# فصص (ف-ص-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ص - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والفاء
ص ف، ف ص مستعملان
صف:
الصَفُّ معروف. والطَّيْرُ الصَّوافُّ: التي تَصُفُّ أجنحتَها فلا تُحَرِّكُها.
والبُدْنُ الصَّوافُّ: التي تُصَفَّفُ ثم تُنْحَرُ.
وصَفَفتُ القَوْمَ فاصطَّفُوا.
والمَصَفُّ: المَوقِفُ، والجمع المَصافُّ.
وخَيْلٌ صَوافُّ وصَوافِنُ: قد صَفَّتْ بين أيديها.
والصَّفيفُ: القَديدُ اذا شُرَّ في الشمس، وتقول: صفَفْتُه أَصُفُّه في الشمس صَفّاً، وصَفَّفْتُه تصفيفاً، قال: صَفيفَ شِواءٍ أوة قَديرٍ مُعَجَّلِ والصُفَّةُ من البُنْيانِ والسَّرج ايضاً.
والصَّفصَفُ: الفَلاةُ المستَويةُ المَلْساء.
والصَّفْصَفُ: شَجَرُ الخِلاف، الواحدةُ بالهاء.
والصَّفْصَفَةُ: دُوَيبَّة تُسَمِّيها العجم السّيسك، دخيل.
وقوله تعالى: عذاب يوم الصُّفَّة وذلك أن قوماً عَصَوا رَبَّهُم فأرسل الله عليهم حَرّاً وغمّاً غَشِيَهم من فَوقِهم فهَلَكُوا.
فص:
فَصُّ الأمرِ: أهْلُه، وفَصُّ العين: حَدَقَتُها وأنشد: بمُقْلةٍ تُوقِدُ فَصّاً أزرَقا والفِصْفِصَةُ: الفِسْفِسَةُ، وهو القَتّ الرَّطبُ.
وقال في فَصِّ الأمر:
وربَّ امرِىٍء خِلْتَه مائقاً		ويأتيك بالأمر من فَصِّه
والفَصُّ: فَصُّ الخاتَمِ.
والفَصُّ: السِّنُّ من أسنانِ الثُّومِ.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الفاء**
**ص ف**، **ف ص** müstamel ikisidir.
**صف**:
**الصَفُّ** bilinir. Ve kuş(lar) **الصَّوافُّ**: kanatlarını **تَصُفُّ** da onları hareket ettirmeyen(ler).
Ve **البُدْنُ الصَّوافُّ**: boğazlanıncaya kadar sonra dizilen(ler).
Ve **صَفَفتُ القَوْمَ** da **فاصطَّفُوا**.
Ve **المَصَفُّ**: durak(yeri), çoğulu **المَصافُّ**.
Ve **خَيْلٌ صَوافُّ** ve **صَوافِنُ**: ön ayakları arasında dizilmiş(ler)dir.
Ve **الصَّفيفُ**: güneşte serildiği zaman **القَديدُ**; ve dersin ki: **صفَفْتُه أَصُفُّه** güneşte **صَفّاً**, ve **صَفَّفْتُه** **تصفيفاً**; dedi ki:
**صَفيفَ شِواءٍ أوة قَديرٍ مُعَجَّلِ**
Ve **الصُفَّةُ** bina(dan)dır ve eyer de ayrıca.
Ve **الصَّفصَفُ**: düz, pürüzsüz çöl-ova.
Ve **الصَّفْصَفُ**: **الخِلاف** ağacı; bir tanesi **بالهاء** iledir.
Ve **الصَّفْصَفَةُ**: Acemlerin **السّيسك** diye adlandırdığı küçük bir hayvancık; dâhil.
Ve Yüce Allah’ın sözü: **عذاب يوم الصُّفَّة**; ve bu, bir kavmin Rablerine isyan etmeleri sebebiyledir; Allah onların üzerine bir sıcaklık ve bir keder gönderdi, üstlerinden onları kapladı da helâk oldular.

**فص**:
**فَصُّ الأمرِ**: onun ehli; ve **فَصُّ العين**: onun gözbebeği; ve inşad etti:
**بمُقْلةٍ تُوقِدُ فَصّاً أزرَقا**
Ve **الفِصْفِصَةُ**: **الفِسْفِسَةُ**; ve o, yaş **القَتّ**tir.
Ve **فَصِّ الأمر** hakkında dedi:
**وربَّ امرِىٍء خِلْتَه مائقاً		ويأتيك بالأمر من فَصِّه**
Ve **الفَصُّ**: yüzüğün **فَصُّ**’udur.
Ve **الفَصُّ**: sarımsağın diş(lerinden) bir diştir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَصُّ الخاتم: واحد الفُصوصِ. قال ابن السكيت: كلُّ ملتقى عظيمين فهو فَصٌّ، يقال للفرس: إنَّ فُصوصَهُ لَظِماءٌ، أي ليست برهلةٍ كثيرة اللحمِ. وفَصُّ الأمرِ: مَفْصِله، قال الشاعر:
ورُبَّ امْرِئٍ خِلتَهُ مائقاًويأتيك بالأمر من فَصِّهِ
وفَصَّ الجرحُ فَصيصاً: لغةٌ في فزَّ، أي نَدِيَ وسالَ. وفصصْتُ كذا من كذا وافْتَصَصْتُهُ، أي فصلته وانتزعته، فانْفَصَّ أي انفصل.وقال الفراء: أفْصَصْتُ إليه من حقِّه شيئاً، أي أخرجت. وما اسْتَفَصَّ منه شيئاً، أي ما استخرجَ.

##### Türkçe

**فَصُّ الخاتم**: **الفُصوصِ**’tan (yüzük taşlarından) bir tanesi. İbnü’s-Sikkît dedi: Her iki büyük şeyin buluştuğu yerin hepsi **فَصٌّ**’dur; ata şöyle denir: “Şüphesiz onun **فُصوصَهُ**’u **لَظِماءٌ**’dır”, yani gevşek, çok etli **برهلةٍ** değildir. Ve **فَصُّ الأمرِ**: onun **مَفْصِله**’i (eklem yeri/ayrım yeri). Şair dedi ki:
Ve nice kişi vardır ki onu ahmak sanırsın
ve sana işi onun **فَصِّهِ**’inden getirir.

Ve **فَصَّ الجرحُ فَصيصاً**: **فزَّ**’de bir lugattır; yani ıslandı ve aktı. Ve “Şunu şundan **فصصْتُ**” ve onu **افْتَصَصْتُهُ**: yani onu ayırdım ve onu söküp çıkardım; böylece **انْفَصَّ**: yani ayrıldı. Ve el-Ferrâ dedi: “Onun hakkından ona bir şey **أفْصَصْتُ**”, yani çıkardım. Ve ondan bir şey **اسْتَفَصَّ** etmedi: yani çıkarmadı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ص ص
خاتمٌ مفصّصٌ وعملت الخاتم وما فصّصته‏.‏
وتقول‏:‏ الخواتم بالفصوص والأحكام بالنصوص‏.‏
ومن المجاز‏:‏ عرفت البغضاء في فصّ حدقته‏.‏
قال‏:‏ بمقلة توقد فصاً أزرقاً ورموه بفصوص أعينهم‏.‏
وفصّص بعينه‏:‏ حدّق بها‏.‏
وأعطني فصاً من الثوم أي سنّاً منه‏.‏
ويقال للفرس‏:‏ إن فصوصه لظماء أي ليست برهلة كثيرة اللحم وهي مفاصله‏.‏
وفصصت الشيء من الشيء فانفصّ أي فصلته فانفصل‏.‏
وفلان حزّاز الفصوص إذا كان مصيباً في رأيه وجوابه‏.‏
‏"‏ وآتيك بالأمر من فُصّه ‏"‏ أي من محزّه وأصله‏.‏
قال‏:‏ ورب امريء خلته مائقاً ويأتيك بالأمر من فصّه وقرأت في فصّ الكتاب كذا ومنه‏:‏ فصوص الأخبار‏.‏

##### Türkçe

ف ص ص
**خاتمٌ مفصّصٌ**: faslı (taşlı) bir yüzük; ve yüzüğü yaptım ve onu **فصّصته** etmedim.
Ve dersin ki: yüzükler **بالفصوص** iledir, hükümler **بالنصوص** iledir.
Mecazdan: onun göz bebeğinin **فصّ**’unda buğzu tanıdım.
Dedi ki:
mavi bir **فصّ** yakan bir göz bebeğiyle; ve onu gözlerinin **فصوص**’larıyla attılar.
Ve **فصّص بعينه**: onunla dik dik baktı.
Ve bana sarımsağın bir **فصّ**’unu ver; yani ondan bir diş.
Ve ata denir: onun **فصوصه**’u susuzdur; yani çok etli, gevşek değildir; ve o, onun eklemleridir.
Ve şeyi şeyden **فصصت** ettim de **انفصّ** etti; yani onu ayırdım da ayrıldı.
Ve falan **حزّاز الفصوص**’tur; görüşünde ve cevabında isabetli olduğu zaman.
“Ve sana işi onun **فُصّه**’undan getiririm”: yani onun keskin yerinden ve aslından.
Dedi ki:
Ve nice kişi vardır ki onu ahmak sandın; hâlbuki sana işi onun **فصّه**’undan getirir. Ve kitabın **فصّ**’unda şöyle şöyle okudum; ve ondan: **فصوص الأخبار**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَصُّ الأَمرِ: أَصلُه وحقيقتُه. وفَصُّ الشيءِ: حقيقتُه وكُنْهُه، والكُنْهُ: جوهرُ الشيء، والكُنْهُ: نهاية الشيء وحقيقتُه. يقال: أَنا آتيكَ بالأَمر من فَصِّه يعني من مخرجه الذي قد خرج منه؛ قال الشاعر: وكم من فتى شاخِص عَقْلُه،
وقد تَعْجَبُ العينُ من شَخْصِه
ورُبّ امْرِئٍ تَزْدَرِيه العُيون،
ويَأْتِيكَ بالأَمر من فَصِّه
ويروى:
ورُبّ امرئٍ خِلْتَهُ مائِقاً
ويروى:
وآخَرَ تحسَبه جاهلا
وفصُّ الأَمرِ: مَفْصِلُه. وفَصُّ العينِ: حَدَقَتُها. وفصُّ الماء: حَبَبُه. وفَصُّ الخمرِ: ما يُرى منها. والفَصُّ: المَفْصِل، والجمع من كل ذلك أَفُصٌّ وفُصوص، وقيل: المَفاصِلُ كلها فُصوص، واحدها فَصّ إِلا الأَصابع فإِن ذلك لا يقال لمفاصلها. أَبو زيد: الفُصوصُ المفاصل في العظام كلها إِلا الأَصابع. قال شمر: خولف أَبو زيد في الفصوص فقيل إِنها البَراجِم والسُّلامَيات. ابن شميل في كتاب الخيل: الفصوص من الفَرس مفاصلُ ركبتيه وأَرساغه وفيها السلامَيات وهي عظامُ الرُّسْغَيْن؛ وأَنشد غيره في صفة الفحل من الإِبل:
قَرِيعُ هِجَانٍ لم تُعَذَّبْ فُصوصُه
بقيدٍ، ولم يُرْكَبْ صغيراً فيُجْدَعا
ابن السكيت في باب ما جاء بالفتح: يقال فَصُّ الخاتَم، وهو يأْتيك بالأَمر من فَصِّه يُفَصِّلُه لك. وكل مُلْتَقَى عظمين، فهو فَصٌّ. ويقال للفرس: إِن فُصُوصَه لَظِماء أَي ليست برَهِلة كثيرة اللحم، والكلام في هذه الأَحرف الفتح. الليث: الفَصُّ السِّنُّ من أَسْنان الثُّوم، والفَصافِصُ واحدتُها فِصْفِصَةٌ. وفَصُّ الخاتم وفِصُّه، بالفتح والكسر: المُرَكَّبُ فيه، والعامة تقول فِصّ، بالكسر، وجمعه أَفُصٌّ وفُصوصٌ وفِصاصٌ والفَصُّ المصدر، والفِصُّ الاسم.
وفَصُّ الجُرْحُ يَفِصُّ فَصيصاً، لغة في فزّ: سال، وقيل: سالَ منه شيءٌ وليس بكثير. قال الأَصمعي: إِذا أَصابَ الإِنسانَ جرحٌ فجعل يَسِيل ويَنْدَى قيل: فَصَّ يَفِصُّ فَصِيصاً، وفَزَّ يَفِزُّ فَزِيزاً. وفَصَّ العَرَقُ: رشَح. وفَصُّ الجندبِ وفَصِيصُه: صوتُه. والفَصِيص: الصوت؛ وأَنشد شمر قول امرئ القيس:
يُغالِينَ فيه الجَزْءَ، لولا هَواجِرٌ
جَنادِبُها صَرعَى، لهنَّ فَصِيصُ
يُغالِين: يُطاوِلْنَ، يقال: غاليت فلاناً أَي طاوَلْته.
وقوله لهن فَصِيص أَي صوت ضعيف مثل الصفير؛ يقول: يُطاوِلْنَ الجزء لو قدرن عليه ولكن الحَرّ يُعْجِلُهن. الليث: فصُّ العين حدقتُها؛ وأَنشد: بمُقْلةٍ تُوقِدُ فَصّاً أَزْرقا
ابن الأَعرابي: فَصْفَصَ إِذا أَتَى بالخَبرِ حَقّاً. وانفَصَّ الشيءُ من الشيءِ وانْفَصَى: انفصل. قال أَبو تراب: قال حترش فَصَصْت كذا من كذا وافْتَصَصْته أَي فصلته وانتزعته، وانْفَصَّ منه أَي انفصل منه، وافْتَصَصْتُه افْتَرَزْته. الفراء: أَفْصَصْت إِليه من حَقِّه شيئاً أَي أَخْرَجْت، وما اسْتَفَصَّ منه شيئاً أَي ما استخرج، وأَفصَّ إِليه من حقه شيئاً أَعطاه، وما فَصَّ في يديه منه شيء يَفِصُّ فَصّاً أَي ما حصل. ويقال: ما فَصَّ في يدي شيء أَي ما بَرَدَ؛ قال الشاعر:
لأُمِّكَ وَيْلةٌ، وعليكَ أُخرى،
فلا شاةٌ تَفِصُّ ولا بَعِيرُ
والفَصِيصُ: التحرُّكُ والالتواء.
والفِصْفِصُ والفِصْفِصةُ، بالكسر: الرَّطْبة، وقيل: هي القَتُّ، وقيل: هي رَطْبُ القَتِّ؛ قال الأَعشى:
أَلم ترَ أَنَّ الأَرض أَصْبحَ بَطْنُها
نَخِيلاً وزَرْعاً نابتاً وفَصافِصَا؟
وقال أَوس:
وقارَفَتْ، وهي لم تَجْرَبْ، وباعَ لها
من الفَصافِصِ بالنُّمِّيِّ سِفْسِيرُ
وأَصلها بالفارسية إِسْفَسْت. والنُّمِّيِّ: الفُلوس، ونسب الجوهري هذا البيت للنابغة، وقال يصف فرساً. وفَصْفَصَ دابتَه: أَطْعَمَها إِيّاها. وفي الحديث: ليس في الفَصافِص صدَقةٌ، جمع فِصْفِصة، وهي الرَّطْبة من علَفِ الدوابّ، ويُسمى القَتّ، فاذا جفَّ فهو قَضْبٌ، ويقال فِسْفِسة، بالسين.

##### Türkçe

**فَصُّ الأَمرِ**: onun aslı ve hakikati. Ve **فَصُّ الشيءِ**: onun hakikati ve künhü;
ve **الكُنْهُ**: şeyin cevheri; ve **الكُنْهُ**: şeyin nihayeti ve hakikati. Denir: “Ben sana işi **فَصِّه**’inden getiririm” yani ondan çıkmış olduğu çıkış yerinden; şair dedi ki:
Ve nice delikanlı vardır ki aklı şahıstır,
göz ise onun şahsından hayrete düşer;
ve nice kişi vardır ki gözler onu hor görür,
sana işi **فَصِّه**’inden getirir.
Ve rivayet olunur:
Ve nice kişi ki onu ahmak sanırsın.
Ve rivayet olunur:
Ve bir başkası ki onu cahil sanırsın.

Ve **فَصُّ الأَمرِ**: onun mafsalıdır. Ve **فَصُّ العينِ**: onun gözbebeğidir. Ve **فصُّ الماء**: onun habbesidir. Ve **فَصُّ الخمرِ**: ondan görülen şeydir. Ve **الفَصُّ**: mafsaldır; bunların hepsinin cem‘i **أَفُصٌّ** ve **فُصوص**tur. Ve denildi: mafsalların hepsi **فُصوص**tur; tekili **فَصّ**tır; ancak parmaklar müstesna, zira onun mafsallarına bu denmez. Ebû Zeyd: **الفُصوصُ** kemiklerin bütününde, parmaklar hariç, mafsallardır. Şemmer dedi: Ebû Zeyd’e **الفصوص** hususunda muhalefet edildi; şöyle denildi: onlar **البَراجِم** ve **السُّلامَيات**tır. İbn Şümeyl, “Kitâbü’l-Hayl”de: atın **الفصوص**u, dizlerinin ve bileklerinin mafsallarıdır; ve onda **السلامَيات** vardır; o da iki bileğin kemikleridir. Ve başkası, develerden damızlık erkeğin vasfında inşad etti:
Soylu develerin koçu; **فُصوصُه** bağ ile eziyet görmemiştir,
ve küçükken binilmemiştir de kesilip sakatlanmamıştır.

İbnü’s-Sikkît, “Bâb mâ câe bi’l-feth”te: denir **فَصُّ الخاتَم**; ve o, sana işi **فَصِّه**’inden getirir; onu sana tafsil eder. Ve iki kemiğin her birleştiği yer, o bir **فَصّ**tır. Ve ata denir: “Onun **فُصُوص**u elbette zımâdır” yani gevşek, çok etli değildir; ve bu harflerde söz fetha üzerinedir. Leys: **الفَصُّ** sarımsağın dişidir; **الفَصافِصُ** ise tekili **فِصْفِصَةٌ**dır. Ve **فَصُّ الخاتم** ve **فِصُّه**—fetha ve kesra ile—ona yerleştirilmiş olandır; avam ise kesra ile **فِصّ** der; onun cem‘i **أَفُصٌّ** ve **فُصوصٌ** ve **فِصاصٌ**tır. Ve **الفَصُّ** masdardır; **الفِصُّ** isimdir.

Ve **فَصُّ الجُرْحُ يَفِصُّ فَصيصاً**: **فزّ**de bir lugattır: aktı; ve denildi: ondan bir şey aktı, çok değildir. Asma‘î dedi: insana bir yara isabet edip akmaya ve ıslanmaya başlayınca denir: **فَصَّ يَفِصُّ فَصِيصاً**; ve **فَزَّ يَفِزُّ فَزِيزاً**. Ve **فَصَّ العَرَقُ**: terledi (sızdı). Ve **فَصُّ الجندبِ** ve **فَصِيصُه**: onun sesidir. Ve **الفَصِيص**: sestir; Şemmer, İmruü’l-Kays’ın sözünü inşad etti:
Onun içinde **الجَزْءَ**’yi uzatırlar; eğer öğle sıcağı olmasaydı,
çekirgeleri serilmiş (ölü) olurdu; onlar için **فَصِيصُ** vardır.
**يُغالِين**: uzatırlar; denir: “Ben falanla **غاليت**” yani onu uzattım (yarıştım).
Ve onun sözü “onlar için **فَصِيص** vardır” yani ıslık gibi zayıf bir ses; der ki: güçleri yetseydi **الجزء**’yi uzatırlardı; fakat sıcak onları acele ettirir. Leys: **فصُّ العين** onun gözbebeğidir; ve inşad etti:
Bir gözle ki mavi bir **فَصّ** yakar.

İbnü’l-A‘râbî: **فَصْفَصَ**: haberi hak olarak getirdiği zaman. Ve **انفَصَّ الشيءُ من الشيءِ** ve **انْفَصَى**: ayrıldı. Ebû Turâb dedi: Hıtreş dedi: “Ben şunu şundan **فَصَصْت** ve onu **افْتَصَصْته**” yani onu ayırdım ve söküp aldım; ve “ondan **انْفَصَّ**” yani ondan ayrıldı; ve “onu **افْتَصَصْتُه**” yani onu ayırıp seçtim. Ferrâ: “Ona hakkından bir şey **أَفْصَصْت**” yani çıkardım; ve “ondan bir şey **اسْتَفَصَّ** etmedi” yani çıkarmadı; ve “ona hakkından bir şey **أَفصَّ** etti” ona verdi; ve “onun ondan bir şeyi ellerinde **فَصَّ** etmedi, **يَفِصُّ فَصّاً**” yani elde etmedi. Ve denir: “Elimde bir şey **فَصَّ** etmedi” yani soğumadı; şair dedi ki:
Anana yazık, ve sana bir başkası;
ne bir koyun **تَفِصُّ** eder ne de bir deve.

Ve **الفَصِيصُ**: hareket ve kıvrılmadır.

Ve **الفِصْفِصُ** ve **الفِصْفِصةُ**—kesra ile—**الرَّطْبة**dır; ve denildi: o **القَتُّ**tur; ve denildi: o **رَطْبُ القَتِّ**tir; A‘şâ dedi ki:
Görmedin mi ki yerin karnı sabahleyin
hurmalık ve ekin ve bitmiş **فَصافِص** oldu?
Ve Evs dedi:
Ve tattı—henüz denememişken—ve ona sattı,
**الفَصافِص**ten, **النُّمِّيِّ** ile, **سِفْسِيرُ**.
Ve onun aslı Farsçada **إِسْفَسْت**tir. Ve **النُّمِّيِّ**: **الفُلوس**tur. Cevherî bu beyti Nâbiga’ya nisbet etti ve “bir atı vasfediyor” dedi. Ve **فَصْفَصَ** binesini: onu ona yedirdi. Ve hadiste: **الفَصافِص**te sadaka yoktur; **فِصْفِصة**nin cem‘idir; o, bineklerin yeminden **الرَّطْبة**dır; **القَتّ** diye adlandırılır; kuruyunca o **قَضْبٌ**dur. Ve **فِسْفِسة** de denir, **السين** ile.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ص ص * * فَصُّ * الخاتم بالفتح والعامة تقوله بالكسر وجمعه * فُصُوصٌ * و * فَصُّ * الأمر أيضا مفصله و * الفِصْفِصةُ * بكسر الفاءَين الرطبة وأصلها بالفارسية اسفست

##### Türkçe

* ف ص ص * * **فَصُّ** * yüzük taşı (fetha ile); avam onu kesra ile söyler. Çoğulu * **فُصُوصٌ** *’dur. Ve * **فَصُّ** * işin de eklemi/mafsalıdır. Ve * **الفِصْفِصةُ** * (iki **ف**’nin kesrası ile) yaş (taze)dir; aslı Farsçada اسفست’tir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفص للخاتم، مثلثة  ، ذكره ابن مالك في مثلثه، وغير واحد، ولكن صرحوا بأن الفتح هو الأفصح الأشهر،  والكسر غير لحن، ووهم الجوهري  ، ونصه: فص الخاتم واحد الفصوص، والعامة تقول: فص، بالكسر. انتهى. وقال ابن السكيت في باب ما جاء بالفتح: فص الخاتم، ثم سرد بعد ذلك كلمات أخر، وقال في آخرها: والكلام على هذه الأحرف الفتح، وقال الليث: وفص الخاتم وفصه بالفتح  والكسر  لغة العامة. ونسب الصاغاني ما قاله الجوهري إلي ابن السكيت فإنه قال في آخر الكلام، قال ذلك ابن السكيت. قلت: وتبعه أبو نصر الفارابي وغيره من الأئمة. فظهر بما ذكرنا من النصوص أن مراد الجوهري بأنها لحن، أي غير معروفة، أو رديئة، كما قال غيره، يعني أنها بالنسبة للفصحاء لحن، لأنهم إنما يتكلمون بالفصيح، كما قالوا في قول أبي الأسود الدؤلي:
  ولا أقول لقدر القوم قد غليت البيت، أي أنه فصيح لا يتكلم باللغة الغير الفصيحة، فلا وهم في إطلاق اللحن عليها، ولا سيما إذا لم تصح عنده، أو لم تثبت، فكلامه لا يخلو من تحامل للقصور وغيره، حققه شيخنا. على أنه ليس في نص الجوهري لفظ اللحن كما رأيت سياقه. ونسبته للعامة لا يوجب كونه لحنا، وإنما يقال إنها في مقابلة الأفصح الأشهر، فتأمل.  ج فصوص  ، وأفص، وفصاص، الأخيرتان عن الليث. قال ابن السكيت: الفص  ملتقى كل عظمين  ، ويقال للفرس إن فصوصه لظماء، أي ليست برهلة كثيرة اللحم، نقله الجوهري والصاغاني، وهي مفاصله، وهو مجاز، ويجمع أيضا على أفص. وقيل: المفاصل كلها فصوص إلا الأصابع، فإن ذلك لا يقال لمفاصلها. وقال أبو زيد: الفصوص: المفاصل من العظام كلها إلا الأصابع. قال شمر: خولف أبو زيد في الفصوص، فقيل: إنها البراجك والسلاميات. وقال ابن شميل في كتاب الخيل: الفصوص من الفرس: مفاصل ركبتيه وأرساغه، وفيها السلاميات؛ وهي عظام الرسغين، وأنشد غيره في صفة الفحل من الإبل:
  قريع هجان لم تعذب فصوصه                      بقيد ولم يركب صغيرا فيجدعا من المجاز: الفص  من الأمر: مفصله  ، أي محزه، وأصله، ذكره ابن السكيت، فيما جاء بالفتح. ويقال: هو يأتيك بالأمر من فصه، أي يفصله لك. ويقال: قرأت في فص الكتاب كذا. ومنه سمى أبو العلاء صاعد اللغوي كتابه: الفصوص؛ وهو كتاب جليل في هذا الفن، وقد نقلنا منه في كتابنا هذا في بعض المواضع ما يتعلق به الغرض، وكذا السهروردي سمى كتابه في التصوف: فصوص الحكم، وكل ذلك مجاز. وفي اللسان: فص الأمر: حقيقته، وأصله. وفص الشيء: حقيقته وكنهه. والكنه: جوهر الشيء ونهايته. يقال: أنا آتيك بالأمر من فصه، يعني من مخرجه الذي قد خرج منه. قال الشاعر، قيل هو الزبير بن العوام، وقيل: عبد الله بن جعفر بن أبي طالب، رضي الله تعالى عنهما:
  ورب امرئ شاخص عقلـه                      وقد يعجب الناس من شخصه
  وآخر تـحـسـبـه مـائقـا                      ويأتيك بالأمر مـن فـصـه ويروى:
  ورب امرئ خلته مائقا وهو رواية الجوهري، ويروى:

  وآخر تحسبه جاهلا ويروى:
  ورب امرئ تزدريه العيون من المجاز: الفص:  حدقة العين  . يقال: عرفت البغضاء في فص حدقته، ورموه بفصوص أعينهم. وقال رؤبة:
  والكلب لا ينبح إلا فرقا
  نبح الكلاب الليث لما حملقا
  بمقلة توقد فصا أزرقا قال الليث: الفص:  السن من  أسنان  الثوم  ، وهو مجاز.  وفص الجرح يفص فصيصا: ندي وسال  ، وكذلك فز، بالزاي. وقيل: سال منه شيء ليس بكثير. وقال الأصمعي: إذا أصاب الإنسان جرح فجعل يسيل ويندى، قيل: فص يفص فصيصا، وفز يفز فزيزا. قال أبو تراب: قال حترش: فص  كذا من كذا  ، أي  فصله وانتزعه  ، فانفص منه: انفصل، وهو مجاز. قال شمر: فص  الجندب  فصا، وفصيصا:  صوت  وأنشد لامرئ القيس يصف حميرا:
  يغالين فيه الجزء لولا هواجر                      جنادبه صرعى لهن فصيص ويروى: كصيص: والفصيص والكصيص: الصوت الضعيف مثل الصفير. يقول: يطاولن الجزء لو قدرن عليه، ولكن الحر يعجلهن. قال أبو عمرو: فص  الصبي  فصيصا:  بكى بكاء ضعيفا  مثل الصفير. قال ابن عباد: الفصيص من النوى: النقي الذي كأنه مدهون  . نقله الصاغاني. فصيص:  اسم عين  بعينها. عن ابن الأعرابي يقال:  ما فص في يدي شيء  ، أي  ما برد  . وأنشد لمالك بن جعدة:
  لأمك ويلة وعليك ولا بعير                      فلا شاة تفص ولا بعـير  والفصفصة: العجلة في الكلام  ، والسرعة فيه، عن ابن عباد. الفصفصة،  بالكسر: نبات  وهو الرطبة،  فارسيته: إسبست  ، بالكسر وفتح الموحدة، كذا هو بخط الأزهري. ووجد بخط الجوهري: إسفست، بالفاء، وكذلك الفصفص والسين لغة، وقيل: هي رطب القت.  والفصافص جمعه  . قال الأعشى:
  ألم تر أن الأرض أصبح بطنها                      نخيلا وزرعا نابتا وفصافصا وقال النابغة يصف فرسا، هكذا في الصحاح والصواب أنه لأوس يصف ناقة:
  وقارفت وهي لم تجرب وباع لها                      من الفصافص بالنمي سفسـير

  والنمي: الفلوس، وقد ذكر في  س ف س ر. وفي الحديث:  ليس في الفصافص صدقة  وهي الرطبة من علف الدواب، وتسمى القت. الفصافص،  بالضم: الجلد الشديد  من الرجال. الفصافصة،  بهاء: الأسد  ، نقله الصاغاني. قال الفراء:  أفصصت إليه شيئا من حقه  ، أي  أخرجته  . قال ابن عباد:  التفصيص: حملقة الإنسان بعينيه، وهو مجاز. من المجاز:  انفص منه: انفصل  ، وكذلك انفصى.  وافتصه  ، وفصه:  فصله  وافترزه.  وما استفص منه شيئا  ، أي  ما استخرج  .  وتفصفصوا عنه  من حواليه، إذا  تنادوا  عنه وشردوا. قال ابن الأعرابي:  فصفص  الرجل، إذا  أتى بالخبر حقا  ، كأنه أتاه من فصه وكنهه.  ومحمد بن أحمد  بن زيد  الفصاص: محدث  ، عن دينار عن أنس، وعنه الطبراني وقد وهي. ومما يستدرك عليه: فص الماء: حببه. وفص الخمر: ما يرى منها، وهو مجاز. وفص العرق: رشح، لغة في فز. وأفص إليه من حقه شيئا: أعطاه. وما فص في يديه منه شيء يفص فصا، أي ما حصل. والفصيص: التحرك والالتواء. وفصفص دابته: أطعمها الفصفصة وفصة، بالضم: قرية على فرسخ من بعلبك، نسب إليها جماعة من المحدثين. والشيخ زين الدين عبد القادر بن عبد الباقي ابن إبراهيم البعلي عرف بابن فقيه فضة، وهو جد الشيخ تقي الدين عبد الباقي بن عبد الباقي البعلي الحنبلي، محدث الشام. وفلان صرار الفصوص: يصيب في رأيه كثيرا وفي جوابه، وهو مجاز. وأبو محمد الطيب بن إسماعيل ابن حمدون الفصاص البغدادي، ويعرف أيضا بالنقاش وبالثقاب، أخذ القراءة عرضا عن اليزيدي، ذكره الداني.

##### Türkçe

**الفص** yüzük için (olan taş/kaş); üçlü (müselles)dir; onu İbn Mâlik, müsellesinde ve birden başkası zikretti; fakat (onlar) açıkça beyan ettiler ki fetha en fasih, en meşhur olandır; kesra ise lahn değildir; Cevherî yanıldı; ve onun metni: **فص الخاتم** **الفصوص**’tan biridir; avam ise kesra ile **فص** der. Bitti. İbnü’s-Sikkît, “fetha ile gelenler” babında dedi: **فص الخاتم**; sonra bunun ardından başka kelimeler sıraladı; ve onların sonunda dedi: “Bu harfler üzerine söz fethadır.” Leys dedi: **وفص الخاتم** ve onun **فصه**’si fetha iledir; kesra ise avamın lügatidir. Sâgânî, Cevherî’nin söylediğini İbnü’s-Sikkît’e nisbet etti; çünkü o, sözün sonunda dedi: “Bunu İbnü’s-Sikkît söyledi.” Dedim: Ebû Nasr el-Fârâbî ve imamlardan başkaları da ona tâbi oldu. Böylece, zikrettiğimiz naslardan ortaya çıktı ki Cevherî’nin “o lahn’dır” demesinden muradı, yani bilinmeyen yahut kötü (olmasıdır), başkasının dediği gibi; yani o, fusahâya nisbetle lahn’dır; çünkü onlar ancak fasih ile konuşurlar; Ebü’l-Esved ed-Düelî’nin sözü hakkında dedikleri gibi:

  ولا أقول لقدر القوم قد غليت البيت
yani o fasihdir; fasih olmayan lügatle konuşmaz; öyleyse ona lahn ıtlakında vehim yoktur; hele hele onun yanında sahih olmadıysa yahut sabit olmadıysa; onun sözü, kusur ve başkası sebebiyle bir tür tarafgirlikten hâlî değildir; şeyhimiz tahkik etti. Bununla beraber, gördüğün siyakında Cevherî’nin nassında lahn lafzı yoktur. Onu avama nisbet etmesi, onun lahn olmasını gerektirmez; ancak denir ki o, en fasih en meşhurun mukabilindedir; öyleyse düşün. Çoğulu: **فصوص**; ve **أفص**; ve **فصاص**; son ikisi Leys’tendir. İbnü’s-Sikkît dedi: **الفص** iki kemiğin her birinin buluşma yeridir; ve ata denir ki: “Onun **فصوصه**’u **لظماء**dır”; yani çok etli, gevşek (rehle) değildir; Cevherî ve Sâgânî nakletti; ve o, onun eklemleridir; bu mecazdır; ve ayrıca **أفص** üzerine de cem olunur. Ve denildi: eklemlerin hepsi **فصوص**tur; ancak parmaklar müstesna; çünkü onun eklemlerine bu denmez. Ebû Zeyd dedi: **الفصوص**: kemiklerin eklemleri, hepsi; parmaklar hariç. Şemmer dedi: Ebû Zeyd’e **الفصوص** hakkında muhalefet edildi; şöyle denildi: o, **البراجك** ve **السلاميات**’tır. İbn Şümeyl, “at(lar)” kitabında dedi: attan **الفصوص**: onun dizlerinin ve bileklerinin eklemleridir; ve onda **السلاميات** vardır; o, iki bileğin kemikleridir. Başkası, develerden aygırın vasfında inşad etti:

  قريع هجان لم تعذب فصوصه                      بقيد ولم يركب صغيرا فيجدعا

Mecazdan: **الفص** işten: onun eklem yeri; yani onun keskin yeri (mahzi), ve aslı; onu İbnü’s-Sikkît, “fetha ile gelenler”de zikretti. Ve denir: o, sana işi onun **فصه**’sinden getirir; yani onu sana ayırır/açıklar. Ve denir: “Kitabın **فص**’unda şöyle şöyle okudum.” Ondan dolayı Ebü’l-Alâ Sâ‘id el-Lugavî kitabını **الفصوص** diye adlandırdı; o, bu فن’da büyük bir kitaptır; ve biz ondan, bu kitabımızda bazı yerlerde maksada taalluk eden şeyi naklettik; yine Sühreverdî tasavvufta kitabını **فصوص الحكم** diye adlandırdı; bütün bunlar mecazdır. Lisân’da: **فص الأمر**: onun hakikati ve aslı. **وفص الشيء**: onun hakikati ve künhü. Künh: şeyin cevheri ve nihayetidir. Denir: “Ben sana işi onun **فصه**’sinden getiririm”; yani ondan çıktığı çıkış yerinden. Şair dedi; denildi ki o Zübeyr b. Avvâm’dır; ve denildi: Abdullah b. Ca‘fer b. Ebî Tâlib’dir; Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun:

  ورب امرئ شاخص عقلـه                      وقد يعجب الناس من شخصه
  وآخر تـحـسـبـه مـائقـا                      ويأتيك بالأمر مـن فـصـه

Ve rivayet olunur:

  ورب امرئ خلته مائقا

ve o, Cevherî’nin rivayetidir. Ve rivayet olunur:

  وآخر تحسبه جاهلا

ve rivayet olunur:

  ورب امرئ تزدريه العيون

Mecazdan: **الفص**: göz bebeği. Denir: “Onun göz bebeğinin **فص**’unda buğzu tanıdım”; ve onları gözlerinin **فصوص**’u ile hedef aldılar. Ru’be dedi:

  والكلب لا ينبح إلا فرقا
  نبح الكلاب الليث لما حملقا
  بمقلة توقد فصا أزرقا

Leys dedi: **الفص**: sarımsağın dişlerinden bir diş; bu mecazdır. **وفص الجرح يفص فصيصا**: ıslandı ve aktı; ve كذلك **فز** ( **الزاي** ile). Ve denildi: ondan çok olmayan bir şey aktı. Asma‘î dedi: insan bir yara alır da akmaya ve ıslanmaya başlarsa, denir: **فص يفص فصيصا**; ve **فز يفز فزيزا**. Ebû Turâb dedi: Hatreş dedi: **فص كذا من كذا**; yani onu ayırdı ve çekip çıkardı; böylece ondan **انفص** etti: ayrıldı; bu mecazdır. Şemmer dedi: **فص الجندب فصا، وفصيصا**: ses (çıkardı). İmruü’l-Kays’a, Himyerleri vasfederken, inşad etti:

  يغالين فيه الجزء لولا هواجر                      جنادبه صرعى لهن فصيص

Ve rivayet olunur: **كصيص**. **الفصيص** ve **الكصيص**: ıslık gibi zayıf sestir. Diyor ki: güçleri yetseydi **الجزء**’ü uzatırlardı; fakat sıcak onları acele ettirir. Ebû Amr dedi: **فص الصبي فصيصا**: ıslık gibi zayıf bir ağlayışla ağladı. İbn Abbâd dedi: **الفصيص** hurma çekirdeğinden: yağlanmış gibi olan saf (temiz) iç. Sâgânî nakletti. **فصيص**: bizzat bir pınarın adıdır. İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **ما فص في يدي شيء**; yani “elimde bir şey soğumadı.” Mâlik b. Ca‘de’ye inşad etti:

  لأمك ويلة وعليك ولا بعير                      فلا شاة تفص ولا بعـير

**والفصفصة**: sözde acele; ve onda sürat; İbn Abbâd’dan. **الفصفصة** kesra ile: bir bitki; o, **الرطبة**’dır; onun Farsçası: **إسبست**; kesra ile ve **الموحدة**’nın fethasıyla; Ezherî’nin hattında böyledir. Cevherî’nin hattında bulundu: **إسفست**; **الفاء** ile; ve كذلك **الفصفص** ve **السين** lügattir; ve denildi: o, **رطب القت**’tir. Onun çoğulu **الفصافص**’tır. A‘şâ dedi:

  ألم تر أن الأرض أصبح بطنها                      نخيلا وزرعا نابتا وفصافصا

Nâbiga, bir atı vasfederken dedi; صحاح’ta böyle; doğrusu, bir deveyi vasfederken Evs’ündür:

  وقارفت وهي لم تجرب وباع لها                      من الفصافص بالنمي سفسـير

**والنمي**: **الفلوس**; ve **س ف س ر**’de zikredildi. Hadiste: **ليس في الفصافص صدقة**; ve o, davarların yeminden **الرطبة**’dır; ve **القت** diye adlandırılır. **الفصافص** damme ile: erkeklerden sert deri. **الفصافصة** hâ ile: aslan; Sâgânî nakletti. Ferrâ dedi: **أفصصت إليه شيئا من حقه**; yani onu çıkardım. İbn Abbâd dedi: **التفصيص**: insanın iki gözüyle bakakalması (gözlerini faltaşı gibi açması); bu mecazdır. Mecazdan: **انفص منه**: ayrıldı; ve كذلك **انفصى**. Ve **وافتصه** ve **فصه**: onu ayırdı; ve onu **افترزه** etti. Ve **وما استفص منه شيئا**: yani ondan bir şey çıkarmadı. Ve **وتفصفصوا عنه** çevresinden: ondan dolayı çağrıştılar ve dağılıp kaçtılar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **فصفص** adam, eğer haberi hak olarak getirdiyse; sanki onu onun **فصه**’sinden ve künhünden getirmiştir. **ومحمد بن أحمد بن زيد الفصاص**: muhaddis; Dînâr’dan, Enes’ten; ve ondan Taberânî (rivayet etti); ve zayıflatıldı. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **فص الماء**: onu tanelendirdi. **وفص الخمر**: ondan görülen şey; bu mecazdır. **وفص العرق**: terledi/sızdı; **فز**’de bir lügattir. **وأفص إليه من حقه شيئا**: ona (hakkından) bir şey verdi. **وما فص في يديه منه شيء يفص فصا**: yani ondan elinde bir şey elde etmedi. **والفصيص**: hareket ve kıvrılma. **وفصفص دابته**: ona **الفصفصة** yedirdi. **وفصة** damme ile: Ba‘lebek’ten bir fersah uzaklıkta bir köy; bir cemaat muhaddis ona nisbet edildi. Şeyh Zeynüddîn Abdülkâdir b. Abdülbâkî b. İbrâhîm el-Ba‘lî, İbn Fakîh Fıdda diye bilindi; ve o, Şeyh Takıyyüddîn Abdülbâkî b. Abdülbâkî el-Ba‘lî el-Hanbelî’nin dedesidir; Şam’ın muhaddisi. Ve “falanca **صرار الفصوص**”tur: reyinde ve cevabında çok isabet eder; bu mecazdır. Ve Ebû Muhammed et-Tayyib b. İsmâ‘îl b. Hamdûn **الفصاص** el-Bağdâdî; ve ayrıca **النقاش** ve **الثقاب** diye de bilinir; kıraati arz yoluyla Yezîdî’den aldı; Dânî onu zikretti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَصَّ
فَصَّ U ( n. ac. فَصّ 1 )
a.  [ acc. &  Min ], Separated, detached, loosed, parted from; pulled, drew out from.

b.  I ( n. ac. فَصِيْص 25 ), Suppurated, discharged, ran ( wound ).

c.  Whined, whimpered ( child ).

d.  ( n. ac. فَصّ 1 ) [ Fī ], Remained in.

فَصَّصَ
فَصَّصَ II ,
a.  Looked intently, gazed.

b.  Made a bezel to ( ring ).

أَفْصَصَ
أَفْصَصَ IV
a.  [ Min &  Ila ], Gave of....to.

اِنْفَصَصَ
اِنْفَصَصَ VII
a.  [ Min ], Was separated, severed, detached from.

b.  [ 'An ], Broke off, ceased ( speaking ).

اِفْتَصَصَ
اِفْتَصَصَ VIII ,
a.  see I (a) .

اِسْتَفْصَصَ
اِسْتَفْصَصَ X [ acc.  &
a.  Min ], Got, obtained from; drew, elicited from.

فَصّ
فَصّ 1 , ( pl. فُصُوْص 27 ),
a.  Bezel ( of a ring ): stone, gem.

b.  Joint.

c.  Ossicle; die.

d.  Pupil ( of the eye ).

e.  Essence, substance; pith of.

f.  Clove ( of garlic ).

فَصَّة
فَصَّة 1t ,
a.  see 1 (f) ,

فِصّ
فِصّ 2 ,  فُصّ 3 ,
a.  see 1 (a) .

فَصِيْص
فَصِيْص 25 ,
a.  Kernel, stone.

فَصَّاْص
فَصَّاْص 28 ,
a.  Engraver or setter of stones; lapidary.

فَصَّصَ
N. P. فَصَّصَ II
a.  [ Bi ], Incrusted with.

##### Türkçe

**فَصَّ**
**فَصَّ** U (mastar: **فَصّ** 1)
a. [mef‘ûl alır & **مِن** ile], ayrıldı, koparıldı, çözüldü, parçalandı; -den çekip çıkardı, -den çekti, çıkardı.

b. I (mastar: **فَصِيْص** 25), irinlendi, akıntı yaptı, aktı (yara).

c. İnledi, sızlandı (çocuk).

d. (mastar: **فَصّ** 1) [**فِي** ile], içinde kaldı.

**فَصَّصَ**
**فَصَّصَ** II,
a. Dikkatle baktı, gözledi.

b. (yüzüğe) bir kaş yaptı.

**أَفْصَصَ**
**أَفْصَصَ** IV
a. [**مِن** & **إِلَى** ile], ...den ...e verdi.

**اِنْفَصَصَ**
**اِنْفَصَصَ** VII
a. [**مِن** ile], -den ayrıldı, kesildi, koparıldı.

b. [**عَنْ** ile], (konuşmayı) kesti, (konuşma) kesildi, sona erdi.

**اِفْتَصَصَ**
**اِفْتَصَصَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

**اِسْتَفْصَصَ**
**اِسْتَفْصَصَ** X [mef‘ûl alır &
a. **مِن** ile], -den aldı, elde etti; -den çekip çıkardı, -den istihraç etti.

**فَصّ**
**فَصّ** 1, (çoğulu **فُصُوْص** 27),
a. (yüzüğün) kaşı: taş, mücevher.

b. Mafsal, eklem.

c. Küçük kemik; zar.

d. Göz bebeği.

e. Öz, cevher; -ın iliği.

f. (sarımsağın) dişi.

**فَصَّة**
**فَصَّة** 1t,
a. 1 (f)’ye bak,

**فِصّ**
**فِصّ** 2, **فُصّ** 3,
a. 1 (a)’ya bak.

**فَصِيْص**
**فَصِيْص** 25,
a. Çekirdek, taş.

**فَصَّاْص**
**فَصَّاْص** 28,
a. Hakkâk yahut taş mıhlayıcı; taş işçisi.

**فَصَّصَ**
Özel ad: **فَصَّصَ** II
a. [**بِ** ile], ile kakma yaptı.
