# فصد (ف-ص-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ص - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال والفاء معهما
ص د ف، ف ص د، ص ف د مستعملات
صدف:
الصَّدَفُ: غِشاءٌ خَلْقٍ في البَحرِ تضُمُّه صَدَفَتانِ مَفرُوجتان عن لَحْمٍ فيه رُوحٌ يُسَمّى المَحارَةَ فيه اللُّؤْلُؤُ.
والصُّدُفان: جَبَلان مُتَصادِفان أي مُتلاقِيان بيننا وبين يَأجُوج ومَأْجُوج.
وصادَفْتُ فلاناً: لقِيتُه.
والصُّدُوف: المَيْلُ عن الشيءِ، وأصَدَفني عنه كذا.
والأصْدَفُ: مَن في يده اعِوجاجٌ، والمصدر الصَّدَفُ، وناقة صَدْفاءُ.
فصد:
الفَصْدُ: قَطعُ العُروق.
وافتَصَد فلانٌ: قَطَعَ عِرقَه ففَصَدَ.
والفَصيدُ: دَمٌ جُعِلَ في مِعىً من فَصْدِ عُروق الاِبلِ، ثم شُوِيَ فأُكِلَ.
صفد:
الصَّفَد والصَّفْدُ: العَطاءُ، وتقول: أصفَدَه إِصفاداً.
والصَّفْد، مجزوم، هو الظِّلُّ.
وصَفَدْتُ يَدَه الى عُنُقِه صَفْداً أي أوثَقْتُه، والاسمُ الصِّفاد، والجمع: الصُّفُدُ والأَصفادُ.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الدال** و**الفاء** معهما
**ص د ف**، **ف ص د**، **ص ف د** kullanımdadırlar.

**صدف**:
**الصَّدَفُ**: denizde yaratılışça bir örtüdür; onu, içinde ruh bulunan bir etten ayrılmış iki açılmış **صَدَفَتانِ** bir araya getirir; buna, içinde inci bulunan **المَحارَةَ** denir.
Ve **الصُّدُفان**: iki karşılıklı dağdır; yani bizimle **يَأجُوج** ve **مَأْجُوج** arasında birbirine kavuşan (iki dağ).
Ve “**صادَفْتُ** falancayı”: onu karşılaştım.
Ve **الصُّدُوف**: şeyden meyletmektir; “şu, beni ondan **أصَدَفني** etti” (denir).
Ve **الأصْدَفُ**: elinde eğrilik bulunan kimse; mastar **الصَّدَفُ**’tur; ve **صَدْفاءُ** (denilen) dişi deve.

**فصد**:
**الفَصْدُ**: damarları kesmektir.
Ve “falanca **وافتَصَد**”: damarını kesti; böylece **ففَصَدَ**.
Ve **الفَصيدُ**: develerin damarlarını **فَصْدِ** etmekten (kan aldırmaktan) elde edilip bir bağırsak içine konulan kan; sonra pişirilir de yenir.

**صفد**:
**الصَّفَد** ve **الصَّفْدُ**: bağıştır; “onu **أصفَدَه** **إِصفاداً**” dersin.
Ve **الصَّفْد** (cezmli), gölgedir.
Ve “elini boynuna **صَفَدْتُ** **صَفْداً**”: yani onu sağlamca bağladım; isim **الصِّفاد**’dır; çoğulu: **الصُّفُدُ** ve **الأَصفادُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفصْدُ: قطع العِرْقِ. وقد فَصَدْتُ وافْتَصَدْتُ. وانْفَصَدَ الشيء وتَفَصَّدَ: سال. والفَصيدُ: دمٌ كان يُجعل في مِعًى من فَصْدِ عِرْقٍ ثم يُشوى، يطعَمُهُ الضيفُ في الأزمة. وفي المثل: لم يُحْرَمْ مَنْ فُصِدَ له، أي من فُصِدَ له البعير.

##### Türkçe

**الفصْدُ**: damarın kesilmesi. Ve ben **فَصَدْتُ** ve **افْتَصَدْتُ**. Ve şey **انْفَصَدَ** ve **تَفَصَّدَ**: aktı. Ve **الفَصيدُ**: bir damarın **فَصْدِ**’inden olan, sonra kızartılan, bir bağırsak içine konulur olmuş bir kandır; kıtlıkta misafir onu yer. Ve meselde: “Kendisi için **فُصِدَ** olunan mahrum kalmamıştır”; yani kendisi için deve **فُصِدَ** olunan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د ف
صدف ، صفد ، دفص ، فصد : مستعملة .
( دفص ) : أهمل الليث : دفص . وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الدَّوفص : البَصَل .
قلتُ : وهو حرف غريب .
صدف : قال الليث : الصَّدَف : غِشاءُ خَلْقٍ في البَحْر تضمُّه صَدَفَتان مَفرُوجَتان عن لحم فيه روح يسمَّى المَحارَة ، وفي مِثلِه يكون اللّؤلؤ .
وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ) ( الكهف : 96 ) .
قرىء : ( بين الصَّدَفين ) و ( الصُّدُفَين ) و ( الصُدَفيْن ) . والصَدَفة : الجانب والناحية .
ويقال لجانب الجَبَلين إذا تحاذَيا : صُدُفان وصَدَفان لتَصادفهما ، أي : تَلاقيهما يلاقي هذا الجانبُ الجانبَ الّذي يلاقيه ، وما بينهما فَجٌّ أو شِعْبٌ أو وادٍ ، ومِن هذا يقال : صادفْت فلاناً ، أي : لاقيْتُه .
وأخبَرَني المنذريُّ عن ابن اليزيديّ لأبي زيد قال : الصُّدُفان : جانبا الجَبَل .
وفي الحديث : ( أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا مَرّ بصَدَف مائلٍ أو هَدَف مائلٍ أَسرَعَ المَشيَ ) .
قال أبو عبيد : الصَّدَف والهَدَف واحد ، وهو كلُّ بناء عظيم مرتفع .
قلتُ : وهو مثل صَدَف الجبل ، شُبّه به .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصَّدَف : أن يَمِيل خُفُّ البَعير من اليد أو الرِّجل إلى الجانب الوحشيّ ، وقد صَدِفَ صَدَفاً . فإن مَال إلى الجانب الإنسيّ فهو القَفَد وقد قَفِد قَفَداً ، وقولُ الله جلّ وعزّ : ( سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصْدِفُونَ ) ( الأنعام : 157 ) ، أي : يُعرضون .
وقال الليث : الصَّدَف : المَيل عن الشيء ، وأَصدَفَني عنه كذا وكذا .
أبو عُبيد : صَدَف ونَكب وكَنف : إذا عَدَل . وقيل في قول الأعشى :
فَلَطْت بحجاب من دُوننا مَصْدُوف
إنه بمعنى مَسْتور .
فصد : قال الليث : الفَصْد : قَطْع العُروق . وافتَصَد فلانٌ : إذا قَطَع عِرْقَه ففَصَد .
قال : والفَصيد : دمٌ كان يُجعَل في مِعى لمن فَصْد عِرْق البعير فيُشْوَى ، كان أهلُ الجاهليّة يأكلونه .
وقال أبو عبيد : من أمثالهم في الّذي يُقضَى له بعضُ حاجته دون تمامه لم يُحرَمْ مَنْ فُصْدَ له بإسكان الصاد وربّما قالوا : فزْدَ له ، مأخوذ من الفِصيد الّذي وَصفه الليث ، يقول : كمَا يتبلّغ المُضْطرّ بالفَصيد ، فاقنع أنتَ بما ارتفع لكَ من قضاءِ حاجتك وإن لم تُقضَ كلُّها .
وفي الحديث : ( أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا نَزَل عليه الوحيُ تَفصَّد عَرَقاً ) .
قال أبو عبيد : المتفصَّد : السائل . يقال : هو يتفَصّد عَرَقاً ، ويتبَضّع عَرَقاً .
وقال ابن شُمَيل : رأيتُ في الأرض تَفْصيداً من السَّيل ، أي : تَشقُّقاً وتخدُّداً .
وقال أبو الدُّقيش : التّفصيد : أن يُنقَع بشيء من ماءٍ قليل .
ويقال : فَصَد له عَطاءً ، أي : قَطَع له وأَمضاه ، يَفصِده فَصْداً .
وقال ابن هاني : قال ابن كثوة : الفَصيدة : تمرٌ يعجَن ويُشابُ بشيء من دَم وهو دَواءٌ يداوَى به الصِّبيان . قاله في تفسير قولهم :
ما حُرِم مَن فُصْدَ له .
صفد : قال الله جلّ وعزّ : ( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ ) ( إبراهيم : 49 ) ، ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( إذا دخل شهرُ رمضان صُفِّدت الشياطين ) .
قال أبو عبيد : قال الكسائي وغيرُه في قوله : ( صُفِّدَتْ ) يعني شُدَّت بالأغْلال وأُوثقَتْ ، يقال منه : صَفَدْتُ الرحلَ فهو مَصْفود ، وصفَّدْتُه فهو مُصفَّد . وأما أصفَدْته بالألف إصفاداً ، فهو أن تُعطِيَه وتَصِلَه ، والاسم من العطيّة : الصَّفَد ، وكذلك الوثاق ، وقال النابغة :
فلَم أُعرضْ أبَّيْتَ اللَّعْنَ بالصَّفَدِ
يقول : لم أمدَحْك لتُعطِيَني ، والجمع منها أصْفاد .
وقال الأعشى في العطيّة يمدَحُ رجلاً :
تضيّفْتُه يوماً فأكرَمَ مَقْعَدِي
وأصفَدَني على الزَّمانة قائِدَا
يريد : وَهب لي قائداً يَقودني .
قال : والمصدَر من العطيّة : الإصفاد ، ومن الوَثاق : الصَّفْد والتَّصْفيد .
ويقال للشيء الذي يُوثَق به الإنسان : الصِّفاد ، ويكون من نِسْع أو قِدّ ، وأنشد :
هَلاّ مَنَنْتَ على أخيك مُعَبّدٍ
والعامِرِي يَقُودُه بِصِفادِ
وأخبَرَني المنذريّ عن المُفضَّل بن سَلَمة ، عن أبيه عن أبي عبيدة في قول الله جلّ وعزّ : ( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ ) ( إبراهيم : 49 ) ، أي : الأغلال ، واحدها صَفَد .
وقيل : الصَّفَد : القَيْد ، وجمعُه أصفاد .

##### Türkçe

ص د ف
**صدف** , **صفد** , **دفص** , **فصد** : kullanımdadır.

( **دفص** ) : Leys ihmal etti: **دفص**. Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den onun şöyle dediğini rivayet etti: **الدَّوفص** : soğan.
Dedim: ve o, garip bir harftir.

**صدف** : Leys dedi: **الصَّدَف** : denizde bir yaratılışın örtüsüdür; onu, içinde ruh bulunan ve **المَحارَة** diye adlandırılan bir etten ayrılmış iki **صَدَفَتان** bir araya getirir; inci onun benzerinde olur.
Ferrâ, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ) ( الكهف : 96 ) .
Şöyle okunmuştur: ( بين **الصَّدَفين** ) ve ( بين **الصُّدُفَين** ) ve ( بين **الصُدَفيْن** ) . **الصَدَفة** : yan ve yöndür.
İki dağın yanları karşı karşıya geldiklerinde, karşılaşmalarından dolayı onlara: **صُدُفان** ve **صَدَفان** denir; yani: buluşmaları; bu yan, karşılaştığı yana karşılaşır; ikisinin arasında ise bir geçit yahut bir yarık yahut bir vadi vardır. Bundan dolayı denir ki: **صادفْت** falancayı; yani: onunla karşılaştım.
Münzirî bana, Ebû Zeyd’in İbnü’l-Yezîdî’den (naklen) şöyle dediğini haber verdi: **الصُّدُفان** : dağın iki yanı.
Hadiste: ( Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) eğik bir **صَدَف** yahut eğik bir **هَدَف** yanından geçtiğinde yürüyüşü hızlandırırdı ) .
Ebû Ubeyd dedi: **الصَّدَف** ile **الهَدَف** birdir; o, her büyük yüksek binadır.
Dedim: ve o, dağın **صَدَف**’i gibidir; ona benzetilmiştir.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الصَّدَف** : devenin ön ayak yahut arka ayak tırnağının vahşî tarafa doğru yana meyletmesidir; ve **صَدِفَ** **صَدَفاً**. Eğer insî tarafa meylederse o **القَفَد**’dir; ve **قَفِد** **قَفَداً**. Yüce ve Aziz Allah’ın sözü: ( سُو ءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصْدِفُونَ ) ( الأنعام : 157 ) , yani: yüz çevirirler.
Leys dedi: **الصَّدَف** : şeyden meyletmektir; ve şundan şundan dolayı beni ondan **أَصدَفَ** etti.
Ebû Ubeyd: **صَدَف** ve **نَكب** ve **كَنف** : saptığı zaman. A‘şâ’nın şu sözü hakkında da denildi:
فَلَطْت بحجاب من دُوننا مَصْدُوف
Onun, **مَسْتور** anlamında olduğudur.

**فصد** : Leys dedi: **الفَصْد** : damarları kesmektir. Falanca **افتَصَد** : damarını kestiği zaman; böylece **ففَصَد**.
Dedi: **الفَصيد** : deve damarını **فَصْد** eden kimse için bir bağırsak içine konulan bir kandır; kızartılırdı; cahiliye ehli onu yerdi.
Ebû Ubeyd dedi: Atasözlerinden, ihtiyacının bir kısmı kendisi için görülüp tamamı görülmeyen kimse hakkında: **لم يُحرَمْ مَنْ فُصْدَ له**; **الصاد**’ın sükûnuyla; bazen de: **فزْدَ له** derlerdi; Leys’in vasfettiği **الفِصيد**’den alınmıştır. Der ki: nasıl ki muztar **الفَصيد** ile geçinir; sen de ihtiyacının görülmesinden sana yükselen (payına düşen) ile yetin, hepsi görülmemiş olsa bile.
Hadiste: ( Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) vahiy indiğinde ter olarak **تَفصَّد** ederdi ) .
Ebû Ubeyd dedi: **المتفصَّد** : akan (sızan)dır. Denir ki: o, ter olarak **يتفَصّد** eder; ve ter olarak **يتبَضّع** eder.
İbn Şümeyl dedi: Yerde selden bir **تَفْصيد** gördüm; yani: yarılma ve oluklanma.
Ebû’d-Dukayş dedi: **التّفصيد** : az bir su ile bir şeyin ıslatılmasıdır.
Denir ki: ona bir bağış **فَصَد** etti; yani: onun için kesti ve yürürlüğe koydu; onu **يَفصِده** **فَصْداً**.
İbn Hânî dedi: İbn Kesve dedi: **الفَصيدة** : yoğrulan ve bir miktar kanla karıştırılan hurmadır; çocukların tedavi edildiği bir ilaçtır. Bunu, onların şu sözünün tefsirinde söyledi:
**ما حُرِم مَن فُصْدَ له** .

**صفد** : Yüce ve Aziz Allah dedi: ( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ ) ( إبراهيم : 49 ) ; Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildiğine göre o şöyle dedi: ( Ramazan ayı girdiğinde şeytanlar **صُفِّدت** ) .
Ebû Ubeyd dedi: Kisâî ve başkası, ( **صُفِّدَتْ** ) sözü hakkında dedi ki: yani zincirlerle bağlandılar ve sağlamca bağlandılar; ondan denir: **صَفَدْتُ** semeri; o da **مَصْفود**’dur; ve **صفَّدْتُه**; o da **مُصفَّد**’dır. Ama onu elif ile **أصفَدْته** **إصفاداً**; bu, ona vermen ve onu gözetmendir; bağıştan isim: **الصَّفَد**’dir; bağ da böyledir. Nâbiga dedi ki:
فلَم أُعرضْ أبَّيْتَ اللَّعْنَ بالصَّفَدِ
Der ki: beni vermen için seni övmedim; bunun çoğulu: **أصْفاد**.
A‘şâ, bir adamı övdüğü bağış hakkında dedi:
تضيّفْتُه يوماً فأكرَمَ مَقْعَدِي
وأصفَدَني على الزَّمانة قائِدَا
İster: bana, beni güdecek bir kılavuz bağışladı.
Dedi: bağıştan masdar: **الإصفاد**; bağdan ise: **الصَّفْد** ve **التَّصْفيد**.
İnsanın bağlandığı şeye: **الصِّفاد** denir; ve o, kayıştan yahut deriden olur. Ve şu beyit okundu:
هَلاّ مَنَنْتَ على أخيك مُعَبّدٍ
والعامِرِي يَقُودُه بِصِفادِ
Münzirî bana, Mufaddal b. Seleme’den, o da babasından, o da Ebû Ubeyde’den, Yüce ve Aziz Allah’ın şu sözü hakkında haber verdi: ( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ ) ( إبراهيم : 49 ) ; yani: prangalar; onun teki: **صَفَد**.
Ve denildi: **الصَّفَد** : ayak bağıdır; çoğulu **أصفاد**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والصاد وما يثلثهما)
(فصل) الفاء والصاء واللام كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على تمييز الشَّيء. من الشَّيء وإبانته عنه. يقال: فَصَلْتُ الشَّيءَ فَصْلاً. والفَيْصل: الحاكم. والفَصِيل: ولدُ النَّاقةِ إذا افتُصِلَ عن أُمِّه. والمِفْصَل: اللِّسان، لأنَّ به تُفصَل الأمور وتميَّز. قال الأخطل:* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) *
والمفاصل: مَفاصل العِظام. والمَفْصِل: ما بين الجبلَيْن، والجمع مَفاصل. قال أبو ذُؤَيب:
مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها *** يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ([2])
والفَصِيل: حائطٌ دونَ سُور المدينة. وفي بعض الحديث: "مَن أنفَقَ نفقةً فاصلةً فله من الأجر كذا"، وتفسيره في الحديث أنَّها التي فَصَلَت بين إيمانه وكُفره.
(فصم) الفاء والصاد والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على انصداعِ شيء من غير بَيْنُونة. من ذلك الفَصْم، وهو أن ينصَدِع الشَّيءُ من غير أن يَبين. وكلُّ منحنٍ من خَشَبَةٍ وغيرها فهو* مفصوم. قال:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضّةٍ نَبَهٌ  *** في مَلْعبٍ من عَذَارى الحيِّ مفصومُ([3])
(فصي) الفاء والصاد والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على تنحِّي الشَّيء عن الشَّيء. يقال تفَصَّى اللَّحمُ عن العَظْم، وتفَصَّى الإنسانُ من البلِيَّة: تَخَلَّص. والاسم الفَصْية. وفي حديث: قَيْلة: "الفَصْية والله، لا يزالُ كعبُكِ عاليا". وأفْصَى: رجلٌ([4]) .
(فصح) الفاء والصاد والحاء أصلٌ يدلُّ على خُلوصٍ في شيءٍ ونقاء من الشَّوب. من ذلك: اللِّسان الفصيح: الطَّليق. والكلام الفصيح: العربيّ. والأصلُ أفْصَحَ اللّ‍بَنُ: سكنت رَُِغوتُه. وأفْصَحَ الرّجل: تكلَّم بالعربيَّة. وفَصُح: جادت لغتُه حتَّى لا يلحَنُ. في كتاب ابن دريد([5]) : "أفصح العربيُّ إفصاحاً، وفَصُح العجميُّ فَصاحةً، إذا تكلَّم بالعربية". وأُراه غلطاً، والقول هو الأوّل. وحكَى: فَصُحَ اللبنُ فهو فصيح، إذا أُخذت عنه الرِّغوة. قال:
* وتحتَ الرَُِّغوةِ اللَّبنُ الفصيح([6]) *
ويقولون: أفصَحَ الصُّبح، إذا بدا ضوؤُه. قالوا: وكلُّ واضحٍ مُفْصِحٌ. ويقال إنَّ الأعجم: ما لا ينطق، والفصيحَ: ما ينطق.
ومما ليس من هذا الباب الفِصْح([7]) : عيدُ النصارى، يقال: أفصحوا: جاء فِصحُهم.
(فصد) الفاء والصاد والدال كلمة صحيحة، وهي الفَصْد، وهو قطع العِرقِ حتَّى يسيل. والفَصيد: دمٌ كان يُجعَل في مِعىً من فَصد عروق الإبل، ويُشوَى ويُؤكل، وذلك في الشدّة تُصيب. قال الأعشى:
*ولا تأخُذ السَّهمَ الحديدَ لتفصِدا([8]) *
ويقولون: [تفصَّد([9]) ] الشيء: سال.
(فصع) الفاء والصاد والعين يدلُّ على خروجِ شيءٍ عن شيء. يقال: فصع الرُّطَبة، إذا قَشَرَها. ويقولون: الفُصْعة: غُلْفة الصبيّ إذا اتَّسعت حتَّى تبدوَ حَشَفتُه.
-------ـــــ
([1]) البيت بتمامه كما في ديوان الأخطل ص2:
صريع مدام يرفع الشرب رأسه  *** ليحيا وقد ماتت عظام ومفصل
([2]) ديوان الهذليين (1: 141) واللسان (فصل) والحيوان (2: 351) وأمالي المرتضى (1: 187) وثمار القلوب 446 والمخصص (1: 23/ 5: 65/16: 161).
([3]) لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (نبه، فصم). وسيأتي في (نبه).
([4]) ومنه أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة، وأفصى بن عبد القيس بن أفصى بن دعمي بن جديلة.
([5]) الجمهرة (2: 163).
([6]) البيت لنضلة السلمي، كما في اللسان (فصح). وصدره كما في اللسان ومجالس ثعلب 9 والبيان والتبيين (3: 338): * فلم يخشوا مصالته عليهم *
([7]) كذا تذهب معجمات اللغة جميعها. والحق أن الكلمة كما ظهر لي معربة من العبرانية "بِيسَحْ"، وقد حققت ذلك التأصيل بإسهاب لأول مرة في حواشي الحيوان (4: 534).
([8]) صدره كما في ديوان الأعشى 103: * فإياك والميتات لا تأكلنها *
([9]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** ve **الصاد** ve onları üçleyen şey)
(**فصل**) **الفاء** ve **الصاء** ve **اللام** sahih bir kelimedir; bir şeyin, şeyden ayırt edilmesine ve ondan açıklanıp ayrılmasına delâlet eder. Denir ki: Bir şeyi ayırdım, ayırma olarak. Ve **الفَيْصل**: hâkimdir. Ve **الفَصِيل**: annesinden ayrıldığı vakit dişi devenin yavrusudur. Ve **المِفْصَل**: dildir; çünkü onunla işler ayrılır ve ayırt edilir. **الأخطل** dedi ki:*
Ve ölmüştür kemikler ve bir **مِفْصَلُ**([1]) *
Ve **المفاصل**: kemiklerin eklemleridir. Ve **المَفْصِل**: iki dağ arasındaki şeydir; çoğulu **مَفاصل**. **أبو ذُؤَيب** dedi ki:
Genç develer; ilk doğuranlar; yeni doğumu olanlar *** **المفاصل** suyuna benzer bir su ile karıştırılır([2])
Ve **الفَصِيل**: şehir surundan aşağıda bir duvardır. Ve bazı hadiste: “Kim ayırıcı bir nafaka infak ederse, onun için ecirden şu kadardır”; onun tefsiri hadiste, onun imanıyla küfrü arasını ayıran olduğu şeklindedir.
(**فصم**) **الفاء** ve **الصاد** ve **الميم** sahih bir asıldır; ayrılma olmaksızın bir şeyin yarılmasına delâlet eder. Bundan: **الفَصْم**; o, bir şeyin ayrılmaksızın yarılmasıdır. Ve ağaçtan ve başkasından her eğri olan şey, * **مفصوم**dur. Dedi ki:
Sanki o, gümüşten bir bilezik; parlak  *** mahallenin bakire kızlarından bir oyun yerinde **مفصومُ**([3])
(**فصي**) **الفاء** ve **الصاد** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden uzaklaşmasına delâlet eder. Denir ki: Et kemikten ayrılıp uzaklaştı; ve insan belâdan ayrılıp uzaklaştı: kurtuldu. İsim **الفَصْية**’dir. Ve bir hadiste: **قَيْلة**: “**الفَصْية** vallahi, topuğun yüksek olmaya devam eder” (demiştir). Ve **أفْصَى**: bir adamdır([4]).
(**فصح**) **الفاء** ve **الصاد** ve **الحاء** bir asıldır; bir şeyde hâlisliğe ve karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan: **اللِّسان الفصيح**: akıcıdır. Ve **الكلام الفصيح**: Arapçadır. Asıl: **أفْصَحَ اللّ‍بَنُ**: köpüğü duruldu. Ve **أفْصَحَ الرّجل**: Arapça konuştu. Ve **فَصُح**: dili güzelleşti; ta ki lahn yapmasın. **ابن دريد**’in kitabında([5]): “Arap **أفصح** etti, **إفصاحاً**; ve Acem **فَصُح** etti, **فَصاحةً**; Arapça konuştuğu zaman.” Onu hata görürüm; söz birincisidir. Ve nakletti: **فَصُحَ اللبنُ**; o hâlde o **فصيح**tir; köpük ondan alındığı zaman. Dedi ki:
* Köpüğün altında **اللَّبنُ الفصيح**([6]) *
Ve derler ki: **أفصَحَ الصُّبح**; ışığı belirdiği zaman. Dediler ki: Her açık olan **مُفْصِحٌ**tir. Ve denir ki: **الأعجم**: konuşmayan şeydir; ve **الفصيحَ**: konuşan şeydir.
Ve bu babtan olmayan şeylerden: **الفِصْح**([7]): Hristiyanların bayramıdır; denir ki: **أفصحوا**: onların **فِصحُ**’u geldi.
(**فصد**) **الفاء** ve **الصاد** ve **الدال** sahih bir kelimedir; o **الفَصْد**’dır; o, damarın kesilmesidir; ta ki aksın. Ve **الفَصيد**: develerin damarlarını **فَصد** etmekten, bir bağırsak içine konulan bir kandır; pişirilir ve yenir; bu, isabet eden şiddet hâlinde olur. **الأعشى** dedi ki:
*Ve **تفصِدا** diye demir oku alma([8]) *
Ve derler ki: [**تفصَّد**([9]) ] şey: aktı.
(**فصع**) **الفاء** ve **الصاد** ve **العين** bir şeyin bir şeyden çıkmasına delâlet eder. Denir ki: **فصع** taze hurmayı; onu soyduğu zaman. Ve derler ki: **الفُصْعة**: çocuğun sünnet derisi; genişlediği vakit, ta ki **حَشَفتُه** görününceye kadar.
-------ـــــ
([1]) Beyit, tamamıyla **ديوان الأخطل** s2’de olduğu üzere:
Şarap sersemletilmiş; içen başını kaldırır  *** yaşasın diye; hâlbuki ölmüştür kemikler ve **مفصل**
([2]) **ديوان الهذليين** (1: 141) ve **اللسان** (**فصل**) ve **الحيوان** (2: 351) ve **أمالي المرتضى** (1: 187) ve **ثمار القلوب** 446 ve **المخصص** (1: 23/ 5: 65/16: 161).
([3]) **ذي الرمة**’nindir; divanında 572 ve **اللسان** (**نبه**، **فصم**). Ve (**نبه**)’de gelecektir.
([4]) Ondandır: **أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة**; ve **أفصى بن عبد القيس بن أفصى بن دعمي بن جديلة**.
([5]) **الجمهرة** (2: 163).
([6]) Beyit **نضلة السلمي**’nindir; **اللسان** (**فصح**)’ta olduğu üzere. Ve صدرُه, **اللسان** ve **مجالس ثعلب** 9 ve **البيان والتبيين** (3: 338)’de olduğu üzere: * Onlara karşı onun şiddetinden korkmadılar *
([7]) Böylece bütün dil sözlükleri gider. Ve hak şudur ki kelime, bana göründüğü üzere, İbranice “بِيسَحْ”tan muarrebdir; ve ben bu kökenlendirmeyi ilk defa **الحيوان** (4: 534) haşiyelerinde genişçe tahkik ettim.
([8]) صدرُه, **ديوان الأعشى** 103’te olduğu üzere: * Sakın ölü hayvanlardan; onları yemeyesin *
([9]) Tekmile, **المجمل**’dendir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ص د
اعصب مفصدي ومفتصدي‏.‏
وتقول‏:‏ افتصد واقتصد أي في إخراج الدم‏.‏
وفي المثل ‏"‏ لم يحرم من فصد له ‏"‏ أي لم يخب من نال بعض حاجته من الفصيد الذي كان يعمله أهل الجاهلية في الأزمة‏.‏
وتقول‏:‏ اقنع بالفصيد ولا تقنع بالقصيد‏.‏
وتفصّد دمه وانفصد‏:‏ سال في قلّة‏.‏
وكلّمته فتفصّد عرقاً‏.‏

##### Türkçe

ف ص د
**اعصب مفصدي ومفتصدي**.
Ve dersin ki: **افتصد** ve **اقتصد**; yani kanı çıkarmada.
Ve meselde: "لم يحرم من فصد له" yani, câhiliye ehlinin kıtlık zamanında yaptığı **الفصيد**den (damar açtırma ile çıkarılan kandan) ihtiyacının bir kısmına erişen kimse umutsuzluğa düşmemiştir.
Ve dersin ki: **اقنع بالفصيد** ve **ولا تقنع بالقصيد**.
Ve **تفصّد** kanı ve **انفصد**: azlık içinde aktı.
Ve onunla konuştum da bir damar terledi: **فتفصّد عرقاً**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفصدُ: شَقُّ العِرْقِ؛ فَصدَه يَفْصِدُه فَصْداً وفِصاداً، فهو مَفْصُودٌ وفَصِيدٌ. وفَصَدَ الناقةَ: شَقَّ عِرْقَها ليستخرِجَ دَمَهَ فيشرَبَه. وقال الليث: الفَصْدُ قطع العُروق. وافْتَصَدَ فلانٌ إِذا قطعَ عرْقَه فَفَصَد، وقد فَصَدَتْ وافْتَصدَتْ. ومن أَمثالهم في الذي يُقْضَى له بعضُ حاجته دون تمامها: لم يُحْرَمْ من فُصْدَ له، بإِسكان الصاد، مأْخوذ من الفَصيدِ الذي كان يُصْنَعُ في الجاهلية ويؤْكل، يقول: كما يتبلغ المضطر بالفصيد فاقنع أَنت بما ارتفع من قضاء حاجتك وإِن لم تُقْضَ كلُّها. ابن سيده: وفي المثل: لم يُحْرَمْ من فُصْد له، ويروي: لم يحرم من فُزْدَ له أَي فُصِدَ له البعير، ثم سكنت الصاد تخفيفاً، كما قالوا في ضُرِبَ: ضُرْبَ، وفي قُتِلَ: قُتْلَ؛ كقول أَبي النجم.
لو عُصْرَ منه البانُ والمِسْكُ انعَصَرْ
فلما سكنت الصاد وضَعُفَتْ ضارَعوا بها الدال التي بعدها بأَن قلبوها إِلى أَشبه الحروف بالدال من مخرج الصاد، وهو الزاي لأَنها مجهورة كم أن الدال مهجورة، فقالوا؛ فُزْد، فإِن تحركت الصاد هنا لم يجز البدل فيها وذلك نحو صَدَرَ وصَدَفَ لا تقول فيه زَدَرَ ولا زَدَفَ، وذلك أَن الحركة قوّت الحرف وحصنته فأَبعدته من الانقلاب، بل قد يجوز فيها إِذا تحركت إِشمامها رائحة الزاي، فأَما أَن تخلُص زاياً وهي متحركة كما تخلص وهي ساكنة فلا، وإِنما تقلب الصاد زاياً وتشم رائحتها إِذا وقعت قبل الدال، فإِن وقعت قبل غيرها لم يجز ذلك فيها، وكل صاد وقعت قبل الدال فإِنه يجوز أَن تشمها رائحة الزاي إِذا تحركت، وأَن تقلبها زاياً محضاً إِذا سكتت، وبعضهم يقول: قُصْدَ له، بالقاف، أَي من أُعْطِيَ قَصْداً أَي قليلاً، وكلام العرب بالفاء؛ قال يعقوب: والمعنى لم يحرم من أَصاب بعض حاجته وإِن لم ينلها كلها، وتأْويل هذا أَن الرجل كان يضيف الرجل في شدة الزمان فلا يكون عنده ما يَقْرِيه، ويَشِحُّ أَن ينحر راحلته فيفصدها فإِذا خرج الدم سَخَّنَه للضيف إِلى أَن يَجْمُد ويَقْوَى فيطعمه إِياه فجرى المثل في هذا فقيل: لم يحرم من فَزْدَ له أَي لم يحرم القِرَى من فُصِدت له الراحلة فَحَظِيَ بدمها، يستعمل ذلك فيمن طلب أَمراً فنال بعضه.
والفَصِيدُ: دَمٌ كان يوضع في الجاهلية في مِعًى من فَصْدِ عِرْقِ البعير ويُشْوى، وكان أَهل الجاهلية يأْكلونه ويطعمونه الضيف في الأَزْمة. ابن كُبْوَةَ: الفَصيدَة تمرٌ يُعْجَنُ ويُشابُ بشيء من دم وهو دواء يُداوَى به الصبيان، قاله في تفسير قولهم: ما حُرِمَ من فُصْد له. وفي حديث أَبي رجاء العُطاردي أَنه قال: لما بلغنا أَن النبي، صلى الله عليه وسلم. أَخذ في القتل هرَبْنا فاسْتَثَرْنا شِلْوَ أَرنبٍ دَفيناً وفَصَدْنا عليها لا أَنسى تلك الأُكْلَةَ؛ قوله: فَصَدْنا عليها يعني الإِبل وكانوا يَفْصِدونها ويعالِجون ذلك الدمَ ويأْكلونه عند الضرورة أَي فصدنا على شلو الأَرنب بعيراً وأَسلنا عليه دمه وطبخناه وأَكلنا.
وأَفْصَدَ الشجرُ وانفَصَدَ: انشقت عُيون ورقه وبَدَتْ أَطرافُه. والمُنْفَصِدُ: السائل وكذلك المُتَفَصِّدُ. يقال: تَفَصَّدَ جبينُه عَرَقاً، إِنما يريدون تَفَصَّد عَرَقُ جبينِه، وكذلك هذا الضرب من التمييز إِنما هو في نية الفاعل. وانفَصَدَ الشيءُ وتَفصَّدَ: سالَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان إِذا نزل عليه الوحيُ تَفَصَّدَ عَرَقاً. يقال: هو يتفصد عرقاً ويَتَبَضَّعُ عرقاً أَي يسيلُ عرقاً. معناه أَي سالَ عَرَقُهُ تشبيهاً في كثرته بالفِصاد، وعَرَقاً منصوب على التمييز. وقال ابن شميل: رأَيت في الأَرض تفصيداً من السيل أَي تَشَقُّقاً وتَخَدُّداً. وقال أَبو الدُّقَيْشِ: التفصيدُ أَن يُنْقَع بشيءٍ من ماءٍ قليل. ويقال: فصَد له عطاءً أَي قَطع له وأَمضاهُ يَفْصِدُه فَصْداً.

##### Türkçe

**الفصدُ**: damarın yarılmasıdır; onu **فَصدَه** **يَفْصِدُه** **فَصْداً** ve **فِصاداً** (diye yapar), o hâlde o **مَفْصُودٌ** ve **فَصِيدٌ**dur. Ve **فَصَدَ الناقةَ**: kanını çıkarsın da içsin diye onun damarını yardı. Lîs dedi: **الفَصْدُ** damarları kesmektir. Ve falan kimse **افْتَصَدَ**: damarını kesip de **فَفَصَد** ettiği zaman; ve (dişi) **فَصَدَتْ** ve **افْتَصدَتْ**. Onların, kendisine ihtiyacının bir kısmı tamamı olmaksızın yerine getirilen kimse hakkında darb-ı mesellerinden: “**لم يُحْرَمْ من فُصْدَ له**”, **الصاد**’ı sükûnlu (okuyarak); câhiliye devrinde yapılıp yenilen **الفَصيدِ**’den alınmıştır; der ki: nasıl ki muztar **الفصيد** ile geçinir, sen de ihtiyacının giderilmesinden yükselen (elde edilen) şeye razı ol, her ne kadar hepsi giderilmemiş olsa da. İbn Sîdeh: Ve meselde: “**لم يُحْرَمْ من فُصْد له**”; ve şöyle rivayet edilir: “**لم يحرم من فُزْدَ له**”, yani ona deve **فُصِدَ** edildi; sonra hafifletme için **الصاد** sükûnlandı; nitekim **ضُرِبَ** hakkında: **ضُرْبَ**, ve **قُتِلَ** hakkında: **قُتْلَ** dedikleri gibi; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:
لو عُصْرَ منه البانُ والمِسْكُ انعَصَرْ
Sonra **الصاد** sükûnlanıp zayıflayınca, ondan sonra gelen **الدال**’a, onu **الصاد**’ın mahrecinden **الدال**’a en benzer harfe çevirmek suretiyle benzettiler; o da **الزاي**’dır; çünkü o, **الدال**’ın mehmûse olduğu gibi, mechûredir; böylece “**فُزْد**” dediler. Şu hâlde burada **الصاد** harekeli olursa onda bedel câiz olmaz; bu, **صَدَرَ** ve **صَدَفَ** gibidir; onda **زَدَرَ** ve **زَدَفَ** demezsin. Bu, harekenin harfi kuvvetlendirmesi ve onu tahkim etmesi sebebiyledir; böylece onu dönüşmeden uzaklaştırmıştır. Bilakis, harekeli olduğu hâlde onda **الزاي** kokusunu işmâm etmek câiz olabilir; fakat harekeli iken, sâkin iken hâlisleştiği gibi hâlis bir **زاي** olması olmaz. Ancak **الصاد**’ı **زاي**’a çevirir ve kokusunu işmâm ederler, **الدال**’dan önce vâki olduğu zaman; şayet ondan başkasından önce vâki olursa onda bu câiz olmaz. Ve **الدال**’dan önce vâki olan her **صاد** için, harekeli olursa ona **الزاي** kokusunu işmâm etmek, sükûnlu olursa onu sırf bir **زاي**’a çevirmek câizdir. Bazıları “**قُصْدَ له**” der, **القاف** ile; yani kendisine **قَصْداً** yani az bir şey verilmiş kimseden (söz eder). Arapların sözü **الفاء** iledir. Ya‘kūb dedi: Mânâ, ihtiyacının bir kısmına isabet eden kimse, her ne kadar hepsine erişmemiş olsa da, mahrum kalmamıştır. Bunun te’vîli şudur: Adam, zamanın şiddetinde adamı misafir ederdi de yanında ona ikram edeceği bir şey bulunmazdı; binek hayvanını boğazlamaya cimrilik ederdi; onu **فَفَصَدَ** ederdi; kan çıkınca onu misafir için ısıtırdı; ta ki donar ve kuvvetlenir, sonra onu ona yedirirdi; böylece bu hususta mesel yürüdü de “**لم يحرم من فَزْدَ له**” denildi; yani kendisi için binek hayvanı **فُصِدت** edilip kanına nail olan kimse, ikramdan mahrum kalmamıştır. Bu, bir iş isteyen de onun bir kısmını elde eden kimse hakkında kullanılır.

Ve **الفَصِيدُ**: câhiliye devrinde devenin damarını **فَصْد** etmekten (çıkan) kanın bir bağırsak içine konulup kızartıldığı kandır; câhiliye ehli onu yerdi ve kıtlıkta misafire yedirirdi. İbn Kubve: **الفَصيدَة** yoğrulan ve bir miktar kanla karıştırılan hurmadır; o, çocukların tedavi edildiği bir ilaçtır; bunu, “**ما حُرِمَ من فُصْد له**” sözlerinin tefsirinde söyledi. Ebû Recâ el-‘Utâridî’nin hadîsinde: dedi ki: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, öldürmeye başladığını bize ulaşınca kaçtık; derken gömülü bir tavşan parçasını (**شِلْوَ أَرنبٍ**) çıkardık ve onun üzerine **فَصَدْنا** ettik; o yemeği unutmam; onun sözü: “**فَصَدْنا عليها**” yani develeri kastediyor; onlar onları **يَفْصِدونها** ederlerdi ve o kanı işlerlerdi ve zaruret anında onu yerlerdi; yani tavşan parçası üzerine bir deveyi **فصدنا** ettik, kanını onun üzerine akıttık, pişirdik ve yedik.

Ve **أَفْصَدَ الشجرُ** ve **انفَصَدَ**: yaprağının gözleri yarıldı ve uçları göründü. Ve **المُنْفَصِدُ**: akan (şey)dir; aynı şekilde **المُتَفَصِّدُ**. Denir ki: “**تَفَصَّدَ جبينُه عَرَقاً**”; ancak onların kastı “**تَفَصَّد عَرَقُ جبينِه**”dir; ve bu tür temyiz de ancak fâilin niyetindedir. Ve **انفَصَدَ الشيءُ** ve **تَفصَّدَ**: aktı. Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, kendisine vahiy indiği zaman **تَفَصَّدَ عَرَقاً** ederdi. Denir ki: o, **يتفصد عرقاً** ve **يَتَبَضَّعُ عرقاً**; yani ter akar. Mânâsı: terinin, çokluğunda **الفِصاد**’a benzetilerek akmasıdır; ve **عَرَقاً** temyiz olarak mansuptur. İbn Şümeyl dedi: Yerde selden **تفصيداً** gördüm; yani yarılma ve oyulma. Ebû’d-Dukayş dedi: **التفصيدُ** az bir su ile bir şeyin ıslatılmasıdır. Ve denir ki: ona bir bağışı **فصَد** etti; yani ona kesti ve yürürlüğe koydu; onu **يَفْصِدُه فَصْداً** (diye yapar).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ص د * الفَصْدُ * قطع العرق وبابه ضرب وقد * فَصَدَ * و * افْتصَد

##### Türkçe

* ف ص د * **الفَصْدُ** * damar(ı) kesmek; kapısı **ضرب**’dır. Ve (fiil) **فَصَدَ** ve **افْتصَد**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فصد يفصد، بالكسر، فصدا بفتح فسكون، وفصادا بالكسر، وهذه عن الصاغاني. قال شيخنا: وقول العامة: الفصادة بالهاء، ليس من كلام العرب وافتصد: شق العرق، وهو مفصود وفصيد، وفصد الناقة: شق عرقها ليستخرج دمه فيشربه. وقال الليث الفصد قطع العروق، وافتصد فلان، إذا قطع عرقه ففصد، وقد فصدت وافتصدت. ويقال: فصد له عطاء، أي قطع له وأمضاه يفصده فصدا. ويحكى أنه بات رجلان عند أعرابي فالتقيا صباحا، فسأل أحدهما صاحبه عن القرى، لفقال: ما قريت، وإنما فصد لي، فقال الرجل: لم يحرم من فصد له، بسكون الصاد، فجرى ذلك مثلا وسكن الصاد تخفيفا، كما قالوا في ضرب: ضرب، وفي قتل: قتل، كقول أبي النجم:
  لو عصر منه البان والمسك انعصر ويروى من فزد له، بالزاي، بدل الصاد، لأن الصاد لما سكنت ضعفت، فضارعوا بها الدال التي بعدها بأن قلبوها إلى أشبه الحروف بالدال من مخرج الصاد، وهو الزاي، لأنها مجهورة، كما أن الدال مجهورة، فإن تحركت الصاد هنا لم يجز البدل فيها، وذلك نحو: صدر وصدف، لا تقول فيه زدر، ولا زدف، وذلك أن الحركة قوت الحرف وحصنته فأبعدته من الانقلاب، بل قد يجوز فيها إذا تحركت إشمامها رائحة الزاي، فأما أن تخلص، زايا وهي متحركة، كما تخلص، وهي ساكنة فلا، وإنما تقلب الصاد زايا، وتشم رائحتها إذا وقعت قبل الدال، فإن وقعت قبل غيرها لم يجز ذلك فيها، وكل صاد وقعت قبل الدال فإنه يجوز أن تشمها رائحة الزاي إذا تحركت، وأن تقلبها زايا محضا إذا سكنت. وبعضهم يقول: قصد له، بالقاف، أي من أعطي قصدا، أي قليلا، وكلام العرب بالفاء، أي لم يحرم القرى من فصدت له الراحلة فحظي بدمها. يضرب مثلا فيمن طلب ونال بعض المقصد، وقال يعقوب: والمعنى: لم يحرم من أصباب بعض حاجته، وإن لم ينلها كلها. وتأويل هذا: أن الرجل كان يضيف الرجل في شدة الزمان، فلا يكون عنده ما يقريه، ويشح أن ينحر راحلته، فيفصدها، فإذا خرج الدم سخنه للضيف، إلى أن يجمد ويقوى، فيطعمه إياه، فجرى المثل في هذا. وفي اللسان: ومن أمثالهم في الذي يقضى له بعض حاجته دون تمامها: لم يحرم من فصد له مأخوذ من الفصيد الذي كان يصنع في الجاهلية ويؤكل. يقول: كما يتبلغ المضطر بالفصيد، فاقنع أنت بما ارتفع من قضاء حاجتك، وإن لم تقض كلها.
 والفصيد: دم كان يوضع في الجاهلية في معى، من فصد عرق البعير، ويشوى، وكان أهل الجاهلية يأكلونه وتطعمه الضيف في الأزمة. وعن ابن كثوة: الفصيدة بالهاء: تمر يعجن ويشاب، أي يخلط بدم، وهو دواء يداوى به الصبيان، قاله في تفسير قولهم: ماحرم من فصد له، كالفصدة بالضم. وأفصد الشجر وانفصد: انشقت عيون ورقه وبدت أطرافه. والمنفصد، والمتفصد: السائل الجاري، وانفصد الشيء، وتفصد: سال، وفي الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم كان إذا نزل عليه الوحي تفصد عرقا. يقال: هو يتفصد عرقا، أي يسيل عرقا، معناه: أي سال عرقه، تشبيها في كثرته بالفصاد. وعرقا: منصوب على التمييز. وقال ابن شميل: في الأرض تفصيد من السيل، أي تشقق وتخدد. وقال أبو الدقيش: التفصد. النقع بماء قليل. والمفصد، بالكسر: آلة الفصاد، كالمبضع.
 ومما يستدرك عليه:

  الفاصدان: موضع مجرى الدموع على الوجه. وأبو فصيد، كزبير: محدث، روى عن أبي طاهر السلفي، ذكره المنذري في التكملة.

##### Türkçe

**فصد** **يفصد**; kesre ile; **فصدا** fetḥa ile sonra sükûn; ve **فصادا** kesre ile; ve bu, Ṣâġānî’dendir. Şeyhimiz dedi: Avamın sözü: **الفصادة** hâ ile; Arapların كلامından değildir. Ve **افتصد**: damarı yardı; ve o, **مفصود** ve **فصيد**’dir. Ve **فصد** deveyi: kanını çıkarıp içsin diye onun damarını yardı.

Leys dedi: **الفصد** damarları kesmektir. Ve falan **افتصد** etti; yani damarını kesti de **فصد** etti. Ve “**فصدت** ve **افتصدت**” denmiştir. Ve denir: “Ona bir عطا **فصد** etti”; yani ona kesti ve yürürlüğe koydu; onu **يفصده** **فصدا**.

Ve hikâye edilir ki iki adam bir bedevînin yanında geceledi; sabah karşılaştılar; birisi arkadaşına ikramı sordu; o da dedi ki: “Ben ikram görmedim; ancak bana **فصد** edildi.” Adam dedi: “**لم يحرم من فصد له**”; ṣād’ın sükûnu ile; böylece bu bir mesel olarak yürüdü; ve hafifletme için ṣād sükûnlandı; nitekim **ضرب**’da “**ضرب**”, **قتل**’de “**قتل**” dedikleri gibi; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:
  “لو عصر منه البان والمسك انعصر”

Ve “**فزد له**”den rivayet olunur; **الزاي** ile, ṣād yerine; çünkü ṣād sükûnlanınca zayıfladı; ondan sonra gelen **الدال**’a benzettiler; ṣād’ı, ṣād’ın mahrecinden **الدال**’a en benzer harfe çevirmek suretiyle; o da **الزاي**’dır; çünkü o meçhûrdur; tıpkı **الدال**’ın meçhûr olması gibi. Şayet burada ṣād harekeli olursa, onda بدل câiz olmaz; bu, **صدر** ve **صدف** gibi; onda “**زدر**” demezsin, “**زدف**” demezsin. Bunun sebebi: hareke harfi kuvvetlendirdi ve onu tahkim etti; böylece onu inkılâbdan uzaklaştırdı. Bilakis, harekeli iken onda **الزاي** kokusunu işmâm etmek câiz olabilir. Ama harekeli iken sırf **الزاي** olarak açıkça çıkması—sâkin iken açıkça çıktığı gibi—olmaz. Ancak ṣād, **الدال**’dan önce vâki olursa **الزاي**’a çevrilir ve onun kokusu işmâm edilir. Şayet başkasından önce vâki olursa, onda bu câiz olmaz. Ve her ṣād ki **الدال**’dan önce vâki olur; harekeli olursa ona **الزاي** kokusu işmâm etmek câizdir; sâkin olursa onu sırf **الزاي**’a çevirmek câizdir.

Ve bazısı der ki: “**قصد له**”; **القاف** ile; yani kendisine **قصدا** verildi; yani az. Arapların كلامı ise **الفاء** iledir; yani kendisine binek **فصد** edilip de kanına nail olan kimse, ikramdan mahrum kalmamıştır. Bu, maksadın bir kısmını isteyen ve ona erişen kimse hakkında mesel olarak vurulur. Ya‘kūb dedi: Mânâ: ihtiyacının bir kısmını isabet ettirenden mahrum kalmadı; her ne kadar hepsine nail olmasa da. Bunun te’vîli: Adam, zamanın şiddetinde adamı misafir ederdi; yanında onu ikram edecek bir şey olmazdı; bineğini boğazlamaya cimrilik ederdi; onu **يفصد** ederdi; kan çıkınca onu misafir için ısıtırdı; donup katılaşıncaya kadar; sonra onu ona yedirirdi; böylece bu hususta mesel yürüdü.

Ve **اللسان**’da: İhtiyacının tamamı olmaksızın bir kısmı yerine getirilen kimse hakkında mesellerinden: “**لم يحرم من فصد له**”; câhiliyede yapılıp yenilen **الفصيد**’den alınmıştır. Der ki: Muztar **الفصيد** ile geçindiği gibi, sen de ihtiyacının giderilmesinden yükselen (elde edilen) şeye kanaat et; her ne kadar hepsi giderilmese de.

Ve **الفصيد**: câhiliyede bir bağırsak içine konulan kandır; devenin damarını **فصد** etmekten; ve kızartılırdı; câhiliye ehli onu yerdi ve kıtlıkta misafire yedirirdi.

İbn Kaṯve’den: **الفصيدة** hâ ile: yoğrulan ve **يشاب** edilen hurmadır; yani kan ile karıştırılır; o, çocukların tedavi edildiği bir ilaçtır; bunu “**ماحرم من فصد له**” sözünün tefsirinde söyledi; **الفصدة** ḍamme ile gibi.

Ve ağaç **أفصد** etti ve **انفصد**: yaprağının gözleri yarıldı ve uçları göründü. Ve **المنفصد** ve **المتفصد**: akan, cereyan eden (şey)dir. Ve şey **انفصد** etti ve **تفصد**: aktı. Ve hadiste: Nebî صلى الله عليه وسلم’e vahiy indiği zaman ter olarak **تفصد** ederdi. Denir: O, ter olarak **يتفصد** eder; yani ter akıtır; mânâsı: teri aktı; çokluğunda **الفصاد**’a benzetme olarak. Ve “**عرقا**”: temyîz üzere mansûbdur.

İbn Şümeyl dedi: Yerde selden **تفصيد** vardır; yani çatlama ve yarılma-oluklanma. Ebû’d-Dekîş dedi: **التفصد**: az su ile **النقع**. Ve **المفصد**, kesre ile: **الفصاد** âleti; **المبضع** gibi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**الفاصدان**: yüzde gözyaşlarının akış yerinin mevkii. Ve Ebû **فصيد**, **زبير** gibi: muhaddis; Ebû Ṭâhir es-Silefî’den rivayet etti; Münzirî onu **التكملة**’de zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَصَدَ
1 فَصَدَ ذ , (S, O, K,) aor فَصِدَ , (K,) inf. n. فَصْدٌ (S, O, K) and فِصَادٌ, (O, K,) [or the latter is a simple subst.,] He cut, (S, O,) or slit, (K,) [or opened,] a vein; (S, O, K,) as also ↓ افتصد. (S, * K.) ― -b2- And فَصَدَهُ, aor. فَصِدَ , inf. n. فَصْدٌ (M, L, Msb) and فِصَادٌ, (M, L,) or the latter is a simple subst., (Msb,) He cut, or slit, [or opened,] it, namely, a vein, (M, L.) [And app., accord. to the Msb, He bled him by opening a vein; agreeably with what here follows.] And one says also, فَصَدَ النَّاقَةَ He slit [or opened] a vein of the she-camel to draw forth the blood therefrom and to drink it [or to put it in a gut and broil it: see فَصِيدٌ]. (M L.) ― -b3- لَمْ يُحْرَمْ مَنْ فُصْدَ لَهُ He has not been denied the entertainment of a guest for whom a camel has been bled by the slitting [or opening] of a vein and who has had the blood so obtained, (M, A, * K,) is a prov.; (S, M, A, O;) فُصْدَ being for فُصِدَ, (S, M, O, K,) like ضُرْبَ for ضُرِبَ, and قُتْلَ for قُتِلَ; (M;) and some, also, say فُزْدَ; (S, M, O, K;) for every quiescent ص before د may be changed into ز; and every movent ص before د may have somewhat of the sound of ز given to it, (S, M, O,) but may not in this case be altogether changed into ز; so that for صَدَرَ and صَدَفَ you may not say زَدَرَ and زَدَفَ: (M:) some, also, say مَنْ قُصِدَ لَهُ, with ق, meaning مَنْ أُعْطِىَ قَصْدًا i. e. [who has been given] a little: (S, O, K:) the origin of the saying was this: two men passed the night at the abode of an Arab of the desert, and, meeting in the morning, one of them asked his companion respecting the entertainment given by the host, and the latter answered, “ I was not entertained as a guest, but only a vein [of a camel] was slit [or opened] to draw blood for me; ” whereupon the other replied in the words above: (O, K:) or a man used to entertain another as his guest in a time of scarcity, and, having no food to offer him, and being unwilling to slaughter his camel, bled it by slitting [or opening] a vein, and heated the blood that came forth, for his guest, until it became thick, and gave it to him to eat; and hence this prov.: (M, L:) it is applied to him who has obtained a part of that which he wanted. (Yaakoob, M, O, L, K.) [See فَصِيدٌ.] ― -b4- One says also, فَصَدَ لَهُ عَطَآءً, (O, L, K,) aor. فَصِدَ , inf. n. فَصْدٌ, (L,) meaning He apportioned to him a gift, or stipend, and caused it to be transmitted to him. (O, L, K.)

رَأَيْتُ فِى الأَرْضِ تَفْصِيدًا مِنَ السَّيْلِ
2 رَأَيْتُ فِى الأَرْضِ تَفْصِيدًا مِنَ السَّيْلِ ذ means I saw, in the ground, a cleft, or furrowed, state, resulting from the torrent. (ISh, O, L, K. * [Here تَفْصِيدًا is a pass. inf. n., used as a subst.]) ― -b2- And تَفْصِيدٌ, also, signifies The macerating [a thing] with a little water. (ADk, O, K.)

افصد الشَّجَرُ
4 افصد الشَّجَرُ ذ , and ↓ انفصد, The trees opened their gems, (M, K,) and disclosed the extremities of their leaves. (M.)

5 تَفَصَّدَ see 7. [Hence,] تفصّد جَبِينُهُ عَرَقًا His جبين [i. e. forehead, or side of the forehead,] flowed with sweat: (M, O:) the last word is here put in the accus. case as a specificative; and has the force of an agent; the meaning being, the sweat of his جبين flowed. (M.)

7 اـِنْفَصَدَ see 4. ― -b2- Also, and ↓ تفصّد, It flowed: (S, O:) or both signify it flowed in small quantity; said of blood. (A.) ― -b3- See also what next follows.

8 اـِفْتَصَدَ He (a man) had his vein cut [or opened; i. e. he had blood taken from him by the opening of a vein; and so ↓ انفصد as used in the present day]. (Lth, L, Msb. *) ― -b2- See also 1, first sentence.

فُصْدَةٌ
فُصْدَةٌ ذ : see فَصِيدَةٌ.

فِصَادٌ
فِصَادٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v.]: (M, O, L, K:) or a simple subst. [signifying The act of bleeding by opening a vein]. (Msb.)

فَصِيدٌ
فَصِيدٌ ذ and ↓ مَفْصُودٌ A vein slit [or opened]. (M, K.) ― -b2- And both signify also A man bled by the opening of a vein. (TK.) ― -b3- Also, the former, Blood (S, M, O, L, K) obtained by the cutting [or opening] of a vein (S, O, L) of a camel, (L,) and put into a gut, (S, M, O, K,) in the Time of Ignorance, (M,) and broiled: (S, M, K:) the Arabs in the Time of Ignorance used to eat it, (M, A, * L,) and to give it to the guest to eat, in a season of dearth. (S, O, * L.)

فَصِيدَةٌ
فَصِيدَةٌ ذ Dates kneaded and mixed with blood; (Ibn-Kuthweh, O, L, K;) as also ↓ فُصْدَةٌ; (O, K;) thus termed by Ibn-'Abbلd: (O:) a medicine given to children. (Ibn-Kuthweh, O, L.)

فَصَّادٌ
فَصَّادٌ ذ A phlebotomist, or bleeder. (MA. [See also what next follows.])

فَاصِدٌ
فَاصِدٌ ذ [Bleeding, or (like فَصَّادٌ) one who bleeds, by opening a vein]. (Msb.) ― -b2- And الفَاصِدَانِ signifies The place [or the two places] of the running of the tears upon the cheek. (O.)

اِعْصِبْ مَفْصِدَهُ
اِعْصِبْ مَفْصِدَهُ ذ [Bind thou his place of bloodletting]. (A.)

مِفْصَدٌ
مِفْصَدٌ ذ [A lancet;] the instrument with which a vein is slit [or opened]. (O, Msb, K.)

مَفْصُودٌ
مَفْصُودٌ ذ : see فَصِيدٌ.

مُتَفَصِّدٌ
مُتَفَصِّدٌ ذ : see what follows.

مُنْفَصِدٌ
مُنْفَصِدٌ ذ and ↓ مُتَفَصِّدٌ Flowing; (M, K;) running: (K:) [or flowing in small quantity: see 7.]

##### Türkçe

**فَصَدَ**
1 **فَصَدَ** ذ , (S, O, K,) muzâri‘ **فَصِدَ** , (K,) mastar ismi **فَصْدٌ** (S, O, K) ve **فِصَادٌ**, (O, K,) [yahut ikincisi yalın bir isimdir,] o, (S, O,) bir damarı kesti, (K,) yahut yardı, [yahut açtı]; (S, O, K,) bunun gibi ↓ **افتصد**. (S, * K.) ― -b2- Ve **فَصَدَهُ**, muzâri‘ **فَصِدَ** , mastar ismi **فَصْدٌ** (M, L, Msb) ve **فِصَادٌ**, (M, L,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (Msb,) o, onu, yani bir damarı, (M, L,) kesti, yahut yardı, [yahut açtı]. [Ve görünüşe göre, Msb’ye göre, onu bir damarı açmakla kanattı; burada ardından gelenle uyumlu olarak.] Ve ayrıca denir: **فَصَدَ النَّاقَةَ**; o, dişi devenin bir damarını, ondan kanı çıkarmak ve onu içmek için [yahut onu bir bağırsağa koyup közlemek için: bk. **فَصِيدٌ**], yardı [yahut açtı]. (M L.) ― -b3- **لَمْ يُحْرَمْ مَنْ فُصْدَ لَهُ**: kendisi için bir devenin bir damarı yarılarak [yahut açılarak] kanatıldığı ve böyle elde edilen kanı almış olan misafirin ağırlanması kendisinden esirgenmemiştir, (M, A, * K,) bir darb-ı meseldir; (S, M, A, O;) **فُصْدَ**, **فُصِدَ** yerinedir, (S, M, O, K,) **ضُرْبَ**’ın **ضُرِبَ** yerine olması gibi ve **قُتْلَ**’ın **قُتِلَ** yerine olması gibi; (M;) ve bazıları ayrıca **فُزْدَ** der; (S, M, O, K;) çünkü her sâkin **ص**’dan önce **د** gelirse **ز**’ye çevrilebilir; ve her harekeli **ص**’dan önce **د** gelirse ona **ز** sesinden bir şey verilebilir, (S, M, O,) fakat bu durumda bütünüyle **ز**’ye çevrilemez; öyle ki **صَدَرَ** ve **صَدَفَ** için **زَدَرَ** ve **زَدَفَ** diyemezsin: (M:) bazıları ayrıca **مَنْ قُصِدَ لَهُ** der, **ق** ile; mânâsı **مَنْ أُعْطِىَ قَصْدًا** yani [kendisine] az bir şey verilmiş olan: (S, O, K:) sözün aslı şudur: iki adam bir bedevî Arabın yurdunda geceledi; sabah karşılaşınca ikisinden biri arkadaşına ev sahibinin verdiği ağırlamayı sordu; öteki cevap verdi: “Misafir olarak ağırlanmadım; ancak benim için kan çıkarmak üzere [bir devenin] bir damarı yarıldı [yahut açıldı];” bunun üzerine diğeri yukarıdaki sözlerle karşılık verdi: (O, K:) yahut bir adam kıtlık zamanında bir başkasını misafir ederdi; ona sunacak yiyeceği olmayınca ve devesini boğazlamak istemeyince onu bir damarı yararak [yahut açarak] kanattı; çıkan kanı misafiri için ısıttı, ta ki koyulaşıncaya kadar; sonra onu ona yemesi için verdi; buradan bu darb-ı mesel: (M, L:) istediğinin bir kısmını elde etmiş olana uygulanır. (Yaakoob, M, O, L, K.) [Bk. **فَصِيدٌ**.] ― -b4- Ayrıca denir: **فَصَدَ لَهُ عَطَآءً**, (O, L, K,) muzâri‘ **فَصِدَ** , mastar ismi **فَصْدٌ**, (L,) mânâsı: ona bir bağış yahut maaş taksim etti ve onun kendisine ulaştırılmasını sağladı. (O, L, K.)

**رَأَيْتُ فِى الأَرْضِ تَفْصِيدًا مِنَ السَّيْلِ**
2 **رَأَيْتُ فِى الأَرْضِ تَفْصِيدًا مِنَ السَّيْلِ** ذ mânâsı: selden meydana gelen, yerde bir yarık yahut oluklanmış bir hâl gördüm. (ISh, O, L, K. * [Burada **تَفْصِيدًا**, isim gibi kullanılan edilgen mastardır.]) ― -b2- Ve **تَفْصِيدٌ**, ayrıca, az bir su ile [bir şeyi] yumuşatma mânâsına gelir. (ADk, O, K.)

**افصد الشَّجَرُ**
4 **افصد الشَّجَرُ** ذ , ve ↓ **انفصد**, ağaçlar tomurcuklarını açtı, (M, K,) ve yapraklarının uçlarını ortaya çıkardı. (M.)

5 **تَفَصَّدَ**: bk. 7. [Buradan,] **تفصّد جَبِينُهُ عَرَقًا**: onun **جَبِين**’i [yani alın, yahut alnın yanı] terle aktı: (M, O:) son kelime burada temyiz olarak mansup kılınmıştır; ve fâil kuvvetindedir; mânâ: onun **جَبِين**’inin teri aktı. (M.)

7 **اـِنْفَصَدَ**: bk. 4. ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **تفصّد**, o aktı: (S, O:) yahut ikisi de az miktarda aktı mânâsınadır; kan hakkında söylenir. (A.) ― -b3- Ayrıca bir sonraki maddeye de bak.

8 **اـِفْتَصَدَ**: o (bir adam) damarını kestirdi [yahut açtırdı; yani bir damarın açılmasıyla kendisinden kan aldırdı; ve günümüzde kullanıldığı üzere ↓ **انفصد** da böyledir]. (Lth, L, Msb. *) ― -b2- Ayrıca 1’in ilk cümlesine de bak.

**فُصْدَةٌ**
**فُصْدَةٌ** ذ : bk. **فَصِيدَةٌ**.

**فِصَادٌ**
**فِصَادٌ** ذ 1’in mastar ismidir [bk.]: (M, O, L, K:) yahut yalın bir isimdir [bir damarı açmakla kanatma fiili mânâsında]. (Msb.)

**فَصِيدٌ**
**فَصِيدٌ** ذ ve ↓ **مَفْصُودٌ**: yarılmış [yahut açılmış] bir damar. (M, K.) ― -b2- Ve ikisi de ayrıca bir damarın açılmasıyla kanatılmış bir adam mânâsına gelir. (TK.) ― -b3- Ayrıca birincisi: (S, M, O, L, K) bir devenin (L,) bir damarının kesilmesi [yahut açılması] ile elde edilen (S, O, L) kan; (S, M, O, K) Câhiliye devrinde, (M,) bir bağırsağa konur ve közlenirdi: (S, M, K:) Araplar Câhiliye devrinde onu yerlerdi, (M, A, * L,) ve kıtlık mevsiminde misafire yemesi için verirlerdi. (S, O, * L.)

**فَصِيدَةٌ**
**فَصِيدَةٌ** ذ: kanla yoğrulup karıştırılmış hurmalar; (Ibn-Kuthweh, O, L, K;) bunun gibi ↓ **فُصْدَةٌ**; (O, K;) İbn-'Abbلd tarafından böyle adlandırılmıştır: (O:) çocuklara verilen bir ilaç. (Ibn-Kuthweh, O, L.)

**فَصَّادٌ**
**فَصَّادٌ** ذ: bir hacamatçı, yahut kan alıcı. (MA. [Ayrıca bir sonraki maddeye de bak.])

**فَاصِدٌ**
**فَاصِدٌ** ذ: [kanatan, yahut (**فَصَّادٌ** gibi) bir damarı açmakla kan alan kimse]. (Msb.) ― -b2- Ve **الفَاصِدَانِ**: yanağın üzerinde gözyaşlarının akmasının yeri [yahut iki yeri] mânâsına gelir. (O.)

**اِعْصِبْ مَفْصِدَهُ**
**اِعْصِبْ مَفْصِدَهُ** ذ: [onun kan alma yerini bağla]. (A.)

**مِفْصَدٌ**
**مِفْصَدٌ** ذ: [neşter;] bir damarın yarıldığı [yahut açıldığı] âlet. (O, Msb, K.)

**مَفْصُودٌ**
**مَفْصُودٌ** ذ : bk. **فَصِيدٌ**.

**مُتَفَصِّدٌ**
**مُتَفَصِّدٌ** ذ : bk. aşağıdaki.

**مُنْفَصِدٌ**
**مُنْفَصِدٌ** ذ ve ↓ **مُتَفَصِّدٌ**: akan; (M, K;) koşan: (K:) [yahut az miktarda akan: bk. 7.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَصَدَ
فَصَدَ I ( n. ac. فَصْد 1 ,  فِصَاْد 23 ),
a.  Bled, cupped.

b.  Opened ( vein ).

c.  [ La ], Apportioned, assigned to, bestowed upon.

فَصَّدَ
فَصَّدَ II ,
a.  Steeped, soaked, macerated.

أَفْصَدَ
أَفْصَدَ IV ,
a.  Budded, sprouted.

تَفَصَّدَ
تَفَصَّدَ V ,
a.  Flowed, ran.

اِنْفَصَدَ
اِنْفَصَدَ VII ,
a.  see IV & V & VIII ( b ).

اِفْتَصَدَ
اِفْتَصَدَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  Was bled, cupped.

فَصْد
فَصْد 1 ,
a.  Bleeding, blood-letting, cupping, phlebotomy.

فُصْدَة
فُصْدَة 3t ,
a.  see 25t .

مَفْصِد
مَفْصِد 18 ,
a.  Cut, opening, incision.

مِفْصَد
مِفْصَد 20 ,
a.  Lancet, bistoury.

فِصَاْد
فِصَاْد 23 ,
a.  see 1 .

فِصَاْدَة
فِصَاْدَة 23t , ( pl. فَصَاْئِدُ 46 )
a.  [ coll. ], A bleeding.

فَصِيْد
فَصِيْد 25 ,
a.  Bled.

b.  A kind of blood-pudding or sausage.

فَصِيْدَة
فَصِيْدَة 25t ,
a.  Dates mixed with blood.

فَصَّاْد
فَصَّاْد 28 ,
a.  Bleeder, cupper, phlebotomist; surgeon.

فَصَّدَ
N. Ac. فَصَّدَ II ,
a.  Split, crack, crevice, fissure.

فَصڤدَ
N. P. فَصڤدَ I ,
a.  see 25 (a) .

##### Türkçe

**فَصَدَ**
**فَصَدَ** I (mast. isim **فَصْد** 1, **فِصَاْد** 23),
a. Kan aldı, hacamat yaptı.

b. (**عِرْق**’ı) açtı (damarı).

c. [ **لا** ], paylaştırdı, (birine) tahsis etti, (birine) bağışladı.

**فَصَّدَ**
**فَصَّدَ** II,
a. Demledi, ıslattı, yumuşatıp ezdi (macerasyon yaptı).

**أَفْصَدَ**
**أَفْصَدَ** IV,
a. Tomurcuklandı, filizlendi.

**تَفَصَّدَ**
**تَفَصَّدَ** V,
a. Aktı, koştu.

**اِنْفَصَدَ**
**اِنْفَصَدَ** VII,
a. IV ve V ve VIII (b)’ye bak.

**اِفْتَصَدَ**
**اِفْتَصَدَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

b. Kanı alındı, hacamat yapıldı.

**فَصْد**
**فَصْد** 1,
a. Kan alma, kan akıtma, hacamat, flebotomi.

**فُصْدَة**
**فُصْدَة** 3t,
a. 25t’ye bak.

**مَفْصِد**
**مَفْصِد** 18,
a. Kesik, açıklık, kesi.

**مِفْصَد**
**مِفْصَد** 20,
a. Neşter, bistüri.

**فِصَاْد**
**فِصَاْد** 23,
a. 1’e bak.

**فِصَاْدَة**
**فِصَاْدَة** 23t, (çoğ. **فَصَاْئِدُ** 46)
a. [topl.], bir kan alma.

**فَصِيْد**
**فَصِيْد** 25,
a. Kanı alınmış.

b. Bir çeşit kanlı puding yahut sucuk.

**فَصِيْدَة**
**فَصِيْدَة** 25t,
a. Kanla karıştırılmış hurmalar.

**فَصَّاْد**
**فَصَّاْد** 28,
a. Kan alan, hacamatçı, flebotomist; cerrah.

**فَصَّدَ**
Mast. isim **فَصَّدَ** II,
a. Yarık, çatlak, gedik, fissür.

**فَصڤدَ**
N. P. **فَصڤدَ** I,
a. 25 (a)’ya bak.
