# فصع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فصع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فصع

فصع الرطبة، كمنع، يفصعها فصعا، إذا عصرها بإصبعيه، حتى تنقشر، ويفعل ذلك بالتين أيضا، قاله الليث، أو أخرجها من قشرها لتنضج عاجلا، قاله أبو عبيد، وبهما فسر الحديث: أنه نهى عن فصع الرطبة. قال ابن دريد: فصع الشيء فصعا: دلكه بإصبعه، كذا في النسخ، والصواب بإصبعيه، ليلين، فينفتح عما فيه. قال غيره: فصع لي بكذا فصعا: أعطانيه. في المحيط: فصع الصبي، وفي الصحاح: الغلام: كشر قلفته عن كمرته، كافتصع. والفصعة، بالضم: قلفته. وفي التهذيب: غلفته إذا كشفها عن ثومة ذكره قبل أن يختن، وقال ابن دريد: إذا اتسعت حتى تخرج حشفته، ومثله في المحيط. وغلام أفصع: أجلع بادي القلفة من كمرته، كما في الصحاح، وفي حديث الزبرقان: أبغض صبياننا إلينا الأفيصع الكمرة، الأفيطس النخرة، الذي كأنه يطلع في جحرة، أي هو غائر العينين. وافتصع منه حقه: أخذه كله بقهر، فلم يترك منه شيئا، وفي الصحاح أخذه كله على المكان، قال: ولا تلتفت إلى القاف. والفصعاء: الفأرة، عن ابن الأعرابي. والفصعان: المكشوف الرأس أبدا، حرارة والتهابا، عن ابن الأعرابي. وفصع تفصيعا: ضرط أو فسا، قال الليث: يقال ذلك في نتن وسوء فسو، ويكنى عنه، ويقال في غيره، ولم يعرفه أبو ليلى. ومما يستدرك عليه: فصعت الدابة فصعا: أبدت حياءها مرة، وأخفته أخرى، وذلك عند البول، عن ابن عباد. والفصع: الخلع. وفصعته من كذا تفصيعا، أي أخرجته منه، فانفصع. نقله الجوهري. وفصع العمامة عن رأسه فصعا، حسرها، أنشد ابن الأعرابي:
  رأيتك هريت العمامة بعدمـا                      أراك زمانا فاصعا لا تعصب وفصع لي بحقي تفصيعا: أعطانيه، عن ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: فصعه من كذا، وفصله، بمعنى واحد.

### Türkçe

**فصع** **الرطبة**; (vezni) **كمنع**; onu **يفصعها** **فصعا**: onu iki parmağıyla sıktığı zaman, ta ki kabuğu soyuluncaya kadar; bunu incirde de yapar; bunu el-Leys söylemiştir. Yahut onu kabuğundan çıkarır ki çabuk olgunlaşsın; bunu Ebû Ubeyd söylemiştir. Ve hadis bunun ikisiyle tefsir edilmiştir: “Şüphesiz o, **فصع** **الرطبة**’den nehyetti.” İbn Düreyd dedi: **فصع** **الشيء** **فصعا**: onu parmağıyla ovaladı; nüshalarda böyle (geçer); doğrusu “iki parmağıyla”dır; yumuşasın da içindekinden açılıp ayrılsın diye. Başkası dedi: **فصع** bana şunu **فصعا**: onu bana verdi.

**المحيط**’te: **فصع** **الصبي**; **الصحاح**’ta: **الغلام**: sünnet derisini, sünnet derisinin altındaki baş kısmından sıyırıp açtı; tıpkı **كافتصع** gibi. **الفصعة** (ötre ile): onun sünnet derisi. **التهذيب**’te: Sünnet edilmeden önce, erkeğinin başındaki “ثومة”den onu açığa çıkaracak şekilde onu (sünnet derisini) açmasıdır. İbn Düreyd dedi: Sünnet derisi genişleyip ta ki baş kısmı dışarı çıkıncaya kadar (olması)dır; bunun benzeri **المحيط**’tedir.

**غلام** **أفصع**: sünnet derisi baş kısmından açılmış, sünnet derisi belirgin; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الزبرقان** hadîsinde: “Bize en sevimsiz çocuklarımız, **الأفيصع** **الكمرة** (baş kısmı açılmış olan), **الأفيطس** **النخرة** (burnu basık olan)dır; sanki bir deliğe bakar gibidir”; yani o, gözleri çukur olandır.

**وافتصع** ondan hakkını: onu zorla tamamen aldı; ondan hiçbir şey bırakmadı. **الصحاح**’ta: “Onu yerinde tamamen aldı” (şeklindedir). Dedi ki: **القاف**’a iltifat etme.

**الفصعاء**: fare; İbnü’l-A‘râbî’den. **الفصعان**: başı daima açık olan; hararet ve iltihap (sebebiyle); İbnü’l-A‘râbî’den.

**فصع** **تفصيعا**: yellenme yahut osurma. el-Leys dedi: Bu, pis koku ve kötü osuruğa dair söylenir; ondan kinaye edilir; başkası hakkında da söylenir. Ebû Leylâ onu bilmedi.

Ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir: **فصعت** **الدابة** **فصعا**: hayâsını bir defa gösterdi, bir defa gizledi; bu, bevletme esnasındadır; İbn Abbâd’dan.

**الفصع**: çıkarma/çekip çıkarma. **فصعته** ondan şunu **تفصيعا**: yani onu ondan çıkardım; böylece **فانفصع**. Bunu el-Cevherî nakletti.

**فصع** sarığı başından **فصعا**: onu sıyırdı/indirdi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti rivayet etti:
  Seni, bir zamandır sarık sarmayan (biri olarak) gördükten sonra, sarığı çözüp gevşetirken gördüm.

**وفصع** bana hakkımı **تفصيعا**: onu bana verdi; İbn Abbâd’dan. İbnü’l-A‘râbî dedi: **فصعه** onu şundan; ve **فصله** onu ayırdı; ikisi bir mânâdadır.
