنتَ تَعْلمُه .
يقال : فَصِخْتُ عن ذاكَ الأمرِ فَصَخاً .
قال : ويقال : فَصَخَ يدَه وفَسَخها _ إذا
أَزالَ الْمَفْصِلَ عن موضعه .
حكاه _ بالصاد _ عن أبي الدُّقَيْشِ .
وروَى أبو عمرو : صَنِخ الْوَدَكُ ، وسَنِخ
وهو الْوَصَخُ والْوَسَخُ .
وقال أبو حاتم : فصَخَ النَّعَامُ بصَوْمه _ إذا
رَمَى به .

##### Türkçe

خ ص ف
**خصف** , **فصخ** : kullanımdadırlar.

**خصف** : Leys dedi: **الخَصَفُ**: çok kalın elbiseler; bize ulaştı ki Tubba‘ evi **المُسُوحَ** ile giydirdi de ev silkindi ve onları parçaladı; sonra onu **الخَصَفَ** ile giydirdi de onu kabul etmedi; sonra onu **الأَنْطاعَ** ile giydirdi de onu kabul etti.

Dedim: Tubba‘ın evi giydirdiği **الخَصَفُ**’un manası kalın elbiseler değildir; ancak **الخَصَفُ** hurma ağacının yaprağından örülen hasırlardır; onlardan parçalar düzeltilir; bedevîlerin evlerine giydirilir.

Ve hurma yaprağından örülen ve içinde hurma depolanan **الجِلالِ** için de **خَصَفٌ** denir _ ayrıca.

Ve ondan, gelen hadis: “Bir adam bir kuyunun başında bir **خَصَفَةً**’ye bastı da içine düştü.” ( .

Ve Bahreyn halkı hurma **جِلال**’ını **خَصَفاً** diye adlandırırlar.

Ve ondan şairin sözü:
“Çocuklarını **الْخِصَافِ** ile ve hurma ile satar.”

Leys dedi: **الخَصَفُ** **الخزَفِ**’te bir dildir (lehçedir).

Dedi: **الْخَصَفَةُ**: nalın **النَّعْل**’ı yamamakta kullanılan şeyden bir parçadır; **الْمِخْصَفُ** ise onun delgisidir.

Ebu Kebîr dedi:
“Burnunun dışkısı **كَالْمِخصَفِ** gibi, geniş.”
Kartalı kastediyor.

Allah yüce ve aziz dedi: “( **يخصفان** عليهما من ورق الجنة )” [A‘râf: 22] _ yani: yaprakların bir kısmını bir kısmının üzerine bindirirler.

Leys dedi: **الخَصيفُ** ve **الأَخْصَفُ** bir renktir; kül rengi gibi; onda siyahlık ve beyazlık vardır; dağlardan da böyledir: güçlü bir siyahlık ve başka bir beyazlıkla alacalı olan; o, **خصيفٌ** ve **أَخصَفُ**tur.

A‘câc dedi:
“Sabah, alacalı bir iplikten **أَخصَفَا**yı açığa çıkardı.”

Tırimmâh dedi:
“Ve iki sütannenin doğum yerleri yanında bir **خَصِيفٍ**;
**المَرْخِ**’tan; onun pazusu ikiz doğurdu.”

Külü **الْبَوِّ**’a benzetti; onun iki sütannesi iki ocak taşıdır; aralarında ateş yakılmıştır.

Ebu Ubeyde dedi: Yanları **أَخْصَفُ** bir at; o, yanları beyaz olandır; geri kalanının rengi: ne ise odur.

Dedi: Tek bir yanıyla da **أَخْصَفَ** olur.

Ebu Ubeyd _ Ebu Zeyd’den _: **نَعجةٌ خَصْفَاءُ** _ eğer böğürleri beyazlaşırsa.

Başkası dedi: **كتيبةٌ خصيفٌ** _ içindeki demirin pası ve beyazlığı sebebiyle.

Ebu Ubeyd _ Ebu Zeyd’den _: deveye _ gebe kaldığı günden dokuzuncu aya ulaşıp sonra onu (yavrusunu) düşürürse _: “**قَد خَصَفَتْ** **تخصِفُ** **خِصَافاً**” denir; o, **خَصُوفٌ**tur.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _: “Saçın beyazı onu **خَصَّفَهُ** **تَخْصِيفاً** yaptı; ve onu **خَوَّصَه** **تَخْوِيصاً** yaptı; ve onda **ثَقَّبَ** **تثقيباً** yaptı”: tek bir mana ile.

Leys dedi: **الإخْصَافُ**: koşmanın süratidir; ve **أَخصَفَ يُخْصِفُ** _ koşmasında hızlanırsa.

Dedim: Leys söylediğinde tashif etti; doğrusu: **أَحْصَفَ** _ **بالحاء** _ **إِحْصَافاً** _ koşmasında hızlanırsa.

Bunu Asma‘î ve başkaları söyledi.

A‘câc dedi:
“Dağıtıcı; sert zemine rastlayınca **أَحْصَفَا**.”

Leys dedi: **الاختِصَافُ** şu ki: çıplak kimse geniş yapraklar alır da onların bir kısmını bir kısmının üzerine **فَيْخْصِفَ** ve onunla örtünür.

Denir: **خَصَفَ يَخْصِفُ** ve **اختَصَفَ يَخْتَصِفُ** _ bunu yaparsa.

Dedi: **الأخْصَفُ**: devekuşu erkeğidir **الظَّلِيمُ** _ onda siyahlık ve beyazlık bulunduğu için _; ve dişi devekuşu **النَّعَامةُ** **خَصْفَاءُ**dır.

Bana İyâdî haber verdi _ Şemir’den, Ebu ‘Adnân’dan, İbnü’l-Kelbî’den, babasından _ dedi ki: Mâlik b. ‘Amr ve Gassânî’ye “**فَارِسُ خصَافِ**” denirdi; ve o insanların en korkaklarındandı.

Dedi: Bir kavme akın ettiler de durdu; derken bir ok geldi, atının toynağının yanında düştü; bir süre kıpırdandı, sonra dedi: Bu okun bir sebebi var, onu **يَنْجُثُه**; onun için kazıldı; bir de baktılar ki bir yerboğazının tüneline düşmüş; başına isabet etmiş; yerboğazı bir süre kıpırdandı, sonra öldü; dedi: Bu, bir deliğin içinde; bir ok geldi ta onu öldürdü; ben ise insanların karşısında atımın üstünde açığım.
İnsan hiçbir şeyde değildir, yerboğazı da değildir.

Sonra onların üzerine atıldı; bundan sonra insanların en cesurlarından oldu.

İbnü’l-Kelbî dedi: **يَنْجُثُهُ**: onu hareket ettirir.

Dedi: **خَصَافُ**: onun atıdır; . . ve onunla mesel vurulur; denir ki: “**أَجْرَأُ مِنْ فَارِس خَصَافِ**.”

Şemir dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **خَصَافِ**’ın sahibi Kisrâ’nın askerleriyle karşılaşırdı da onlara karşı cesaret edemezdi; ve onların insanlar gibi ölmediklerini sanırdı; bir gün onlardan bir adamı okla vurdu da onu devirdi; o da öldü; dedi: “Bunlar da bizim öldüğümüz gibi ölürler.”; onlara karşı cesaret etti; insanların en cesurlarından oldu.

**فصخ** : İbn Şümeyl dedi: **الفَصَخُ**: bir şeyi bildiğin halde ondan gafil görünmektir.

Denir: “O işten **فَصِخْتُ** **فَصَخاً**.”

Dedi: “Elini **فَصَخَ** ve onu **فَسَخها**” denir _ eklemi yerinden çıkardıysa.

Bunu _ **بالصاد** _ Ebu’d-Dukayş’ten nakletti.

Ebu ‘Amr rivayet etti: **صَنِخ** yağ, ve **سَنِخ**; o, **الْوَصَخُ** ve **الْوَسَخُ**tur.

Ebu Hâtim dedi: Devekuşu **فصَخَ** orucuyla _ onu attıysa.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن شميل: الفَصْخُ التغابي عن الشيء وأَنت تعلمه. يقال: فَصَخْتُ عن ذلك الأَمر فصْخاً؛ ويقال: فَصَخَ يده وفسخها إِذا أَزال عن مفصله؛ حكَى الصادَ عن أَبي الدُّقيش. أَبو حاتم: فصَخَ النعامُ بصومه إِذا رمى به.

##### Türkçe

İbn Şümeyl: **الفَصْخُ**, şeyi bildiğin hâlde ondan gâfil görünmektir. Denir ki: “O işten **فَصَخْتُ**”, **فصْخاً**; ve denir ki: “Elini **فَصَخَ** ve onu **فسخها**”; ekleminden giderdiği zaman. **الصاد**’ı Ebû’d-Dukkayş’ten hikâye etti. Ebû Hâtim: Devekuşu, orucunu **فصَخَ** eder; onu attığı zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فصخ عنه. كمنع: تغابى عنه وأنت تعلمه يقال: فصخت عن ذلك الأمر فصخا، قاله ابن شميل، وفصخ، كعني: غبن في البيع. ويقال: رجل فصيخ وفصخة وفاصخة من فواصخ، أي غير مصيب الرأي. ومما يستدرك عليه: فصخ يده وفسخها إذا أزاله عن مفصله، حكي الصاد عن أبي حاتم: فصخ النعام بصومه، إذا رمى به.

##### Türkçe

**فصخ** ondan; **كمنع**: ona karşı bilmezlikten geldi, hâlbuki sen onu bilirsin; denilir: “Şu işten **فصخت** (yüz çevirdim) **فصخا**”; bunu İbn Şümeyl söylemiştir. Ve **فصخ**; **كعني**: alışverişte aldatıldı. Ve denilir: **رجل فصيخ** ve **فصخة** ve **فاصخة**; **من فواصخ**’tan, yani görüşte isabetli olmayan.

Ve ona ilâve olarak hatırlatılanlardandır: **فصخ** elini ve **فسخها**; onu ekleminden giderdiği zaman. **الصاد** (harfi) Ebû Hâtim’den nakledildi: **فصخ النعام بصومه**; onu attığı zaman.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَصَخَ
فَصَخَ A ( n. ac. فَصْخ 1 )
a.  [ 'An ], Overlooked; disregarded, ignored.

فَاْصِخَة
فَاْصِخَة 21t ,
a.  see 25 .

فَصِيْخ
فَصِيْخ 25 ,  فَصِيْخَة 25t ,
a.  Weakminded.

##### Türkçe

فَصَخَ
**فَصَخَ** A (n. ac. **فَصْخ** 1)
a. [‘An], Gözden kaçırılmış; dikkate alınmamış, görmezden gelinmiş.

فَاْصِخَة
**فَاْصِخَة** 21t,
a. 25’e bak.

فَصِيْخ
**فَصِيْخ** 25, **فَصِيْخَة** 25t,
a. Zayıf akıllı.
