# فصع (ف-ص-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ص - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَصَعَ الرُطَبَة: عَصَرَها لتنقشر. وفَصَعَ الغلامُ وافْتَصَعَ، إذا كَشَرَ قُلْفَتَهُ. وغلامٌ أجلعُ أفْصَعُ: بادي القُلْفَةِ من كمرَتِهِ. وفَصَّعْتُهُ من كذا تَفْصيعاً، أي أخرجتهُ فانْفَصَعَ. وافْتَصَعْتُ حقِّي من فلان، أي أخذته كلَّه على المكان.

##### Türkçe

**فَصَعَ** **الرُطَبَة**: Kabuk soysun diye onu sıktı. Ve **فَصَعَ** **الغلامُ** ve **افْتَصَعَ**, **قُلْفَتَهُ**’nu soyduğu zaman. Ve **غلامٌ أجلعُ أفْصَعُ**: **قُلْفَةِ**’si, **كمرَتِهِ**’nden (itibaren) görünen. Ve onu şu şeyden **فَصَّعْتُهُ** **تَفْصيعاً**, yani onu çıkardım da o da **انْفَصَعَ**. Ve falandan hakkımı **افْتَصَعْتُ**, yani onu bütünüyle yerinde aldım.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والصاد مع الفاء
عصف ، عفص ، صفع ، صعف ، فصع : مستعملات .
عصف : قال الله جل وعزّ : ( الاَكْمَامِ وَالْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَالرَّيْحَانُ ) ( الرَّحمان : 12 ) وقال في موضع آخر : ( سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ ) ( الفيل : 5 ) قال الفرّاء : العَصْف فيما ذكروا : بَقْل الزَرْع ؛ لأن العرب تقول : خرجنا نَعْصِف الزرع إذا قطعوا منه شيئاً قبل إدراكه ، فذلك العَصْف . قال : وقال بعضهم : ذو العَصْف يريد المأكول من الحَبّ ، والريحان : الصحيح الذي يؤكل . وقال أبو إسحاق : العَصْف : وَرَق الزرع . ويقال للتبْن : عَصْف وعَصِيفة . وقال النضْر : العَصْف : القَصِيل . قال : وعصفْنا الزرعَ نعصِفه أي جززنا ورقه الذي يميل في أسفله ليكون أخفّ للزرع ، وإن لم يُفعل مال بالزرع . وذكر الله جلّ وعزّ في أوّل هذه السورة ما دلَّ على وحدانيَّته من خَلْقه الإنسان وتعليمه البيان ، ومن خَلْق الشمس والقمر والسماء والأرض وما أَنبت فيها من رِزقِ مَن خلق فيها من إنسيّ وبهيمة ، تبارك الله أحسن الخالقين . وأمَّا قوله تعالى : ( سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ ) ( الفيل : 5 ) فله معنيان : أحدهما أنه أراد : أنه جعل أصحاب الفيل كورق أُخِذ ما كان فيه من الحَبّ وبقي هو لا حبّ فيه . والآخر أنه أراد : أنه جعلهم كعصف قد أكله البهائم . وقال الليث : العَصْف : ما على حبّ الحِنْطة ونحوها من قُشور التبْن . قال : والعَصْف أيضاً : ما على ساق الزرع من الورق الذي يبِس فتفتَّت ، كل ذلك من العصف . قال : وقوله : ( فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ ( ذُكر عن سعيد بن جُبَير أنه قال : هو الهَبُّور ، وهو الشعير النابت بالنَبَطيَّة . وعن الحسن : كزرع قد أُكل حَبّه وبقي تِبْنُه . وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال في قوله تعالى : ( فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ ( : إنه يقال : إن فلاناً يعتصف إذا طلب الرزق ، والعصف : الرزق ، والعَصْف والعَصِيفة : ورق السُنْبُل . وقول الله جلّ وعزّ : ( عُرْفاً فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفاً ) ( المُرسَلات : 2 ) قال المفسّرون : هي الرياح . وقال الفرّاء في قوله : ( أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ ) ( إبراهيم : 18 ) قال : فجعل العُصُوف تابعاً لليوم في إعرابه وإنما العُصُوف للرياح . وذلك جائز على جهتين : إحداهما أن العُصُوف وإن كان للريح فإن اليوم قد يوصَف به ؛ لأن الريح تكون فيه ، فجاز أن تقول : يوم عاصف ؛ كما يقال : يوم بارد ويوم حارّ والبرد والحرّ فيهما . والوجه الآخر أن تريد : في يوم عاصِف الريحِ ، فتحذف الريح لأنها قد ذُكِرت في أول الكلمة ، كما قال :
إذا جاء يومٌ مظلم الشمس كاسفُ
يريد : كاسف الشمس فحذفه لأنه قدَّم ذكره . وأخبرني المنذريّ عن الحرَّاني عن ابن السكيت قال : يقال : عَصَفت الريحُ وأعصفت فهي ريح عاصف ومُعْصفة إذا اشتدَّت . وقال الليث : وجمع العاصف عواصف . قال : والمُعْصِفات : الرياح التي تُثير التراب والورق وعَصْفَ الزرع . قال : والعُصافة : ما سقط من السُنْبل ، مثل التبن ونحوه . أبو عبيد عن أبي عبيدة قال : الإعصاف : الإهلاك ، وأنشد للأعشى :
في فيلق شهباء ملمومة
تُعْصِف بالدارع والحاسر
أي تُهلكهما . وقال الليث : تُعصف بهما أي تَذهب بهما . قال : والنعامة العَصُوف : السريعة : والعَصْف : السرعة ، وأنشد :
ومن كل مِسْحاج إذا ابتلَّ لِيتُها
تحلَّب منها ثائب متعصّف
يعني العَرَق . أبو عُبَيد عن أبي عمرو قال : العَصُوف : السريعة من الإبل . وقال اللحيانيّ : أعصفت الناقةُ إذا أسرعت ، فهي مُعْصِفة . وقال النضر : إعصاف الإبل : استدارتها حول البئر حرصاً على الماء وهي تطحن التراب حوله وتثيره . وقال المفضّل : إذا رمى الرجل غَرَضاً فصاب نَبْلُه قيل له : إن سهمك لعاصف . قال : وكل ماء عاصف . وقال كثيّر :
فمرّت بليل وهي شدفاء عاصف
بمنخرَق الدوَداة مَرَّ الخَفَيْدَدِ
وقال اللحياني : هو يَعْصِف ويعتصف ويصرف ويصطرف ، أي يكسِب ويطلب ويحتال . وقال ابن الأعرابي ، فيما رَوَى عنه أبو العباس : العَصْفانِ : التِبْنانِ ، قال : والعُصُوف : الأتبان والعَصْف : السنْبُل ، وجمعه عُصوف . والعُصُوف : الرياح . والعُصُوف : الكَدّ . والعصوف الخُمُور .
عفص : قال الليث : العَفْص : حَمْل شجرة البَلُّوط ، يحمل سَنَة بَلُّوطاً وسنة عَفْصاً . وجاء حديث اللُّقَطة عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( احفظ عِفَاصَها ووِكاءها ) قال أبو عبيد : العِفَاص : هو الوِعاء الذي تكون فيه النفَقة إن كان من جلد أو خرقة أو غير ذلك ، ولهذا سمّي الجلد الذي يُلْبَسَهُ رأس القارورة العِفَاص ، لأنه كالوعاء لها . وليس هذا بالصِّمَام الذي يُدخَل في فم القارورة فيكون سِدَاداً لها . قال : وإنما أمره بحفظه ليكون علامة لصدق مَن يعترفها . وقال الليث : العِفَاص : صمَام القارورة ، ثم قال : وعِفَاص الراعي : وعاؤه الذي تكون فيه النفقة . قلت : والقول ما قاله أبو عبيد في العفاص : أنه الوعاء أو الجلدة التي تُلْبَس رأسَ القارورة حتى تكون كالوعاء لها . ويقال : عَفَصْت القارورة عَفْصاً إذا جعلت العِفَاص على رأسها . فإن أردت أنك جعلت لها عِفَاصاً قلتَ : أعفصتها . وثوب مُعَفَّص : مصبوغ بالعفْص ، كما قالوا : ثوب ممسّك بالمِسْك . ويقال : هذا طعام عَفِص إذا كانت فيه بشاعة ومرارة . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِعفاص من الجواري : الزَّبَعْبَق النهايةُ في سُوء الخُلُق . قال :
والمعقاص بالقاف شرّ منها . العفْص : العَصْر والهَصْر . وعَفَصَت الدابّة : ثَنَت عُنقها . ما زلت أطالِبه بحقّي حتى عفص به واعتفصته منه أي أخذته منه . وعَفَصها : جامعها .
صعف : أهمله الليث . وقال أبو عبيد : أخبرني محمد بن كثير أن لأهل اليمن شراباً يقال له : الصعْف ، وهو أن يُشْدَخ العِنَب ، ثم يُلْقى في الأوعية حتى يَغْلِي . قال : وجُهَّالهم لا يرونه خمراً لمكان اسمها . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أنه قال : الصعْفَانُ : المولَع بشراب الصفع وهو العَصير .
فصع : أبو العباس عن أبي الأعرابي : فصَّع الرجل يفصّع تفصيعاً إذا خرج منه ريح منتِن وفَسْوة . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه نهى عن فَصْع الرُطَبة ) ، قال أبو عبيد : فَصْعها : أن يخرجها من قشرها ، يقال : فصعها فَصْعاً ، وأنا أفْصَعُها . وقال الليث : فصْعها : أن تأخذها بإصبعك فتَعْصِرها حتى تتقشّر . قال : والفَصْعاء : الفأرة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الفَصْعَانُ : المكشوف الرأس أبداً حرارة والتهاباً . وقال غيره : الفُصْعة : غُلْفة الصبيّ إذا كشفها عن ثُومة ذكره قبل أن يُختن ، وقد فصعها الصبيّ إذا نحّاها عن الحَشَفَة . وروى ابن الفرج عن حَتْرَش الأعرابي قال : فصَّع كذا من كذا وفصّله منه بمعنى واحد إذا أخرجه منه . افتصعت حقّي منه أي أخذته بقهر فلم أترك منه شيئاً .
صفع : الصَفْع : أن يَبْسُط الرجل كفّه فيضرب بها قفا الإنسانِ أو بدنَه ، فإذا جمع كفّه وقبضها ثم ضرب بها فليس بصَفْع ، ولكن يقال : ضربه بجُمْع كفّه . وقال ابن دريد : الصَوْفَعة : هي أعلى الكُمَّة والعِمامةِ . يقال : ضربه على صَوْفَعته إذا ضربه هنالك . قال : والصَفْع أصله من الصَوْفَعة ، والصوفعة معروفة .
قال الأزهري : السَفْع : اللطح باليد ، فإذا بسط الضارب يده فضرب بها القفا ، فهو الصفع بالصاد .

##### Türkçe

باب العين والصاد مع الفاء
**عصف** ، **عفص** ، **صفع** ، **صعف** ، **فصع** : kullanılanlardır.

**عصف** : Allah جل وعزّ şöyle dedi: ( **الاَكْمَامِ وَالْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَالرَّيْحَانُ** ) ( **الرَّحمان : 12** ) ve başka bir yerde şöyle dedi: ( **سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ** ) ( **الفيل : 5** ). el-Ferrâ dedi: onların zikrettiklerinde **العَصْف**: ekinin yeşilliğidir; çünkü Araplar: “ekin(den) olgunlaşmasından önce ondan bir şey kestiklerinde **خرجنا نَعْصِف الزرع** derler”; işte o **العَصْف**tır. Dedi: Bazıları da dedi ki: **ذو العَصْف** ile, tanenin yenilen kısmını kasteder; **الريحان** ise: yenilen sağlam (kısım)dır. Ebû İshâk dedi: **العَصْف**: ekinin yaprağıdır. Ve saman için: **عَصْف** ve **عَصِيفة** denir. en-Nadr dedi: **العَصْف**: biçilmiş yeşil ottur. Dedi: **وعصفْنا الزرعَ نعصِفه** yani, ekinin aşağısında eğilen yaprağını biçtik ki ekin için daha hafif olsun; yapılmazsa ekinle birlikte eğilir. Allah جلّ وعزّ bu sûrenin başında, insanı yaratması ve ona البيان’ı öğretmesiyle; güneşi, ayı, göğü ve yeri yaratmasıyla; ve orada, orada yarattığı insî ve hayvan için rızık olarak bitirdiği şeylerle, birliğine delâlet eden şeyi zikretti; Allah münezzehtir, yaratıcıların en güzeli. أما O’nun تعالى sözü: ( **سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ** ) ( **الفيل : 5** ) ise iki mânâya sahiptir: birincisi, muradı şudur: fil sahiplerini, içindeki tane alınmış ve kendisi tane olmaksızın kalmış yaprak gibi yaptı. Diğeri: muradı şudur: onları, hayvanların yemiş olduğu **عصف** gibi yaptı. el-Leys dedi: **العَصْف**: buğday tanesi ve benzerinin üzerinde bulunan saman kabuklarıdır. Dedi: **العَصْف** ayrıca: ekin sapı üzerindeki, kuruyup ufalanan yapraktır; bunların hepsi **العصف**tandır. Dedi: ve O’nun sözü: ( **فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ** ( Saîd b. Cübeyr’den zikredildiğine göre dedi ki: o **الهَبُّور**dur; o da Nabatî dilinde biten arpadır. Hasan’dan: tanesi yenmiş ve samanı kalmış ekin gibi. el-Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi ki, O’nun تعالى sözü hakkında: ( **فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ** ( dedi: “denir ki: falan kimse rızık istediğinde **يعتصف** eder; **العصف**: rızıktır; **العَصْف** ve **العَصِيفة**: başağın yaprağıdır.” Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **عُرْفاً فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفاً** ) ( **المُرسَلات : 2** ) hakkında müfessirler dedi ki: onlar rüzgârlardır. el-Ferrâ, O’nun sözü hakkında: ( **أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ** ) ( **إبراهيم : 18** ) dedi: **العُصُوف**u i‘râbında güne tâbi kıldı; hâlbuki **العُصُوف** rüzgârlar içindir. Bu iki yönden câizdir: birincisi, **العُصُوف** rüzgâr için olsa da gün onunla vasfedilebilir; çünkü rüzgâr onda olur; böylece “**يوم عاصف**” demen câiz olur; “soğuk gün” ve “sıcak gün” denildiği gibi; soğuk ve sıcak da onlardadır. Diğer yön: “rüzgârı şiddetli bir günde” murad etmen; böylece **الريح**i hazfedersin; çünkü kelimenin başında zikredilmiştir; nitekim şöyle dediği gibi:
إذا جاء يومٌ مظلم الشمس كاسفُ
muradı: “güneşi tutulmuş”; onu hazfetti, çünkü zikrini öne aldı. el-Münzirî bana el-Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: denir ki: **عَصَفت الريحُ** ve **أعصفت**; o hâlde o, şiddetlendiğinde **ريح عاصف** ve **مُعْصفة**dır. el-Leys dedi: **العاصف**in çoğulu **عواصف**tır. Dedi: **المُعْصِفات**: toprağı, yaprağı ve ekinin **عَصْف**ını kaldırıp savuran rüzgârlardır. Dedi: **العُصافة**: başaktan düşen şeydir; saman ve benzeri gibi. Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الإعصاف**: helâk etmektir; ve A‘şâ’dan şu beyti okudu:
في فيلق شهباء ملمومة
تُعْصِف بالدارع والحاسر
yani ikisini helâk eder. el-Leys dedi: **تُعصف بهما** yani ikisini götürür. Dedi: **النعامة العَصُوف**: hızlıdır; **العَصْف**: hızdır; ve şu beyti okudu:
ومن كل مِسْحاج إذا ابتلَّ لِيتُها
تحلَّب منها ثائب متعصّف
yani teri. Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: **العَصُوف**: develerden hızlı olandır. el-Lihyânî dedi: **أعصفت الناقةُ** hızlı gittiğinde; o hâlde o **مُعْصِفة**dır. en-Nadr dedi: **إعصاف الإبل**: suya hırsla kuyunun etrafında dönmesidir; onun çevresindeki toprağı öğütür ve onu kaldırır. el-Mufaddal dedi: adam bir hedefe atıp oku isabet ederse ona denir ki: “senin okun gerçekten **لعاصف**.” Dedi: ve her su **عاصف**tır. Kesîr dedi:
فمرّت بليل وهي شدفاء عاصف
بمنخرَق الدوَداة مَرَّ الخَفَيْدَدِ
el-Lihyânî dedi: o **يَعْصِف** ve **يعتصف** ve **يصرف** ve **يصطرف**; yani kazanır, ister, çare arar. İbnü’l-A‘râbî, Ebû’l-Abbâs’ın ondan rivayet ettiğine göre dedi: **العَصْفانِ**: iki samandır. Dedi: **العُصُوف**: samanlardır; **العَصْف**: başaktır; çoğulu **عُصوف**tur. **العُصُوف**: rüzgârlardır. **العُصُوف**: çabadır. **العصوف**: şaraplardır.

**عفص** : el-Leys dedi: **العَفْص**: meşe ağacının meyvesidir; bir yıl meşe (meyvesi) taşır, bir yıl **عَفْص** taşır. Ve **اللُّقَطة** hadisi, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) geldi: dedi ki: ( **احفظ عِفَاصَها ووِكاءها** ). Ebû Ubeyd dedi: **العِفَاص**: nafakanın içinde bulunduğu kaptır; deri, bez veya başka bir şeyden olursa; bu yüzden şişenin başına giydirilen deriye **العِفَاص** adı verildi; çünkü o, ona bir kap gibidir. Bu, şişenin ağzına sokulan ve ona tıpa olan **الصِّمَام** değildir. Dedi: ancak onu korumasını emretti ki, onu tanıyanın doğruluğuna alâmet olsun. el-Leys dedi: **العِفَاص**: şişenin tıpasıdır; sonra dedi: çobanın **عِفَاص**ı: nafakanın içinde bulunduğu kabıdır. Dedim: **العفاص** hakkında söz, Ebû Ubeyd’in dediğidir: onun, şişenin başına giydirilen kap veya deri olmasıdır; ta ki ona bir kap gibi olsun. Denir ki: **عَفَصْت القارورة عَفْصاً**: başına **العِفَاص**ı koyduğumda. Eğer ona bir **عِفَاص** yaptığını kast edersen: **أعفصتها** dersin. **ثوب مُعَفَّص**: **العفْص** ile boyanmış; “misk ile kokulandırılmış elbise” dedikleri gibi. Denir ki: bu yemek **عَفِص**tır; onda çirkinlik ve acılık olduğunda. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: cariyelerden **المِعفاص**: **الزَّبَعْبَق**tır; kötü huyluluğun son noktasıdır. Dedi:
والمعقاص بالقاف شرّ منها .
**العفْص**: sıkma ve ezmedir. **وعَفَصَت الدابّة**: boynunu büktü. Hakkımı istemeyi sürdürdüm, nihayet onunla **عفص** etti ve onu ondan **اعتفصته**; yani onu ondan aldım. **وعَفَصها**: onunla cinsel birleşmede bulundu.

**صعف** : el-Leys onu ihmal etti. Ebû Ubeyd dedi: Muhammed b. Kesîr bana haber verdi ki Yemen ehlinin bir içkisi vardır, ona **الصعْف** denir; o, üzümün ezilmesi, sonra kaynayıncaya kadar kaplara atılmasıdır. Dedi: cahilleri, adının (farklı) oluşu sebebiyle onu şarap görmezler. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki: **الصعْفَانُ**: **الصفع** içkisine düşkün olandır; o da **العَصير**dir.

**فصع** : Ebû’l-Abbâs, Ebû’l-A‘râbî’den: **فصَّع الرجل يفصّع تفصيعاً**: ondan kötü kokulu bir rüzgâr ve yellenme çıktığında. Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: ( **أنه نهى عن فَصْع الرُطَبة** ). Ebû Ubeyd dedi: onun **فَصْع**ı: onu kabuğundan çıkarmaktır; denir ki: **فصعها فَصْعاً**; ve ben onu **أفْصَعُها**. el-Leys dedi: onun **فصْع**ı: onu parmağınla alıp, kabuğu soyuluncaya kadar sıkmandır. Dedi: **الفَصْعاء**: faredir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الفَصْعَانُ**: sıcaktan ve yanmadan dolayı daima başı açık olandır. Başkası dedi: **الفُصْعة**: sünnet edilmeden önce, çocuğun erkeklik uzvunun ucundaki **غُلْفة**sidir; onu **الحَشَفَة**den uzaklaştırdığında çocuk onu **فصعها** etmiştir. İbnü’l-Ferec, Hatreş el-A‘râbî’den rivayet etti: **فصَّع** şunu şundan ve onu ondan ayırdı, tek mânâdadır: onu ondan çıkardığında. **افتصعت حقّي منه**: hakkımı ondan zorla aldım; ondan hiçbir şey bırakmadım.

**صفع** : **الصَفْع**: adamın avucunu açıp onunla insanın ensesine veya bedenine vurmasıdır; eğer avucunu toplar, onu yumruk yapar, sonra onunla vurursa bu **صَفْع** değildir; fakat “avucunun toplu hâliyle vurdu” denir. İbn Düreyd dedi: **الصَوْفَعة**: külahın ve sarığın üst tarafıdır. Denir ki: onu **صَوْفَعته** üzerine vurdu; yani oraya vurdu. Dedi: **الصَفْع**ın aslı **الصَوْفَعة**dendir; **الصوفعة** bilinen bir şeydir.
el-Ezherî dedi: **السَفْع**: elle vurup sürtmektir; vuran elini açıp ensesine vurursa, o **بالصاد** ile **الصفع**tır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والصاد وما يثلثهما)
(فصل) الفاء والصاء واللام كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على تمييز الشَّيء. من الشَّيء وإبانته عنه. يقال: فَصَلْتُ الشَّيءَ فَصْلاً. والفَيْصل: الحاكم. والفَصِيل: ولدُ النَّاقةِ إذا افتُصِلَ عن أُمِّه. والمِفْصَل: اللِّسان، لأنَّ به تُفصَل الأمور وتميَّز. قال الأخطل:* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) *
والمفاصل: مَفاصل العِظام. والمَفْصِل: ما بين الجبلَيْن، والجمع مَفاصل. قال أبو ذُؤَيب:
مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها *** يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ([2])
والفَصِيل: حائطٌ دونَ سُور المدينة. وفي بعض الحديث: "مَن أنفَقَ نفقةً فاصلةً فله من الأجر كذا"، وتفسيره في الحديث أنَّها التي فَصَلَت بين إيمانه وكُفره.
(فصم) الفاء والصاد والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على انصداعِ شيء من غير بَيْنُونة. من ذلك الفَصْم، وهو أن ينصَدِع الشَّيءُ من غير أن يَبين. وكلُّ منحنٍ من خَشَبَةٍ وغيرها فهو* مفصوم. قال:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضّةٍ نَبَهٌ  *** في مَلْعبٍ من عَذَارى الحيِّ مفصومُ([3])
(فصي) الفاء والصاد والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على تنحِّي الشَّيء عن الشَّيء. يقال تفَصَّى اللَّحمُ عن العَظْم، وتفَصَّى الإنسانُ من البلِيَّة: تَخَلَّص. والاسم الفَصْية. وفي حديث: قَيْلة: "الفَصْية والله، لا يزالُ كعبُكِ عاليا". وأفْصَى: رجلٌ([4]) .
(فصح) الفاء والصاد والحاء أصلٌ يدلُّ على خُلوصٍ في شيءٍ ونقاء من الشَّوب. من ذلك: اللِّسان الفصيح: الطَّليق. والكلام الفصيح: العربيّ. والأصلُ أفْصَحَ اللّ‍بَنُ: سكنت رَُِغوتُه. وأفْصَحَ الرّجل: تكلَّم بالعربيَّة. وفَصُح: جادت لغتُه حتَّى لا يلحَنُ. في كتاب ابن دريد([5]) : "أفصح العربيُّ إفصاحاً، وفَصُح العجميُّ فَصاحةً، إذا تكلَّم بالعربية". وأُراه غلطاً، والقول هو الأوّل. وحكَى: فَصُحَ اللبنُ فهو فصيح، إذا أُخذت عنه الرِّغوة. قال:
* وتحتَ الرَُِّغوةِ اللَّبنُ الفصيح([6]) *
ويقولون: أفصَحَ الصُّبح، إذا بدا ضوؤُه. قالوا: وكلُّ واضحٍ مُفْصِحٌ. ويقال إنَّ الأعجم: ما لا ينطق، والفصيحَ: ما ينطق.
ومما ليس من هذا الباب الفِصْح([7]) : عيدُ النصارى، يقال: أفصحوا: جاء فِصحُهم.
(فصد) الفاء والصاد والدال كلمة صحيحة، وهي الفَصْد، وهو قطع العِرقِ حتَّى يسيل. والفَصيد: دمٌ كان يُجعَل في مِعىً من فَصد عروق الإبل، ويُشوَى ويُؤكل، وذلك في الشدّة تُصيب. قال الأعشى:
*ولا تأخُذ السَّهمَ الحديدَ لتفصِدا([8]) *
ويقولون: [تفصَّد([9]) ] الشيء: سال.
(فصع) الفاء والصاد والعين يدلُّ على خروجِ شيءٍ عن شيء. يقال: فصع الرُّطَبة، إذا قَشَرَها. ويقولون: الفُصْعة: غُلْفة الصبيّ إذا اتَّسعت حتَّى تبدوَ حَشَفتُه.
-------ـــــ
([1]) البيت بتمامه كما في ديوان الأخطل ص2:
صريع مدام يرفع الشرب رأسه  *** ليحيا وقد ماتت عظام ومفصل
([2]) ديوان الهذليين (1: 141) واللسان (فصل) والحيوان (2: 351) وأمالي المرتضى (1: 187) وثمار القلوب 446 والمخصص (1: 23/ 5: 65/16: 161).
([3]) لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (نبه، فصم). وسيأتي في (نبه).
([4]) ومنه أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة، وأفصى بن عبد القيس بن أفصى بن دعمي بن جديلة.
([5]) الجمهرة (2: 163).
([6]) البيت لنضلة السلمي، كما في اللسان (فصح). وصدره كما في اللسان ومجالس ثعلب 9 والبيان والتبيين (3: 338): * فلم يخشوا مصالته عليهم *
([7]) كذا تذهب معجمات اللغة جميعها. والحق أن الكلمة كما ظهر لي معربة من العبرانية "بِيسَحْ"، وقد حققت ذلك التأصيل بإسهاب لأول مرة في حواشي الحيوان (4: 534).
([8]) صدره كما في ديوان الأعشى 103: * فإياك والميتات لا تأكلنها *
([9]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(**باب الفاء والصاد وما يثلثهما**)
(**فصل**) **الفاء والصاء واللام** sahih bir kelimedir; bir şeyin, şeyden ayırt edilmesine ve ondan açıklanıp ayrılmasına delâlet eder. Denir ki: “**فَصَلْتُ** şeyi **فَصْلاً** (ayırdım).” **الفَيْصل**: hâkimdir. **الفَصِيل**: annesinden ayrıldığı zaman dişi devenin yavrusudur. **المِفْصَل**: dildir; çünkü onunla işler ayrılır ve ayırt edilir. **الأخطل** dedi ki:
* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) *
Ve **المفاصل**: kemiklerin eklemleridir. **المَفْصِل**: iki dağ arasındaki yerdir; çoğulu **مَفاصل**’dir. **أبو ذُؤَيب** dedi ki:
مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها *** يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ([2])
Ve **الفَصِيل**: şehrin surundan aşağıda bir duvardır. Bazı hadiste: “Kim ayırıcı bir nafaka infak ederse, onun için ecirden şu kadardır” (vardır); onun tefsiri hadiste, onun imanıyla küfrü arasını ayıran (nafaka) olduğudur.

(**فصم**) **الفاء والصاد والميم** sahih bir asıldır; ayrılma olmaksızın bir şeyin yarılmasına delâlet eder. Bundan: **الفَصْم**; o, şeyin ayrılmaksızın yarılmasıdır. Ve ağaçtan ve başkasından her eğri olan şey **مفصوم**’dur. Dedi ki:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضّةٍ نَبَهٌ  *** في مَلْعبٍ من عَذَارى الحيِّ مفصومُ([3])

(**فصي**) **الفاء والصاد والياء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden uzaklaşmasına delâlet eder. Denir ki: Et kemikten **تفَصَّى** (ayrılıp sıyrıldı); insan belâdan **تفَصَّى**: kurtuldu. İsim **الفَصْية**’dir. Ve bir hadiste: **قَيْلة** (şöyle dedi): “**الفَصْية** vallahi, topuğun yüksek olmaya devam eder.” Ve **أفْصَى**: bir adamdır([4]).

(**فصح**) **الفاء والصاد والحاء** bir asıldır; bir şeyde hâlisliğe ve karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan: **اللِّسان الفصيح**: akıcıdır. **الكلام الفصيح**: Arapçadır. Asıl: **أفْصَحَ اللّ‍بَنُ**: köpüğü duruldu. **أفْصَحَ الرّجل**: Arapça konuştu. **فَصُح**: dili güzelleşti; ta ki lahn yapmaz oldu. **ابن دريد**’in kitabında([5]): “Arap **أفصح** eder **إفصاحاً**; Acem **فَصُح** eder **فَصاحةً**; Arapça konuştuğu zaman.” Ve onu bir غلط olarak görüyorum; söz birincisidir. Ve rivayet etti: “**فَصُحَ اللبنُ** فهو **فصيح**”, köpük ondan alındığı zaman. Dedi ki:
* وتحتَ الرَُِّغوةِ اللَّبنُ الفصيح([6]) *
Ve derler: “**أفصَحَ الصُّبح**”, ışığı belirdiği zaman. Dediler ki: Her açık olan **مُفْصِحٌ**’tir. Ve denir ki: **الأعجم**: konuşmayan (şey)dir; **الفصيحَ**: konuşan (şey)dir.
Ve bu bâbdan olmayan şeylerden: **الفِصْح**([7]): Hristiyanların bayramıdır; denir ki: “**أفصحوا**”: onların **فِصحُهم** geldi.

(**فصد**) **الفاء والصاد والدال** sahih bir kelimedir; o **الفَصْد**’dır; o, damarın kesilmesidir, ta ki aksın. **الفَصيد**: develerin damarlarını **فَصد** etmekten (çıkan) bağırsak içine konulan bir kandır; pişirilir ve yenir; bu, isabet eden şiddet (zamanın)da (olur). **الأعشى** dedi ki:
*ولا تأخُذ السَّهمَ الحديدَ لتفصِدا([8]) *
Ve derler: **تفصَّد**([9]) şey: aktı.

(**فصع**) **الفاء والصاد والعين** bir şeyin bir şeyden çıkmasına delâlet eder. Denir ki: “**فصع** taze hurmayı”, onu soyduğu zaman. Ve derler: **الفُصْعة**: çocuğun sünnet derisi; genişlediği zaman, ta ki onun **حَشَفتُه** görününceye kadar.

-------ـــــ
([1]) Beyit tamamıyla **ديوان الأخطل**’da s.2’de olduğu üzere:
صريع مدام يرفع الشرب رأسه  *** ليحيا وقد ماتت عظام ومفصل
([2]) **ديوان الهذليين** (1: 141) ve **اللسان** (**فصل**) ve **الحيوان** (2: 351) ve **أمالي المرتضى** (1: 187) ve **ثمار القلوب** 446 ve **المخصص** (1: 23/ 5: 65/16: 161).
([3]) **لذي الرمة**’nin divanında 572 ve **اللسان** (**نبه، فصم**). Ve (**نبه**)’de gelecektir.
([4]) Ve ondan: **أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة** ve **أفصى بن عبد القيس بن أفصى بن دعمي بن جديلة**.
([5]) **الجمهرة** (2: 163).
([6]) Beyit **نضلة السلمي**’nindir; **اللسان** (**فصح**)’ta olduğu üzere. Ve صدرُه **اللسان**’da ve **مجالس ثعلب** 9 ve **البيان والتبيين** (3: 338)’de olduğu üzere: * فلم يخشوا مصالته عليهم *
([7]) Dil sözlüklerinin hepsi böyle gider. Ve hak, kelimenin bana göründüğü üzere İbranice “بِيسَحْ”tan muعرّب olduğudur; ve ben bu köklendirmeyi ilk defa **حواشي الحيوان** (4: 534)’te genişçe tahkik ettim.
([8]) صدرُه **ديوان الأعشى** 103’te olduğu üzere: * فإياك والميتات لا تأكلنها *
([9]) **التكملة** **المجمل**’dendir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَصَعَ الرُّطَبةَ يَفْصَعُها فَصْعاً وفَصَّعَها إِذا أَخذها بإِصْبَعِه فَعَصَرَها حتى تنقشر، وكذلك كلّ ما دلكته بإِصْبَعَيْكَ لِيَلِينَ فينفتح عما فيه. وفي الحديث: أَنه نهى عن فَصْعِ الرطبة؛ قال أَبو عبيد: فَصْعُها أَن تخرجها من قشرها لتَنْضَبِحَ عاجلاً. وفَصَعْتُ الشيءَ من الشيءِ إِذا أَخرجته وخَلَعْتَه. وفَصَّعَ الرجلُ يُفَصِّعُ تَفْصِيعاً: بَدَتْ منه رِيحُ سَوْءٍ وفَسْوٍ.
والفُصْعةُ، في بعض اللغات: غُلُفةُ الصبي إذا اتسعت حتى تخرج حشفته قبل أَن يُخْتَنَ. وغلام أَفْصَعُ أَجْلَعُ: بادِي القُلْفَةِ من كَمَرته. وفي حديث الزبرقان: أَبْغَضُ صبياننا إِلينا الأُفَيْصِعُ الكَمَرةِ الأُفَيْطِسُ النُّخَرِة الذي كأَنه يَطَّلِعُ في جِحَرة أَي هو غائر العينين. يقال: فَصَعَ الغلامُ وافْتَصَعَ إِذا كَشَرَ قُلْفَتَه، وفَصَعَها الصبي إِذا نحَّاها عن الحشفة. وفَصَعَ العمامة عن رأْسه فَصْعاً: حسَرَها؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
رأَيْتُكَ هَرَّيْتَ العِمامَةَ، وبعدما
أَراكَ زَماناً فاصِعاً لا تَعَصَّبُ
والفَصْعان: المكشوفُ الرأْس أَبداً حَرارةً والتِهاباً. والفَصْعاءُ: الفأْرةُ. وفَصَّعتُه من كذا تَفْصِيعاً أَي أَخرجته منه فانْفَصَع. وافْتَصَعْتُ حَقِّي من فلان أَي أَخذته كله بقهر فلم أَترك منه شيئاً، ولا يُلْتَفَتُ إلى القاف.

##### Türkçe

**فَصَعَ** **الرُّطَبةَ** onu **يَفْصَعُها** **فَصْعاً** ve onu **فَصَّعَها**: onu parmağıyla aldığı zaman; sonra onu, kabuğu soyuluncaya kadar sıktı; yine bunun gibi, iki parmağınla ovaladığın her şey ki yumuşasın da içindekinden açılıp ayrılsın. Ve hadiste: onun **فَصْعِ الرطبة**’yi yasakladığı (vardır); **أَبو عبيد** dedi ki: onun **فَصْعُها**’sı, onu kabuğundan çıkarman ki hemen **تَنْضَبِحَ** olsun. Ve ben, şeyi şeyden **فَصَعْتُ**: onu çıkardığım ve onu söküp çıkardığım zaman. Ve adam **فَصَّعَ** **يُفَصِّعُ** **تَفْصِيعاً**: ondan kötü koku ve yellenme kokusu belirdi.

Ve **الفُصْعةُ**, bazı lehçelerde: sünnet edilmeden önce, genişleyip haşefesi çıkıncaya kadar çocuğun sünnet derisi. Ve **غلام أَفْصَعُ أَجْلَعُ**: **كَمَرته**’sinden **القُلْفَةِ**’si görünen.

Ve **حديث الزبرقان**’da: “Bize, çocuklarımızdan en nefret edileni **الأُفَيْصِعُ الكَمَرةِ** **الأُفَيْطِسُ النُّخَرِة**’dir; o ki sanki bir deliğe bakıp durur”; yani o, gözleri çukur olandır. Denir ki: oğlan **فَصَعَ** ve **افْتَصَعَ**: **قُلْفَتَه**’sini geri çektiği zaman; ve çocuk onu (**فَصَعَها**) : onu haşefeden yana ittiği zaman. Ve sarığı başından **فَصَعَ** **فَصْعاً**: onu sıyırdı; **ابن الأَعرابي** şu beyti okudu:
رأَيْتُكَ هَرَّيْتَ العِمامَةَ، وبعدما
أَراكَ زَماناً فاصِعاً لا تَعَصَّبُ

Ve **الفَصْعان**: daima, sıcaklık ve yanma sebebiyle başı açık olan. Ve **الفَصْعاءُ**: fare. Ve onu şundan **فَصَّعتُه** **تَفْصِيعاً**: yani onu ondan çıkardım da o **انْفَصَع** oldu. Ve falandan hakkımı **افْتَصَعْتُ**: yani onu zorla bütünüyle aldım da ondan hiçbir şey bırakmadım; ve **القاف**’a iltifat edilmez.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ص ع * * فَصَعَ * الرطبة عصرها لتنقشر وفي ا لحديث ﴿أنه نهى عن فصع الرطبة﴾

##### Türkçe

* ف ص ع * * **فَصَعَ** * **الرطبة**: onu sıktı; böylece soyulsun diye. Ve hadiste: { onun **فصع الرطبة**’den nehyettiği (yasakladığı) }.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فصع الرطبة، كمنع، يفصعها فصعا، إذا عصرها بإصبعيه، حتى تنقشر، ويفعل ذلك بالتين أيضا، قاله الليث، أو أخرجها من قشرها لتنضج عاجلا، قاله أبو عبيد، وبهما فسر الحديث: أنه نهى عن فصع الرطبة. قال ابن دريد: فصع الشيء فصعا: دلكه بإصبعه، كذا في النسخ، والصواب بإصبعيه، ليلين، فينفتح عما فيه. قال غيره: فصع لي بكذا فصعا: أعطانيه. في المحيط: فصع الصبي، وفي الصحاح: الغلام: كشر قلفته عن كمرته، كافتصع. والفصعة، بالضم: قلفته. وفي التهذيب: غلفته إذا كشفها عن ثومة ذكره قبل أن يختن، وقال ابن دريد: إذا اتسعت حتى تخرج حشفته، ومثله في المحيط. وغلام أفصع: أجلع بادي القلفة من كمرته، كما في الصحاح، وفي حديث الزبرقان: أبغض صبياننا إلينا الأفيصع الكمرة، الأفيطس النخرة، الذي كأنه يطلع في جحرة، أي هو غائر العينين. وافتصع منه حقه: أخذه كله بقهر، فلم يترك منه شيئا، وفي الصحاح أخذه كله على المكان، قال: ولا تلتفت إلى القاف. والفصعاء: الفأرة، عن ابن الأعرابي. والفصعان: المكشوف الرأس أبدا، حرارة والتهابا، عن ابن الأعرابي. وفصع تفصيعا: ضرط أو فسا، قال الليث: يقال ذلك في نتن وسوء فسو، ويكنى عنه، ويقال في غيره، ولم يعرفه أبو ليلى. ومما يستدرك عليه: فصعت الدابة فصعا: أبدت حياءها مرة، وأخفته أخرى، وذلك عند البول، عن ابن عباد. والفصع: الخلع. وفصعته من كذا تفصيعا، أي أخرجته منه، فانفصع. نقله الجوهري. وفصع العمامة عن رأسه فصعا، حسرها، أنشد ابن الأعرابي:
  رأيتك هريت العمامة بعدمـا                      أراك زمانا فاصعا لا تعصب وفصع لي بحقي تفصيعا: أعطانيه، عن ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: فصعه من كذا، وفصله، بمعنى واحد.

##### Türkçe

**فصع** **الرطبة**; (vezni) **كمنع**; onu **يفصعها** **فصعا**: onu iki parmağıyla sıktığı zaman, ta ki kabuğu soyuluncaya kadar; bunu incirde de yapar; bunu el-Leys söylemiştir. Yahut onu kabuğundan çıkarır ki çabuk olgunlaşsın; bunu Ebû Ubeyd söylemiştir. Ve hadis bunun ikisiyle tefsir edilmiştir: “Şüphesiz o, **فصع** **الرطبة**’den nehyetti.” İbn Düreyd dedi: **فصع** **الشيء** **فصعا**: onu parmağıyla ovaladı; nüshalarda böyle (geçer); doğrusu “iki parmağıyla”dır; yumuşasın da içindekinden açılıp ayrılsın diye. Başkası dedi: **فصع** bana şunu **فصعا**: onu bana verdi.

**المحيط**’te: **فصع** **الصبي**; **الصحاح**’ta: **الغلام**: sünnet derisini, sünnet derisinin altındaki baş kısmından sıyırıp açtı; tıpkı **كافتصع** gibi. **الفصعة** (ötre ile): onun sünnet derisi. **التهذيب**’te: Sünnet edilmeden önce, erkeğinin başındaki “ثومة”den onu açığa çıkaracak şekilde onu (sünnet derisini) açmasıdır. İbn Düreyd dedi: Sünnet derisi genişleyip ta ki baş kısmı dışarı çıkıncaya kadar (olması)dır; bunun benzeri **المحيط**’tedir.

**غلام** **أفصع**: sünnet derisi baş kısmından açılmış, sünnet derisi belirgin; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الزبرقان** hadîsinde: “Bize en sevimsiz çocuklarımız, **الأفيصع** **الكمرة** (baş kısmı açılmış olan), **الأفيطس** **النخرة** (burnu basık olan)dır; sanki bir deliğe bakar gibidir”; yani o, gözleri çukur olandır.

**وافتصع** ondan hakkını: onu zorla tamamen aldı; ondan hiçbir şey bırakmadı. **الصحاح**’ta: “Onu yerinde tamamen aldı” (şeklindedir). Dedi ki: **القاف**’a iltifat etme.

**الفصعاء**: fare; İbnü’l-A‘râbî’den. **الفصعان**: başı daima açık olan; hararet ve iltihap (sebebiyle); İbnü’l-A‘râbî’den.

**فصع** **تفصيعا**: yellenme yahut osurma. el-Leys dedi: Bu, pis koku ve kötü osuruğa dair söylenir; ondan kinaye edilir; başkası hakkında da söylenir. Ebû Leylâ onu bilmedi.

Ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir: **فصعت** **الدابة** **فصعا**: hayâsını bir defa gösterdi, bir defa gizledi; bu, bevletme esnasındadır; İbn Abbâd’dan.

**الفصع**: çıkarma/çekip çıkarma. **فصعته** ondan şunu **تفصيعا**: yani onu ondan çıkardım; böylece **فانفصع**. Bunu el-Cevherî nakletti.

**فصع** sarığı başından **فصعا**: onu sıyırdı/indirdi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti rivayet etti:
  Seni, bir zamandır sarık sarmayan (biri olarak) gördükten sonra, sarığı çözüp gevşetirken gördüm.

**وفصع** bana hakkımı **تفصيعا**: onu bana verdi; İbn Abbâd’dan. İbnü’l-A‘râbî dedi: **فصعه** onu şundan; ve **فصله** onu ayırdı; ikisi bir mânâdadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَصَعَ
1 فَصَعَ ذ , aor. فَصَعَ , (Lth, O, K,) inf. n. فَصْعٌ, (Lth, S, O,) He squeezed, or pressed, a fresh ripe date, (Lth, S, O, K,) with his two fingers [or his thumb and a finger], (Lth, O,) so that it should become divested of its skin; (Lth, S, O;) and in like manner, a fig: (Lth, O:) or he made it (i. e. a fresh ripe date) to come forth from its skin, (A'Obeyd, O,) [to which SM adds, as from A' Obeyd,] in order that it might ripen quickly. (TA.) The act thus explained is forbidden in a trad.; [but I have not found for what reason.] (S, O.) ― -b2- And He rubbed a thing with his two fingers, (in the K, erroneously, with his finger, TA,) in order that it might become soft, and open so as to disclose what was in it. (IDrd, O, K, TA.) ― -b3- And He pulled or stripped, or put off, [a garment or the like]. (O, TA.) You say, فَصَعَ عِمَامَتَهُ (O, K,) عَنْ رَأْسِهِ (K) He removed, or took off, his turban from his head. (O, K.) ― -b4- Said of a boy [not yet circumcised], He withdrew his prepuce from his glans; and so ↓ افتصع. (S, O, K.) ― -b5- فَصَعَتْ said of a mare; She disclosed and concealed alternately her vulva on the occasion of staling. (Ibn-' Abbلd, O, K.) ― -b6- فَصَعَ لِى بِكَذَا, (K,) inf. n. فَصْعٌ, (TA,) He gave to me such a thing: (K:) [or] لِى بِحَقِّى ↓ فصّع, inf. n. تَفْصِيعٌ, he gave to me my right, or due: (Ibn-' Abbلd, O:) and فَصَعَ لَهُ بِالْمَالِ he gave to him the property; as also ↓ فصّع. (K.)

فَصَّعْتُهُ مِنْ كَذَا
2 فَصَّعْتُهُ مِنْ كَذَا ذ , inf. n. تَفْصِيعٌ, I made it to go, or come, forth from such a thing. (IAar, S, L, TA.) ― -b2- See also 1, last sentence, in two places. ― -b3- Accord. to Lth, فصّع, inf. n. as above, is also used in relation to a stink, and the ordure of a child, and a noiseless emission of wind from the anus: (O:) [or] it means He emitted wind from the anus with a sound: or without a sound. (K.)

انفصع
7 انفصع ذ It went, or came, forth from a thing; or was made to do so; quasi-pass. of فَصَّعْتُهُ مِنْ كَذَا (S.)

اِفْتَصَعْتُ مِنْهُ حَقِّى
8 اِفْتَصَعْتُ مِنْهُ حَقِّى ذ I took from him my right, or due, (O, K, *) all of it, (K,) by force, (O, K,) not leaving of it anything: (O:) or I took from him my right, or due, all of it, on the spot. (S, O.) ― -b2- See also 1, latter half.

فُصْعَةٌ
فُصْعَةٌ ذ The prepuce of a boy, (IDrd, T, O, K, TA,) when it is wide, so that the glans protrudes from it, (IDrd, O, K, TA,) or when he withdraws it from over the glans, before he is circumcised. (T, TA.)

فَصْعَانُ
فَصْعَانُ ذ Having the head always uncovered, by reason of heat and inflammation. (IAar, O, K.)

أَفْصَعُ
أَفْصَعُ ذ A boy having the prepuce appearing (S, O, K) withdrawn from the glans. (S, O.) -A2- And الفَصْعَآءُ [fem. of الأَفْصَعُ] signifies الفَأْرَةُ [app. as n. un., or fem., of الفَأْرُ q. v.; but it may here have some other of the meanings expl. in art. فأر]. (IAar, K.)

##### Türkçe

**فَصَعَ**
1 **فَصَعَ** ذ , muzâri‘ **فَصَعَ** , (Lth, O, K,) mastar **فَصْعٌ**, (Lth, S, O,) O, taze olgun bir hurmayı, (Lth, S, O, K,) iki parmağıyla [yahut başparmağı ve bir parmakla], (Lth, O,) kabuğundan soyulsun diye sıktı yahut bastırdı; (Lth, S, O;) ve aynı şekilde, bir inciri de: (Lth, O:) yahut onu (yani taze olgun hurmayı) kabuğundan çıkardı, (A'Obeyd, O,) [buna SM, A' Obeyd’den olarak, şunu ekler:] çabuk olgunlaşsın diye. (TA.) Böyle açıklanan fiil bir rivayette yasaklanmıştır; [fakat hangi sebepten dolayı olduğunu bulamadım.] (S, O.) ― -b2- Ve bir şeyi iki parmağıyla ovaladı, (K’da hatalı olarak, parmağıyla, TA,) yumuşasın ve açılıp içindekini ortaya çıkarsın diye. (IDrd, O, K, TA.) ― -b3- Ve çekip çıkardı yahut soydu, yahut çıkardı, [bir elbiseyi veya benzerini]. (O, TA.) Şöyle dersin: **فَصَعَ عِمَامَتَهُ** (O, K,) **عَنْ رَأْسِهِ** (K) Sarığını başından çıkardı yahut aldı. (O, K.) ― -b4- Sünnet edilmemiş bir çocuk hakkında: Sünnet derisini başından geri çekti; ve böylesi ↓ **افتصع**. (S, O, K.) ― -b5- **فَصَعَتْ** bir kısrak hakkında: İşeme esnasında vulvasını bir açıp bir gizledi. (Ibn-' Abbلd, O, K.) ― -b6- **فَصَعَ لِى بِكَذَا**, (K,) mastar **فَصْعٌ**, (TA,) Bana şöyle bir şey verdi: (K:) [yahut] **لِى بِحَقِّى** ↓ **فصّع**, mastar **تَفْصِيعٌ**, bana hakkımı yahut alacağımı verdi: (Ibn-' Abbلd, O:) ve **فَصَعَ لَهُ بِالْمَالِ** ona malı verdi; bunun gibi ↓ **فصّع** da. (K.)

**فَصَّعْتُهُ مِنْ كَذَا**
2 **فَصَّعْتُهُ مِنْ كَذَا** ذ , mastar **تَفْصِيعٌ**, Onu böyle bir şeyden çıkardım yahut çıkıp gelmesini sağladım. (IAar, S, L, TA.) ― -b2- Ayrıca 1’in son cümlesine, iki yerde, bak. ― -b3- Lth’ye göre, **فصّع**, mastarı yukarıdaki gibi, ayrıca bir kokuşmuşlukla, bir çocuğun dışkısıyla ve makattan sessiz bir yellenmeyle ilgili olarak da kullanılır: (O:) [yahut] şu demektir: Makattan sesli bir yel çıkardı: yahut sessiz. (K.)

**انفصع**
7 **انفصع** ذ Bir şeyden çıktı yahut çıkıp geldi; yahut buna zorlandı; **فَصَّعْتُهُ مِنْ كَذَا**’nın quasi-meçhûlü. (S.)

**اِفْتَصَعْتُ مِنْهُ حَقِّى**
8 **اِفْتَصَعْتُ مِنْهُ حَقِّى** ذ Ondan hakkımı yahut alacağımı, (O, K, *) tamamını, (K,) zorla, (O, K,) ondan hiçbir şey bırakmadan aldım: (O:) yahut ondan hakkımı yahut alacağımı, tamamını, derhal aldım. (S, O.) ― -b2- Ayrıca 1’in ikinci yarısına bak.

**فُصْعَةٌ**
**فُصْعَةٌ** ذ Bir çocuğun sünnet derisi, (IDrd, T, O, K, TA,) geniş olduğunda, böylece başı ondan dışarı çıktığında, (IDrd, O, K, TA,) yahut sünnet edilmeden önce onu başın üzerinden geri çektiğinde. (T, TA.)

**فَصْعَانُ**
**فَصْعَانُ** ذ Sıcaklık ve iltihap sebebiyle başı daima açık olan. (IAar, O, K.)

**أَفْصَعُ**
**أَفْصَعُ** ذ Sünnet derisi (S, O, K) baştan geri çekilmiş olarak görünen bir çocuk. (S, O.) -A2- Ve **الفَصْعَآءُ** [**الأَفْصَعُ**’ın müennesi] **الفَأْرَةُ**’yi ifade eder [görünüşe göre **الفَأْرُ**’un ism-i vahdesi yahut müennesi, bk. madde **فأر**; fakat burada, orada açıklanan mânalardan başka bir mânası da olabilir]. (IAar, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَصَعَ
فَصَعَ A ( n. ac. فَصْع 1 ),
a.  Pressed, squeezed; opened, shelled ( date ).

b.  Pulled, stripped, took off.

c.  [ Bi &  La ], Gave to.

فَصَّعَ
فَصَّعَ II
a.  [ acc. &  Min ], Made to come forth from.

b.  see I (c) .

اِنْفَصَعَ
اِنْفَصَعَ VII
a.  [ Min ], Came forth from.

اِفْتَصَعَ
اِفْتَصَعَ VIII
a.  [ Min ], Got, obtained from ( due ).

فَصْعَاْنُ
فَصْعَاْنُ 33 ,
a.  Bare-headed.

فَصْعَآءُ
فَصْعَآءُ 42 ,
a.  Mouse.

فُِصْعُِل
فُِصْعُِل
a.  Scorpion.

##### Türkçe

**فَصَعَ**
**فَصَعَ** A (isim-fiil: **فَصْع** 1),
a. Bastırdı, sıktı; açtı, kabuğunu soydu (hurma).

b. Çekti, soydu, çıkardı.

c. [ **بِ** ve **لِ** ], verdi.

**فَصَّعَ**
**فَصَّعَ** II
a. [ mef‘ûl ve **مِن** ], -den çıkarmaya sebep oldu.

b. I (c)’ye bak.

**اِنْفَصَعَ**
**اِنْفَصَعَ** VII
a. [ **مِن** ], -den çıktı.

**اِفْتَصَعَ**
**اِفْتَصَعَ** VIII
a. [ **مِن** ], -den aldı, elde etti (hak).

**فَصْعَاْنُ**
**فَصْعَاْنُ** 33,
a. Başı açık.

**فَصْعَآءُ**
**فَصْعَآءُ** 42,
a. Fare.

**فُِصْعُِل**
**فُِصْعُِل**
a. Akrep.
