# فصص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فصص

فَصُّ الأَمرِ: أَصلُه وحقيقتُه. وفَصُّ الشيءِ: حقيقتُه وكُنْهُه، والكُنْهُ: جوهرُ الشيء، والكُنْهُ: نهاية الشيء وحقيقتُه. يقال: أَنا آتيكَ بالأَمر من فَصِّه يعني من مخرجه الذي قد خرج منه؛ قال الشاعر: وكم من فتى شاخِص عَقْلُه،
وقد تَعْجَبُ العينُ من شَخْصِه
ورُبّ امْرِئٍ تَزْدَرِيه العُيون،
ويَأْتِيكَ بالأَمر من فَصِّه
ويروى:
ورُبّ امرئٍ خِلْتَهُ مائِقاً
ويروى:
وآخَرَ تحسَبه جاهلا
وفصُّ الأَمرِ: مَفْصِلُه. وفَصُّ العينِ: حَدَقَتُها. وفصُّ الماء: حَبَبُه. وفَصُّ الخمرِ: ما يُرى منها. والفَصُّ: المَفْصِل، والجمع من كل ذلك أَفُصٌّ وفُصوص، وقيل: المَفاصِلُ كلها فُصوص، واحدها فَصّ إِلا الأَصابع فإِن ذلك لا يقال لمفاصلها. أَبو زيد: الفُصوصُ المفاصل في العظام كلها إِلا الأَصابع. قال شمر: خولف أَبو زيد في الفصوص فقيل إِنها البَراجِم والسُّلامَيات. ابن شميل في كتاب الخيل: الفصوص من الفَرس مفاصلُ ركبتيه وأَرساغه وفيها السلامَيات وهي عظامُ الرُّسْغَيْن؛ وأَنشد غيره في صفة الفحل من الإِبل:
قَرِيعُ هِجَانٍ لم تُعَذَّبْ فُصوصُه
بقيدٍ، ولم يُرْكَبْ صغيراً فيُجْدَعا
ابن السكيت في باب ما جاء بالفتح: يقال فَصُّ الخاتَم، وهو يأْتيك بالأَمر من فَصِّه يُفَصِّلُه لك. وكل مُلْتَقَى عظمين، فهو فَصٌّ. ويقال للفرس: إِن فُصُوصَه لَظِماء أَي ليست برَهِلة كثيرة اللحم، والكلام في هذه الأَحرف الفتح. الليث: الفَصُّ السِّنُّ من أَسْنان الثُّوم، والفَصافِصُ واحدتُها فِصْفِصَةٌ. وفَصُّ الخاتم وفِصُّه، بالفتح والكسر: المُرَكَّبُ فيه، والعامة تقول فِصّ، بالكسر، وجمعه أَفُصٌّ وفُصوصٌ وفِصاصٌ والفَصُّ المصدر، والفِصُّ الاسم.
وفَصُّ الجُرْحُ يَفِصُّ فَصيصاً، لغة في فزّ: سال، وقيل: سالَ منه شيءٌ وليس بكثير. قال الأَصمعي: إِذا أَصابَ الإِنسانَ جرحٌ فجعل يَسِيل ويَنْدَى قيل: فَصَّ يَفِصُّ فَصِيصاً، وفَزَّ يَفِزُّ فَزِيزاً. وفَصَّ العَرَقُ: رشَح. وفَصُّ الجندبِ وفَصِيصُه: صوتُه. والفَصِيص: الصوت؛ وأَنشد شمر قول امرئ القيس:
يُغالِينَ فيه الجَزْءَ، لولا هَواجِرٌ
جَنادِبُها صَرعَى، لهنَّ فَصِيصُ
يُغالِين: يُطاوِلْنَ، يقال: غاليت فلاناً أَي طاوَلْته.
وقوله لهن فَصِيص أَي صوت ضعيف مثل الصفير؛ يقول: يُطاوِلْنَ الجزء لو قدرن عليه ولكن الحَرّ يُعْجِلُهن. الليث: فصُّ العين حدقتُها؛ وأَنشد: بمُقْلةٍ تُوقِدُ فَصّاً أَزْرقا
ابن الأَعرابي: فَصْفَصَ إِذا أَتَى بالخَبرِ حَقّاً. وانفَصَّ الشيءُ من الشيءِ وانْفَصَى: انفصل. قال أَبو تراب: قال حترش فَصَصْت كذا من كذا وافْتَصَصْته أَي فصلته وانتزعته، وانْفَصَّ منه أَي انفصل منه، وافْتَصَصْتُه افْتَرَزْته. الفراء: أَفْصَصْت إِليه من حَقِّه شيئاً أَي أَخْرَجْت، وما اسْتَفَصَّ منه شيئاً أَي ما استخرج، وأَفصَّ إِليه من حقه شيئاً أَعطاه، وما فَصَّ في يديه منه شيء يَفِصُّ فَصّاً أَي ما حصل. ويقال: ما فَصَّ في يدي شيء أَي ما بَرَدَ؛ قال الشاعر:
لأُمِّكَ وَيْلةٌ، وعليكَ أُخرى،
فلا شاةٌ تَفِصُّ ولا بَعِيرُ
والفَصِيصُ: التحرُّكُ والالتواء.
والفِصْفِصُ والفِصْفِصةُ، بالكسر: الرَّطْبة، وقيل: هي القَتُّ، وقيل: هي رَطْبُ القَتِّ؛ قال الأَعشى:
أَلم ترَ أَنَّ الأَرض أَصْبحَ بَطْنُها
نَخِيلاً وزَرْعاً نابتاً وفَصافِصَا؟
وقال أَوس:
وقارَفَتْ، وهي لم تَجْرَبْ، وباعَ لها
من الفَصافِصِ بالنُّمِّيِّ سِفْسِيرُ
وأَصلها بالفارسية إِسْفَسْت. والنُّمِّيِّ: الفُلوس، ونسب الجوهري هذا البيت للنابغة، وقال يصف فرساً. وفَصْفَصَ دابتَه: أَطْعَمَها إِيّاها. وفي الحديث: ليس في الفَصافِص صدَقةٌ، جمع فِصْفِصة، وهي الرَّطْبة من علَفِ الدوابّ، ويُسمى القَتّ، فاذا جفَّ فهو قَضْبٌ، ويقال فِسْفِسة، بالسين.

### Türkçe

**فَصُّ الأَمرِ**: onun aslı ve hakikati. Ve **فَصُّ الشيءِ**: onun hakikati ve künhü;
ve **الكُنْهُ**: şeyin cevheri; ve **الكُنْهُ**: şeyin nihayeti ve hakikati. Denir: “Ben sana işi **فَصِّه**’inden getiririm” yani ondan çıkmış olduğu çıkış yerinden; şair dedi ki:
Ve nice delikanlı vardır ki aklı şahıstır,
göz ise onun şahsından hayrete düşer;
ve nice kişi vardır ki gözler onu hor görür,
sana işi **فَصِّه**’inden getirir.
Ve rivayet olunur:
Ve nice kişi ki onu ahmak sanırsın.
Ve rivayet olunur:
Ve bir başkası ki onu cahil sanırsın.

Ve **فَصُّ الأَمرِ**: onun mafsalıdır. Ve **فَصُّ العينِ**: onun gözbebeğidir. Ve **فصُّ الماء**: onun habbesidir. Ve **فَصُّ الخمرِ**: ondan görülen şeydir. Ve **الفَصُّ**: mafsaldır; bunların hepsinin cem‘i **أَفُصٌّ** ve **فُصوص**tur. Ve denildi: mafsalların hepsi **فُصوص**tur; tekili **فَصّ**tır; ancak parmaklar müstesna, zira onun mafsallarına bu denmez. Ebû Zeyd: **الفُصوصُ** kemiklerin bütününde, parmaklar hariç, mafsallardır. Şemmer dedi: Ebû Zeyd’e **الفصوص** hususunda muhalefet edildi; şöyle denildi: onlar **البَراجِم** ve **السُّلامَيات**tır. İbn Şümeyl, “Kitâbü’l-Hayl”de: atın **الفصوص**u, dizlerinin ve bileklerinin mafsallarıdır; ve onda **السلامَيات** vardır; o da iki bileğin kemikleridir. Ve başkası, develerden damızlık erkeğin vasfında inşad etti:
Soylu develerin koçu; **فُصوصُه** bağ ile eziyet görmemiştir,
ve küçükken binilmemiştir de kesilip sakatlanmamıştır.

İbnü’s-Sikkît, “Bâb mâ câe bi’l-feth”te: denir **فَصُّ الخاتَم**; ve o, sana işi **فَصِّه**’inden getirir; onu sana tafsil eder. Ve iki kemiğin her birleştiği yer, o bir **فَصّ**tır. Ve ata denir: “Onun **فُصُوص**u elbette zımâdır” yani gevşek, çok etli değildir; ve bu harflerde söz fetha üzerinedir. Leys: **الفَصُّ** sarımsağın dişidir; **الفَصافِصُ** ise tekili **فِصْفِصَةٌ**dır. Ve **فَصُّ الخاتم** ve **فِصُّه**—fetha ve kesra ile—ona yerleştirilmiş olandır; avam ise kesra ile **فِصّ** der; onun cem‘i **أَفُصٌّ** ve **فُصوصٌ** ve **فِصاصٌ**tır. Ve **الفَصُّ** masdardır; **الفِصُّ** isimdir.

Ve **فَصُّ الجُرْحُ يَفِصُّ فَصيصاً**: **فزّ**de bir lugattır: aktı; ve denildi: ondan bir şey aktı, çok değildir. Asma‘î dedi: insana bir yara isabet edip akmaya ve ıslanmaya başlayınca denir: **فَصَّ يَفِصُّ فَصِيصاً**; ve **فَزَّ يَفِزُّ فَزِيزاً**. Ve **فَصَّ العَرَقُ**: terledi (sızdı). Ve **فَصُّ الجندبِ** ve **فَصِيصُه**: onun sesidir. Ve **الفَصِيص**: sestir; Şemmer, İmruü’l-Kays’ın sözünü inşad etti:
Onun içinde **الجَزْءَ**’yi uzatırlar; eğer öğle sıcağı olmasaydı,
çekirgeleri serilmiş (ölü) olurdu; onlar için **فَصِيصُ** vardır.
**يُغالِين**: uzatırlar; denir: “Ben falanla **غاليت**” yani onu uzattım (yarıştım).
Ve onun sözü “onlar için **فَصِيص** vardır” yani ıslık gibi zayıf bir ses; der ki: güçleri yetseydi **الجزء**’yi uzatırlardı; fakat sıcak onları acele ettirir. Leys: **فصُّ العين** onun gözbebeğidir; ve inşad etti:
Bir gözle ki mavi bir **فَصّ** yakar.

İbnü’l-A‘râbî: **فَصْفَصَ**: haberi hak olarak getirdiği zaman. Ve **انفَصَّ الشيءُ من الشيءِ** ve **انْفَصَى**: ayrıldı. Ebû Turâb dedi: Hıtreş dedi: “Ben şunu şundan **فَصَصْت** ve onu **افْتَصَصْته**” yani onu ayırdım ve söküp aldım; ve “ondan **انْفَصَّ**” yani ondan ayrıldı; ve “onu **افْتَصَصْتُه**” yani onu ayırıp seçtim. Ferrâ: “Ona hakkından bir şey **أَفْصَصْت**” yani çıkardım; ve “ondan bir şey **اسْتَفَصَّ** etmedi” yani çıkarmadı; ve “ona hakkından bir şey **أَفصَّ** etti” ona verdi; ve “onun ondan bir şeyi ellerinde **فَصَّ** etmedi, **يَفِصُّ فَصّاً**” yani elde etmedi. Ve denir: “Elimde bir şey **فَصَّ** etmedi” yani soğumadı; şair dedi ki:
Anana yazık, ve sana bir başkası;
ne bir koyun **تَفِصُّ** eder ne de bir deve.

Ve **الفَصِيصُ**: hareket ve kıvrılmadır.

Ve **الفِصْفِصُ** ve **الفِصْفِصةُ**—kesra ile—**الرَّطْبة**dır; ve denildi: o **القَتُّ**tur; ve denildi: o **رَطْبُ القَتِّ**tir; A‘şâ dedi ki:
Görmedin mi ki yerin karnı sabahleyin
hurmalık ve ekin ve bitmiş **فَصافِص** oldu?
Ve Evs dedi:
Ve tattı—henüz denememişken—ve ona sattı,
**الفَصافِص**ten, **النُّمِّيِّ** ile, **سِفْسِيرُ**.
Ve onun aslı Farsçada **إِسْفَسْت**tir. Ve **النُّمِّيِّ**: **الفُلوس**tur. Cevherî bu beyti Nâbiga’ya nisbet etti ve “bir atı vasfediyor” dedi. Ve **فَصْفَصَ** binesini: onu ona yedirdi. Ve hadiste: **الفَصافِص**te sadaka yoktur; **فِصْفِصة**nin cem‘idir; o, bineklerin yeminden **الرَّطْبة**dır; **القَتّ** diye adlandırılır; kuruyunca o **قَضْبٌ**dur. Ve **فِسْفِسة** de denir, **السين** ile.
