# فصل (ف-ص-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır

- Harfler: ف - ص - ل
- Kur'an'da: 43 geçiş · 42 ayet · 22 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (22)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْفَصْلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%84%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Ayırma | 7 | 7 | [37:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/37:21.md) |
| [نُفَصِّلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%86%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%91%D9%84%D9%8F.md) | نُفَعِّلُ | Tafsil ederiz | 5 | 5 | [6:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:55.md) |
| [فَصَّلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلْنَا | Tafsil ettik | 3 | 3 | [6:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:97.md) |
| [فُصِّلَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%91%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِّلَتْ | Tafsil edildi | 3 | 3 | [11:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/11:1.md) |
| [يَفْصِلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%84%D9%8F.md) | يَفْعِلُ | Ayırır | 3 | 3 | [22:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/22:17.md) |
| [فَصَّلْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَّلْنَاهُ | Onu tafsil ettik | 2 | 2 | [7:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/7:52.md) |
| [وَتَفْصِيلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | وَتَفْعِيلًا | Ve tafsil etmek | 2 | 2 | [6:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:154.md) |
| [وَتَفْصِيلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E.md) | وَتَفْعِيلَ | Ve tafsil etmek | 2 | 2 | [10:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/10:37.md) |
| [وَفِصَالُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَفِعَالُهُ | Onu sütten kesmek; Ve onu sütten kesmek | 2 | 2 | [31:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/31:14.md) |
| [يُفَصِّلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%91%D9%84%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Tafsil eder | 2 | 2 | [10:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/10:5.md) |
| [الْفَاصِلِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Ayıranlar | 1 | 1 | [6:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:57.md) |
| [تَفْصِيلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | تَفْعِيلًا | Tafsil etmek | 1 | 1 | [17:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/17:12.md) |
| [فَصَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | فَعَلَ | Ayrıldı | 1 | 1 | [2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/2:249.md) |
| [فَصَلَتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%90.md) | فَعَلَتِ | Ayrıldı | 1 | 1 | [12:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/12:94.md) |
| [فَصَّلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%8E.md) | فَعَّلَ | Tafsil etti | 1 | 1 | [6:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:119.md) |
| [فَصْلٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%84%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Ayırıcı | 1 | 1 | [86:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/86:13.md) |
| [فِصَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%81%D9%90%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Sütten kesmek | 1 | 1 | [2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/2:233.md) |
| [مُفَصَّلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | مُفَعَّلًا | Tafsil edilen | 1 | 1 | [6:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:114.md) |
| [مُفَصَّلَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | مُفَعَّلَاتٍ | Tafsil edilenler | 1 | 1 | [7:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/7:133.md) |
| [وَفَصِيلَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَفَعِيلَتِهِ | Ve onun sülalesi | 1 | 1 | [70:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/70:13.md) |
| [وَفَصْلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%84%D9%8E.md) | وَفَعْلَ | Ve ayırmak | 1 | 1 | [38:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/38:20.md) |
| [وَنُفَصِّلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%91%D9%84%D9%8F.md) | وَنُفَعِّلُ | Tafsil ederiz | 1 | 1 | [9:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/9:11.md) |

## Mücavir kökler — 74 mücavir (255 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 16 ortak ayet · G² 25 · Evye kuş yuvası demektir
2. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 16 ortak ayet · G² 25 · Hayvanların ön ayaklarına denir
3. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 15 · “Yemm” durgun akan su demektir
4. [سنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Seneler
5. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · “Yavru” demektir
6. [وقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir
7. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
8. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
9. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
10. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
11. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · Dağın sivri noktası demektir
12. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Anlatırız
13. [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
14. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Beyn topraktaki yarık demektir
15. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
16. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Güneş demektir
17. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Kulak demektir
18. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
19. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
20. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
21. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Üzüm demektir
22. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
23. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Gem demektir
24. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
25. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
26. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ferv “Ferre”ye bak
27. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
28. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ad verilen
29. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
30. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
31. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
32. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cürame hurma döküntüsü demektir
33. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
34. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 3 · Ribve, tümsek demektir
35. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Tasma kayış demektir
36. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
37. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sütle dolu memedir
38. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
39. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
40. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
41. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
42. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
43. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
44. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
45. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
46. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
47. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
48. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ekel pas demektir
49. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
50. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
51. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Emam ön demektir
52. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
53. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kıdr kazandır
54. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Yumruk demektir
55. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Şey
56. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
57. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Süllem” merdiven demektir
58. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
59. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
60. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فصل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md), [ميز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md), [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin arasını mesafe veya sınır koyarak açmak, eklem yerinden ayırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Hak ile batılı kesin hükümle ayırma, ayetleri açık ve parça parça açıklama |
| Çekirdek Özet 3 | Karmaşıklığı giderip yapı taşlarını işlevsel sınırlarıyla görünür kılan tasnif ve yargı |
| Kritik Hata Riski | Tafsîl kavramını laf kalabalığı veya gereksiz ayrıntı sanıp yapısal netliği gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فص | Bir şeyi bütünden çatlatarak, yararak veya kabuğundan ayırarak ortaya çıkarma ([فصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AD.md), [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md)) | ل | Ayrılma eylemini iki sınır arasına işlevsel bir mesafe, eklem veya kalıcı bir hüküm çizgisi koyarak netleştiren bir kopuşa dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, dışa vurma, söz ve kenar belirleme |
| ص | Olta, bitki | Yakalama, sıkıştırma, odaklanma ve yön belirleme |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, sınır çizme, bağlama ve yönetme |
| فصل | Ağızdan çıkan açıklık ve yönlendirme | Bir bütünün içindeki parçaları odaklayıp sınırlarını belirleyerek birbirinden işlevsel bir açıklıkla ayırma hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki kemiğin birleştiği eklem yeri (mafsal); devenin yavrusunu annesinden sütten keserek ayırma (fasîl); surun önüne çekilen alçak engel duvarı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî, dağların arasındaki yarıklardan sızan duru suyu tasvir ederken mafsal kelimesini suyun çıktığı yarık anlamında kullanmıştır: مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها / يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, insanın konuşma ve yargı yetisini sağlayan dil organını mafsal olarak adlandırıp ölüm karşısındaki çaresizliği tasvir etmiştir: وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Dîvânü’l-Hüzeyliyyîn.

### Sami etimolojik katman

Arapça فصل kökü, genel Semitik gövdede iki parçayı birbirinden ayıran yarık, kesinti veya eklem noktasını ifade eden köklerle akrabadır. İbranicede p-s-l (פסל) kökü bir taşı veya tahtayı yontarak parçalara ayırma, şekillendirme ve kesme anlamına odaklanırken, Süryanicede p-s-l benzer şekilde yontma ve ayırma eylemlerini bildirir. Arapçada kök, salt bir kesip biçme ya da mekanik parçalama değil; iki şeyin arasına sınır koyarak birbirine karışmasını engelleme, eklem yerlerinden işlevsel olarak ayırma ve nihayetinde hak ile batılı birbirinden ayıran bağlayıcı yargı düzeyine evrilmiştir. Bu semantik genişleme, bedensel bir eklemden (mafsal) toplumsal bir ayrışmaya ve oradan zihinsel ve hukuki bir hüküm verme yetisine (faslu'l-hitâb) doğru uzanan düzenli bir soyutlama çizgisi izler.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki kemiğin birleşim yeri ve devenin sütten kesilmesi | Bir bütünü oluşturan parçaların temas noktasından ayrılması ve her parçanın bağımsız hüviyet kazanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פסל (pasal), Süryanice ܦܣܠ (psal) | Yontarak şekil verme, kesip ayırma ve parçayı ana gövdeden bağımsız kılma | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فصل | Anlamlı | Ayırmak, eklemlemek | İki şeyin arasını sınır veya mesafe koyarak birbirinden ayırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [فلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B5.md) | Anlamlı | Kurtulmak, sıyrılmak | Bir şeyin elden veya dar bir yerden kayıp kurtulması | Aradan sıyrılma yönüyle fasl köküyle gevşek temas taşır; Kur'an'da geçmez |
| [صفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [صلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Sertleşmek, kibre kapılmak | Suyun geçmediği sert toprak; az hayırla böbürlenen kişi | Katılık ve geçirimsizlik; fasl kökündeki ayrışmayla doğrudan anlam bağı yoktur; Kur'an'da geçmez |
| لفص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [لصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%81.md) | Anlamlı | Parlamak, bitişmek | Taş yarıklarında parıldama veya otların yan yana sıkıca çıkması | Yarık bağlamında mafsal çağrışımı içerir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فصل | Merkez | Ayırma ve sınır koyma | Birbirine bitişik veya karışık iki şeyi eklem yerinden veya kesin bir hükümle sınırlandırarak ayırma | Parçaların yapısını bozmadan aralarına işlevsel bir mesafe veya çizgi koyar |
| [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Dağıtarak ayırma | Bir bütünü farklı yönlere veya kümelere dağıtarak ayırma | فصل kökünde sınır ve netlik esasken [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) kökünde uzaklaşma ve parçalanma öne çıkar |
| [ميز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md) | Komşu | Niteliksel ayırma | İyiyi kötüden, seçkini sıradandan değer bakımından ayırt etme | فصل yapısal ve hükmî bir ayrımı bildirirken [ميز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md) zihinsel veya ahlaki bir ayıklamayı içerir |
| [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) | Komşu | Paylaştırma | Bir bütünü hisselere ve paylara bölme | فصل şeylerin niteliğini ve sınırını ayırırken [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) niceliksel dağıtım yapar |
| [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Bitiştirme | Ayrı duran iki şeyi birbiriyle birleştirme ve aradaki boşluğu kapatma | فصل arayı açarken [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) bağı kurar ve boşluğu giderir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فصل | Ayırma, ayırt etme, hükme bağlama | Somut eklem yerinden soyut hüküm ayrımına kadar bütünsel ayrışma | Kesin |
| Latince | articulare, discernere | Eklemlere ayırmak, açıkça ayırt etmek | articulare bedensel ve dilsel mafsallamayı karşılarken, discernere yargısal ayrımı verir | Güçlü |
| İngilizce | articulate, sever, distinguish | Boğumlamak, ayırmak, tefrik etmek | articulate kelimesi mafsal ve açık ifade boyutunu, sever ise kesip ayırma boyutunu karşılar | Kesin |
| Almanca | gliedern, trennen, entscheiden | Eklemlere ayırmak, ayırmak, karara bağlamak | gliedern yapıyı bozmadan bölümlere ayırmayı, entscheiden ise kesin hükümle fasletmeyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | articuler, trancher, séparer | Eklemlendirmek, kesin karara bağlamak, ayırmak | trancher kesin ve kesici hüküm yönünü, articuler yapısal ayrışmayı vurgular | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْفَصْل | Kıyamet günü kesin adaletle ayrılma ve nihai hüküm | Ahiret ve hesap sahnelerinde haklının haksızdan ebediyen ayrıldığı an (Sâffât [37:21](https://lisan.digital/tr/ayet/37:21.md), Duhân [44:40](https://lisan.digital/tr/ayet/44:40.md), Nebe [78:17](https://lisan.digital/tr/ayet/78:17.md)) |
| تَفْصِيل / فُصِّلَتْ | Ayetlerin açık, anlaşılır ve bölümlere ayrılarak beyan edilmesi | Vahyin kapalılıktan arındırılıp hakikatlerin açık seçik kılınması (Hûd [11:1](https://lisan.digital/tr/ayet/11:1.md), Yûsuf [12:111](https://lisan.digital/tr/ayet/12:111.md), Fussilet [41:3](https://lisan.digital/tr/ayet/41:3.md)) |
| يَفْصِلُ | Hüküm verme, ihtilafları çözüme kavuşturma | Dünyada veya ahirette kullar arasındaki çekişmeleri hakka göre karara bağlama (Hac [22:17](https://lisan.digital/tr/ayet/22:17.md), Secde [32:25](https://lisan.digital/tr/ayet/32:25.md), Mümtehine [60:3](https://lisan.digital/tr/ayet/60:3.md)) |
| فَصَلَ | Mekândan ayrılma, yola çıkma | Bir ordunun veya kafilenin bulunduğu şehirden çıkıp ayrılması (Bakara [2:249](https://lisan.digital/tr/ayet/2:249.md), Yûsuf [12:94](https://lisan.digital/tr/ayet/12:94.md)) |
| فِصَال | Çocuğu sütten kesme | Bebeğin anne sütünden ve emzirme döneminden ayrılması (Bakara [2:233](https://lisan.digital/tr/ayet/2:233.md), Lokmân [31:14](https://lisan.digital/tr/ayet/31:14.md), Ahkāf [46:15](https://lisan.digital/tr/ayet/46:15.md)) |
| فَصِيلَة | Kişinin ait olduğu en yakın kabile veya aile kolu | İnsanın zor günde sığındığı, ana gövdeden ayrılmış en yakın akraba zümresi (Meâric [70:13](https://lisan.digital/tr/ayet/70:13.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve adalet | Yevmu'l-Fasl kavramı üzerinden ilahi adaletin tecellisi ve ceza-mükafat ayrımı | İman ile küfrün, hak ile batılın nihai ve telafisiz biçimde birbirinden koparılması |
| Fıkıh | Hüküm ve yargılama | Hâkimin taraflar arasındaki husumeti bitiren hükmü (hükmün fâsıl olması); sütten kesme süresi | Davayı kesin sonuca bağlayan nihai karar ve emzirme süresinin yasal sınırı |
| Tefsir | Kur'an'ın üslubu | İcmâl-tafsîl ilişkisi ve Fussilet suresinin ismi bağlamında ayetlerin açıklanma yöntemi | Hakikatlerin zihinlerde hiçbir kapalılık bırakmayacak tarzda netleştirilip tasnif edilmesi |
| Hadis | Ahlak ve amel | Kişinin imanını küfürden ayıran kesin fedakarlıklar (nafaka-i fâsıla) ve mafsal sadakaları | Bedendeki her eklemin (mafsal) yaratılış şükrü ve amelin imanı tescil eden belirleyici vasfı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Furkan ve nihai temyiz | Hakikat ile batılın sınırlarını kesin olarak çizmek | Dini hayat, belirsizlik üzerine değil hudutları netleşmiş fasl ilkeleri üzerine kurulur | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve tasnif | Kategorizasyon ve tafsîl | Karmaşık bilgiyi alt birimlerine ve eklemlerine ayırarak anlamak | Bilimsel kavrayış, olguları mafsallarından ayırt edebilme yeteneğidir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kaza | Faslu'l-hitâb ve yargı erki | İhtilafları sonlandıran bağlayıcı karar üretmek | Siyasi otoritenin sürekliliği, davaları havada bırakmayan kesin fasl gücüne bağlıdır | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve muhasebe | Sınır tespiti ve hesap kapatma | Mülkiyet sınırlarını ve hak edişleri birbirinden ayırmak | Ekonomik sistemde mülkiyet sınırlarının netleşmesi ve borç ilişkilerinin tasfiyesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık matematik ve eklemleme (articulation / discretization) | Sürekli bir akışın veya karmaşık bir ağın düğüm noktalarından (mafsal) kesilerek bağımsız ve tanımlı alt kümelere ayrılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki kesin hüküm (res judicata) ve sosyal rol ayrışması | Uyuşmazlığın muhakeme yoluyla kesin bir sınıra ulaştırılması ve bireyin toplumsal yapıda bağımsız bir konuma geçmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tafsîl kelimesini sadece sözü uzatmak, gereksiz teferruata girmek veya ansiklopedik malumat yığmak şeklinde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir hakikatin bileşenlerini, işlevsel eklem noktalarını ve sınırlarını görünür kılarak zihinde hiçbir şüphe ve karışıklık bırakmayacak biçimde berraklaştırmak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın mufassal bir kitap oluşunu lüzumsuz ayrıntı olarak görüp ayetlerin yapısal tutarlılığını ve pratik hayata dönük hüküm sınırlarını ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem inşa ettiği zihniyetin (ayırt etme, hak ile batılı netleştirme) hem de kendi metin mimarisinin (ayetlerin tafsil edilmesi) merkezinde yer alır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiretin hesap gününü niteleyen Yevmu'l-Fasl ayetlerinde, vahyin açıklanma tarzını anlatan Fussilet ve En'âm surelerinde ve Talut kıssasındaki imtihan sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin gri alanlar ve belirsizlikler yığını olduğu zannını yıkar; ilahi kelamın karmaşayı gidermek, sınırları tayin etmek ve hayata net bir omurga kazandırmak üzere indiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki kemiğin birleştiği mafsal noktası; birbirine bitişik şeylerin arasına sınır koyarak onları eklem yerinden ayırmak.
- Soyut anlam: Hak ile batıl, doğru ile yanlış arasındaki karışıklığı gideren, her parçaya kendi sınırını ve değerini veren kesin hüküm ve açık beyan.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin sürekliliğini sağlayan eklem noktalarının tespiti, uyuşmazlıkları nihayete erdiren yargısal kesinlik ve bilginin tasnifi.
- LaTeX modeli: $$S = \{x \mid x \in U\} \implies S = \bigcup_{i=1}^n A_i \quad \text{ile} \quad A_j \cap A_k = \emptyset \quad (j \neq k)$$
- LaTeX açıklaması: Formül, bir evrensel küme veya bütünlük olan $U$ içindeki karmaşık $S$ yapısının, aralarında hiçbir kesişim ve belirsizlik kalmayacak biçimde ($A_j \cap A_k = \emptyset$) ayrık ve tanımlı alt kümelere ($A_i$) bölünmesini ifade eder. Bu model, kökün hem somut eklemleme hem de soyut tasnif ve yargı (fasl) hareketini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (42 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/2:233.md) — فِصَالًا

وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.

### [Bakara 2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/2:249.md) — فَصَلَ

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Talut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.

### [En'am 6:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:55.md) — نُفَصِّلُ

وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Böylece ayetlerimizi açıklarız ki; suçluların yolu sana besbelli olsun.

### [En'am 6:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:57.md) — الْفَاصِلِينَ

قُلْ إِنِّي عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَكَذَّبْتُمْ بِهِ مَا عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ يَقُصُّ الْحَقَّ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ

Meal (IK): De ki: Ben, şüphesiz Rabbımdan bir hüccet üzereyim. Siz ise onu yalanladınız. Sizin acale istediğiniz şey yanımda değildir. Hüküm; ancak Allah’ındır. Doğrusu O, hakkı verir ve O, ayırdedenlerin en hayırlısıdır.

### [En'am 6:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:97.md) — فَصَّلْنَا

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): O’dur, yıldızları yaratmış olan, karanın ve denizin karanlıklarında onlarla yol bulasınız diye. Ayetlerimizi bilen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:98.md) — فَصَّلْنَا

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Ve O’dur; sizi bir tek nefisten yaratmış olan. Sonra bir karar yeri, bir de emanet yeri vardır. Ayetlerimizi, anlayan bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:114.md) — مُفَصَّلًا

أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Meal (IK): Allah’tan başka bir hakem mi arayacak mışım? Halbuki O’dur; size, kitabı açık açık indirmiş olan. Kendilerine kitab verdiklerimiz bilirler ki; o Rabbın katından hak olarak indirilmiştir. Öyleyse sakın şüpheye düşenlerden olma.

### [En'am 6:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:119.md) — فَصَّلَ

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Size ne oluyor ki; üzerine Allah’ın adı anılan şeyden yemiyorsunuz? Halbuki darda kalmanızın dışında size haram olanları O, uzun uzadıya açıklamıştır. Doğrusu birçokları heva ve heveslerine uyarak bilmeden sapıtıyorlar. Şüphesiz ki haddi aşanları, en çok bilen Rabbındır.

### [En'am 6:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:126.md) — فَصَّلْنَا

وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Ve işte budur, Rabbının dosdoğru yolu. Gerçekten Biz, ayetleri; aklını başına alıp düşünen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/6:154.md) — وَتَفْصِيلًا

ثُمَّ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ تَمَامًا عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sonra Biz, Musa’ya bir bütün halinde, her şeyi apaçık göstermek, hidayet ve rahmet olmak üzere o kitabı verdik. Belki Rabblarına kavuşacaklarına artık inanırlar.

### [Araf 7:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/7:32.md) — نُفَصِّلُ

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kılmış? De ki: Bunlar, dünya hayatında iman edenler içindir. Kıyamet günü ise yalnız onlara tahsis edilmiştir. Biz, ayetlerimizi bilen bir kavim için böylece uzun uzun açıklarız.

### [Araf 7:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/7:52.md) — فَصَّلْنَاهُ

وَلَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَى عِلْمٍ هُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, onlara kitab indirdik. Onu bilgiye dayanarak uzun uzun açıkladık. İnanan bir kavim için hidayet ve rahmet olarak.

### [Araf 7:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/7:133.md) — مُفَصَّلَاتٍ

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine, biz de birbirinden ayrı mucizeler olarak başlarına tufan, çekirge, haşerat, kurbağalar ve kan gönderdik. Yine de büyüklük taslayıp suçlular güruhu oldular.

### [Araf 7:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/7:145.md) — وَتَفْصِيلًا

وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Biz, ona levhalarda herşeyden bir öğüt yazdık ve herşeyi uzun uzadıya açıkladık. Öyleyse sen, bunları kuvvetle al, kavmine de emret. Onları en güzel şekilde tutsunlar. İlerde size fasıklar yurdunu göstereceğim.

### [Araf 7:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/7:174.md) — نُفَصِّلُ

وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): İşte Biz ayetleri böyle uzun uzadıya açıklarız. Belki dönerler diye.

### [Tevbe 9:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/9:11.md) — وَنُفَصِّلُ

فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَنُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Eğer tevbe ederler, namaz kılarlar ve zekat verirlerse; onlar, artık dinde kardeşlerinizdir. Biz, ayetleri bilir bir kavim için açıklıyoruz.

### [Yunus 10:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/10:5.md) — يُفَصِّلُ

هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Güneşi ziya ayı nur yapan, yılların sayısını ve hesabı bilmeniz için aya konak yerleri düzenleyen O’dur. Allah, bunları ancak hak ile yaratmıştır. Bilen insanlar için ayetlerini uzun uzadıya açıklar.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/10:24.md) — نُفَصِّلُ

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [Yunus 10:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/10:37.md) — وَتَفْصِيلَ

وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Bu Kur’an, Allah’tan başkası tarafından uydurulmuş değildir. Ancak kendinden evvel geleni tasdik eder ve kitabı uzun uzun açıklar. Onda hiç şüphe yoktur. Alemlerin Rabbındandır.

### [Hud 11:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/11:1.md) — فُصِّلَتْ

الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ

Meal (IK): Elif, Lam, Ra. Bu kitab, ayetleri kesinleştirilmiş, sonra da Hakim ve Habir olan Allah tarafından uzun uzadıya açıklanmıştır.

### [Yusuf 12:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/12:94.md) — فَصَلَتِ

وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ

Meal (IK): Kafile ayrılınca babaları dedi ki: Bana bunak demezseniz; inan olsun ki, Yusuf’un kokusunu duyuyorum.

### [Yusuf 12:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/12:111.md) — وَتَفْصِيلَ

لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onların kıssalarında aklı olanlar için ibretler vardır. Bu, uydurulabilecek bir söz değildir. O; sadece kendinden önceki kitabların tasdiki, her şeyin tafsilidir. İnananlar topluluğu için de hidayet ve rahmettir.

### [Rad 13:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/13:2.md) — يُفَصِّلُ

اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ

Meal (IK): Allah O’dur ki; gökleri gördüğünüz gibi yükseltmiş, sonra Arş’a hükmetmiştir. Güneşi ve ayı buyruğu altına almıştır. Bunların her biri belli bir süreye kadar hareket edecektir. İşleri yürütür. Rabbınızla karşılaşacağınıza kesin olarak inanmanız için ayetleri uzun uzun açıklar.

### [İsra 17:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/17:12.md) — فَصَّلْنَاهُ · تَفْصِيلًا

وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا

Meal (IK): Biz, geceyi ve gündüzü iki ayet kıldık. Rabbınızdan lutuf dileyesiniz ve yılların hesabını, sayısını bilesiniz diye gece ayetini silip gündüz ayetini aydınlık kıldık. Ve her şeyi uzun uzadıya açıkladık.

### [Hac 22:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/22:17.md) — يَفْصِلُ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; iman edenler, yahudiler, sabiiler, hıristiyanlar, mecusiler ve puta tapanlar arasında kıyamet günü kesin hükmünü verecektir. Doğrusu Allah; her şeye şahiddir.

### [Rum 30:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/30:28.md) — نُفَصِّلُ

ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ شُرَكَاءَ فِي مَا رَزَقْنَاكُمْ فَأَنْتُمْ فِيهِ سَوَاءٌ تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Meal (IK): O, size kendi nefislerinizden bir misal verdi: Size verdiğimiz rızıklarda sağ ellerinizin malik olduklarından ortaklarınız olmasını ister de onlarla, eşit olur ve birbirinizi saydığınız gibi bunları da sayar mısınız? İşte Biz, akleden bir kavim için ayetleri böyle açıklarız.

### [Lokman 31:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/31:14.md) — وَفِصَالُهُ

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Biz insana, ana ve babasına iyi davranmasını tavsiye ettik. Annesi onu zorluk üstüne zorlukla taşımıştı. Sütten ayrılması da iki yıl sürmüştür. Bana ve ana-babana şükret. Dönüş ancak Bana’dır.

### [Secde 32:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/32:25.md) — يَفْصِلُ

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Ayrılığa düştükleri şeylerde; Rabbın, muhakkak ki kıyamet günü aralarında hükmedecektir.

### [Saffat 37:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/37:21.md) — الْفَصْلِ

هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): Bu, ayırdetme günüdür ki siz, onu yalanlamıştınız.

### [Sad 38:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/38:20.md) — وَفَصْلَ

وَشَدَدْنَا مُلْكَهُ وَآتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ وَفَصْلَ الْخِطَابِ

Meal (IK): Onun mülkünü pekiştirmiş, kendisine hikmet ve kesin söz söyleme hakkı vermiştik.

### [Fussilet 41:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/41:3.md) — فُصِّلَتْ

كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ayetleri uzun uzun açıklanmış bir kitab. Bilen bir kavim için arabça Kur’an.

### [Fussilet 41:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/41:44.md) — فُصِّلَتْ

وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولَئِكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Biz; onu yabancı bir dil ile ortaya koysaydık diyeceklerdi ki: Ayetleri tafsilatlı olarak açıklamalı değil miydi? Hem yabancı, hem da Arab’a mı hitab etmektedir? De ki: İman edenler için hidayet ve şifadır. İman etmemiş olanların kulaklarında ise bir ağırlık vardır ve bu, onlara kapalıdır. Sanki onlara uzak bir mesafeden sesleniyorlar da anlamıyorlar.

### [Şura 42:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/42:21.md) — الْفَصْلِ

أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ وَلَوْلَا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Yoksa Allah’ın izin vermediği bir şeyi, dinde onlara şeriat kılacak ortakları mı var? Şayet kesin söz bulunmayacak olsaydı; aralarında derhal hüküm verilirdi. Doğrusu zalimlere elim bir azab vardır.

### [Duhan 44:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/44:40.md) — الْفَصْلِ

إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki ayırdetme günü, hepsinin bir arada bulunacağı vakittir.

### [Ahkaf 46:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/46:15.md) — وَفِصَالُهُ

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Biz; insana, anne ve babasına ihsan etmesini tavsiye ettik. Annesi onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu. Taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır. Nihayet erginlik çağına ulaşınca ve kırk yaşına varınca der ki: Rabbım bana; ana-babama verdiğin nimete şükretmemi ve senin hoşnud olacağın salih amel işlememi ilham et. Bana verdiğin gibi soyuma da salah ver. Doğrusu ben, Sana döndüm. Ve gerçekten ben, müslümanlardanım.

### [Mümtehine 60:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/60:3.md) — يَفْصِلُ

لَنْ تَنْفَعَكُمْ أَرْحَامُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَفْصِلُ بَيْنَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Yakınlarınız ve çocuklarınız size asla fayda veremezler. Allah, kıyamet günü onlarla sizin aranızı ayırır. Ve Allah; işlediklerinizi görendir.

### [Mearic 70:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/70:13.md) — وَفَصِيلَتِهِ

وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُئْوِيهِ

Meal (IK): Kendisini barındırmış olan sülalesini.

### [Mürselat 77:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/77:13.md) — الْفَصْلِ

لِيَوْمِ الْفَصْلِ

Meal (IK): Hüküm gününe,

### [Mürselat 77:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/77:14.md) — الْفَصْلِ

وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الْفَصْلِ

Meal (IK): Hüküm gününü hangi şey bildirdi sana?

### [Mürselat 77:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/77:38.md) — الْفَصْلِ

هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ

Meal (IK): İşte bu; sizleri ve öncekileri topladığımız hüküm günüdür.

### [Nebe 78:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/78:17.md) — الْفَصْلِ

إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا

Meal (IK): Doğrusu, hüküm günü; ta’yin edilmiş bir vakittir.

### [Tarık 86:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/ayet/86:13.md) — فَصْلٌ

إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ

Meal (IK): Ki doğrusu bu, kesin bir sözdür,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır.
1. babdan geldiğinde ayrılmak anlamına gelirken (فُصُولاً) . 2. babdan geldiğinde ayırmak anlamına gelir (فَصْلاً).

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد واللام والفاء معهما
ل ص ف، ص ل ف، ف ل ص، ف ص ل مستعملات
لصف:
اللَّصَفُ لغةٌ في الأَصَفِ، والواحدة لَصَفَةٌ، وهي ثَمَرةُ حشيشةٍ تُجعَلُ في المَرَق لها عُصارةٌ يُصطَبَغُ بها تُمْرِىءُ الطعامَ.
ولَصافِ: أرض لبني تميم، قال النابغة.
بمُصطحِبات من لَصافِ وَثَبْرةٍ
صلف:
الصَّلَفُ: مُجاوَزةُ قَدْر الظَّرْفِ والبَراعةِ والادِّعاءِ فوقَ ذلك.
وآفَةُ الظَّرْفِ الصَّلَفُ.
وطَعامٌ صَلِفٌ اي كالمَسيخِ الذي لا طَعْمَ له.
والصَّلْفُ والصَّليفُ نَعْتٌ للذَّكَر.
والصَّليفان: صَفْحتا العُنُقِ.
وصَلِفَتِ المرأةُ عند زَوْجِها تَصْلَفُ صَلَفاً فهي صَلِفَةٌ من نساءٍ صَلِفاتٍ وصَلائف اذا لم تَحظَ عنده وأَبغَضَها.
فلص:
الانفِلاص: التَفَلُّتُ من الكَفِّ ونحوه.
ورِشاءٌ فَلِصٌ اذا كان فَلُوتاً.
فصل:
الفَصلُ: بَوْنُ ما بين الشَّيئينِ.
والفَصْلُ من الجَسَد: موضِعُ المَفْصِل، وبين كل فَصْلَيْنِ وَصْلٌ.
والفَصْلُ: القَضاء بين الحقِّ والباطل، واسمُ ذلكَ القضاءِ فَيصَلٌ.
وقضاءٌ فَيْصَليٌّ وفاصِلٌ.
وحُكْمٌ فاصِلٌ.
والفَصيلةُ فَخِذُ الرجلِ من قومه الذين هو منهم.
والفُصلانُ جمعُ الفَصيل، وهو وَلَدُ الإِبِل.
والفَصيلُ: حائطٌ قصيرٌ دون سور المدينة والحِصْنِ.
والانفِصالُ مطاوَعَةُ فَصلٍ.
والمَفصِل: اللِّسانُ.
والمَفصِلُ أيضاً: كلُّ مكان في الجَبَل لا تَطلُعُ عليه الشمسُ، قال الهُذليّ:
مَطافيل أبكارٍ حديثٍ نِتاجُهـا		يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المَفاصِلِ
والفاصلة في العَروض: ان يَجمَعَ ثلاثةَ أحرُفٍ متحرِّكةٍ والرابعُ ساكنٌ مِثلُ: فَعِلَنْ.
وقال: فاذا اجتمَعَتُ. أربعَةُ أحرفٍ متحرِّكةٌ فهي الفاضِلةُ- بالضاد معجمةً-، مثل: فَعَلَهُنْ.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ل ص ف**، **ص ل ف**، **ف ل ص**، **ف ص ل** kullanılagelenlerdir.

**لصف**:
**اللَّصَفُ** **الأَصَفِ**’te bir lugattır; bir tanesi **لَصَفَةٌ**’dir; o, bir otun meyvesidir; suya katılır; onun bir özsuyu vardır; onunla boyanılır; yemeği hazmettiren (iştah açan)dır.
Ve **لَصافِ**: Benî Temîm’e ait bir arazidir; en-Nâbiğa dedi:
بمُصطحِبات من **لَصافِ** وَثَبْرةٍ

**صلف**:
**الصَّلَفُ**: zarafet ve maharet ölçüsünü aşmak ve bunun üstünde iddiada bulunmaktır.
Zarafetin âfeti **الصَّلَفُ**’tur.
Ve **طَعامٌ صَلِفٌ**: yani tadı olmayan, **المَسيخِ** gibi.
Ve **الصَّلْفُ** ve **الصَّليفُ** erkeğe sıfattır.
Ve **الصَّليفان**: boynun iki yanı (iki yüzü).
Ve kadın kocasının yanında **صَلِفَتِ**; **تَصْلَفُ** **صَلَفاً**; o hâlde o **صَلِفَةٌ**’dir; **نساءٍ صَلِفاتٍ** ve **صَلائف**’tendir; eğer onun yanında itibar bulmaz ve o onu sevmezse.

**فلص**:
**الانفِلاص**: avuçtan ve benzerinden sıyrılıp kurtulmadır.
Ve **رِشاءٌ فَلِصٌ**: eğer **فَلُوتاً** ise.

**فصل**:
**الفَصلُ**: iki şey arasındaki ayrım (mesafe).
Ve bedenden **الفَصْلُ**: eklem yeridir; her iki **فَصْل** arasında bir **وَصْلٌ** vardır.
Ve **الفَصْلُ**: hak ile bâtıl arasında hüküm vermektir; o hükmün adı **فَيصَلٌ**’dir.
Ve **قضاءٌ فَيْصَليٌّ** ve **فاصِلٌ**.
Ve **حُكْمٌ فاصِلٌ**.
Ve **الفَصيلةُ**: kişinin, kendilerinden olduğu kavminden olanların uyluğu (kolu).
Ve **الفُصلانُ** **الفَصيل**’in cem‘idir; o, develerin yavrusudur.
Ve **الفَصيلُ**: şehir suru ve hisarın altında (onlardan daha aşağı) kısa bir duvardır.
Ve **الانفِصالُ** **فَصلٍ**’ün mutâvaatıdır.
Ve **المَفصِل**: dildir.
Ve **المَفصِلُ** ayrıca: dağda güneşin üzerine doğmadığı her yerdir; el-Huzelî dedi:
مَطافيل أبكارٍ حديثٍ نِتاجُهـا		يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ **المَفاصِلِ**
Ve arûzda **الفاصلة**: üç harekeli harfi bir araya getirmek ve dördüncüsü sâkin olmak; şu gibi: **فَعِلَنْ**.
Ve dedi: artık dört harekeli harf bir araya geldiğinde o **الفاضِلةُ**’dir — **الضاد** mu‘ceme ile — şu gibi: **فَعَلَهُنْ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَصْلُ واحد الفُصول. وفَصَلْتُ الشيء فانْفَصَلَ، أي قطعته فانقطع. وفَصَلَ من الناحية، أي خرجَ. وفَصَلْتُ الرضيعَ عن أمّه فِصالاً وافْتَصَلْتُهُ، إذا فطمته. وفاصَلتُ شريكي. والمَفْصِلُ: واحد مفاصِلِ الأعضاء. وأمَّا الذي في شعر أبي ذؤيب:
تُشابُ بماءٍ مثل ماء المَفاصِلِ
فهو جمع المَفْصِلِ. قال الأصمعيّ: هو مُنْفَصَلُ الحبل من الرملة، يكون بينهما رَضْراضٌ وحصًى صغارٌ يصفو ماؤه ويبرُقُ. والمِفْصَلُ بالكسر: اللسانُ. والفاصلَةُ في العَروضِ: الصغرى والكبرى. فالصغرى: ثلاث متحرِّكات بعدها ساكنٌ نحو ضَرَبَتْ. والكبرى: أربع متحرِّكات بعدها ساكنٌ نحو ضَرَبَتَا. والفاصِلَةُ التي في الحديث: "مَنْ أنفق نفقةً فله من الأجر كذا" فتفسيره في الحديث أنَّها التي فَصَلَتْ بين إيمانه وكفره. والفَصيلُ: حائطٌ قصير دون سور المدينة والحِصْن. والفَصيلُ: ولد الناقة إذا فُصِلَ عن أمّه، والجمع فُصْلانٌ وفِصالٌ. وفَصيلَةُ الرجل: رهطُه الأدنَون. يقال: جاءوا بفصيلَتِهِمْ، أي بأجمعهم. وعِقْدٌ مُفَصَّلٌ، أي جُعِلَ بين كلِّ لؤلؤتين خَرَزَةٌ. والتَفْصيلُ أيضاً: التبيينُ. وفَصَّلَ القصَّاب الشاة، أي عضَّاها. والفَيْصَلُ: الحاكمُ. ويقال: القضاء بين الحقِّ والباطل.

##### Türkçe

**الفَصْلُ**: **الفُصول**’dan (bölümlerden) biridir. **وفَصَلْتُ الشيء فانْفَصَلَ**: yani onu kestim de kesildi. **وفَصَلَ من الناحية**: yani çıktı. **وفَصَلْتُ الرضيعَ عن أمّه فِصالاً وافْتَصَلْتُهُ**: onu sütten kestiğim zaman. **وفاصَلتُ شريكي**: ortağımla ayrıldım.

**والمَفْصِلُ**: uzuvların eklemlerinden birinin adıdır. Ebû Züeyb’in şiirinde olan şeye gelince:
تُشابُ بماءٍ مثل ماء المَفاصِلِ
o, **المَفْصِلِ**’in çoğuludur. el-Asma‘î dedi ki: o, ipin kumluktan ayrıldığı yerdir; ikisinin arasında çakıl kırıntıları ve küçük taşlar bulunur; suyu berraklaşır ve parlar.

**والمِفْصَلُ** (kesre ile): dildir.

**والفاصلَةُ في العَروضِ**: küçüğü ve büyüğüdür. Küçüğü: ardından bir sâkin gelen üç harekelidir; **ضَرَبَتْ** gibi. Büyüğü: ardından bir sâkin gelen dört harekelidir; **ضَرَبَتَا** gibi.

Hadisteki **الفاصِلَةُ**: “**مَنْ أنفق نفقةً فله من الأجر كذا**”; onun açıklaması hadiste, onun imanıyla küfrü arasını ayıran şey olduğudur.

**والفَصيلُ**: şehir suru ve kale surundan aşağı kısa bir duvardır.

**والفَصيلُ**: annesinden ayrıldığı zaman dişi devenin yavrusudur; çoğulu **فُصْلانٌ** ve **فِصالٌ**’dır.

**وفَصيلَةُ الرجل**: onun en yakın topluluğudur. Denir ki: **جاءوا بفصيلَتِهِمْ**; yani hepsiyle birlikte.

**وعِقْدٌ مُفَصَّلٌ**: yani her iki inci arasına bir boncuk konulmuştur.

**والتَفْصيلُ** da: açıklamadır.

**وفَصَّلَ القصَّاب الشاة**: yani onu parçalara ayırdı.

**والفَيْصَلُ**: hüküm verendir. Ve denir ki: hak ile bâtıl arasındaki hüküm (yargı).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ل ف
صلف ، صفل ، لصف ، فصل ، فلص .
لصف : قال الليث : اللَّصَفُ : لُغَة في الأصف ، والواحدةُ لصفة ، وهي ثمرةُ شجرةٍ تُجعَل في المرَق لها عُصارةٌ يُصطبغ بها تُمْرِىءُ الطعام .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : اللَّصفُ : شيءٌ يَنْبتُ في أَصْل الكَبَر كأنه خيَار .
قلتُ : وهذا هو الصّحيحُ ، وأما ثمر الكَبَر فإن العرب تسمِّيه الشَفَلَّج : إذا انشقّ وتفتَّح كالبُرْعومة . ولَصَافِ وثَبْرةٌ : ماءان بناحية الشَّواجن في دِيار ضَبّة بن أُدَ ، وقد شربتُ بهما ، وإيّاهما أراد النابغةُ :
بمصطحِبَاتٍ من لَصافٍ وثَبْرةٍ
يَزُرْنَ أَلاَلاَ سَيرُهُنَّ التَّدافُعُ
أبو عُبَيد : لصَف لَوْنُه يَلْصف : إذا بَرَق وتلألأ .
صلف : سمعتُ المنذريَّ يقول : سمعتُ أبا العبّاس يقول : إناءٌ صَلِفٌ : خالٍ لا يأخذُ من الماء شيئاً . قال : وقال : أصْلَفٌ من ثَلْج في ماءٍ ، ومن مِلْحٍ في ماء قال : والصَّلَفُ : قِلّةُ الخَير .
وامرأةٌ صِلِفة : قليلةُ الخير لا تَحظَى عند زوجها .
وقال أبو عمرو : قال أبو العباس : قال قوم : الصَّلِف مأخوذٌ من الإناء السائل ، فهو لا يخالط الناسَ ولا يَصبِر على أخلاقهم .
وقال قومٌ : هو من قولهم : إناءٌ صَلِفٌ : إذا كان ثخيناً ثقيلاً ، فالصَّلَف بهذا المعنى في هذا الاختيار ، والعامّة وَضَعَت الصَّلَف في غير محلِّه . قال : وقال ابن الأعرابي : الصّلفُ : الإِناءُ الصغير . والصَّلَفُ : الإناءُ السائل الذي لا يكاد يُمسك الماء . والصَّلِفُ : الإناءُ الثَّقيل الثَّخين .
قال : ويقال : أصلَفَ الرجلُ : إذا قَلَّ خيرُه . وأَصلف : إذا ثَقُل روحُه ، وفلانٌ صَلِفٌ : ثَقيل الرُّوح .
أبو عُبَيد من أمثالهم في الواحد وهو بخيل مع جِدَتِه : رُبَّ صَلِفٍ تحتَ الرّاعدة ، قال ذلك الأصمعيّ . قال : والصَّلفُ : قِلّة النَّزَل والخير .
أرادوا أن هذا مع كثرة ما عندهم من المال مع قلة الصنع كالغمامة الكثيرة الرعد مع قلة مطرها .
أبو عُبيد : الصَّلِفة من النساء التي لا تَحظَى عند زوجها ، وقال القُطاميّ :
لها رَوْضةٌ في القَلبِ لَم تَرْعَ مِثلَها
فَرُوكٌ ولا المستعبِراتُ الصلائف
وقال الليث : الصَّلَف : مجاوزَةُ قَدْرِ
الظَّرْف والبَراعة والادّعاءُ فوق ذلك . وطعامٌ صلف : مَسِيخٌ لا طعمَ له . والصَلِيفُ : نعتٌ للذَّكَر . والصَّلِيفان : صَفْحتا العُنق .
شَمِر عن ابن الأعرابيّ : الصَّلْفاء : المكان الغلِيظُ الْجَلَد .
وقال ابن شُمَيل : هي الصَّلِفَةُ للأرض التي لا تنبت شيئاً ، وكلُّ قُفّ صَلِف وظلفٌ ، ولا يكون الصَّلَف إلا في قُفّ أو شبهه . والقاعُ القَرَقُوسُ صَلِفٌ ، زعَم . قال : البَصْرة صلفٌ أَسِيف ، لأنه لا يُنبِت شيئاً .
وقال الأصمعيّ : الصَّلْفاء والأصْلفُ : ما اشتدَّ من الأرض وصَلب .
وقال أوسُ بنُ حَجَر :
وخَبَّ سفَاقُرْيانه وتوقَّدتْ
عليه من الصَّمّانَتَيْن الأصالِفُ
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الصَّلْف : خوافِي قلب النَّخْلة الواحدة صَلْفة .
وقال الأصمعيّ : خُذْ بصَلِيفه وبصلِيفَته بمعنى خذ بقَفَاه .
أبو زيد : الصَّلِيفان : رأسا الفَهْقَة من شِقَيْها .
فلص : قال الليث : الأفلاص : التفلُّت من الكَفِّ ونحوه .
وقال عرّام : انْفَلَص مِنِّي الأمرُ وانملَصَ : إذا أفْلت ، وقد فَلَّصْته . وقد تفلَّص الرشاء من يدي وتملَّصَ بمعنى واحد .
صفل : ثعلب عن ابن الأعرابي : أصفلَ الرجل : إذا رَعَي إبِلَه الصِّفْصلَّ ، وهو نبت ، وأنشد :
الصَّل والصِّفْصِّل واليَعْضيدَا
فصل : قال الليث : الفَصلُ : بَوْنُ ما بين الشيئين . والفَصْلُ من الجسَد : موضعُ المَفْصل ، وبين كلّ فصلين وصلٌ ، وأنشد :
وصلاً وفَصْلاً وتَجمِيعاً ومُفترقا
فَتْقاً ورَتقاً وتأليفاً لإنسانِ
والفَصلُ : القضاءُ بين الحقّ والباطل ، واسم ذلك القضاء الَّذي يَفصل فيصل . وهو قضاءٌ فيْصلٌ وفاصل .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب أنه قال : الفَصيلةُ : القِطْعةُ من أعضاء الجسد ، وهي دون القَبيلة .
وقال أبو عبيد : فصيلةُ الرجل : رَهْطُه الأدْنَوْن ، وكان يقال العباس : فصيلةُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال الله جلّ وعزّ : ( وَأَخِيهِ وَفَصِيلَتِهِ الَّتِى ) ( المعارج : 13 ) .
وقال الليث : الفَصيلة : فَخِذ الرجل من قومِه الذين هو منهم . والفَصيلُ : من أولادِ الإبل ، وجمعُه الفُصْلان . والفَصيلُ : حائِطٌ قَصير دون سورِ المدينة والحِصْن . والانفصال مُطاوَعَةُ فَصل . والمَفْصل بفتح الميم : اللّسان .
والمَفصلُ : أيضاً : كلُّ مكان في الجَبَل لا تَطلُع عليه الشّمس ، قال الهذَلي :
مطافيلَ أبْكارٍ حديثٍ نِتاجُها
يُشاب بماءٍ مِثْل ماءِ المفاصِلِ
وقال أبو عمرو : المَفصل : مَفرق ما بين الجَبَل والسَّهل .
قال : كلُّ موضعٍ ما بين جَبَلين يَجرِي فيه الماء فهو مَفصل .
وقال أبو العُمَيثل : المفاصِلُ : صُدُوعٌ في الجبال يَسيل منها الماء ، وإنما يقال لما بين الجَبَلين : الشِّعْبُ .
والفِصال : الفِطام ، قال الله تعالى : ( كُرْهاً وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلاَثُونَ ) ( الأحقاف : 15 ) ، المعنى : مَدى حَمْل المرأة إلى منتهى الوقت الذي يُفصَل فيه الولد عن رَضاعها ثلاثون شهراً .
وقال هَجَريّ : خير النَّخْل ما حُوِّل فسيلُه عن منبِته .
قال : والفَسيلة المحوَّلة تسمَّى الفَصلة ، وهي الفَصلات ، وقد افتصلْنا فَصلاتٍ كثيرةً في هذه السنة ، أي حوّلناها .
ويقال : فَصَّلتُ الوشاحَ : إذا كان نظمُه مُفَصلاً بأن يَجعل بين كل لؤلؤتين مَرْجانةً أو شَذْرةً أو جَوهرةً تَفصل بين اثنتين من لونٍ واحد . وتَفْصيلُ الجَزور : تَعْضِيَتُه ، وكذلك الشاة تفصَّل أعضاء .
وقال الخليل : الفاصلة في العَرُوض : أن يَجمع ثلاثة أحرف متحرّكة والرابع ساكن مثل فَعِلَنْ .
قال : فإذا اجتمعت أربَعةُ أحرف متحرّكة فهي الفاضلة بالضاد معجمة مثل : فعُلَتُنْ .
والفَصل عند البصريِّين : بمنزلة العِماد عند الكوفيِّين ، كقول الله جلّ وعزّ : ( إِن كَانَ هَاذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِندِكَ ) ( الأنفال : 32 ) ، فقوله : ( هو فصلٌ وعِمادٌ ، ونُصِب الحقّ لأنّه خبرُ كان ، ودخلتْ هو لِلفصْل . وأواخِرُ الآيات في كتابِ الله فواصِل ، بمنزلة قوافِي الشِّعر ، واحِدَتُها فاصِلة .
وقولُ الله جلّ وعزّ : الرَّحِيمِ كِتَابٌ فُصِّلَتْ ءَايَاتُهُ قُرْءَاناً ) ( فصلت : 3 ) ، له مَعنيان : أحدهُما : تفصلُ آياتِه بالفواصل ، والمعنى الثاني : فصَّلناه : بيّنّاه . وقولُه جلّ وعزّ : ( ءَايَاتٍ مّفَصَّلاَتٍ ) ( الأعراف : 132 ) ، بين كل آيتين مُهْلَهْ . وقيل : مُفَصَّلات مبَيَّنات ، والله أعلم .
ويقال : فَصل فلانٌ من عندي فُصولاً : إذا خَرَج . وفَصل منّي إليه كتابٌ : إذا نَفَذ ، قال الله جلّ وعزّ : ( وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ ) ( يوسف : 95 ) ، أي : خرجت .
قلتُ : ففَصل يكون لازماً وواقعاً ، وإذا كان واقعاً فمصدرُه الفَصل ، وإذا كان لازماً فمصدرُه الفُصول .
وقال أبو تراب : قال شَبَّاية : فصلَت المرأةُ ولدَها وفسَلَتْه ، أي : فَطَمَتْه .

##### Türkçe

ص ل ف
**صلف** ، **صفل** ، **لصف** ، **فصل** ، **فلص** .

**لصف** : Leys dedi: **اللَّصَفُ**: **الأصف**’ta bir lügattir; tekili **لصفة**’dir; o, bir ağacın meyvesidir; et suyuna konulur; onunla boyanılan bir özsuyu vardır; yemeği sindirir.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **اللَّصفُ**: **الكَبَر**’in kökünde biter bir şeydir; sanki hıyar gibidir.

Dedim: Bu, sahih olanın ta kendisidir. **الكَبَر**’in meyvesine gelince, Araplar ona **الشَفَلَّج** derler: yarılıp açıldığı zaman, tomurcuk gibi. Ve **لَصَافِ** ile **وثَبْرةٌ**: **الشَّواجن** tarafında, **ضَبّة بن أُدَ** diyarında iki sudur; ikisinden de içtim; Nâbiga’nın kastettiği de onlardır:
بمصطحِبَاتٍ من لَصافٍ وثَبْرةٍ
يَزُرْنَ أَلاَلاَ سَيرُهُنَّ التَّدافُعُ

Ebû Ubeyd: **لصَف**; rengi **يَلْصف**: parladığı ve ışıldadığı zaman.

**صلف** : Münzirî’yi şöyle derken işittim: Ebû’l-Abbâs’ı şöyle derken işittim: **إناءٌ صَلِفٌ**: boş; sudan hiçbir şey almaz. Dedi: Ve dedi: suda buzdan daha **أصْلَفٌ**, ve suda tuzdan (daha **أصْلَفٌ**). Dedi: **الصَّلَفُ**: hayrın azlığıdır.

Ve **امرأةٌ صِلِفة**: hayrı az; kocasının yanında gözde olmaz.

Ebû Amr dedi: Ebû’l-Abbâs dedi: Bir kavim dedi ki: **الصَّلِف** akıcı kaptan alınmıştır; o, insanlarla karışmaz ve onların ahlâklarına sabretmez.

Bir kavim dedi ki: O, onların “**إناءٌ صَلِفٌ**” sözündendir: kalın, ağır olduğu zaman; bu mânâ ile **الصَّلَف** bu tercihte (böyledir); avam ise **الصَّلَف**’i yerinden başka bir yere koymuştur. Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصّلفُ**: küçük kaptır. **الصَّلَفُ**: suyu neredeyse tutmayan akıcı kaptır. **الصَّلِفُ**: ağır, kalın kaptır.

Dedi: Ve denir: adam **أصلَفَ**: hayrı azaldığı zaman. Ve **أَصلف**: ruhu ağırlaştığı zaman. Ve falan **صَلِفٌ**: ruhu ağırdır.

Ebû Ubeyd: Onların mesellerinden, tekil olarak, o cimridir, varlığıyla beraber: “رُبَّ صَلِفٍ تحتَ الرّاعدة” dedi; bunu Asma‘î söyledi. Dedi: **الصَّلفُ**: az ikram ve hayırdır.

Şunu kastettiler: Bu, mallarının çokluğuyla beraber, iyiliğin azlığıyla; çok gök gürültülü bulut gibi, yağmuru az.

Ebû Ubeyd: **الصَّلِفة** kadınlardan, kocasının yanında gözde olmayan (kadın)dır. Kutâmî dedi:
لها رَوْضةٌ في القَلبِ لَم تَرْعَ مِثلَها
فَرُوكٌ ولا المستعبِراتُ الصلائف

Leys dedi: **الصَّلَف**: zarafet ve maharet ölçüsünü aşmak ve bunun üstünde iddiadır. Ve **طعامٌ صلف**: tatsız; tadı yok. Ve **الصَلِيفُ**: erkek için bir sıfattır. Ve **الصَّلِيفان**: boynun iki yanı.

Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّلْفاء**: kalın, sert yer.

İbn Şümeyl dedi: O, hiçbir şey bitirmeyen yer için **الصَّلِفَةُ**’dir. Ve her **قُفّ** **صَلِف** ve **ظلفٌ**’tur; **الصَّلَف** ancak bir **قُفّ**’ta veya onun benzerinde olur. Ve **القاعُ القَرَقُوسُ** **صَلِفٌ**’tir, zannetti. Dedi: **البَصْرة** **صلفٌ أَسِيف**’tir; çünkü hiçbir şey bitirmez.

Asma‘î dedi: **الصَّلْفاء** ve **الأصْلفُ**: yerden sertleşen ve katılaşan şeydir.

Evs b. Hacer dedi:
وخَبَّ سفَاقُرْيانه وتوقَّدتْ
عليه من الصَّمّانَتَيْن الأصالِفُ

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّلْف**: tek hurma ağacının kalbinin (göbeğinin) tüyleridir; tekili **صَلْفة**.

Asma‘î dedi: “**خُذْ بصَلِيفه وبصلِيفَته**” yani “ense kökünden tut” mânâsıyla.

Ebû Zeyd: **الصَّلِيفان**: **الفَهْقَة**’nin iki yarığından iki başıdır.

**فلص** : Leys dedi: **الأفلاص**: avuçtan ve benzerinden sıyrılıp kurtulmadır.

Arrâm dedi: İş benden **انْفَلَص** ve **انملَصَ**: kaçıp kurtulduğu zaman; onu **فَلَّصْته** (kaçırdım). Ve ip elimden **تفلَّص** etti ve **تملَّصَ** etti; tek mânâ ile.

**صفل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أصفلَ**: develerini **الصِّفْصلَّ**’da otlattığı zaman; o bir bitkidir. Ve şu beyiti okudu:
الصَّل والصِّفْصِّل واليَعْضيدَا

**فصل** : Leys dedi: **الفَصلُ**: iki şey arasındaki ayrılıktır. Ve bedenden **الفَصْلُ**: eklem yerinin mevkiidir; her iki **فصل** arasında bir **وصل** vardır. Ve şu beyiti okudu:
وصلاً وفَصْلاً وتَجمِيعاً ومُفترقا
فَتْقاً ورَتقاً وتأليفاً لإنسانِ

Ve **الفَصلُ**: hak ile bâtıl arasında hüküm vermedir; o ayıran hükmün adı **الَّذي يَفصل فيصل**’dir. O, **فيْصلٌ** ve **فاصل** bir hükümdür.

Münzirî bana Sa‘leb’den haber verdi: O dedi ki: **الفَصيلةُ**: beden uzuvlarından bir parçadır; **القَبيلة**’den aşağıdır.

Ebû Ubeyd dedi: Adamın **فصيلةُ**’si: en yakın akrabalarıdır; “Abbâs, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) **فصيلةُ**’sidir” denirdi. Allah, aziz ve celîl dedi: ( **وَأَخِيهِ وَفَصِيلَتِهِ الَّتِى** ) (المعارج: 13).

Leys dedi: **الفَصيلة**: adamın, kendilerinden olduğu kavminden uyluk (kol)udur. Ve **الفَصيلُ**: deve yavrularındandır; çoğulu **الفُصْلان**’dır. Ve **الفَصيلُ**: şehrin suru ve kaleden aşağı, kısa bir duvardır. Ve **الانفصال**: **فَصل**’in mutâvaatıdır. Ve mîm’in fethasıyla **المَفْصل**: dildir.

Ve **المَفصلُ**: ayrıca, dağda güneşin doğmadığı her yerdir. Hüzeli dedi:
مطافيلَ أبْكارٍ حديثٍ نِتاجُها
يُشاب بماءٍ مِثْل ماءِ المفاصِلِ

Ebû Amr dedi: **المَفصل**: dağ ile ova arasının ayrımıdır.

Dedi: İki dağ arasındaki, içinde su akan her yer **مَفصل**’dir.

Ebû’l-Umeysil dedi: **المفاصِلُ**: dağlarda çatlaklardır; onlardan su akar. İki dağ arasına ise ancak **الشِّعْبُ** denir.

Ve **الفِصال**: sütten kesmedir. Allah تعالى dedi: ( **كُرْهاً وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلاَثُونَ** ) (الأحقاف: 15). Mânâ: kadının hamileliğinin süresi, çocuğun onun emmesinden ayrıldığı vaktin sonuna kadar, otuz aydır.

Hecerî dedi: Hurmanın en hayırlısı, fidanı yetiştiği yerden nakledilendir.

Dedi: Nakledilmiş **الفَسيلة**’ye **الفَصلة** denir; o, **الفَصلات**’tır. Bu sene çok **فَصلاتٍ** **افتصلْنا**; yani onları naklettik.

Ve denir: **فَصَّلتُ الوشاحَ**: dizilişi **مُفَصلاً** olduğu zaman; her iki inci arasına bir mercan veya bir parça veya bir cevher koyar; tek renk olan ikiden ikisi arasını ayırır. Ve **تَفْصيلُ الجَزور**: onu parçalara ayırmaktır; koyun da uzuvlar olarak **تفصَّل** edilir.

Halîl dedi: Arûzda **الفاصلة**: üç harekeli harfi bir araya getirip dördüncüyü sâkin kılmandır; **فَعِلَنْ** gibi.

Dedi: Dört harekeli harf bir araya gelirse o, mu‘ceme **الضاد** ile **الفاضلة**’dir; **فعُلَتُنْ** gibi.

Basralılara göre **الفَصل**: Kûfelilere göre **العِماد** menzilesindedir; Allah, aziz ve celîl’in sözü gibi: ( **إِن كَانَ هَاذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِندِكَ** ) (الأنفال: 32). Onun sözü: (**هو** bir **فصلٌ** ve **عِمادٌ**’dır); **الحقّ** nasbedildi; çünkü o, **كان**’ın haberidir; **هو** ise **لِلفصْل** için girdi. Allah’ın kitabında âyetlerin sonları **فواصِل**’dir; şiirin kafiyeleri menzilesinde; tekili **فاصِلة**’dir.

Allah, aziz ve celîl’in sözü: ( **الرَّحِيمِ كِتَابٌ فُصِّلَتْ ءَايَاتُهُ قُرْءَاناً** ) (فصلت: 3) iki mânâya sahiptir: ikisinden biri: âyetlerini **بالفواصل** ile ayırır; ikinci mânâ: onu **فصَّلناه**: onu açıkladık. Ve O’nun, aziz ve celîl’in sözü: ( **ءَايَاتٍ مّفَصَّلاَتٍ** ) (الأعراف: 132): her iki âyet arasında bir mühlet. Ve denildi: **مُفَصَّلات**: açıklanmışlardır; Allah daha iyi bilir.

Ve denir: Falan yanımdan **فُصولاً** **فَصل** etti: çıktığı zaman. Ve benden ona bir mektup **فَصل** etti: ulaştığı zaman. Allah, aziz ve celîl dedi: ( **وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ** ) (يوسف: 95); yani: çıktı.

Dedim: Böylece **فَصل** lâzım ve vâki‘ olur; vâki‘ olduğu zaman masdarı **الفَصل**’dir; lâzım olduğu zaman masdarı **الفُصول**’dür.

Ebû Turâb dedi: Şebbâye dedi: Kadın çocuğunu **فصلَت** ve **فسَلَتْه**; yani: onu sütten kesti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والصاد وما يثلثهما)
(فصل) الفاء والصاء واللام كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على تمييز الشَّيء. من الشَّيء وإبانته عنه. يقال: فَصَلْتُ الشَّيءَ فَصْلاً. والفَيْصل: الحاكم. والفَصِيل: ولدُ النَّاقةِ إذا افتُصِلَ عن أُمِّه. والمِفْصَل: اللِّسان، لأنَّ به تُفصَل الأمور وتميَّز. قال الأخطل:* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) *
والمفاصل: مَفاصل العِظام. والمَفْصِل: ما بين الجبلَيْن، والجمع مَفاصل. قال أبو ذُؤَيب:
مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها *** يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ([2])
والفَصِيل: حائطٌ دونَ سُور المدينة. وفي بعض الحديث: "مَن أنفَقَ نفقةً فاصلةً فله من الأجر كذا"، وتفسيره في الحديث أنَّها التي فَصَلَت بين إيمانه وكُفره.
(فصم) الفاء والصاد والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على انصداعِ شيء من غير بَيْنُونة. من ذلك الفَصْم، وهو أن ينصَدِع الشَّيءُ من غير أن يَبين. وكلُّ منحنٍ من خَشَبَةٍ وغيرها فهو* مفصوم. قال:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضّةٍ نَبَهٌ  *** في مَلْعبٍ من عَذَارى الحيِّ مفصومُ([3])
(فصي) الفاء والصاد والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على تنحِّي الشَّيء عن الشَّيء. يقال تفَصَّى اللَّحمُ عن العَظْم، وتفَصَّى الإنسانُ من البلِيَّة: تَخَلَّص. والاسم الفَصْية. وفي حديث: قَيْلة: "الفَصْية والله، لا يزالُ كعبُكِ عاليا". وأفْصَى: رجلٌ([4]) .
(فصح) الفاء والصاد والحاء أصلٌ يدلُّ على خُلوصٍ في شيءٍ ونقاء من الشَّوب. من ذلك: اللِّسان الفصيح: الطَّليق. والكلام الفصيح: العربيّ. والأصلُ أفْصَحَ اللّ‍بَنُ: سكنت رَُِغوتُه. وأفْصَحَ الرّجل: تكلَّم بالعربيَّة. وفَصُح: جادت لغتُه حتَّى لا يلحَنُ. في كتاب ابن دريد([5]) : "أفصح العربيُّ إفصاحاً، وفَصُح العجميُّ فَصاحةً، إذا تكلَّم بالعربية". وأُراه غلطاً، والقول هو الأوّل. وحكَى: فَصُحَ اللبنُ فهو فصيح، إذا أُخذت عنه الرِّغوة. قال:
* وتحتَ الرَُِّغوةِ اللَّبنُ الفصيح([6]) *
ويقولون: أفصَحَ الصُّبح، إذا بدا ضوؤُه. قالوا: وكلُّ واضحٍ مُفْصِحٌ. ويقال إنَّ الأعجم: ما لا ينطق، والفصيحَ: ما ينطق.
ومما ليس من هذا الباب الفِصْح([7]) : عيدُ النصارى، يقال: أفصحوا: جاء فِصحُهم.
(فصد) الفاء والصاد والدال كلمة صحيحة، وهي الفَصْد، وهو قطع العِرقِ حتَّى يسيل. والفَصيد: دمٌ كان يُجعَل في مِعىً من فَصد عروق الإبل، ويُشوَى ويُؤكل، وذلك في الشدّة تُصيب. قال الأعشى:
*ولا تأخُذ السَّهمَ الحديدَ لتفصِدا([8]) *
ويقولون: [تفصَّد([9]) ] الشيء: سال.
(فصع) الفاء والصاد والعين يدلُّ على خروجِ شيءٍ عن شيء. يقال: فصع الرُّطَبة، إذا قَشَرَها. ويقولون: الفُصْعة: غُلْفة الصبيّ إذا اتَّسعت حتَّى تبدوَ حَشَفتُه.
-------ـــــ
([1]) البيت بتمامه كما في ديوان الأخطل ص2:
صريع مدام يرفع الشرب رأسه  *** ليحيا وقد ماتت عظام ومفصل
([2]) ديوان الهذليين (1: 141) واللسان (فصل) والحيوان (2: 351) وأمالي المرتضى (1: 187) وثمار القلوب 446 والمخصص (1: 23/ 5: 65/16: 161).
([3]) لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (نبه، فصم). وسيأتي في (نبه).
([4]) ومنه أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة، وأفصى بن عبد القيس بن أفصى بن دعمي بن جديلة.
([5]) الجمهرة (2: 163).
([6]) البيت لنضلة السلمي، كما في اللسان (فصح). وصدره كما في اللسان ومجالس ثعلب 9 والبيان والتبيين (3: 338): * فلم يخشوا مصالته عليهم *
([7]) كذا تذهب معجمات اللغة جميعها. والحق أن الكلمة كما ظهر لي معربة من العبرانية "بِيسَحْ"، وقد حققت ذلك التأصيل بإسهاب لأول مرة في حواشي الحيوان (4: 534).
([8]) صدره كما في ديوان الأعشى 103: * فإياك والميتات لا تأكلنها *
([9]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الصاد** وما يثلثهما)
(**فصل**) **الفاء** ve**الصاء** ve**اللام** sahih bir kelimedir; bir şeyin şeyden ayırt edilmesine ve ondan açıklanıp ayrılmasına delâlet eder. Denir: **فَصَلْتُ** şeyi **فَصْلاً**. Ve **الفَيْصل**: hâkim. Ve **الفَصِيل**: annesinden ayrıldığı vakit dişi devenin yavrusu. Ve **المِفْصَل**: dil; çünkü onunla işler ayrılır ve temyiz edilir. **الأخطل** dedi:
* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) *
Ve **المفاصل**: kemiklerin eklemleri. Ve **المَفْصِل**: iki dağ arasındaki şey; cem‘i **مَفاصل**. **أبو ذُؤَيب** dedi:
مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها *** يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ([2])
Ve **الفَصِيل**: şehrin surundan aşağıda bir duvar. Ve bazı hadiste: "مَن أنفَقَ نفقةً فاصلةً فله من الأجر كذا"، ve onun tefsiri hadiste: onun, imanıyla küfrü arasını ayırmış olan olduğu (şeklindedir).

(**فصم**) **الفاء** ve**الصاد** ve**الميم** sahih bir asıldır; ayrılma olmaksızın bir şeyin yarılmasına delâlet eder. Bundan: **الفَصْم**; o, şeyin ayrılmaksızın yarılmasıdır. Ve ağaçtan ve başkasından her eğri olan, o **مفصوم**dur. Dedi:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضّةٍ نَبَهٌ  *** في مَلْعبٍ من عَذَارى الحيِّ مفصومُ([3])

(**فصي**) **الفاء** ve**الصاد** ve**الياء** sahih bir asıldır; şeyin şeyden uzaklaşmasına delâlet eder. Denir: **تفَصَّى** et, etin kemikten (ayrılması); ve **تفَصَّى** insan belâdan: kurtuldu. İsim: **الفَصْية**. Ve bir hadiste: **قَيْلة**: "**الفَصْية** والله، لا يزالُ كعبُكِ عاليا". Ve **أفْصَى**: bir adam([4]).

(**فصح**) **الفاء** ve**الصاد** ve**الحاء** bir asıldır; bir şeyde hâlisliğe ve karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan: **اللِّسان الفصيح**: akıcı. Ve **الكلام الفصيح**: Arapça. Asıl: **أفْصَحَ** süt: köpüğü duruldu. Ve **أفْصَحَ** adam: Arapça konuştu. Ve **فَصُح**: dili güzelleşti; ta ki lahn yapmaz. **ابن دريد**’in kitabında([5]): "أفصح العربيُّ إفصاحاً، وفَصُح العجميُّ فَصاحةً، إذا تكلَّم بالعربية". Ve onu bir غلط görüyorum; söz birincisidir. Ve rivayet etti: **فَصُحَ** süt, o hâlde o **فصيح**tir; köpüğü ondan alındığı vakit. Dedi:
* وتحتَ الرَُِّغوةِ اللَّبنُ الفصيح([6]) *
Ve derler: **أفصَحَ** sabah, ışığı belirdiği vakit. Dediler: her açık olan **مُفْصِحٌ**tir. Ve denir ki **الأعجم**: konuşmayan şeydir; ve **الفصيحَ**: konuşan şeydir.
Ve bundan olmayan şey: **الفِصْح**([7]): Hristiyanların bayramı; denir: **أفصحوا**: onların **فِصحُ**u geldi.

(**فصد**) **الفاء** ve**الصاد** ve**الدال** sahih bir kelimedir; o **الفَصْد**dır; o, damarın kesilmesidir, ta ki aksın. Ve **الفَصيد**: develerin damarlarını **فَصد** etmekten (çıkan) bağırsak içine konulan bir kandır; pişirilir ve yenir; bu, isabet eden şiddet zamanında. **الأعشى** dedi:
*ولا تأخُذ السَّهمَ الحديدَ لتفصِدا([8]) *
Ve derler: **تفصَّد**([9]) şey: aktı.

(**فصع**) **الفاء** ve**الصاد** ve**العين** bir şeyin bir şeyden çıkmasına delâlet eder. Denir: **فصع** taze hurmayı, onu soyduğu vakit. Ve derler: **الفُصْعة**: çocuğun sünnet derisi; genişlediği vakit, ta ki onun **حَشَفتُه** görününceye kadar.

-------ـــــ
([1]) Beyit tamamıyla **ديوان الأخطل** s2’de olduğu üzere:
صريع مدام يرفع الشرب رأسه  *** ليحيا وقد ماتت عظام ومفصل
([2]) **ديوان الهذليين** (1: 141) ve **اللسان** (**فصل**) ve **الحيوان** (2: 351) ve **أمالي المرتضى** (1: 187) ve **ثمار القلوب** 446 ve **المخصص** (1: 23/ 5: 65/16: 161).
([3]) **لذي الرمة**’nindir; divanında 572 ve **اللسان** (**نبه**، **فصم**). Ve (**نبه**)’de gelecektir.
([4]) Ondandır: **أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة** ve **أفصى بن عبد القيس بن أفصى بن دعمي بن جديلة**.
([5]) **الجمهرة** (2: 163).
([6]) Beyit **نضلة السلمي**’nindir; **اللسان** (**فصح**)’ta olduğu üzere. Ve صدرُه, **اللسان** ve **مجالس ثعلب** 9 ve **البيان والتبيين** (3: 338)’de olduğu üzere: * فلم يخشوا مصالته عليهم *
([7]) Dil sözlüklerinin hepsi böyle gider. Ve hak şudur ki kelime, bana göründüğü üzere, İbranice "بِيسَحْ"tan muarrebdir; ve ben o kökenlendirmeyi ilk defa **حواشي الحيوان** (4: 534)’te genişçe tahkik ettim.
([8]) صدرُه, **ديوان الأعشى** 103’te olduğu üzere: * فإياك والميتات لا تأكلنها *
([9]) **التكملة** **المجمل**’dendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الفصل: إبانة أحد الشيئين من الآخر: حتى يكون بينهما فرجة، ومنه قيل المفاصل، الواحد مفصل، وفصلت الشاة: قطعت مفاصلها، وفصل القوم عن مكان كذا، وانفصلوا: فارقوه. قال تعالى: ﴿ولما فصلت العير قال أبوهم﴾ [يوسف/94]، ويستعمل ذلك في الأفعال والأقوال نحو قوله: ﴿إن يوم الفصل ميقاتهم أجمعين﴾ [الدخان/40]، ﴿هذا يوم الفصل﴾ [الصافات/21]، أي: اليوم يبين الحق من الباطل، ويفصل بين الناس بالحكم، وعلى ذلك قوله: ﴿يفصل بينهم﴾ [الحج/17]، ﴿وهو خير الفاصلين﴾ [الأنعام/57]. وفصل الخطاب: ما فيه قطع الحكم، وحكم فيصل، ولسان مفصل. قال: ﴿وكل شيء فصلناه تفصيلا﴾ [الإسراء/12]، ﴿آلر كتاب أحكمت آياته ثم فصلت من لدن حكيم خبير﴾ [هود/1]، إشارة إلى ما قال: ﴿تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة﴾ [النحل/ 89]. وفصيلة الرجل: عشيرته المنفصلة عنه، قال: ﴿وفصيلته التي تؤويه﴾ [المعارج/13]، والفصال: التفريق بين الصبي والرضاع، قال: ﴿فإن أراد فصالا عن تراض منهما﴾ [البقرة/233]، ﴿وفصاله في عامين﴾ [لقمان/14]، ومنه: الفصيل، لكن اختص بالحوار، والمفصل من القرآن، السبع الأخير (المفصل في القرآن من الحجرات إلى الناس، وقيل غير ذلك. انظر: البصائر 4/194)، وذلك للفصل بين القصص بالسور القصار، والفواصل: آواخر الآي، وفواصل القلادة: شذر يفصل به بينها، وقيل: الفصيل: حائط دون سور المدينة (انظر: المجمل 3/722؛ والبصائر 4/194)، وفي الحديث: (من أنفق نفقة فاصلة فله من الأجر كذا) (الحديث عن أبي عبيدة قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة، ومن أنفق على نفسه وأهله وعاد مريضا أو ماز أذى فالحسنة بعشر أمثالها والصوم جنة ما لم يخرقها، ومن ابتلاه في جسده فهو له حطة) أخرجه أحمد 1/195، قال الهيثمي: وفيه بشار بن أبي سيف ولم أر من وثقه ولا جرحه، وبقية رجاله ثقات. مجمع الزوائد 2/303. قلت: وله طريق آخر عند أحمد. أنظر: المسند
1/196، وقال ابن حجر: بشار بن أبي سيف مقبول. انظر: تقريب التهذيب ص 122) أي: نفقة تفصل بين الكفر والإيمان.

##### Türkçe

- **الفصل**: iki şeyden birini ötekinden ayırıp ortaya koymaktır; ta ki ikisinin arasında bir açıklık olsun. Bundan dolayı **المفاصل** denilmiştir; tekili **مفصل**. Ve **فصلت الشاة**: eklemlerini kestim. Ve **فصل القوم عن مكان كذا** ve **انفصلوا**: ondan ayrıldılar. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولما فصلت العير قال أبوهم﴾ [Yusuf/94]. Ve bu, fiillerde ve sözlerde kullanılır; şu sözü gibi: ﴿إن يوم الفصل ميقاتهم أجمعين﴾ [ed-Duhân/40], ﴿هذا يوم الفصل﴾ [es-Sâffât/21]; yani: bugün hak bâtıldan ayrılır, insanlar arasında hüküm ile ayırım yapılır. Bunun üzerine şu sözü: ﴿يفصل بينهم﴾ [el-Hac/17], ﴿وهو خير الفاصلين﴾ [el-En‘âm/57]. Ve **فصل الخطاب**: içinde hükmün kesilip bitirilmesi olan şeydir. Ve **حكم فيصل** ve **لسان مفصل**. Dedi ki: ﴿وكل شيء فصلناه تفصيلا﴾ [el-İsrâ/12], ﴿آلر كتاب أحكمت آياته ثم فصلت من لدن حكيم خبير﴾ [Hûd/1]; şu söylediğine işarettir: ﴿تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة﴾ [en-Nahl/89]. Ve **فصيلة الرجل**: ondan ayrılmış olan aşiretidir. Dedi ki: ﴿وفصيلته التي تؤويه﴾ [el-Me‘âric/13]. Ve **الفصال**: çocuk ile emzirme arasını ayırmaktır. Dedi ki: ﴿فإن أراد فصالا عن تراض منهما﴾ [el-Bakara/233], ﴿وفصاله في عامين﴾ [Lokmân/14]. Bundan: **الفصيل**; fakat deve yavrusuna mahsus kılınmıştır. Ve Kur’ân’dan **المفصل**: son yedi(dir) (Kur’ân’da **المفصل** **الحجرات**’tan **الناس**’a kadardır; bundan başka da söylenmiştir. Bak: **البصائر** 4/194). Bu, kıssalar arasında kısa sûrelerle ayırma sebebiyledir. Ve **الفواصل**: âyetlerin sonlarıdır. Ve **فواصل القلادة**: onunla araları ayrılan gerdanlığın taneleridir; ve denildi ki: **الفصيل**: şehir surundan aşağıda bir duvardır (bak: **المجمل** 3/722; ve **البصائر** 4/194). Ve hadiste: (**من أنفق نفقة فاصلة فله من الأجر كذا**) (Hadis Ebû Ubeyde’den: dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i şöyle derken işittim: (**من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة، ومن أنفق على نفسه وأهله وعاد مريضا أو ماز أذى فالحسنة بعشر أمثالها والصوم جنة ما لم يخرقها، ومن ابتلاه في جسده فهو له حطة**) Ahmed 1/195 rivayet etti. Heysemî dedi ki: içinde Beşşâr b. Ebî Seyf vardır; onu ne tevsik eden ne de cerheden birini görmedim; geri kalan râvileri sika(dır). **مجمع الزوائد** 2/303. Dedim ki: onun Ahmed’de başka bir yolu daha vardır. Bak: **المسند** 1/196. İbn Hacer dedi ki: Beşşâr b. Ebî Seyf makbuldür. Bak: **تقريب التهذيب** s. 122) yani: küfür ile iman arasını ayıran bir nafaka.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ص ل
تقول كانوا حكّاماً فياصل يحزو في الحكم المفاصل جمع‏:‏ فيصل وهو الفاصل بين الحق والباطل‏.‏
وهذا الأمر فيصل أي مقطع للخصومات‏.‏
‏"‏ وهو أصفى من ماء المفاصل ‏"‏ وهو الماء الذي يقطر من بين العظمين إذا فصلا وقيل‏:‏ الذي يوجد في فصل ما بين الجبلين‏.‏
وتقول‏:‏ ربّ كلامٍ بالمفصل أشدّ من كلامٍ بالمفصل‏.‏
وكأن منطقه خرزات يتحدّرن من وشاح مفصّل‏.‏
وفلان من فصيلة أصيلة‏.‏
وافتصلنا فصلاتٍ فما عتم منها شيء أي حلنا تالاً فعلق كلّها الواحدة‏:‏ فصلة‏.‏
ووثقوا سور المدينة بكباشٍ وفصيلٍ‏.‏
وفصل العسكر من البلد فصولاً‏.‏
وقد فصل مني إليك غير كتاب‏.‏
وفصّل الشاة تفصيلاً‏:‏ قطعها عضواً عضواً‏.‏
وفصّل لي هذا الثوب‏.‏
وفلان قرأ المفصّل وهو ما يلي المثاني من قصار السور الطّولُ ثم المثاني ثمّ المفصّل‏

##### Türkçe

ف ص ل
dersin: hükümde eklemleri kesip biçen **فياصل** (hakk ile bâtıl arasını ayıran) **فيصل** (çoğulu: **فياصل**) olan hâkimler idiler.
Ve bu iş **فيصل**’dir; yani çekişmeleri kesip bitiren.
“Ve o, **المفاصل** suyundan daha durudur”; o, iki kemik ayrıldığında ikisinin arasından damlayan sudur; ve denildi ki: iki dağ arasındaki ayrımda bulunan (sudur).
Ve dersin: **المفصل** ile (olan) nice söz, **المفصل** ile (olan) bir sözden daha şiddetlidir.
Ve sanki onun konuşması, **مفصّل** bir kuşaktan yuvarlanıp inen boncuklardır.
Ve falan, asil bir **فصيلة**dendir.
Ve biz **فصلات** (çoğul) olarak ayırdık; ondan hiçbir şey eksik kalmadı; yani onu taze hurma salkımı hâline getirdik de hepsi asılı kaldı; bunun teki: **فصلة**.
Ve şehir surunu **كباش** ve **فصيل** ile sağlamlaştırdılar.
Ve orduyu beldeden **فصولاً** (çoğul) olarak ayırdı.
Ve benden sana, kitaptan başka (şey) ayrıldı.
Ve koyunu **تفصيلاً** olarak parçaladı: onu uzuv uzuv kesti.
Ve bu elbiseyi bana **فصّل**.
Ve falan **المفصّل**’i okudu; o, sûrelerin kısalarından **المثاني**’yi izleyendir: (önce) **الطّولُ** sonra **المثاني** sonra **المفصّل**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: الفَصْل بَوْنُ ما بين الشيئين. والفَصْل من الجسد: موضع المَفْصِل، وبين كل فَصْلَيْن وَصْل؛ وأَنشد:
وَصْلاً وفَصْلاً وتَجْميعاً ومُفْتَرقاً،
فَتْقاً ورَتْقاً وتأْلِيفاً لإِنسان ابن سيده: الفَصْل الحاجِز بين الشيئين، فَصَل بينهما يفصِل فَصْلاً فانفصَل، وفَصَلْت الشيء فانصَل أَي قطعته فانقطع.
والمَفْصِل: واحد مَفاصِل الأَعضاء. والانْفصال: مطاوِع فصَل. والمَفْصِل: كل ملتقى عظمين من الجسد. وفي حديث النخعي: في كل مَفْصِل من الإِنسان ثلُث دِيَة الإِصبع؛ يريد مَفْصِل الأَصابع وهو ما بين كل أَنْمُلَتين. والفاصِلة: الخَرزة التي تفصِل بين الخَرزتين في النِّظام، وقد فَصَّلَ النَّظْمَ. وعِقْد مفصَّل أَي جعل بين كل لؤلؤتين خرزة. والفَصْل: القضاء بين الحق والباطل، واسم ذلك القَضاء الذي يَفْصِل بينهما فَيْصَل، وهو قضاء فَيْصَل وفاصِل. وذكر الزجاج: أَن الفاصِل صفة من صفات الله عز وجل يفصِل القضاء بين الخلق.
وقوله عز وجل: هذا يوم الفَصْل؛ أَي هذا يوم يفصَل فيه بين المحسن والمسيء ويجازي كل بعمله وبما يتفضل الله به على عبده المسلم. ويوم الفَصْل: هو يوم القيامة، قال الله عز وجل: وما أَدراك ما يومُ الفَصْل. وقَوْل فَصْل: حقٌّ ليس بباطل. وفي التنزيل العزيز: إِنَّه لقَوْل فَصْل. وفي صفة كلام سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: فَصْل لا نَزْر ولا هَذْر أَي بيِّن ظاهر يفصِل بين الحق والباطل؛ ومنه قوله تعالى: إِنه لقول فَصْل؛ أَي فاصِل قاطِع، ومنه يقال: فَصَل بين الخَصْمين، والنَّزْر القليل، والهَذْر الكثير. وقوله عز وجل: وفَصْل الخطاب؛ قيل: هو البيّنة على المدَّعى واليمين على المدَّعي عليه، وقيل: هو أَن يفصِل بين الحق والباطل؛ ومنه قوله: إِنه لقول فَصْل؛ أَي يفصِل بين الحق والباطل، ولولا كلمة الفَصْل لقضي بينهم. وفي حديث وَفْدِ عبد القيس: فمُرْنا بأَمر فَصْل أَي لا رجعة فيه ولا مردَّ له.
وفَصَل من الناحية أَي خرج. وفي الحديث: من فَصَل في سبيل الله فمات أَو قتِل فهو شهيد أَي خرج من منزله وبلده. وفاصَلْت شريكي.
والتفصيل: التبيين. وفَصَّل القَصَّاب الشاةَ أَي عَضَّاها. والفَيْصَل: الحاكم، ويقال القضاء بين الحق والباطل، وقد فَصَل الحكم. وحكم فاصِل وفَيْصَل: ماض، وحكومة فَيْصَل كذلك. وطعنة فَيْصَل: تفصِل بين القِرْنَيْن. وفي حديث ابن عمر: كانت الفَيْصَل بيني وبينه أَي القطيعة التامة، والياء زائدة. وفي حديث ابن جبير: فلو علم بها لكانت الفَيْصَل بيني وبينه.
والفِصال: الفِطام؛ قال الله تعالى: وحَملُه وفِصالُه ثلاثون شهراً؛ المعنى ومَدى حَمْلِ المرأَة إِلى منتهى الوقت الذي يُفْصَل فيه الولد عن رَضاعها ثلاثون شهراً؛ وفَصَلت المرأَة ولدها أَي فطمَتْه. وفَصَل المولودَ عن الرضاع يَفْصِله فَصْلاً وفِصالاً وافْتَصَلَه: فَطَمه، والاسم الفِصال، وقال اللحياني: فَصَلته أُمُّه، ولم يخص نوعاً. وفي الحديث: لا رَضاع بعد فِصال، قال ابن الأَثير: أَي بعد أَن يُفْصَل الولد عن أُمِّه، وبه سمي الفَصِيل من أَولاد الإِبل، فَعِيل بمعنى مَفْعول، وأَكثر ما يطلق في الإِبل، قال: وقد يقال في البقر؛ ومنه حديث أَصحاب الغار: فاشتريت به فَصِيلاً من البقر، وفي رواية: فَصِيلةً، وهو ما فُصِل عن اللبن من أَولاد البقر. والفَصِيل: ولد الناقة إِذا فُصِل عن أُمه، والجمع فُصْلان وفِصال، فمن قال فُصْلان فعلى التسمية كما قالوا حرث وعبَّاس، قال سيبويه: وقالوا فِصْلان شبهوه بغُراب وغِرْبان، يعني أَن حكْم فَعِيل أَن يكسَّر على فُعْلان، بالضم، وحكم فُعال أَن يكسَّر على فِعْلان، لكنهم قد أَدخلوا عليه فَعِيلاً لمساواته في العدَّة وحروف اللين، ومنْ قال فِصال فعلى الصفة كقولهم الحرث والعبَّاس، والأُنثى فَصِيلة.
ثعلب: الفَصِيلة القطعة من أَعضاء الجسد وهي دون القَبيلة. وفَصِيلة الرجل: عَشِيرته ورَهْطه الأَدْنَوْن، وقيل: أَقرب آبائه إِليه؛ عن ثعلب، وكان يقال لعباس فَصِيلة النبي، صلى الله عليه وسلم؛ قال ابن الأَثير: الفَصِيلة من أَقرب عَشِيرة الإِنسان، وأَصل الفَصِيلة قطعة من لحم الفخِذ؛ حكاه عن الهروي. وفي التنزيل العزيز: وفَصِيلته التي تُؤْوِيِه. وقال الليث: الفَصِيلة فخذ الرجل من قومه الذين هو منهم، يقال: جاؤوا بفَصِيلَتهم أَي بأَجمعهم.
والفَصْل: واحد الفُصول.
والفاصِلة التي في الحديث: من أَنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة، وفي رواية فله من الأَجْر كذا، تفسيرها في الحديث أَنها التي فَصَلَتْ بين إِيمانه وكفره، وقيل: يقطعها من ماله ويَفْصِل بينها وبين مال نفسه. وفَصَلَ عن بلد كذا يَفْصِلُ فُصُولاً؛ قال أَبو ذؤَيب:
وَشِيكُ الفُصُول، بعيدُ الغُفُو
ل، إِلاَّ مُشاحاً به أَو مُشِيحا
ويروى: وَشِيك الفُضُول. ويقال: فَصَل فلان من عندي فُصُولاً إِذا خرج، وفَصَل مني إِليه كتاب إِذا نفذ؛ قال الله عز وجل: ولما فَصَلَتِ العِيرُ؛ أَي خرجت، فَفَصَلَ يكون لازماً وواقعاً، وإِذا كان واقعاً فمصدره الفَصْل، وإِذا كان لازماً فمصدره الفصُول. والفَصِيل: حائط دون الحِصْن، وفي التهذيب: حائط قصير دون سُورِ المدينة والحِصْن. وفَصَل الكَرْمُ: ظهر حبُّه صغيراً أَمثال البُلْسُنِ.
والفَصْلة: النخلة المَنْقولة المحوَّلة وقد افْتَصَلَها عن موضعها؛ هذه عن أَبي حنيفة. وقال هجري: خير النخل ما حوِّل فسيله عن منبته، والفَسِيلة المحوَّلة تسمى الفَصْلة، وهي الفَصْلات، وقد افتصلنا فَصْلات كثيرة في هذه السنة أَي حوَّلناها.
ويقال: فَصَّلْت الوِشاح إِذا كان نظمه مفصّلاً بأَن يجعل بين كل لؤلؤتين مَرْجانة أَو شَذْرة أَو جوهرة تفصل بين كل اثنتين من لون واحد. وتَفْصيل الجَزور: تَعْضِيَتُه، وكذلك الشاة تفصَّل أَعضاء. والمفاصِل: الحجارة الصُّلْبة المُتَراصِفة، وقيل: المَفاصِل ما بين الجَبلين، وقيل: هي منفصَل الجبل من الرمْلة يكون بينها رَضْراض وحصى صِغار فيَصْفو ماؤه ويَرِقُّ؛ قال أَبو ذؤيب:
مَطافِيلَ أَبكار حديثٍ نِتاجُها،
يُشاب بماء مثل ماء المفاصِل
هو جمع المَفْصِل، وأَراد صفاء الماء لانحداره من الجبال لا يمرُّ بتراب ولا بطين، وقيل: ماء المَفاصِل هنا شيء يسيل من بين المَفْصِلين إِذا قطع أَحدهما من الآخر شبيه بالماء الصافي، واحدها مَفْصِل. التهذيب: المَفْصِل كل مكان في الجبل لا تطلع عليه الشمس، وأَنشد بيت الهذلي، وقال أَبو عمرو: المَفْصِل مَفْرق ما بين الجبل والسَّهْل، قال: وكل موضعٍ مَّا بين جبلين يجري فيه الماء فهو مَفْصِل. وقال أَبو العميثل: المَفاصِل صُدوع في الجبال يسيل منها الماء، وإِنما يقال لما بين الجبلين الشِّعب. وفي حديث أَنس: كان على بطنه فَصِيل من حجر أَي قطعة منه، فَعِيل بمعنى مفعول. والمَفْصِل، بفتح الميم: اللسان؛ قال حسان:
كِلْتاهما عَرق الزُّجاجة، فاسْقِني
بزُجاجة أَرْخاهما للمَفْصِل
ويروى المِفْصَل، وفي الصحاح: والمِفْصَل، بالكسر، اللسان؛ وأَنشد ابن بري بيت حسان:
كلتاهما حَلَب العَصِير، فعاطِني
بزُجاجة أَرخاهما للمِفْصَل
والفَصْل: كلُّ عَرُوض بُنِيت على ما لا يكون في الحَشْو إِمَّا صحة وإِمَّا إِعلال كمَفاعِلن في الطويل، فإِنها فَصْل لأَنها قد لزمها ما لا يلزم الحَشْو لأَن أَصلها إِنما هو مَفاعيلن، ومفاعيلن في الحَشْو على ثلاثة أَوجه: مفاعيلن ومَفاعِلن ومفاعيلُ، والعَروض قد لزمها مَفاعِلن فهي فَصْل، وكذلك كل ما لزمه جنس واحد لا يلزم الحَشْو، وكذلك فَعِلن في البسيط فَصْل أَيضاً؛ قال أَبو إِسحق: وما أَقلّ غير الفُصُول في الأَعارِيض، وزعم الخليل أَن مُسْتَفْعِلُن في عَروض المُنْسَرِح فَصْل، وكذلك زعم الأَخفش؛ قال الزجاج: وهو كما قال لأَن مستفعلن هنا لا يجوز فيها فعلتن فهي فَصْل إِذ لزمها ما لا يلزم الحَشْو، وإِنما سمي فَصْلاً لأَنه النصف من البيت.
والفاصِلة الصغرى من أَجزاء البيت: هي السببان المقرونان، وهو ثلاث متحركات بعدها ساكن نحو مُتَفا من مُتَفاعِلُن وعلتن من مفاعلتن، فإِذا كانت أَربع حركات بعدها ساكن مثل فَعَلتن فهي الفاصِلة الكُبْرى، قال: وإِنما بدأْنا بالصغرى لأَنها أَبسط من الكُبْرى؛ الخليل: الفاصِلة في العَروض أَن يجتمع ثلاثة أَحرف متحركة والرابع ساكن مثل فَعَلَت، قال: فإِن اجتمعت أَربعة أَحرف متحركة فهي الفاضِلة، بالضاد المعجمة، مثل فعَلتن. قال: والفَصل عند البصريين بمنزلة العِماد عند الكوفيين، كقوله عز وجل: إِن كان هذا هو الحقَّ من عندك؛ فقوله هو فَصْل وعِماد، ونُصِب الحق لأَنه خبر كان ودخلتْ هو للفَصْل، وأَواخر الآيات في كتاب الله فَواصِل بمنزلة قَوافي الشعر، جلَّ كتاب الله عز وجل، واحدتها فاصِلة. وقوله عز وجل: كتاب فصَّلناه، له معنيان: أَحدهما تَفْصِيل آياتِه بالفواصِل، والمعنى الثاني في فَصَّلناه بيَّنَّاه. وقوله عز وجل: آيات مفصَّلات، بين كل آيتين فَصْل تمضي هذه وتأْتي هذه، بين كل آيتين مهلة، وقيل: مفصَّلات مبيَّنات، والله أَعلم، وسمي المُفَصَّل مَفصَّلاً لقِصَر أَعداد سُوَرِه من الآي. وفُصَيْلة: اسم.

##### Türkçe

الليث: **الفَصْل** iki şey arasındaki ayrılıktır. Ve bedenden **الفَصْل**: **المَفْصِل**’in yeri; ve her iki **فَصْل** arasında bir **وَصْل** vardır; ve inşad etti:

وَصْلاً وفَصْلاً وتَجْميعاً ومُفْتَرقاً،
فَتْقاً ورَتْقاً وتأْلِيفاً لإِنسان

İbn Sîdeh: **الفَصْل** iki şey arasındaki engeldir; **فَصَل** aralarında, **يفصِل** **فَصْلاً**; böylece **انفصَل**; ve **فَصَلْت** şeyi, böylece **انصَل**; yani onu kestim de o kesildi.

Ve **المَفْصِل**: uzuvların **مَفاصِل**’inden bir tanesi. Ve **الانْفصال**: **فصَل**’in mutâvi‘idir.

Ve **المَفْصِل**: bedenden iki kemiğin buluştuğu her yer. Ve نخعي’nin hadisinde: “İnsanın her **مَفْصِل**’inde parmağın diyetinin üçte biri vardır”; parmakların **مَفْصِل**’ini kasteder; o da her iki **أَنْمُلَة** arasındaki şeydir.

Ve **الفاصِلة**: dizimde iki boncuk arasında ayıran boncuktur; ve **فَصَّلَ** dizmeyi. Ve **عِقْد مفصَّل**: yani her iki inci arasına bir boncuk yaptı. Ve **الفَصْل**: hak ile bâtıl arasında hüküm vermedir; ve aralarında ayıran o hükmün adı **فَيْصَل**’dir; o, **قضاء فَيْصَل** ve **فاصِل** olan bir hükümdür. Ve الزجاج zikretti: **الفاصِل**’in, Allah عز وجل’in sıfatlarından bir sıfat olduğunu; hükmü mahlûkat arasında ayırır.

Ve O’nun عز وجل sözü: “Bu, **يوم الفَصْل**’dür”; yani bu, iyilik yapan ile kötülük yapan arasında ayrım yapılan ve her birine ameliyle ve Allah’ın Müslüman kuluna lütfettiğiyle karşılık verdiği gündür. Ve **يوم الفَصْل**: kıyamet günüdür; Allah عز وجل dedi: “Ve sana **يومُ الفَصْل**’ün ne olduğunu bildiren nedir?” Ve **قَوْل فَصْل**: bâtıl olmayan haktır. Ve aziz tenzilde: “Şüphesiz o, **لَقَوْل فَصْل**’dür.” Ve سيدنا رسول الله’nin, صلى الله عليه وسلم, كلامının sıfatında: “**فَصْل**; ne **نَزْر** ne **هَذْر**”; yani hak ile bâtıl arasında ayıran açık, zahir; ve ondan تعالى’nın sözü: “Şüphesiz o, **لَقَوْل فَصْل**’dür”; yani ayıran, kesip atan; ve ondan denir: **فَصَل** iki hasım arasında; ve **النَّزْر** az, **الهَذْر** çoktur. Ve O’nun عز وجل sözü: “**وفَصْل الخطاب**”; denildi: iddia edene karşı delil ve kendisine iddia edilene yemin; ve denildi: hak ile bâtıl arasında ayırmasıdır; ve ondan O’nun sözü: “Şüphesiz o, **لَقَوْل فَصْل**’dür”; yani hak ile bâtıl arasında ayırır; ve eğer **كلمة الفَصْل** olmasaydı aralarında hükmedilirdi. Ve عبد القيس heyetinin hadisinde: “Bize **أَمر فَصْل** ile emret”; yani onda geri dönüş yoktur ve ona geri çeviren yoktur.

Ve **فَصَل** yöreden; yani çıktı. Ve hadiste: “Kim Allah yolunda **فَصَل** eder de ölür yahut öldürülürse o şehittir”; yani evinden ve beldesinden çıktı. Ve **فاصَلْت** ortağımı.

Ve **التفصيل**: açıklamadır. Ve **فَصَّل** kasap koyunu; yani onu parçalara ayırdı.

Ve **الفَيْصَل**: hâkimdir; ve denir: hak ile bâtıl arasında hüküm vermek; ve hükmü **فَصَل** etti. Ve **حكم فاصِل** ve **فَيْصَل**: yürürlüktedir; ve **حكومة فَيْصَل** da böyledir. Ve **طعنة فَيْصَل**: iki boynuz arasında ayırır. Ve İbn Ömer’in hadisinde: “Benimle onun arasında **الفَيْصَل** vardı”; yani tam kopuş; ve **الياء** ziyadedir. Ve İbn Cübeyr’in hadisinde: “Eğer onu bilseydi, benimle onun arasında **الفَيْصَل** olurdu.”

Ve **الفِصال**: sütten kesmedir; Allah تعالى dedi: “Ve onun taşınması ve **فِصالُه** otuz aydır”; mana: kadının hamlinin süresi, çocuğun onun emzirmesinden ayrıldığı vaktin sonuna kadar, otuz aydır; ve kadın çocuğunu **فَصَلت**; yani onu sütten kesti. Ve yeni doğanı emzirmeden **فَصَل** eder; **يَفْصِله** **فَصْلاً** ve **فِصالاً**; ve onu **افْتَصَلَه**: onu sütten kesti; isim **الفِصال**’dır. Ve اللحياني dedi: Annesi onu **فَصَلته**; bir türü tahsis etmedi. Ve hadiste: “**فِصال**’dan sonra emzirme yoktur.” İbnü’l-Esîr dedi: yani çocuk annesinden ayrıldıktan sonra; ve bununla deve yavrularından **الفَصِيل** isimlendirildi; **فَعِيل** mânâca **مَفْعول** demektir; ve en çok develerde kullanılır; dedi: sığırlarda da denebilir; ve ondan mağara ehlinin hadisi: “Onunla sığırdan bir **فَصِيلاً** satın aldım”; bir rivayette: **فَصِيلةً**; o, sığır yavrularından sütten ayrılmış olandır. Ve **الفَصِيل**: annesinden ayrıldığı zaman dişi devenin yavrusu; çoğulu **فُصْلان** ve **فِصال**’dır. Kim **فُصْلان** derse adlandırma üzerinedir; “**حرث** ve **عبَّاس**” dedikleri gibi. Sîbeveyh dedi: “Ve **فِصْلان** dediler; onu **غُراب** ve **غِرْبان**’a benzettiler”; yani **فَعِيل**’in hükmü, damme ile **فُعْلان** üzere kırılmasıdır; ve **فُعال**’ın hükmü, kesra ile **فِعْلان** üzere kırılmasıdır; fakat onlar, sayıda ve yumuşak harflerde eşitliğinden dolayı ona **فَعِيلاً** sokmuşlardır. Kim **فِصال** derse sıfat üzerinedir; “**الحرث** ve **العبَّاس**” sözleri gibi; dişisi **فَصِيلة**’dir.

ثعلب: **الفَصِيلة** beden uzuvlarından bir parçadır; ve **القَبيلة**’den aşağıdır. Ve erkeğin **فَصِيلة**’si: onun aşireti ve en yakın rahatıdır; ve denildi: ona en yakın babalarıdır; ثعلب’den. Ve Abbas’a “Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, **فَصِيلة**’si” denirdi. İbnü’l-Esîr dedi: **الفَصِيلة**, insanın en yakın aşiresindendir; ve **الفَصِيلة**’nin aslı, uyluk etinden bir parçadır; bunu الهروي’den hikâye etti. Ve aziz tenzilde: “Ve onu barındıran **فَصِيلته**.” Ve الليث dedi: **الفَصِيلة**, kişinin kendilerinden olduğu kavminden erkeğin uyluğudur; denir: “**بفَصِيلَتهم** geldiler”; yani hepsiyle.

Ve **الفَصْل**: **الفُصول**’ün bir tanesidir.

Ve hadisteki **الفاصِلة**: “Kim Allah yolunda ayırıcı bir nafaka infak ederse, yedi yüzle”; bir rivayette: “Ona ecirden şu kadardır”; onun tefsiri hadiste: onun, imanıyla küfrü arasında ayıran olduğu; ve denildi: onu malından keser ve onu kendi malından ayırır.

Ve “şu beldeden **فَصَلَ** etti”; **يَفْصِلُ** **فُصُولاً**; Ebû Züeyb dedi:

وَشِيكُ الفُصُول، بعيدُ الغُفُو
ل، إِلاَّ مُشاحاً به أَو مُشِيحا

Ve “**وَشِيك الفُضُول**” diye de rivayet edilir. Ve denir: “Falan yanımdan **فُصُولاً** **فَصَل** etti” çıktığı zaman. Ve “Benden ona bir mektup **فَصَل** etti” geçtiği zaman; Allah عز وجل dedi: “Ve kervan **فَصَلَتِ**”; yani çıktı. Böylece **فَفَصَلَ** lâzım ve vâki‘ olur; vâki‘ olduğu zaman masdarı **الفَصْل**’dir; lâzım olduğu zaman masdarı **الفصُول**’dür. Ve **الفَصِيل**: hisardan aşağı bir duvardır; ve تهذيب’de: şehrin surundan ve hisardan aşağı kısa bir duvar. Ve “asma **فَصَل** etti”: tanesi küçük, **البُلْسُن** misalleri gibi göründü.

Ve **الفَصْلة**: taşınmış, nakledilmiş hurma fidanıdır; onu yerinden **افْتَصَلَها** etmiştir; bu, Ebû Hanîfe’dendir. Ve هجري dedi: Hurmanın hayırlısı, fidanı bitim yerinden taşınmış olandır; ve taşınmış **الفَسِيلة**’ye **الفَصْلة** denir; o da **الفَصْلات**’tır. Ve “Bu sene çok **فَصْلات** **افتصلنا**”; yani onları naklettik.

Ve denir: “**فَصَّلْت** **الوِشاح**” eğer onun dizimi **مفصّلاً** ise; her iki inci arasına bir **مَرْجانة** yahut bir **شَذْرة** yahut bir mücevher koymakla; tek renk olan her iki tanenin arasını ayırır.

Ve **تَفْصيل الجَزور**: onu parçalara ayırmaktır; koyun da böyledir, uzuvlar **تفصَّل** edilir.

Ve **المفاصِل**: sert, üst üste dizili taşlardır; ve denildi: **المَفاصِل** iki dağ arasındaki şeydir; ve denildi: o, dağın kumluktan ayrıldığı yerdir; aralarında **رَضْراض** ve küçük çakıllar olur; böylece suyu durulur ve incelir; Ebû Züeyb dedi:

مَطافِيلَ أَبكار حديثٍ نِتاجُها،
يُشاب بماء مثل ماء المفاصِل

O, **المَفْصِل**’in cem‘idir; ve dağlardan inişinden dolayı suyun saflığını kastetti; toprağa da çamura da uğramaz. Ve denildi: Buradaki **ماء المَفاصِل**, iki **مَفْصِل** arasından akan bir şeydir; biri diğerinden kesildiği zaman; saf suya benzer; tekili **مَفْصِل**’dir. **التهذيب**: **المَفْصِل**, dağda güneşin doğmadığı her yerdir; ve هذلي’nin beytini inşad etti. Ve Ebû Amr dedi: **المَفْصِل**, dağ ile ova arasındaki ayrım yeridir; dedi: İki dağ arasında suyun aktığı her yer **مَفْصِل**’dir. Ve Ebû’l-‘Umeysil dedi: **المَفاصِل**, dağlarda suyun aktığı yarıklardır; iki dağ arasına ise ancak **الشِّعب** denir. Ve Enes’in hadisinde: “Karnının üzerinde taştan bir **فَصِيل** vardı”; yani ondan bir parça; **فَعِيل** mânâca **مفعول** demektir.

Ve **المَفْصِل**, mîm’in fethiyle: dildir; Hassân dedi:

كِلْتاهما عَرق الزُّجاجة، فاسْقِني
بزُجاجة أَرْخاهما للمَفْصِل

Ve **المِفْصَل** diye de rivayet edilir. Ve الصحاح’ta: **المِفْصَل**, kesra ile, dildir; ve İbn Berî Hassân’ın beytini inşad etti:

كلتاهما حَلَب العَصِير، فعاطِني
بزُجاجة أَرخاهما للمِفْصَل

Ve **الفَصْل**: içte bulunmayan bir şey üzerine bina edilmiş her **عَرُوض**’tur; ya sıhhat ya da i‘lâl; uzun vezinde **مَفاعِلن** gibi; çünkü o **فَصْل**’dür; zira ona, içe lâzım olmayan şey lâzım olmuştur; çünkü onun aslı ancak **مَفاعيلن**’dir. Ve **مفاعيلن** içte üç vecih üzeredir: **مفاعيلن** ve **مَفاعِلن** ve **مفاعيلُ**; ve **العَروض**’a **مَفاعِلن** lâzım olmuştur; böylece o **فَصْل**’dür. Ve içe lâzım olmayan tek bir cinsin lâzım olduğu her şey de böyledir. Ve basitte **فَعِلن** de **فَصْل**’dür; Ebû İshâk dedi: “**الأَعارِيض**’de **الفُصُول**’dan başkası ne kadar azdır!” Ve Halîl, **المُنْسَرِح**’ın **عَروض**’unda **مُسْتَفْعِلُن**’ün **فَصْل** olduğunu iddia etti; الأخفش de böyle iddia etti. Zecâc dedi: O, dediği gibidir; çünkü burada **مستفعلن**’de **فعلتن** câiz olmaz; böylece o **فَصْل**’dür; zira ona, içe lâzım olmayan şey lâzım olmuştur. Ve ancak **فَصْل** diye isimlendirildi; çünkü o, beytin yarısıdır.

Ve beytin parçalarından **الفاصِلة الصغرى**: bitişik iki sebep’tir; o, ardından sâkin gelen üç harekelidir; **مُتَفا** gibi, **مُتَفاعِلُن**’dan; ve **علتن** gibi, **مفاعلتن**’den. Eğer ardından sâkin gelen dört hareket olursa, **فَعَلتن** gibi, o **الفاصِلة الكُبْرى**’dır. Dedi: Biz ancak küçüğüyle başladık; çünkü o, büyüğünden daha basittir. Halîl: **الفاصِلة** arûzda, üç harekeli harfin toplanması ve dördüncünün sâkin olmasıdır; **فَعَلَت** gibi. Dedi: Eğer dört harekeli harf toplanırsa o **الفاضِلة**’dir; **الضاد**’ı mu‘ceme ile; **فعَلتن** gibi.

Dedi: Basralılara göre **الفَصل**, Kûfelilere göre **العِماد** menzilesindedir; O’nun عز وجل sözü gibi: “Eğer bu, Senin katından hak ise”; buradaki **هو** **فَصْل** ve **عِماد**’dır. **الحق** mansûb kılındı; çünkü o, **كان**’ın haberidir; ve **هو** **الفَصْل** için girdi. Ve Allah’ın kitabındaki ayetlerin sonları, şiirin kafiyeleri menzilesinde **فَواصِل**’dir; Allah’ın kitabı عز وجل yücedir; tekili **فاصِلة**’dir.

Ve O’nun عز وجل sözü: “Bir kitap ki onu **فصَّلناه**”; onun iki manası vardır: birincisi, ayetlerini **بالفواصِل** ile **تَفْصِيل** etmektir; ikinci mana, “**فَصَّلناه**”da: onu açıkladık. Ve O’nun عز وجل sözü: “**آيات مفصَّلات**”; her iki ayet arasında bir **فَصْل** vardır; bu geçer ve şu gelir; her iki ayet arasında bir mühlet vardır. Ve denildi: **مفصَّلات**: açıklanmışlardır; Allah daha iyi bilir. Ve **المُفَصَّل**, sûrelerinin ayet sayılarının kısalığından dolayı **مَفصَّلاً** diye isimlendirildi. Ve **فُصَيْلة**: bir isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ص ل * * الفَصْلُ * واحد * الفُصُولِ * و * فَصَلَ * الشيء * فانْفَصَلَ * أي قطعه فانقطع وبابه ضرب و * فَصَلَ * من الناحية خرج وبابه جلس وفصل الرضيع عن أمه يفصله بالكسر * فِصالا * و * افْتَصَلَه * أي فطمه و * فاصَلَ * شريكه و * المَفْصِلُ * بوزن المجلس واحد * مَفَاصِلِ * الأعضاء و * المِفْصَلُ * بوزن المبضع اللسان وفي الحديث ﴿من أنفق نفقة فاصلة فله من الأجر كذا﴾ فتفسيره أنها التي فصلت بين ايمانه وكفره و * الفَصِيلُ * ولد الناقة إذا فصل عن أمه والجمع * فُصْلانٌ * و * فِصَالٌ * و * فَصِيلةُ * الرجل رهطه الادنون يقال جاءوا بفصيلتهم أي بأجمعهم وعقد * مُفَصَّلٌ * أي جعل بين كل لؤلؤتين خرزة و * التَّفْصِيلُ * أيضا التبيين و * فَصَّلَ * القصاب الشاة تَفْصِيلا * أي عضاها و * الفَيْصَلُ * الحاكم وقيل الفضاء بين الحق والباطل

##### Türkçe

* ف ص ل * * **الفَصْلُ** * **الفُصُولِ**’ün biridir; ve **فَصَلَ** şeyi, böylece **انْفَصَلَ**; yani onu kesti de kesildi; ve onun bâbı **ضرب**’dır. Ve **فَصَلَ** yönden çıktı; ve onun bâbı **جلس**’tir. Ve sütten kesilen çocuğu annesinden ayırdı; onu kesre ile **يفصله**; **فِصالا**. Ve **افْتَصَلَه**; yani onu sütten kesti. Ve **فاصَلَ** ortağını. Ve **المَفْصِلُ**, **المجلس** vezninde, uzuvların **مَفَاصِلِ**’inin biridir. Ve **المِفْصَلُ**, **المبضع** vezninde, dildir. Ve hadiste: ﴿Kim ayırıcı bir nafaka infak ederse, onun için ecirden şöyle şöyle vardır﴾; bunun tefsiri: onun, imanı ile küfrü arasını ayırmış olan olduğudur. Ve **الفَصِيلُ**, annesinden ayrıldığı zaman dişi devenin yavrusudur; cem‘i **فُصْلانٌ** ve **فِصَالٌ**’dır. Ve **فَصِيلةُ** adamın, en yakın olan akrabasıdır; denilir: “**بفصيلتهم** geldiler”; yani onların hepsiyle. Ve **مُفَصَّلٌ** akit; yani her iki inci arasına bir boncuk konuldu. Ve **التَّفْصِيلُ** ayrıca açıklamadır. Ve kasap koyunu **فَصَّلَ**; **تَفْصِيلا**; yani onu parçaladı. Ve **الفَيْصَلُ** hâkimdir; ve denildi: hak ile bâtıl arasındaki ayırımdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفصل: الحاجز بين الشيئين، كما في المحكم، والمصنفون يترجمون به أثناء الأبواب، إما لأنه نوع من المسائل مفصول عن غيره، أو لأنه ترجمة فاصلة بينه وبين غيره، فهو بمعنى مفعول أو فاعل، قاله شيخنا. الفصل: كل ملتقى عظمين من الجسد، كالمفصل، كمجلس. الفصل: الحق من القول، وبه فسر قوله تعالى:  إنه لقول فصل  أي حق، وقيل: فاصل قاطع. قال الليث: الفصل، من الجسد: موضع المفصل، وبين كل فصلين وصل، وأنشد:
  وصلا وفصلا وتجميعا ومفترقا                      فتقا ورتقا وتأليفـا لإنـسـان

  الفصل عند البصريين كالعماد عند الكوفيين، كقوله تعالى:  إن كان هذا هو الحق من عندك  فقوله: هو، فصل وعماد، ونصب الحق، لأنه خبر كان، ودخلت هو للفصل. الفصل: القضاء بين الحق والباطل، كالفيصل، كحيدر، هذا هو الأصل، وقيل: الفيصل: اسم ذلك القضاء. الفصل: فطم المولود، كالافتصال، يقال: فصل المولود عن الرضاع، وافتصله: إذا فطمه. والاسم، الفصال، ككتاب، ومنه قوله تعالى:  وحمله وفصاله ثلاثون شهرا  المعنى: ومدى حمل المرأة إلى منتهى الوقت الذي يفصل فيه الولد عن رضاعها ثلاثون شهرا. الفصل: الحجز بين الشيئين إشعارا بانتهاء ما قبله، قاله الراغب، وفي بعض النسخ الحجر بالراء. الفصل: القطع، وإبانة أحد الشيئين عن الآخر، وقال الحرالي: هو اقتطاع بعض من كل. فصل بينهما يفصل، بالكسر، فصلا، في الكل، مما ذكر. والفاصلة: الخرزة التي تفصل بين الخرزتين في النظام، وقد فصل النظم، ظاهره أنه من حد نصر، والصحيح وقد فصل بالتشديد، فإن الجوهري قال بعده: وعقد مفصل، أي جعل بين كل لؤلؤتين خرزة، وفي التهذيب: فصلت الوشاح: إذا كان نظمه مفصلا، بأن يجعل بين كل لؤلؤتين مرجانة أو شذرة من لون واحد. وأواخر آيات التنزيل العزيز فواصل، بمنزلة قوافي الشعر، جل كتاب الله عز وجل، الواحدة فاصلة. وحكم فاصل، وفيصل: أي ماض، وحكومة فيصل كذلك. وطعنة فيصل: تفصل بين القرنين، أي تفرق بينهما. والفصيل، كأمير: حائط قصير دون الحصن، أو دون سور البلد. يقال: وثقوا سور المدينة بكباش وفصيل. الفصيل: ولد الناقة إذا فصل عن أمه، وقد يقال في البقر أيضا، ومنه حديث أصحاب الغار: فاشتريت به فصيلا من البقر، ج: فصلان، بالضم والكسر، وهذه عن الفراء، شبهوه بغراب وغربان، يعني أن حكم فعيل أن يكسر على فعلان بالضم، وحكم فعال أن يكسر على فعلان، لكنهم قد أدخلوا عليه فعيلا لمساواته في العدة وحروف اللين. من قال: فصال، ككتاب، فعلى الصفة، كقولهم: الحارث والعباس. والفصيلة: أنثاه. والفصيلة، من الرجل: عشيرته ورهطه الأدنون، وبه فسر قوله تعالى:  وفصيلته التي تؤويه  ، أو أقرب آبائه إليه، عن ثعلب، وكان يقال للعباس رضي الله عنه فصيلة النبي صلى الله عليه وسلم وهي بمنزلة المفصل من القدم. قال ابن الأثير: الفصيلة من أقرب عشيرة الإنسان، وأصلها القطعة من لحم الفخذ، حكاه عن الهروي. قال ثعلب: الفصيلة: القطعة من أعضاء الجسد، وهي دون القبيلة. وفصل من البلد فصولا: خرج منه، قال أبو ذؤيب:
  وشيك الفصول بعيد الغفو                      ل إلا مشاحا به أو مشيحا

  ويقال: فصل فلان من عندي فصولا: إذا خرج. وفصل مني إليه كتاب: إذا نفذ، قال الله عز وجل:  ولما فصلت العير  أي خرجت، ففصل يكون لازما وواقعا، وإذا كان واقعا فمصدره الفصل، وإذا كان لازما فمصدره الفصول. فصل، الكرم: خرج حبه صغيرا، أمثال البلسن. والفصلة: النخلة المنقولة، المحولة، وقد افتصلها عن موضعها، وهذه عن أبي حنيفة. وقال هجري: خير النخل ما حول فسيله عن منبته، والفسيلة المحولة تسمى الفصلة، وهي الفصلات. والمفاصل: مفاصل الأعضاء، الواحد مفصل، كمنزل، وهو كل ملتقى عظمين من الجسد، وفي حديث النخعي: في كل مفصل من الإنسان ثلث دية الإصبع، يريد مفصل الأصابع، وهو ما بين كل أنملتين. والمفاصل: الحجارة الصلبة المتراكمة، المتراصفة. قيل: المفاصل: ما بين الجبلين، وقيل: هي منفصل الجبل يكون بينهما، من رمل ورضراض، وحصى صغار، فيرق ويصفو ماؤه، وبه فسر الأصمعي قول أبي ذؤيب:
  مطافيل أبكار حديث نتاجهـا                      يشاب بماء مثل ماء المفاصل وأراد صفاء الماء لانحداره من الجبال لا يمر بتراب ولا بطين، وقال أبو عبيدة: مفاصل الوادي: المسايل، وقال أبو عمرو: المفاصل في البيت: مفاصل العظام، شبه ذلك الماء بماء اللحم، كذا في العباب، ونقل السكري عن ابن الأعرابي ما يقرب من ذلك، قال: هو ماء اللحم الذي يقطر منه، فشبه حمرة الخمر بذلك، وفي التهذيب: المفصل: كل مكان في الجبل لا تطلع عليه الشمس، وأنشد بيت الهذلي، وقال أبو العميثل: المفاصل: صدوع في الجبال يسيل منها الماء، وإنما يقال لما بين الجبلين الشعب. والمفصل، كمنبر: اللسان، قال حسان رضي الله عنه:
  كلتاهما حلب العصير فعاطني                      بزجاجة أرخاهما للمفصـل

  والفيصل، كحيدر، والفيصلي، بزيادة الياء، وهذه عن ابن عباد: الحاكم، لفصله بين الحق والباطل، قال شيخنا: وفي شرح المفتاح للسيد ما يقتضي أنه أطلق عليه مجازا مبالغة، وأصله القضاء الفاصل بين الحق والباطل. رجل فصال، كشداد: مداح الناس ليصلوه، وهو دخيل كما في العباب. وسموا فصلا، منهم فصل بن القاسم، عن سفيان عن زبيد عن مرة، وعنه يعقوب بن يعقوب. وفصيلا، كأمير، وسيأتي في آخر الحرف من تسمى كذلك. وأبو الفصل البهراني: شاعر له ذكر، كما في العباب والتبصير. الفصل، كزفر: واحد، أي فرد في الأسماء، والصواب أنه بالقاف إجماعا، وبالفاء غلط صريح، وما أدري من ضبطه بالفاء، وهو رجل من جهينة، ابن عم عمير بن جندب، له خبر وذكر في كتاب من عاش بعد الموت، كما سيأتي ذلك للمصنف في ق-ص-ل، روينا بالسند المتصل عن إسماعيل بن أبي خالد الكوفي الحفظ الطحان المتوفى سنة 146، روى عن ابن أبي أوفى وأبي جحيفة وقيس، وعنه شعبة وعبيد الله وخلق، كذا في الكاشف للذهبي، وقال ابن حبان: كنيته أبو عبد الله، كوفي، واسم أبي خالد سعد البجلي، وقيل: هرمز مولى بجيلة يروي عن ابن أبي أوفى، وعمرو بن حريث، وأنس بن مالك، وكان شيخا صالحا، قال: مات عمير بن جندب، رجل من جهينة، وهو ابن عم له، قبيل الإسلام، فجهزوه بجهازه إذ كشف القناع عن رأسه فقال: أين القصل? والقصل: أحد بني عمه، قالوا: سبحان الله، مر آنفا، فما حاجتك إليه? فقال: أتيت فقيل لي: لأمك الهبل، ألا ترى إلى حفرتك تنثل، وقد كادت أمك تثكل، أرأيت إن حولناك إلى محول، ثم غيب في حفرتك القصل، الذي مشى فاحزأل، يقال: احزأل البعير في السير: إذا ارتفع، ثم ملأناها من الجندل، أتعبد ربك وتصل، وتترك سبيل من أشرك وأضل، فقلت: نعم، قال: فأفاق ونكح النساء، وولد له أولاد، ولبث القصل ثلاثا ثم مات ودفن في قبر عمير. وهذا الخبر قد رواه الشعبي بسنده: أغمي على رجل من جهينة، فلما أفاق قال: ما فعل القصل? وحكاه غيره، وفي السياق بعض اختلاف، وذكر المصنف هذا لغرابته، وكان الأولى ذكره في ق-ص-ل. وممن تكلم بعد الموت زيد بن خارجة الأنصاري، كما في شروح المواهب والموطأ، وكذلك ربعي بن حراش، وقد ذكر في ر-ب-ع. والمفصل، كمعظم، من القرآن: اختلف فيه، فقيل: من سورة الحجرات إلى آخره في الأصح من الأقوال، أو من الجاثية، أو من القتال، أو من قاف، وهذا عن الإمام محيي الدين النواوي، أو من الصافات، أو من الصف، أو من تبارك، وهذا يروى عن محمد بن إسماعيل بن أبي الصيف اليماني، أو من إنا فتحنا، عن أحمد بن كشاشب الفقيه الشافعي الدزماري، أو من سبح اسم ربك، عن الفركاح فقيه الشام، أو من الضحى عن الإمام أبي سليمان الخطابي رحمهم الله تعالى، وسمي مفصلا لكثرة الفصول بين سوره، أو لكثرة الفصل بين سوره بالبسملة، وقيل: لقصر أعداد سوره من الآي، أو لقلة المنسوخ فيه، وقيل غير ذلك، وفي الأساس: المفصل: ما يلي المثاني من قصار السور، الطوال ثم المثاني، ثم المفصل، قال شيخنا: وقد بسطه الجلال في الإتقان في الفن الثامن عشر منه. وفصل الخطاب في كلام الله عز وجل، قيل: هو كلمة أما بعد، لأنها تفصل بين الكلامين، أو هو البينة على المدعي واليمين على المدعى عليه، أو هو أن يفصل بين الحق والباطل، أو هو ما فيه قطع الحكم، قاله الراغب.

  والتفصيل: التبيين، ومنه قوله تعالى:  آيات مفصلات  وقوله تعالى:  وكل شيء فصلناه تفصيلا  ، وقوله تعالى:  أحكمت آياته ثم فصلت  ، وقيل في قوله تعالى آيات مفصلات، أي بين كل اثنتين فصل، تمضي هذه وتأتي هذه، بين كل اثنتين مهلة، وقوله تعالى:  بكتاب فصلناه  أي بيناه، وقيل: فصلنا آياته بالفواصل. وفاصل شريكه مفاصلة: باينه. والفاصلة الصغرى في العروض، هي السببان المقرونان، وهو ثلاث متحركات قبل ساكن نحو ضربت، ومتفا من متفاعلن، وعلتن من مفاعلتن. والفاصلة الكبرى أربع حركات بعدها ساكن نحو ضربتا، وفعلتن، وقال الخليل: الفاصلة في العروض: أن تجتمع ثلاثة أحرف متحركة والرابع ساكن، قال: فإن اجتمعت أربعة أحرف متحركة فهي الفاضلة بالضاد معجمة، وسيأتي في ف-ض-ل. والنفقة الفاصلة: التي جاء ذكرها في الحديث أنها بسبعمائة ضعف، وهو قوله صلى الله عليه وسلم:  من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة  وفي رواية:  فله من الأجر كذا  ، تفسيره في الحديث: هي التي تفصل بين إيمانه وكفره، وقيل: يقطعها من ماله ويفصل بينها وبين مال نفسه. والفصل في القوافي: كل تغيير اختص بالعروض ولم يجز مثله في حشو البيت، وهذا إنما يكون بإسقاط حرف متحرك فصاعدا، فإذا كان كذلك سمي فصلا، وإذا وجب مثل هذا في العروض لم يجز أن يقع معها في القصيدة عروض يخالفها، ويجب أن يكون عروض أبيات القصيدة كلها على ذلك المثال، وبيان هذا أن كل عروض تثبت أصلا أو اعتلالا على ما يكون في الحشو، نحو مفاعلن عروض الطويل، لأنها تلزم في الحشو، وفاعلن في عروض المديد، وفعلن في عروض البسيط، فكل عروض جاز أن يدخلها هذا التغيير سميت باسم ذلك التغيير، وهو الفصل، ومتى لم يدخلها ذلك التغيير سميت صحيحة، كما في العباب. والحكم بن فصيل، كأمير، عن خالد الحذاء، وابنه محمد بن الحكم يروى عن خالد الطحان، كذا في الإكمال. وعدي بن الفصيل عن عمر بن عبد العزيز، وعنه الأصمعي، ثقة. وبحير بن الفصيل، هكذا في النسخ والصواب يحيى بن الفصيل، وهما رجلان، أحدهما: العنزي البصري الراوي عن أبي عمرو بن العلاء، وعنه أبو عبيدة معمر بن المثنى اللغوي، والثاني كوفي روى عن الحسن بن صالح بن حي، وعنه محمد بن إسماعيل الأحمسي، ذكره ابن ماكولا، محدثون. وفاته: هياج بن عمران بن الفصيل البرجمي، بصري حدث. ومما يستدرك عليه: الانفصال: الانقطاع، وهو مطاوع فصله. وذكر الزجاج أن الفاصل صفة من صفات الله عز وجل، يفصل القضاء بين الخلق. ويوم الفصل: يوم القيامة. وفي صفة كلامه صلى الله عليه وسلم: فصل لا نزر ولا هذر، أي بين ظاهر يفصل بين الحق والباطل. وفصل القصاب الشاة تفصيلا: عضاها. والفيصل: القطيعة التامة، ومنه حديث ابن عمر: كانت الفيصل بيني وبينه. وجاءوا بفصيلتهم، أي بأجمعهم. وفصيل من حجر: أي قطعة منه، فعيل بمعنى مفعول. وفصيلة، كجهينة: اسم. والفصل: الطاعون العام. والفصول: واحد الفصل: ربيعية، وخريفية، وصيفية، وشتوية.يل: التبيين، ومنه قوله تعالى:  آيات مفصلات  وقوله تعالى:  وكل شيء فصلناه تفصيلا  ، وقوله تعالى:  أحكمت آياته ثم فصلت  ، وقيل في قوله تعالى آيات مفصلات، أي بين كل اثنتين فصل، تمضي هذه وتأتي هذه، بين كل اثنتين مهلة، وقوله تعالى:  بكتاب فصلناه  أي بيناه، وقيل: فصلنا آياته بالفواصل. وفاصل شريكه مفاصلة: باينه. والفاصلة الصغرى في العروض، هي السببان المقرونان، وهو ثلاث متحركات قبل ساكن نحو ضربت، ومتفا من متفاعلن، وعلتن من مفاعلتن. والفاصلة الكبرى أربع حركات بعدها ساكن نحو ضربتا، وفعلتن، وقال الخليل: الفاصلة في العروض: أن تجتمع ثلاثة أحرف متحركة والرابع ساكن، قال: فإن اجتمعت أربعة أحرف متحركة فهي الفاضلة بالضاد معجمة، وسيأتي في ف-ض-ل. والنفقة الفاصلة: التي جاء ذكرها في الحديث أنها بسبعمائة ضعف، وهو قوله صلى الله عليه وسلم:  من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة  وفي رواية:  فله من الأجر كذا  ، تفسيره في الحديث: هي التي تفصل بين إيمانه وكفره، وقيل: يقطعها من ماله ويفصل بينها وبين مال نفسه. والفصل في القوافي: كل تغيير اختص بالعروض ولم يجز مثله في حشو البيت، وهذا إنما يكون بإسقاط حرف متحرك فصاعدا، فإذا كان كذلك سمي فصلا، وإذا وجب مثل هذا في العروض لم يجز أن يقع معها في القصيدة عروض يخالفها، ويجب أن يكون عروض أبيات القصيدة كلها على ذلك المثال، وبيان هذا أن كل عروض تثبت أصلا أو اعتلالا على ما يكون في الحشو، نحو مفاعلن عروض الطويل، لأنها تلزم في الحشو، وفاعلن في عروض المديد، وفعلن في عروض البسيط، فكل عروض جاز أن يدخلها هذا التغيير سميت باسم ذلك التغيير، وهو الفصل، ومتى لم يدخلها ذلك التغيير سميت صحيحة، كما في العباب. والحكم بن فصيل، كأمير، عن خالد الحذاء، وابنه محمد بن الحكم يروى عن خالد الطحان، كذا في الإكمال. وعدي بن الفصيل عن عمر بن عبد العزيز، وعنه الأصمعي، ثقة. وبحير بن الفصيل، هكذا في النسخ والصواب يحيى بن الفصيل، وهما رجلان، أحدهما: العنزي البصري الراوي عن أبي عمرو بن العلاء، وعنه أبو عبيدة معمر بن المثنى اللغوي، والثاني كوفي روى عن الحسن بن صالح بن حي، وعنه محمد بن إسماعيل الأحمسي، ذكره ابن ماكولا، محدثون. وفاته: هياج بن عمران بن الفصيل البرجمي، بصري حدث. ومما يستدرك عليه: الانفصال: الانقطاع، وهو مطاوع فصله. وذكر الزجاج أن الفاصل صفة من صفات الله عز وجل، يفصل القضاء بين الخلق. ويوم الفصل: يوم القيامة. وفي صفة كلامه صلى الله عليه وسلم: فصل لا نزر ولا هذر، أي بين ظاهر يفصل بين الحق والباطل. وفصل القصاب الشاة تفصيلا: عضاها. والفيصل: القطيعة التامة، ومنه حديث ابن عمر: كانت الفيصل بيني وبينه. وجاءوا بفصيلتهم، أي بأجمعهم. وفصيل من حجر: أي قطعة منه، فعيل بمعنى مفعول. وفصيلة، كجهينة: اسم. والفصل: الطاعون العام. والفصول: واحد الفصل: ربيعية، وخريفية، وصيفية، وشتوية.

##### Türkçe

**الفصل**: iki şey arasındaki engel; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve tasnif edenler onu bâblar esnasında tercüme ederler; ya başka birinden ayrılmış meselelerden bir tür olduğu için, yahut onunla başkası arasında ayırıcı bir tercüme olduğu için; o hâlde mânâca mef‘ûl veya fâ‘ildir; bunu şeyhimiz söyledi.

**الفصل**: bedenin iki kemiğinin her buluşma yeri; **المفصل** gibi; **كمجلس**.

**الفصل**: sözden hak olan; bununla Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: **إنه لقول فصل** yani hak; ve denildi: ayırıcı, kesici.

Leys dedi: **الفصل** beden’den: eklem yeri; ve her iki **فصل** arasında bir **وصل** vardır. Ve şu beyti okudu:
  وصلا وفصلا وتجميعا ومفترقا                      فتقا ورتقا وتأليفـا لإنـسـان

Basralılara göre **الفصل**, Kûfelilere göre **العماد** gibidir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **إن كان هذا هو الحق من عندك**; burada **هو** sözü, **فصل** ve **عماد**dır; **الحق** mansûb kılındı, çünkü o **كان**’ın haberidir; ve **هو** ayırma için girdi.

**الفصل**: hak ile bâtıl arasında hüküm verme; **الفيصل** gibi; **كحيدر**; asıl olan budur. Ve denildi: **الفيصل** o hükmün adıdır.

**الفصل**: yeni doğanın sütten kesilmesi; **الافتصال** gibi. Denilir: **فصل المولود عن الرضاع**; ve **افتصله**: onu sütten kestiği zaman. İsim: **الفصال**; **ككتاب**. Ondan Yüce Allah’ın sözü: **وحمله وفصاله ثلاثون شهرا**; mânâ: kadının hamileliği ile çocuğun onun emzirmesinden ayrıldığı vaktin sonuna kadar olan müddet otuz aydır.

**الفصل**: iki şey arasında engel koyma; öncesinin bittiğine işaret olarak; bunu Râgıb söyledi. Bazı nüshalarda **الحجر** (ر ile) vardır.

**الفصل**: kesme ve iki şeyden birini ötekinden ayırma. Harâlî dedi: o, bir bütünden bir kısmı koparıp alma’dır. **فصل بينهما يفصل** (kesre ile) **فصلا**; zikredilenlerin hepsinde.

**الفاصلة**: dizide iki boncuk arasını ayıran boncuk. Ve **فصل النظم**; zâhiri, onun **حد نصر**’dan olduğudur; doğrusu ise **وقد فصل** (teşdîd ile)’dir; çünkü Cevherî ondan sonra dedi: **وعقد مفصل**; yani her iki inci arasına bir boncuk yaptı. **التهذيب**’de: **فصلت الوشاح**: dizisi **مفصلا** olduğu zaman; şu ki her iki inci arasına bir mercan yahut tek renkten bir parça koyar.

Azîz tenzîlin âyetlerinin sonları **فواصل**’dir; şiirin kafiyeleri menzilesinde; Allah عز وجل’in kitabının çoğu; bir tanesi **فاصلة**.

**وحكم فاصل** ve **فيصل**: yani geçerli, yürür. Ve **وحكومة فيصل** da böyledir.

**وطعنة فيصل**: iki boynuz arasını ayırır; yani ikisini birbirinden ayırır.

**الفصيل**; **كأمير**: kaleden aşağı, yahut şehrin surundan aşağı kısa duvar. Denilir: **وثقوا سور المدينة بكباش وفصيل**.

**الفصيل**: annesinden ayrıldığı zaman dişi devenin yavrusu; sığırda da söylenebilir. Ondan mağara arkadaşları hadisi: **فاشتريت به فصيلا من البقر**. Çoğulu: **فصلان**; damme ve kesre ile. Bu Ferrâ’dandır. Onu **غراب** ve **غربان**’a benzettiler; yani **فعيل**’in hükmü, damme ile **فعلان** üzerine cem‘ edilmesidir; ve **فعال**’ın hükmü, **فعلان** üzerine cem‘ edilmesidir; fakat onu, sayı ve yumuşak harflerde eşitliğinden dolayı **فعيل**’e de sokmuşlardır.

Kim **فصال** dedi ise; **ككتاب**; sıfat üzere; onların sözü gibi: **الحارث** ve **العباس**.

**الفصيلة**: onun dişisi.

**الفصيلة** adamdan: onun aşireti ve en yakın topluluğu. Bununla Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: **وفصيلته التي تؤويه**; yahut ona en yakın babaları; Sa‘leb’den. Ve Abbâs رضي الله عنه’a, Nebî صلى الله عليه وسلم’in **فصيلة**’si denilirdi; o, ayaktaki **المفصل** menzilesindedir.

İbnü’l-Esîr dedi: **الفصيلة** insanın en yakın aşiretindendir; aslı, uyluk etinden bir parçadır; bunu Herevî’den nakletti.

Sa‘leb dedi: **الفصيلة**: bedenin uzuvlarından bir parça; ve o, **القبيلة**’den aşağıdır.

**وفصل من البلد فصولا**: ondan çıktı. Ebû Züeyb dedi:
  وشيك الفصول بعيد الغفو                      ل إلا مشاحا به أو مشيحا

Ve denilir: **فصل فلان من عندي فصولا**: çıktığı zaman.

**وفصل مني إليه كتاب**: ulaştığı zaman. Allah عز وجل dedi: **ولما فصلت العير**; yani çıktı. Böylece **فصل** lâzım ve müteaddî olur; müteaddî olursa masdarı **الفصل**’dir; lâzım olursa masdarı **الفصول**’dur.

**فصل، الكرم**: tanesi küçük olarak çıktı; **أمثال البلسن**.

**الفصلة**: nakledilmiş, yerinden çevrilmiş hurma ağacı; onu yerinden **افتصلها**. Bu Ebû Hanîfe’dendir. Hicrî dedi: hurmanın hayırlısı, fidanını bitiş yerinden çevirip nakledilendir; nakledilmiş **الفسيلة**’ye **الفصلة** denir; o da **الفصلات**’tır.

**المفاصل**: uzuvların eklemleri; tekili **مفصل**; **كمنزل**; o, bedenin iki kemiğinin her buluşma yeridir. Naha‘î hadîsinde: insanın her **مفصل**’inde parmağın diyetinin üçte biri vardır; parmakların **مفصل**’ini kasteder; o da her iki boğum arasındakidir.

**والمفاصل**: üst üste yığılmış, sıkı dizilmiş sert taşlar.

Denildi: **المفاصل** iki dağ arasındakilerdir. Ve denildi: iki dağ arasında bulunan dağın ayrık yeri; kumdan, çakıl kırıntısından ve küçük çakıllardan; böylece suyu incelir ve berraklaşır. Bununla Asma‘î, Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
  مطافيل أبكار حديث نتاجهـا                      يشاب بماء مثل ماء المفاصل
Ve suyun berraklığını kastetti; çünkü dağlardan inişinden dolayıdır; ne toprağa ne çamura uğrar. Ebû Ubeyde dedi: vadinin **مفاصل**’i: akıntı yataklarıdır. Ebû Amr dedi: evdeki **المفاصل**: kemiklerin eklemleridir; o suyu et suyuna benzetti; **العباب**’da böyledir. Sükkerî, İbnü’l-A‘râbî’den buna yakın olanı nakletti; dedi: o, etin ondan damlayan suyudur; şarabın kızıllığını buna benzetti. **التهذيب**’de: **المفصل**: dağda güneşin üzerine doğmadığı her yer. Ve Hüzellî’nin beytini okudu. Ebû’l-Umeysil dedi: **المفاصل**: dağlarda suyun aktığı yarıklardır; iki dağ arasına ancak **الشعب** denir.

**والمفصل**; **كمنبر**: dil. Hassân رضي الله عنه dedi:
  كلتاهما حلب العصير فعاطني                      بزجاجة أرخاهما للمفصـل

**والفيصل** (حيدر gibi) ve **الفيصلي** (ياء ziyadesiyle); bu, İbn عباد’dan: hâkim; hak ile bâtıl arasında ayırdığı için. Şeyhimiz dedi: **شرح المفتاح**’ta seyyid için, onun üzerine mecazen, mübalağa olarak ıtlak edildiğini gerektiren şey vardır; aslı, hak ile bâtıl arasında ayıran hüküm vermedir. **رجل فصال** (شداد gibi): insanları, onu övsünler diye öven; ve o, **العباب**’da olduğu üzere dâhildir. Ve **فصل** diye adlandırıldılar; onlardan: **فصل بن القاسم**; Sufyân’dan, Zübeyd’den, Mürre’den; ondan da Ya‘kūb b. Ya‘kūb. Ve **فصيلا** (أمير gibi); ve harfin sonunda böyle adlandırılan kimse gelecektir. Ve **أبو الفصل البهراني**: zikri olan bir şair; **العباب** ve **التبصير**’de olduğu gibi.

**الفصل** (زفر gibi): bir; yani isimlerde tek (ferd). Doğrusu, icmâ ile **بالقاف** iledir; **بالفاء** ile ise apaçık hatadır; ve onu **بالفاء** ile ضبط eden kimdir, bilmiyorum. O, Cüheyne’den bir adamdır; Umeyr b. Cündeb’in amcaoğludur; onun, **كتاب من عاش بعد الموت**’ta bir haberi ve zikri vardır; musannif için bu, **ق-ص-ل**’de geleceği üzere. Muttasıl senedle, 146 yılında vefat eden, Kûfeli, hıfz sahibi, tahhân İsmâ‘îl b. Ebî Hâlid’den rivayet ettik; İbn Ebî Evfâ’dan, Ebû Cuhayfe’den ve Kays’tan rivayet etti; ondan da Şu‘be, Ubeydullâh ve bir topluluk (rivayet etti); Zehebî’nin **الكاشف**’inde böyledir. İbn Hibbân dedi: künyesi Ebû Abdillâh’tır; Kûfelidir; Ebû Hâlid’in adı Sa‘d el-Becelî’dir; ve “Becîle’nin mevlâsı Hürmüz” denildi; İbn Ebî Evfâ’dan, Amr b. Harîs’ten ve Enes b. Mâlik’ten rivayet ederdi; ve salih bir şeyhti. Dedi: Umeyr b. Cündeb öldü; Cüheyne’den bir adam; ve o, onun amcaoğludur; İslâm’dan az önce. Onu teçhizatıyla hazırladılar; derken başından örtüyü kaldırdı ve dedi: “**القصل** nerede?” **القصل**: amcaoğullarından biridir. Dediler: “Sübhânallâh! Az önce geçti; ona ne ihtiyacın var?” Dedi: “Geldim; bana denildi ki: ‘Anana helâk olsun! Mezarına bakmıyor musun, dökülüyor; annen neredeyse evlatsız kalacak. Seni bir nakle çevirsek (başka yere aktarsak) gördün mü? Sonra **القصل**’i—yürüdü de **فاحزأل** etti—mezarında gizledik.’ **احزأل** denir: deve yürüyüşte **احزأل** etti; yani yükseldi. Sonra onu **الجندل** ile doldurduk. Rabbine ibadet eder ve sıla yaparsın; ve şirk koşan ve saptıran kimsenin yolunu terk edersin.” Dedim: “Evet.” Dedi: “Derken ayıldı; kadınlarla evlendi; ona çocuklar doğdu. **القصل** üç (gün) kaldı, sonra öldü ve Umeyr’in kabrine defnedildi.” Bu haber, Şa‘bî tarafından senediyle rivayet edilmiştir: Cüheyne’den bir adama baygınlık geldi; ayılınca dedi: “**القصل** ne yaptı?” Başkası da onu hikâye etti; siyakta bir miktar ihtilaf vardır. Musannif bunu, garipliğinden dolayı zikretti; daha uygun olan, onu **ق-ص-ل**’de zikretmesiydi. Ölümden sonra konuşanlardan: Ensârî Zeyd b. Hârice; **شروح المواهب** ve **الموطأ** şerhlerinde olduğu gibi; yine Rebî‘î b. Hirâş; **ر-ب-ع**’da zikredilmiştir.

**والمفصل** (معظم gibi), Kur’ân’dan: onda ihtilaf edilmiştir. Denildi ki: en sahih kavillerden olarak **سورة الحجرات**’tan sonuna kadardır; yahut **الجاثية**’den; yahut **القتال**’den; yahut **قاف**’tan; bu, imam Muhyiddîn en-Nevevî’dendir. Yahut **الصافات**’tan; yahut **الصف**’tan; yahut **تبارك**’tan; bu, Yemenli Muhammed b. İsmâ‘îl b. Ebî’s-Sayf’tan rivayet edilir. Yahut **إنا فتحنا**’dan; Şâfiî fakihi Ahmed b. Keşâşib ed-Dizmârî’den. Yahut **سبح اسم ربك**’ten; Şam fakihi el-Ferkâh’tan. Yahut **الضحى**’dan; imam Ebû Süleymân el-Hattâbî’den—Allah Teâlâ onlara rahmet etsin. Ve ona **مفصلا** denildi: sûreleri arasındaki fasılların çokluğundan; yahut sûreleri arasında besmele ile faslın çokluğundan. Ve denildi: âyet bakımından sûrelerinin sayılarının kısalığından; yahut onda mensûhun azlığından; ve başka şey de denildi. **الأساس**’ta: **المفصل**: **المثاني**’den sonra gelen kısa sûrelerdir; (sıralama:) uzunlar, sonra **المثاني**, sonra **المفصل**. Şeyhimiz dedi: Celâl onu **الإتقان**’da, onun on sekizinci فن’inde genişçe açmıştır.

Allah’ın kelâmında **وفصل الخطاب**: denildi ki, o **أما بعد** kelimesidir; çünkü iki söz arasında ayırır. Yahut o, davacı üzerine beyyine ve davalı üzerine yemindir. Yahut o, hak ile bâtıl arasında ayırmaktır. Yahut o, hükmün kesilmesi bulunan şeydir; Râgıb bunu söyledi.

**والتفصيل**: açıklama/beyan etme. Ondandır, Allah Teâlâ’nın sözü: **آيات مفصلات**; ve Allah Teâlâ’nın sözü: **وكل شيء فصلناه تفصيلا**; ve Allah Teâlâ’nın sözü: **أحكمت آياته ثم فصلت**. Ve Allah Teâlâ’nın sözü **آيات مفصلات** hakkında denildi: yani her iki (âyet) arasında bir fasıl vardır; bu gider, şu gelir; her iki (âyet) arasında bir mühlet vardır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **بكتاب فصلناه**; yani onu beyan ettik. Ve denildi: âyetlerini **بالفواصل** ile ayırdık.

**وفاصل شريكه مفاصلة**: ondan ayrıldı.

Aruzda **الفاصلة الصغرى**: bitişik iki sebebdir; o, sâkinden önce üç harekeli (harf)tir; **ضربت** gibi; ve **متفا** ( **متفاعلن**’den); ve **علتن** ( **مفاعلتن**’den).

**والفاصلة الكبرى**: ardından sâkin gelen dört harekedir; **ضربتا** gibi; ve **فعلتن**. Halîl dedi: aruzda **الفاصلة**: üç harekeli harfin toplanması ve dördüncünün sâkin olmasıdır. Dedi: eğer dört harekeli harf toplanırsa, o **الفاضلة**’dir—**بالضاد** mu‘ceme ile; ve **ف-ض-ل**’de gelecektir.

**والنفقة الفاصلة**: hadiste zikri gelen; onun yedi yüz kat olduğu (nafaka). O, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözüdür: **من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة**. Bir rivayette: **فله من الأجر كذا**. Hadisteki tefsiri: o, onun imanı ile küfrü arasında ayıran şeydir. Ve denildi: onu malından keser ve onu kendi malından ayırır.

Kafiyelerde **والفصل**: yalnız aruza mahsus olup beytin iç kısmında benzeri caiz olmayan her değişikliktir. Bu, ancak harekeli bir harfin ve daha fazlasının düşürülmesiyle olur. Böyle olunca **فصلا** diye adlandırılır. Ve aruzda bunun benzeri vacip olunca, onunla birlikte kasidede ona muhalif bir aruzun vuku bulması caiz olmaz; kasidenin beyitlerinin aruzu bütünüyle o misal üzere olmak vaciptir. Bunun beyanı şudur: her aruz, aslî olarak yahut i‘lâl ile, haşvda olan üzere sabit kalır; mesela **مفاعلن** uzun veznin aruzudur; çünkü haşvda lâzım olur. Ve **فاعلن** medîd’in aruzunda; ve **فعلن** basît’in aruzunda. Her aruz ki bu değişikliğin ona girmesi caiz oldu, o değişikliğin adıyla adlandırılır; o da **الفصل**’dir. Ne zaman ki o değişiklik ona girmez, **صحيحة** diye adlandırılır; **العباب**’da olduğu gibi.

**والحكم بن فصيل** (أمير gibi): Hâlid el-Hazzâ’dan. Ve oğlu Muhammed b. el-Hakem, Hâlid et-Tahhân’dan rivayet eder; **الإكمال**’da böyledir.

**وعدي بن الفصيل**: Ömer b. Abdülazîz’den; ondan da Asma‘î; sika.

**وبحير بن الفصيل**: nüshalarda böyledir; doğrusu **يحيى بن الفصيل**’dir. Ve ikisi iki adamdır: birincisi, Ebû Amr b. el-Alâ’dan rivayet eden Basralı Anazî; ondan da lugavî Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ. İkincisi Kûfelidir; Hasan b. Sâlih b. Hayy’dan rivayet etti; ondan da Muhammed b. İsmâ‘îl el-Ahmesî. İbn Mâkûlâ onu zikretti; muhaddislerdir.

Ve vefatı: **هياج بن عمران بن الفصيل البرجمي**; Basralı; hadis rivayet etti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الانفصال**: kopma/kesilme; ve o, **فصله**’nin mutâvi‘idir.

Zeccâc zikretti ki **الفاصل**, Allah عز وجل’in sıfatlarından bir sıfattır; hükmü mahlûkat arasında ayırır.

**ويوم الفصل**: kıyamet günüdür.

Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözünün sıfatında: **فصل لا نزر ولا هذر**; yani hak ile bâtıl arasında ayıran, açık bir beyan.

**وفصل القصاب الشاة تفصيلا**: onu parçaladı.

**والفيصل**: tam kopuş/kesin ayrılık. Ondandır İbn Ömer hadisi: “Benimle onun arasında **الفيصل** idi.”

“**وجاءوا بفصيلتهم**”: yani hepsiyle/topluca.

“**وفصيل من حجر**”: yani ondan bir parça; **فعيل** mânâsı **مفعول**.

**وفصيلة** (جهينة gibi): bir isimdir.

**والفصل**: genel taun.

**والفصول**: **الفصل**’in tekili: baharlık, güzlük, yazlık ve kışlık.

Denildi: açıklama/beyan etme. Ondandır, Allah Teâlâ’nın sözü: **آيات مفصلات**; ve Allah Teâlâ’nın sözü: **وكل شيء فصلناه تفصيلا**; ve Allah Teâlâ’nın sözü: **أحكمت آياته ثم فصلت**. Ve Allah Teâlâ’nın sözü **آيات مفصلات** hakkında denildi: yani her iki (âyet) arasında bir fasıl vardır; bu gider, şu gelir; her iki (âyet) arasında bir mühlet vardır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **بكتاب فصلناه**; yani onu beyan ettik. Ve denildi: âyetlerini **بالفواصل** ile ayırdık.

**وفاصل شريكه مفاصلة**: ondan ayrıldı.

Aruzda **الفاصلة الصغرى**: bitişik iki sebebdir; o, sâkinden önce üç harekeli (harf)tir; **ضربت** gibi; ve **متفا** ( **متفاعلن**’den); ve **علتن** ( **مفاعلتن**’den).

**والفاصلة الكبرى**: ardından sâkin gelen dört harekedir; **ضربتا** gibi; ve **فعلتن**. Halîl dedi: aruzda **الفاصلة**: üç harekeli harfin toplanması ve dördüncünün sâkin olmasıdır. Dedi: eğer dört harekeli harf toplanırsa, o **الفاضلة**’dir—**بالضاد** mu‘ceme ile; ve **ف-ض-ل**’de gelecektir.

**والنفقة الفاصلة**: hadiste zikri gelen; onun yedi yüz kat olduğu (nafaka). O, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözüdür: **من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة**. Bir rivayette: **فله من الأجر كذا**. Hadisteki tefsiri: o, onun imanı ile küfrü arasında ayıran şeydir. Ve denildi: onu malından keser ve onu kendi malından ayırır.

Kafiyelerde **والفصل**: yalnız aruza mahsus olup beytin iç kısmında benzeri caiz olmayan her değişikliktir. Bu, ancak harekeli bir harfin ve daha fazlasının düşürülmesiyle olur. Böyle olunca **فصلا** diye adlandırılır. Ve aruzda bunun benzeri vacip olunca, onunla birlikte kasidede ona muhalif bir aruzun vuku bulması caiz olmaz; kasidenin beyitlerinin aruzu bütünüyle o misal üzere olmak vaciptir. Bunun beyanı şudur: her aruz, aslî olarak yahut i‘lâl ile, haşvda olan üzere sabit kalır; mesela **مفاعلن** uzun veznin aruzudur; çünkü haşvda lâzım olur. Ve **فاعلن** medîd’in aruzunda; ve **فعلن** basît’in aruzunda. Her aruz ki bu değişikliğin ona girmesi caiz oldu, o değişikliğin adıyla adlandırılır; o da **الفصل**’dir. Ne zaman ki o değişiklik ona girmez, **صحيحة** diye adlandırılır; **العباب**’da olduğu gibi.

**والحكم بن فصيل** (أمير gibi): Hâlid el-Hazzâ’dan. Ve oğlu Muhammed b. el-Hakem, Hâlid et-Tahhân’dan rivayet eder; **الإكمال**’da böyledir.

**وعدي بن الفصيل**: Ömer b. Abdülazîz’den; ondan da Asma‘î; sika.

**وبحير بن الفصيل**: nüshalarda böyledir; doğrusu **يحيى بن الفصيل**’dir. Ve ikisi iki adamdır: birincisi, Ebû Amr b. el-Alâ’dan rivayet eden Basralı Anazî; ondan da lugavî Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ. İkincisi Kûfelidir; Hasan b. Sâlih b. Hayy’dan rivayet etti; ondan da Muhammed b. İsmâ‘îl el-Ahmesî. İbn Mâkûlâ onu zikretti; muhaddislerdir.

Ve vefatı: **هياج بن عمران بن الفصيل البرجمي**; Basralı; hadis rivayet etti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الانفصال**: kopma/kesilme; ve o, **فصله**’nin mutâvi‘idir.

Zeccâc zikretti ki **الفاصل**, Allah عز وجل’in sıfatlarından bir sıfattır; hükmü mahlûkat arasında ayırır.

**ويوم الفصل**: kıyamet günüdür.

Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözünün sıfatında: **فصل لا نزر ولا هذر**; yani hak ile bâtıl arasında ayıran, açık bir beyan.

**وفصل القصاب الشاة تفصيلا**: onu parçaladı.

**والفيصل**: tam kopuş/kesin ayrılık. Ondandır İbn Ömer hadisi: “Benimle onun arasında **الفيصل** idi.”

“**وجاءوا بفصيلتهم**”: yani hepsiyle/topluca.

“**وفصيل من حجر**”: yani ondan bir parça; **فعيل** mânâsı **مفعول**.

**وفصيلة** (جهينة gibi): bir isimdir.

**والفصل**: genel taun.

**والفصول**: **الفصل**’in tekili: baharlık, güzlük, yazlık ve kışlık.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَصَلَ
1 فَصَلَ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. فَصِلَ , inf. n. فَصْلٌ, (M, Msb, K,) He separated, or divided, (S, O, Msb, K,) and put apart, (Msb,) a thing, (S, O, Msb, *) عَنْ غَيْرِهِ [from another thing], (Msb,) and بَعْضَهُ مِنْ بَعْضٍ [or عَنْ بَعْضٍ i. e. part thereof from part]. (M and TA in art. ميز.) And (K,) He made a separation, or partition, (M, K, TA,) بَيْنَهُمَا (M, TA *) i. e. between them two, meaning, two things, making it known that the former had come to an end: so says Er-Rلghib: (TA:) and فَصَلَ الحَدُّ بَيْنَ الأَرْضَيْنِ, [aor. and] inf. n. as above, The limit, or boundary, made, or formed, a separation between the two lands: (Msb:) and فَصَلْتُ بَيْنَ القَوْمِ I made a division, or separation, between, or among, the people, or party. (O.) ― -b2- [Hence,] فَصَلَ الرّضِيعَ عَنْ أُمِّهِ, (S, Mgh, O,) or المَوْلُودَ (M, K) عَنِ الرَّضَاعِ, (M,) aor. as above, (M, K,) inf. n. فِصَالٌ, (S, O,) or فَصْلٌ, and the former is a simple subst., (M, K,) or both, (Mgh,) He weaned [the suckling from his mother, or the young infant from sucking the breast]; (S, M, Mgh, O, K;) as also ↓ افتصلهُ: (S, M, O:) or فَصَلَتِ المَرْأَةُ رَضِيعَهَا, inf. n. فَصْلٌ, and فِصَالٌ is the subst., the woman weaned her suckling. (Msb.) ― -b3- Hence also, i. e. from فَصَلَ as first expl. above, فَصْلُ الخُصُومَاتِ The deciding of litigations, altercations, or disputes: like فَصْلُ الخِطَابِ: (Msb:) or this latter means distinct, or plain speech; which he to whom it is addressed distinctly, or plainly, understands; which is not confused, or dubious, to him: (Ksh in explanation of it in the Kur xxxviii. 19, and Mgh:) or such as decides, or distinguishes, between what is true and what is false, (Ksh ibid., Mgh, O, K,) and what is sound and what is corrupt, (Ksh, Mgh,) and what is correct and what is erroneous: (Ksh:) or such as decides the judgment, or judicial sentence: (Er-Rلghib, TA:) or the evidence, or proof, that is obligatory [as a condition of his justification] upon the claimant, or plaintiff, and the oath that is obligatory [in like manner] upon him against whom the claim, or plaint, is urged; (Ksh, O, K; [an explanation of which a part is dropped in the CK;]) thus accord. to 'Alee: (Ksh:) or the [using of the] phrase أَمَّا بَعْدُ. (Ksh, O, K. [Respecting this phrase, and for other explanations, see 3 in art خطب.]) كَلِمَةُ الفَصْلِ in the Kur xlii. 20 means The sentence of God's deciding between mankind on the day of resurrection, (O,) which is called يَوْمُ الفَصْلِ. (TA.) And الفَصْلُ [alone] means The deciding judicially between what is true and what is false; (M, O, K;) and, (O, K,) sometimes, (O,) so ↓ الفَيْصَلُ; (S, O, K;) or this latter is [a simple subst, i. e.,] a name for such decision; (TA;) and is also an epithet [expl. below]. (M, O, K.) هٰذَا يَوْمُ الدِّينِ هٰذَا يَوْمُ الْفَصْلِ, in the Kur xxxvii. 20 and 21, means [This is the day of requital:] this is the day wherein a decision, or a distinction, shall be made (يُفْصَلُ فِيهِ) between the doer of good and the doer of evil, and every one shall be requited for his work and with that wherewith God will favour his servant the Muslim. (M.) And اـِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ, in the Kur xxxii. 25, means [Verily thy Lord] He shall decide [between them], and distinguish what is true from what is false, [on the day of resurrection,] by distinguishing the speaker of what is true from the speaker of what is false, in respect of that wherein they used to disagree, of what concerned religion. (Bd.) And one says also فَصَلَ الحُكْمَ [He decided the judgment, or judicial sentence]. (M.) فَصَلَ النَّظْمَ, in the K, is a mistake: see 2. (TA.) -A2- فَصَلَ مِنَ النَّاحِيَةِ, (S, O,) or مِنْ البَلَدِ (K,) or عَنْ بَلَدِكَذَا, aor. فَصُلَ , (M,) inf. n. فُصُولٌ, (M, K,) He went forth [from the part of the country, or from the town or country, or from such a town or country]. (S, O, K.) And فَصَلَ العَسْكَرُ عَنِ البَلَدِ [The army went forth from the town or country]: whence the saying of the Prophet respecting Ibn-Rawلhah, كَانَ أَوَّلَنَا فُصُولًا وَآخِرُنَاقُفُولًا i. e. He was the first of us in going away (↓ اِنْفِصَالًا) from his house and his family and the last of us in returning to [it and] them. (Mgh.) And فَصَلَ فُلَانٌ مِنْ عِنْدِى, inf. n. فُصُولٌ, Such a one went forth [from my presence or vicinage, or from me]. (TA.) And فَصَلَ مِنِّى كِتَابُ اـِلَيْهِ [A letter] passed from me to him. (TA.) Thus the verb is intrans, as well as trans.; its inf. n. when it is trans, being فَصْلٌ; when intrans., فُصُولٌ. (TA.) ― -b2- And فَصَلَ الكَرْمُ The vine put forth small grapes, resembling lentils or a grain similar thereto. (M, K.)

فصّل النَّظْمَ
2 فصّل النَّظْمَ ذ , (M, TA,) thus correctly, with teshdeed, bat in the K فَصَلَ, like نَصَرَ, (TA,) [inf. n. تَفْصِيلٌ,] He put between every two of the strung beads [or pearls] a bead such as is termed فَاصِلَةٌ [q. v., or what is described voce مُفَصّلٌ as an epithet applied to a necklace]. (M, K, TA.) ― -b2- And فصّلتُ الشّىْءَ inf. n. تَفْصِيلٌ, I made the thing to consist of distinct portions or sections. (Msb.) ― -b3- And فصّل الشّاةَ, (inf. n. as above, TA.) He (a butcher) divided the sheep, or goal, into limbs, or members. (S, O, TA.) ― -b4- [Hence فصّل means also He cut a piece of cloth for a garment: and he cut out a garment: ― -b5- whence تَفْصِيلٌ means The cut of a garment (See also De Sacy's Chrest. Ar., see. ed., i. 86-7.)] ― -b6- And [hence, likewise,] تَفْصِيلٌ also signifies [The dissecting, or analyzing, of speech, or language: the explaining distinctly, or in detail: and] the making distinct, clear, plain, manifest, or perspicuous; i. q. تَبْيِينٌ. (S, O, K.) فَصَّلْنَاهُ in the Kur vii. 50 [referring to the book of the Kur an] means بيّنَّاهُ [Which we have made distinct, &c.]: or, as some say, whereof we have divided the verses by means of the فَوَاصِل [pl. of فَاصِلةٌ, q. v.]. (TA.)

3 فَاْصَلَ فاصل شَرِيكَهُ, (S, K, TA,) inf. n. مُفَاصَلَةٌ, (TA,) He separated himself from his partner, with the latter's concurrence; syn. بَايَنَهُ, (K, TA,) and فَارَزَهُ. (S and O and K in art. فرز.)

انفصل
7 انفصل ذ It became separated, or divided, (S, M, O, Msb, K,) and put apart (Msb.) ― -b2- [And He went forth, or away; like the intrans. فَصَلَ.] See 1, near the end.

8 اـِفْتَصَلَ see 1, former half. ― -b2- افتصل النَّخْلَةَ عَنْ مَوْضِعِهَا He transplanted the palm-tree. (AHn, M, K.) A man of Hejer [which is famous for its dates] said that the best of palm-trees is that of which the young one has been removed from its place of growth, which young one is called ↓ فَصْلَةٌ. (TA.)

فَصْلٌ
فَصْلٌ ذ inf. n. of the trans. v. فَصَلَ [q. v. passim]. (M, Msb, K, TA.) [As a simple subst., it has various significations here following: and is] sing. of فُصُولٌ. (S, O.) ― -b2- A separation, division, or partition, between two things. (M, K.) ― -b3- The place of the مَفْصِل [i. e. joint, or articulation, and therefore of the division, of two bones] of the body: between every one such and another [that is the next to it] is a وِصْل [or limb, in the CK, erroneously, وَصْل]. (Lth, O, K.) See also مَفْصِلٌ. ― -b4- As used by the Basrees, [in grammar,] it is [A disconnective] like عِمَادٌ as used by the Koofees: (O, K:) thus in the saying in the Kur [viii. 32], اـنْ كَانَ هٰذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ [lit. If this, it, be the truth from Thee], هو is termed فصل and عماد, [more commonly the former,] and الحقّ is in the accus. case as being the predicate of كان. (O.) ― -b5- Also sing. of فُصُول in the phrase فُصُولُ السَّنَةِ [The four divisions of the year: namely autumn, winter, spring, and summer], expl. in art. زمن. (Msb: see زَمَنٌ.) ― -b6- And A division, or section, of a باب [or chapter]; as being divided from others, or as forming a division between itself and others, so that it has the meaning of the measure مَفْعُولٌ or that of the measure فَاعِلٌ. (MF, TA.) ― -b7- And The contr. of أَصْلٌ [as denoting relationship]: there are أُصُول of relationship and فُصُول thereof; [the former meaning the stocks and] the latter meaning the branches. (Msb. [See also other explanations of فَصْلٌ as opposed to أصْلٌ under the latter of these words ;) -A2- [It is also used as an epithet;] One say )??( فَصْلٌ A true say or saying: (M, K;) not false: thus in the Kur [lxxxvi. 15]: (M.) or )??( there means distinguishing between what is true and what is false: and relates to the Kur لn [itself]. (Ksh, Bd, Jel.) And it is said of the speech of the Prophet that it was فَصَلٌ لَانَزْرٌ وَلَا هَذَرٌ, (O, TA, but in the latter هَذْرٌ [to assimilate it in form to نَزْرٌ],) meaning Distinct, (O, TA,) clear, or plain, distinguishing between what is true and what is false; (TA;) not little are much. (O.) -A3- And A general طَاعُون [i. e. plague or pestilence] (TA.)

فَصْلَةٌ
فَصْلَةٌ ذ A transplanted palm-tree; (AHn, M, K;) a young palm-tree removed from its place of growth [meaning from its mother-tree]: pl. فَصَلَاتٌ. (TA.) See 8.

فِصَالٌ
فِصَالٌ ذ an inf. n., (S, Mgh, O,) or a simple subst., (M, Msb, K,) The weaning of a sucking infant. (S, M, Mgh, O, Msb, K.) It is said in the Kur [xlvi. 14], وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا, (O, TA,) meaning And the period of the bearing of him in the womb and thenceforward to the end of the time of the weaning of him is thirty months. (TA.) And one says, هٰذَا زَمَنُ فِصَالِهِ This is the time of the weaning of him. (Msb.)

فصِيلٌ
فصِيلٌ ذ A young camel when weaned from his mother: (S, M, Mgh, * O, K, TA:) and some times such a young one of the bovine kind: (TA:) [and by a proleptic application,] a young camel [in a general sense], because he is, or will be, weaned from his mother: (Msb:) [in the T, voce حُوَارٌ, and in other lexicons &c., it is applied to a young, newly-born, camel: and in the L, voce سُخْدٌ, to a fœtus in a she-camel's belly: see an ex. of its meaning a young sucking camel (one of many such exs.) in the first paragraph of art. رجل; and a strange similar usage of the first of the following pls. in a verse cited voce خَسْفٌ:] the pl. is فُصْلَانٌ, (Sb, S, M, Mgh, O, Msb, K,) agreeably with rule, (Sb, M,) and فِصْلَانٌ, (Sb, Fr, M, Msb, K,) formed by likening the sing. to غُرَابٌ, of which غِرْبَانٌ is a pl., (Sb, M,) and فِصَالٌ, (Sb, S, M, Msb, K,) as though it were an epithet, (Sb, M, Msb,) like كَرِيمٌ, of which كِرَامٌ, is a pl.: (Msb:) and the female is termed فَصِيلَةٌ. (M, K.) ― -b2- Also A حَائِط [or wall of enclosure], (M, O, K,) having little height, (O, K,) before, or in front of, a fortress; (M, K;) or (K) before, or in front of, the [main] wall of a city or town. (O, K.) One says, وَثَّقُوا سُورَ المَدِينَةِ بِكِبَاشٍ وَفَصِيلٍ [They strengthened the wall of the city by means of buttresses and a low wall in front of it]. (TA.) ― -b3- And A piece of stone; of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (TA.)

فَصِيلَةٌ
فَصِيلَةٌ ذ A piece of the flesh of the فَخِذ [or thigh]: (Hr, IAth, O, K, TA:) or, accord. to Th, (O, in the K “ and ”) a piece of the limbs, or members, of the body. (O, K, TA.) ― -b2- And A man's nearer, or nearest, رَهْط (S, M, O, K) and عَشِيرَة (M, K) [i. e. kinsfolk, or sub-tribe, &c.]: or [some] of the nearest of the عَشِيرَة of a man: from the first of the significations mentioned in this paragraph: (IAth, TA:) it signifies less than the فَخِذ: (Mgh, Msb:) or less than the قَبِيلَة: (TA:) [see شَعْبٌ in two places:] or the nearest to him of the آبَآء [meaning male ancestors and including paternal uncles] of a man: (Th, M, K, TA:) [or any one of such persons; for] El-'Abbلs [one of Mohammad's paternal uncles] was called فَصِيلَةُ النَّبِيِّ: the term is like the مَفْصِل in relation to the human foot. (TA.) جَاؤُوا بِفَصِيلَتِهِمْ means They came, all of them, or all together. (S, O.)

فَصَّالٌ
فَصَّالٌ ذ and epithet applied to a man, (O,) Who praises men much in order that they may bestow upon him: an adventitious, not indigenous, word: (O, K:) [and] loquacious in every place. (MA.)

فَاصِلٌ
فَاصِلٌ ذ [as an act. part. n.] Separating; dividing; or making a separation, or partition. (Msb.) ― -b2- It is said in a trad., مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فَاصِلَةً فِى سَبِيل اللّٰهِ فَهِىَ بِسَبْعِمِائَة ضِعَفٍ, (S, * O, K, *) meaning [Whoso expends expense] such as distinguishes between his belief and his unbelief [i. e. such as distinguishes him as a believer, it shall be rewarded with seven hundred fold]: (S, O, K, TA:) or, as some say, such as he cuts off from his property. (TA.) And one says كَلَامٌ فَاصِلٌ (K and TA in art. فرز) and ↓ فَيْصَلٌ (A ibid.) i. q. فَارِزٌ (O and K, and TA ibid.) i. e. Discriminating language. (TA ibid.) And حُكْمٌ فَاصِلٌ and ↓ فَيْصَلٌ [A judgment, or judicial sentence, that is decisive, and therefore meaning,] that has effect; and in like manner, ↓ حُكُومَةٌ فَيْصَلٌ: and ↓ طَعْنَةٌ فَيْصَلٌ [An act of piercing or thrusting with a spear or the like] that decides between the two antagonists. (M, K, TA.) As an epithet applied to God, الفَاصِلُ means The Decider between the خَلْق [i. e. the human race, or these and other created beings,] on the day of resurrection. (Zj, TA.)

فَيْصَلٌ
فَيْصَلٌ ذ : see 1, near the middle. It also signifies A cut, or severance, (O, TA,) such as is complete, (TA,) between two persons. (O, TA.) ― -b2- And it is also an epithet: see فَاصِلٌ, in four places. ― -b3- And [hence] it signifies (assumed tropical:) A judge, one who decides judicially, an arbiter, or arbitrator; (S, O, K;) and so ↓ فَيْصَلِىٌّ: (Ibn-'Abbلd, O, K:) in the Expos. of the “ Miftلh ” [of Es-Sekkلkee] by the seyyid [El-Jurjلnee] it is implied that it is in this sense a tropical intensive appellation. (TA.)

فَاصِلَةٌ
فَاصِلَةٌ ذ A bead [or a bead of gold or a gem] that forms a separation, or division, between the pair of [other] beads [i. e. between every two other beads] in a string thereof. (M, K. [See also مُفَصَّلٌ.]) ― -b2- And [hence] فَوَاصِلُ, of which it is the sing., (assumed tropical:) The final words of the verses of the Kur-لn, (O, K,) and of the clauses of rhyming prose [in general], (Msb and K and TA in art. سجع,) that are like the rhymes of verses; (O and K in the present art., and Msb and TA in art. سجع;) and [the final words] of verses. (TA in art. سجع.)

فَيْصَلِىٌّ
فَيْصَلِىٌّ ذ : see فَيْصَلٌ.

مَفْصِلٌ
مَفْصِلٌ ذ Any place of meeting [or juncture, as being a place of separation,] of two bones of the body and limbs or members; as also ↓ فَصْلٌ: (M, K:) a single one of the مَفَاصِل of the limbs or members: (S, O, Msb, K:) [a joint such as the elbow and knee and knuckle: and sometimes a joint as meaning a bone having an articulation at each end, or at one end, together with the flesh that is upon it:] in a trad. in which it is said that the mulct for any مَفْصِل of a human being is the third of the mulct for the [whole] finger, it means the مَفْصِل of any of the fingers or toes; i. e. the portion between any أَنْمَلَتَانِ [here meaning two knuckles; but this is a loose and an imperfect explanation; for to it should be added, and also the ungual portion, or portion in which is the nail; for the word is here applied to denote any of the phalanges with the flesh that is upon it: in the T &c., in art. نمل, one of the explanations of الأَنْمَلَةُ is “ the مَفْصِل in which is the nail ”]. (TA.) ― -b2- And [hence] one says, يَأْتِيكَ بِالأَمْرِ مِنْ مَفْصِلِهِ (assumed tropical:) [He will tell thee the thing, or affair, tracing it from the point on which it turns, or hinges; (like as one says, مِنْ فَصِّهِ, q. v.;) or], from its utmost point or particular, i. e., مُنْتَهَاهُ. (Msb.) [This saying may be originally a hemistich, thus:
وَيَأْتِيكَ بِالأَمْرِ مِنْ مَفْصِلِهْ
like the similar saying ending with فَصِّهِ.] ― -b3- In the following saying of Aboo-Dhu-eyb, [the former half of which I give from art. طفل in the S, the latter half only being cited in the present art. in the S and M and O,]
وَاـِنَّ حَدِيثًا مِنْكِ لَوْ تَبْذُلِينَهُ
جَنَى النَّحْلِ فِى أَلْبَانِ عُوذٍ مَطَافِلِ
مَطَافِيلَ أَبْكَارٍ حَدِيثٍ نِتَاجُهَا
تُشَابُ بِمَآءٍ مِثْلِ مَآءِ المَفَاصِلِ
[And verily discourse from thee, if thou wouldst bestow it, would be (like) gathered honey of bees in the milk (lit. milks) of camels such as have recently brought forth, having young ones with them, such as have young ones with them [and] that have brought forth but once, whose bringing forth has been recent, such milk being mixed with water like the water of the مفاصل], المَفَاصِل (which is pl. of مَفْصِلٌ, S, O) signifies (accord. to As, S, O) the place of separation (↓ مُنْفَصَل) of the mountain from the tract of sand, these two having between them crushed and small pebbles, so that the water thereof is clear, (S, M, O,) and glistens, (وَيَبْرُقُ, S, O,) or and is shallow; (وَيَرِقُّ;) the poet meaning to describe the clearness of the water because of its descending from the mountain and not passing by dust nor earth: (M:) or it signifies hard stones (M, K) compactly disposed, or heaped up: (M, K: in the former, مُتَرَاصِفَة: in the latter, مُتَرَاكِمَة:) and (M, K) it is said to signify (M) what is between two mountains, (M, K,) consisting of sand and crushed pebbles, the water whereof is clear: (K:) or, accord. to AO, the water-courses of a valley: (O:) accord. to Abu-l-'Omeythil, the clefts in mountains, from which water flows; and only said of what are between two mountains: in the T, the مَفْصِل is said to be any place, in a mountain, upon which the sun does not rise: (TA:) and it is said that مَآءُ المَفَاصِلِ means what flows from between the two joints (مِنْ بَيْنِ المَفْصِلَيْنِ) when one of them is cut from the other; like clear water; and the sing. is مَفْصِلٌ: (M:) AA says that the مفاصل in the verse are the مفاصل of the bones; and that it likens that water to the مآء of the flesh: (O, TA:) and IAar says the like thereof. (TA.)

المِفْصَلٌ
المِفْصَلٌ ذ (assumed tropical:) The tongue; (S, M, O, Msb, K;) as being likened to an instrument. (Msb.)

عِقْدٌ مُفَصَّلٌ
عِقْدٌ مُفَصَّلٌ ذ A necklace between every two pearls [or other beads] of which is put a bead [of another kind], (S, O, TA,) or a شَذْرَة [or bead of gold, &c.], or a gem, to form a division between every two of the same colour, or sort. (TA.) ― -b2- آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ, in the Kur [vii. 130] means [Signs, or miracles,] between every two whereof was made a separation by a period of delay: or which were made distinct, plain, or manifest. (TA.) ― -b3- And المُفَصَّلُ is an appellation of The portion of the Kur-لn from [the chapter entitled] الحُجُرَات [i. e. ch. xlix.] to the end; accord. to the most correct opinion: or from الجَاثِيَة [ch. xlv.]: or from القِتَال [ch. xlvii.]: or from قَاف [ch. l.]: or from الصَّافَّات [ch. xxxvii.]: or from الصَّفّ [ch. lxi.]: or from تَبَارَكَ [ch. lxvii.]: or from اـِنَّا فَتَحْنَا [ch. xlviii.]: or from سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ [ch. lxxxvii.]: or from الضُّحَى [ch. xciii.]: (K:) this portion is thus called because of its many divisions between its chapters: (Msb, K:) or because of the few abrogations therein: (K:) accord. to the A, it is the portion next after that called المَثَانِى. (TA.)

مُنْفَصَلٌ
مُنْفَصَلٌ ذ : see مَفْصِلٌ, latter half.

##### Türkçe

**فَصَلَ**
1 **فَصَلَ** ذ , (S, M, O, Msb, K,) muzâri‘i **فَصِلَ** , mastar ismi **فَصْلٌ**, (M, Msb, K,) O, ayırdı yahut böldü, (S, O, Msb, K,) ve ayrı koydu, (Msb,) bir şeyi, (S, O, Msb, *) **عَنْ غَيْرِهِ** [başka bir şeyden], (Msb,) ve **بَعْضَهُ مِنْ بَعْضٍ** [yahut **عَنْ بَعْضٍ** yani onun bir kısmını bir kısmından]. (M ve TA, **ميز** maddesinde.) Ve (K,) O, bir ayırma yahut bölme yaptı, (M, K, TA,) **بَيْنَهُمَا** (M, TA *) yani ikisi arasında; yani iki şey arasında; öncekinin sona erdiğini bilinir kılarak: Er-Râgıb böyle der: (TA:) ve **فَصَلَ الحَدُّ بَيْنَ الأَرْضَيْنِ**, [muzâri‘i ve] mastar ismi yukarıdaki gibi, Sınır yahut hudut, iki arazi arasında bir ayırma yaptı yahut oluşturdu: (Msb:) ve **فَصَلْتُ بَيْنَ القَوْمِ** Ben, kavim arasında yahut topluluk arasında bir bölme yahut ayırma yaptım. (O.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **فَصَلَ الرّضِيعَ عَنْ أُمِّهِ**, (S, Mgh, O,) yahut **المَوْلُودَ** (M, K) **عَنِ الرَّضَاعِ**, (M,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (M, K,) mastar ismi **فِصَالٌ**, (S, O,) yahut **فَصْلٌ**, ve birincisi yalın bir isimdir, (M, K,) yahut ikisi de, (Mgh,) O, [emzikliyi annesinden; yahut küçük bebeği memeden emmekten] sütten kesti; (S, M, Mgh, O, K;) bunun gibi ↓ **افتصلهُ**: (S, M, O:) yahut **فَصَلَتِ المَرْأَةُ رَضِيعَهَا**, mastar ismi **فَصْلٌ**, ve **فِصَالٌ** yalın isimdir; kadın emziklisini sütten kesti. (Msb.) ― -b3- Yine bundan, yani yukarıda ilk açıklanan **فَصَلَ**’dan, **فَصْلُ الخُصُومَاتِ**: davaların, çekişmelerin yahut ihtilafların karara bağlanması: **فَصْلُ الخِطَابِ** gibidir: (Msb:) yahut bu ikincisi, açık yahut seçik söz demektir; kendisine hitap edilene seçik yahut açık olarak anlaşılan; ona karışık yahut şüpheli olmayan: (Kur’ân xxxviii. 19’daki açıklamasında Ksh ve Mgh:) yahut hak ile bâtıl arasında, (Ksh aynı yer, Mgh, O, K,) ve sağlam ile bozuk arasında, (Ksh, Mgh,) ve doğru ile hatalı arasında ayırıp hükme bağlayan: (Ksh:) yahut hükmü yahut kazâ hükmünü karara bağlayan: (Er-Râgıb, TA:) yahut davacı üzerine zorunlu olan delil yahut hüccet ve kendisine karşı dava yöneltilen üzerine zorunlu olan yemin; (Ksh, O, K; [CK’de bunun açıklamasının bir kısmı düşürülmüştür;]) ‘Alî’ye göre böyledir: (Ksh:) yahut **أَمَّا بَعْدُ** ibaresinin [kullanılması]. (Ksh, O, K. [Bu ibare hakkında ve başka açıklamalar için **خطب** maddesinde 3’e bak.]) Kur’ân xlii. 20’de **كَلِمَةُ الفَصْلِ**, kıyamet gününde Allah’ın insanlar arasında hüküm vermesinin cümlesi demektir, (O,) ki ona **يَوْمُ الفَصْلِ** denir. (TA.) Ve **الفَصْلُ** [tek başına] hak ile bâtıl arasında kazâen hüküm vermek demektir; (M, O, K;) ve, (O, K,) bazen, (O,) bunun gibi ↓ **الفَيْصَلُ**; (S, O, K;) yahut bu ikincisi [yalın isim olarak] böyle bir hükmün adıdır; (TA;) ve ayrıca bir sıfattır [aşağıda açıklanacaktır]. (M, O, K.) Kur’ân xxxvii. 20 ve 21’de **هٰذَا يَوْمُ الدِّينِ هٰذَا يَوْمُ الْفَصْلِ**, [ceza günüdür:] iyilik yapan ile kötülük yapan arasında ve herkesin ameliyle ve Allah’ın Müslüman kuluna lütfedeceği şeyle karşılık göreceği şekilde, içinde ( **يُفْصَلُ فِيهِ** ) bir hüküm yahut ayırım yapılacak gün demektir. (M.) Ve Kur’ân xxxii. 25’te **اـِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ**, [Şüphesiz Rabbin] kıyamet gününde aralarında hüküm verecek ve hak olanı bâtıl olandan ayıracaktır; hak söyleyeni bâtıl söyleyenden ayırarak; dinle ilgili olup ihtilaf ettikleri şey hususunda. (Bd.) Ve ayrıca denir: **فَصَلَ الحُكْمَ** [hükmü yahut kazâ hükmünü karara bağladı]. (M.) K’deki **فَصَلَ النَّظْمَ** hatadır: 2’ye bak. (TA.) -A2- **فَصَلَ مِنَ النَّاحِيَةِ**, (S, O,) yahut **مِنْ البَلَدِ** (K,) yahut **عَنْ بَلَدِكَذَا**, muzâri‘i **فَصُلَ**, (M,) mastar ismi **فُصُولٌ**, (M, K,) O, [yöreden; yahut şehirden yahut memleketten; yahut şöyle bir şehirden yahut memleketten] çıktı. (S, O, K.) Ve **فَصَلَ العَسْكَرُ عَنِ البَلَدِ** [ordu şehirden yahut memleketten çıktı]: buradan, Peygamber’in İbn-Ravâha hakkında sözü: **كَانَ أَوَّلَنَا فُصُولًا وَآخِرُنَاقُفُولًا** yani evinden ve ailesinden ayrılıp gitmede (↓ **اِنْفِصَالًا**) bizim ilkimizdi ve [ona ve] onlara dönmede bizim sonuncumuzdu. (Mgh.) Ve **فَصَلَ فُلَانٌ مِنْ عِنْدِى**, mastar ismi **فُصُولٌ**, falan kimse [benim yanımdan yahut yakınlığımdan; yahut benden] çıktı. (TA.) Ve **فَصَلَ مِنِّى كِتَابُ اـِلَيْهِ** [bir mektup] benden ona geçti. (TA.) Böylece fiil, geçişsiz olduğu gibi geçişlidir de; geçişli olduğunda mastar ismi **فَصْلٌ**; geçişsiz olduğunda **فُصُولٌ**dur. (TA.) ― -b2- Ve **فَصَلَ الكَرْمُ** Asma, mercimeğe yahut ona benzer bir taneye benzeyen küçük üzümler çıkardı. (M, K.)

**فصّل النَّظْمَ**
2 **فصّل النَّظْمَ** ذ , (M, TA,) doğru olan böyledir; şeddeli; fakat K’de **فَصَلَ**, **نَصَرَ** gibi, (TA,) [mastar ismi **تَفْصِيلٌ**,] O, dizilmiş boncukların [yahut incilerin] her ikisi arasına **فَاصِلَةٌ** denilen bir boncuk koydu [bk. o; yahut gerdanlığa sıfat olarak **مُفَصّلٌ** maddesinde anlatılan şey]. (M, K, TA.) ― -b2- Ve **فصّلتُ الشّىْءَ** mastar ismi **تَفْصِيلٌ**, Ben, şeyi ayrı ayrı kısımlar yahut bölümlerden oluşur kıldım. (Msb.) ― -b3- Ve **فصّل الشّاةَ**, (mastar ismi yukarıdaki gibi, TA.) O (kasap), koyunu yahut keçiyi uzuvlara yahut parçalara böldü. (S, O, TA.) ― -b4- [Bundan dolayı **فصّل** ayrıca, bir elbise için kumaşı kesti; ve bir elbiseyi biçip çıkardı demektir: ― -b5- buradan **تَفْصِيلٌ**, elbisenin kesimi/biçimi demektir (ayrıca De Sacy’nin Chrest. Ar., 2. baskı, i. 86-7’ye bak.)] ― -b6- Ve [yine buradan,] **تَفْصِيلٌ** ayrıca [sözün yahut dilin tahlil edilmesi: açıkça yahut tafsilatla açıklama: ve] belirgin kılma, açık kılma, seçik kılma, zahir kılma demektir; **تَبْيِينٌ** ile eş anlamlıdır. (S, O, K.) Kur’ân vii. 50’de **فَصَّلْنَاهُ** [Kur’ân kitabına işaretle] **بيّنَّاهُ** [onu belirgin kıldık, vb.] demektir: yahut bazılarına göre, ayetlerini **فَوَاصِل** ( **فَاصِلةٌ**’nın çoğulu) vasıtasıyla ayırdığımız (böldüğümüz) demektir. (TA.)

3 **فَاْصَلَ** **فاصل شَرِيكَهُ**, (S, K, TA,) mastar ismi **مُفَاصَلَةٌ**, (TA,) O, ortağından, onun rızasıyla ayrıldı; eş anlamlısı **بَايَنَهُ**, (K, TA,) ve **فَارَزَهُ**. (S ve O ve K, **فرز** maddesinde.)

**انفصل**
7 **انفصل** ذ O, ayrıldı yahut bölündü, (S, M, O, Msb, K,) ve ayrı kondu. (Msb.) ― -b2- [Ve o, çıktı yahut gitti; geçişsiz **فَصَلَ** gibi.] 1’e bak, sonlara yakın.

8 **اـِفْتَصَلَ**: 1’e bak, ilk yarı. ― -b2- **افتصل النَّخْلَةَ عَنْ مَوْضِعِهَا** O, hurma ağacını yerinden söküp başka yere dikti. (AHn, M, K.) Hejer’den [hurmalarıyla meşhur] bir adam, hurma ağaçlarının en iyisinin, fidanı büyüdüğü yerden çıkarılmış olan olduğunu söyledi; bu fidanın adı ↓ **فَصْلَةٌ**’dir. (TA.)

**فَصْلٌ**
**فَصْلٌ** ذ geçişli fiil **فَصَلَ**’ın mastar ismidir [çeşitli yerlerde bk.]. (M, Msb, K, TA.) [Yalın isim olarak, aşağıdaki çeşitli anlamları vardır: ve] **فُصُولٌ**’un tekilidir. (S, O.) ― -b2- İki şey arasında bir ayırma, bölme yahut perdeleme. (M, K.) ― -b3- Bedenin **مَفْصِل**’inin [yani iki kemiğin ekleminin ve dolayısıyla iki kemiğin ayrım yerinin] bulunduğu yer: her bir böyle yer ile bir sonraki arasında bir **وِصْل** vardır [yahut CK’de yanlış olarak **وَصْل**]. (Lth, O, K.) Ayrıca **مَفْصِلٌ**’e bak. ― -b4- Basralıların kullanımında, [nahivde,] Kûfelilerin **عِمَادٌ** dediği şey gibidir: (O, K:) Kur’ân [viii. 32]’deki sözde **اـنْ كَانَ هٰذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ** [lafzen: Eğer bu, o, Senin katından hak ise], **هو** kelimesine **فصل** ve **عماد** denir [daha yaygın olan birincisidir]; ve **الحقّ** kelimesi, **كان**’ın haberi olduğu için mansuptur. (O.) ― -b5- Ayrıca **فُصُول**’un tekilidir; **فُصُولُ السَّنَةِ** terkibinde [yılın dört bölümü: sonbahar, kış, ilkbahar ve yaz]; **زمن** maddesinde açıklanmıştır. (Msb: **زَمَنٌ**’e bak.) ― -b6- Ve bir **باب**’ın [bölümün] bir kısmı yahut faslı; başkalarından ayrıldığı için yahut kendisiyle başkaları arasında bir ayırım oluşturduğu için; böylece **مَفْعُولٌ** vezninin yahut **فَاعِلٌ** vezninin anlamını taşır. (MF, TA.) ― -b7- Ve [akrabalık bildirmede] **أَصْلٌ**’ün zıddı: akrabalığın **أُصُول**’ü vardır ve onun **فُصُول**’ü vardır; [birincisi kökleri] ikincisi dalları ifade eder. (Msb. [Ayrıca **فَصْلٌ**’ün **أصْلٌ**’e karşıt olarak başka açıklamaları için, bu iki kelimeden ikincisi altında bak;]) -A2- [Ayrıca sıfat olarak kullanılır;] denir: **فَصْلٌ**: doğru söz yahut söz: (M, K;) yalan değil: Kur’ân [lxxxvi. 15]’te böyledir: (M.) yahut orada, hak ile bâtıl arasında ayıran demektir; ve Kur’ân’ın kendisine ilişkindir. (Ksh, Bd, Jel.) Ve Peygamber’in sözünün **فَصَلٌ لَانَزْرٌ وَلَا هَذَرٌ** olduğu söylenmiştir, (O, TA; fakat ikincisinde **هَذْرٌ** [şekilce **نَزْرٌ**’e benzetmek için],) yani seçik, (O, TA,) açık; hak ile bâtıl arasında ayıran; (TA;) ne az ne de çok. (O.) -A3- Ve genel bir **طَاعُون** [yani veba yahut salgın]. (TA.)

**فَصْلَةٌ**
**فَصْلَةٌ** ذ Yerinden sökülüp başka yere dikilmiş hurma ağacı; (AHn, M, K;) büyüdüğü yerden [yani ana ağacından] çıkarılmış genç hurma fidanı: çoğulu **فَصَلَاتٌ**. (TA.) 8’e bak.

**فِصَالٌ**
**فِصَالٌ** ذ bir mastar ismi, (S, Mgh, O,) yahut yalın isim, (M, Msb, K,) emzikli çocuğun sütten kesilmesi. (S, M, Mgh, O, Msb, K.) Kur’ân [xlvi. 14]’te **وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا** denir, (O, TA,) yani onu rahimde taşıma süresi ve oradan itibaren onu sütten kesme vaktinin sonuna kadar olan süre otuz aydır. (TA.) Ve denir: **هٰذَا زَمَنُ فِصَالِهِ** Bu, onun sütten kesilme zamanıdır. (Msb.)

**فصِيلٌ**
**فصِيلٌ** ذ Annesinden sütten kesilmiş genç deve: (S, M, Mgh, * O, K, TA:) ve bazen sığır cinsinden olanın genci: (TA:) [ve önceden-sonradan gözeten bir kullanımla,] genel anlamda genç deve; çünkü o, sütten kesilmiştir yahut kesilecektir: (Msb:) çoğulu **فُصْلَانٌ**, (Sb, S, M, Mgh, O, Msb, K,) kaideye uygun olarak, (Sb, M,) ve **فِصْلَانٌ**, (Sb, Fr, M, Msb, K,) tekili **غُرَابٌ**’a benzeterek yapılmıştır; onun çoğulu **غِرْبَانٌ**dır, (Sb, M,) ve **فِصَالٌ**, (Sb, S, M, Msb, K,) sanki bir sıfatmış gibi, (Sb, M, Msb,) **كَرِيمٌ** gibi; onun çoğulu **كِرَامٌ**dır: (Msb:) dişisine **فَصِيلَةٌ** denir. (M, K.) ― -b2- Ayrıca az yüksekliğe sahip bir **حَائِط** [çevre duvarı], (M, O, K,) (O, K,) bir kalenin önünde yahut karşısında; (M, K;) yahut (K) bir şehrin yahut kasabanın [ana] surunun önünde yahut karşısında. (O, K.) Denir: **وَثَّقُوا سُورَ المَدِينَةِ بِكِبَاشٍ وَفَصِيلٍ** [Şehrin surunu payandalar ve önündeki alçak bir duvar ile sağlamlaştırdılar]. (TA.) ― -b3- Ve bir taş parçası; **فَعِيلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni anlamındadır. (TA.)

**فَصِيلَةٌ**
**فَصِيلَةٌ** ذ **فَخِذ**’in [uyluğun] etinden bir parça: (Hr, IAth, O, K, TA:) yahut Th’ye göre, (O; K’de “ve” ile) bedenin uzuvlarından yahut organlarından bir parça. (O, K, TA.) ― -b2- Ve bir adamın daha yakın yahut en yakın **رَهْط**’ı (S, M, O, K) ve **عَشِيرَة**’si (M, K) [yani hısım-akraba, alt-kabile vb.]: yahut bir adamın **عَشِيرَة**’sinin en yakınlarından bir kısmı: bu paragrafta zikredilen ilk anlamdan: (IAth, TA:) **فَخِذ**’den daha küçük bir topluluğu ifade eder: (Mgh, Msb:) yahut **قَبِيلَة**’den daha küçüktür: (TA:) [iki yerde **شَعْبٌ**’a bak:] yahut bir adamın **آبَآء**’sından [erkek atalar; amcaları da kapsar] ona en yakın olanlar: (Th, M, K, TA:) [yahut bu kişilerden herhangi biri; zira] El-‘Abbâs [Muhammed’in amcalarından biri] **فَصِيلَةُ النَّبِيِّ** diye adlandırılmıştır: bu terim, insan ayağına nispetle **مَفْصِل** gibidir. (TA.) **جَاؤُوا بِفَصِيلَتِهِمْ**: Hepsi geldiler yahut topluca geldiler demektir. (S, O.)

**فَصَّالٌ**
**فَصَّالٌ** ذ bir adama sıfat olarak, (O,) insanları çok öven; kendisine versinler diye: sonradan türemiş, yerli olmayan bir kelime: (O, K:) [ve] her yerde çok konuşan. (MA.)

**فَاصِلٌ**
**فَاصِلٌ** ذ [ism-i fâil olarak] ayıran; bölen; yahut bir ayırma yahut bölme yapan. (Msb.) ― -b2- Bir rivayette denir: **مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فَاصِلَةً فِى سَبِيل اللّٰهِ فَهِىَ بِسَبْعِمِائَة ضِعَفٍ**, (S, * O, K, *) yani [kim Allah yolunda] imanıyla küfrü arasında ayırım yapan bir harcama yaparsa [yani onu mümin olarak ayırt eden bir harcama], yedi yüz katla mükâfatlandırılır: (S, O, K, TA:) yahut bazılarına göre, malından koparıp ayırdığı harcama. (TA.) Ve denir: **كَلَامٌ فَاصِلٌ** (K ve TA, **فرز** maddesinde) ve ↓ **فَيْصَلٌ** (A aynı yerde) **فَارِزٌ** ile eş anlamlıdır (O ve K, ve TA aynı yerde) yani ayırt edici söz. (TA aynı yerde.) Ve **حُكْمٌ فَاصِلٌ** ve ↓ **فَيْصَلٌ** [kesin hüküm, yani] etkisi olan; ve aynı şekilde ↓ **حُكُومَةٌ فَيْصَلٌ**; ve ↓ **طَعْنَةٌ فَيْصَلٌ** [mızrak vb. ile delme/darbe] iki hasım arasında işi bitiren. (M, K, TA.) Allah’a sıfat olarak **الفَاصِلُ**, kıyamet gününde **خَلْق** arasında hüküm veren demektir. (Zj, TA.)

**فَيْصَلٌ**
**فَيْصَلٌ** ذ : 1’e bak, ortalara yakın. Ayrıca iki kişi arasında tam bir kesme yahut koparma demektir. (O, TA.) ― -b2- Ve ayrıca bir sıfattır: **فَاصِلٌ**’e bak, dört yerde. ― -b3- Ve [buradan] (mecaz kabul edilerek:) kazâen hüküm veren bir hâkim; bir hakem yahut hakemlik eden; (S, O, K;) ve bunun gibi ↓ **فَيْصَلِىٌّ**: (Ibn-‘Abbâd, O, K:) Es-Sekkâkî’nin “Miftâh”ının şerhinde seyyid [El-Curcânî] bunun bu anlamda mecazî bir mübalağa ismi olduğunu ima eder. (TA.)

**فَاصِلَةٌ**
**فَاصِلَةٌ** ذ Bir dizide, [diğer] boncukların her ikisi arasına [yani her iki boncuk arasına] ayırma yahut bölme oluşturan bir boncuk [yahut altın boncuk yahut bir mücevher]. (M, K. [Ayrıca **مُفَصَّلٌ**’e bak.]) ― -b2- Ve [buradan] tekili bu olan **فَوَاصِلُ**, (mecaz kabul edilerek:) Kur’ân ayetlerinin son kelimeleri, (O, K,) ve genel olarak secili nesrin fıkralarının son kelimeleri, (Msb ve K ve TA, **سجع** maddesinde,) ki şiir kafiyeleri gibidir; (O ve K bu maddede; ve Msb ve TA, **سجع** maddesinde;) ve beyitlerin [son kelimeleri]. (TA, **سجع** maddesinde.)

**فَيْصَلِىٌّ**
**فَيْصَلِىٌّ** ذ : **فَيْصَلٌ**’e bak.

**مَفْصِلٌ**
**مَفْصِلٌ** ذ Bedenin kemiklerinden ve uzuvlarından iki kemiğin birleşme yeri [yahut ayrılma yeri olarak eklem yeri]; bunun gibi ↓ **فَصْلٌ**: (M, K:) uzuvların **مَفَاصِل**’inden bir tanesi: (S, O, Msb, K:) bir rivayette, bir insanın herhangi bir **مَفْصِل**’inin diyeti, [bütün] parmağın diyetinin üçte biridir denildiğinde, parmaklardan yahut ayak parmaklarından herhangi birinin **مَفْصِل**’i kastedilir; yani herhangi iki **أَنْمَلَتَانِ** arasındaki kısım [burada iki boğum anlamında; fakat bu gevşek ve eksik bir açıklamadır; zira buna, tırnağın bulunduğu uç kısmın da eklenmesi gerekir; çünkü kelime burada, üzerindeki etle birlikte falankslardan herhangi birini ifade etmek için kullanılmıştır: T vb.’de, **نمل** maddesinde **الأَنْمَلَةُ**’nin açıklamalarından biri “tırnağın bulunduğu **مَفْصِل**”dir]. (TA.) ― -b2- Ve [buradan] denir: **يَأْتِيكَ بِالأَمْرِ مِنْ مَفْصِلِهِ** (mecaz kabul edilerek:) [sana işi, döndüğü/menteşe olduğu noktadan izleyerek anlatır; (tıpkı **مِنْ فَصِّهِ** denildiği gibi;)] yahut, onun en uç noktasından yahut ayrıntısından; yani **مُنْتَهَاهُ**. (Msb.) [Bu söz aslında bir mısra olabilir, şöyle:
**وَيَأْتِيكَ بِالأَمْرِ مِنْ مَفْصِلِهْ**
**فَصِّهِ** ile biten benzeri söz gibi.] ― -b3- Ebû-Du’eyb’in şu sözünde, [ilk yarısını S’de **طفل** maddesinden veriyorum; ikinci yarısı yalnızca bu maddede S ve M ve O’da zikredilmiştir,]
**وَاـِنَّ حَدِيثًا مِنْكِ لَوْ تَبْذُلِينَهُ**
**جَنَى النَّحْلِ فِى أَلْبَانِ عُوذٍ مَطَافِلِ**
**مَطَافِيلَ أَبْكَارٍ حَدِيثٍ نِتَاجُهَا**
**تُشَابُ بِمَآءٍ مِثْلِ مَآءِ المَفَاصِلِ**
[ve gerçekten senden bir söz, eğer onu bağışlasan, arıların topladığı bal gibi olur; yeni doğurmuş, yanında yavruları bulunan develerin sütlerinde; bir kez doğurmuş, doğurması yeni olanların; o süt, **المفاصل** suyuna benzer bir suyla karıştırılır], **المَفَاصِل** (ki **مَفْصِلٌ**’ün çoğuludur, S, O) (As’a göre, S, O) dağın kumluk araziden ayrıldığı yer demektir (↓ **مُنْفَصَل**); bu ikisinin arasında ezilmiş küçük çakıllar vardır; böylece onun suyu berraktır, (S, M, O,) ve parlar, (S, O,) yahut ve sığdır; ( **وَيَرِقُّ** ); şair, suyun berraklığını, dağdan inip tozdan ve topraktan geçmemesi sebebiyle tasvir etmek ister: (M:) yahut sert taşlar demektir, (M, K) sıkı dizilmiş yahut yığılmış: (M, K: birincide **مُتَرَاصِفَة**; ikincide **مُتَرَاكِمَة**:) ve (M, K) iki dağ arasındaki, kum ve kırık çakıldan oluşan yer demektir; suyu berraktır: (K:) yahut AO’ya göre, vadinin su yolları: (O:) Ebû’l-‘Omeythil’e göre, dağlardaki yarıklar; su oradan akar; yalnız iki dağ arasında olanlar için söylenir: T’de, **مَفْصِل**’in, dağda güneşin doğmadığı herhangi bir yer olduğu söylenir: (TA:) ve **مَآءُ المَفَاصِلِ**’in, iki eklem arasından ( **مِنْ بَيْنِ المَفْصِلَيْنِ** ) biri diğerinden kesildiğinde akan şey olduğu; berrak su gibi olduğu; tekilinin **مَفْصِلٌ** olduğu söylenmiştir: (M:) AA, beyitteki **المفاصل**’in kemiklerin **مفاصل**’i olduğunu ve o suyu etin suyuna benzettiğini söyler: (O, TA:) ve IAar da bunun benzerini söyler. (TA.)

**المِفْصَلٌ**
**المِفْصَلٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) dil; (S, M, O, Msb, K;) bir alete benzetilmesi sebebiyle. (Msb.)

**عِقْدٌ مُفَصَّلٌ**
**عِقْدٌ مُفَصَّلٌ** ذ Her iki inci [yahut boncuk] arasına bir boncuk konmuş olan gerdanlık, (S, O, TA,) yahut bir **شَذْرَة** [altın boncuk vb.], yahut bir mücevher; aynı renk yahut türden olan her ikisi arasında bir ayırım oluşturmak için. (TA.) ― -b2- Kur’ân [vii. 130]’da **آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ**, her ikisi arasında bir bekleme süresiyle ayırım yapılmış işaretler/mucizeler demektir: yahut belirgin, açık yahut zahir kılınmış olanlar. (TA.) ― -b3- Ve **المُفَصَّلُ**, Kur’ân’ın, [**الحُجُرَات** adlı sûreden] (yani xlix.) sona kadar olan kısmının adıdır; en sahih görüşe göre: yahut **الجَاثِيَة**’den (xlv.): yahut **القِتَال**’den (xlvii.): yahut **قَاف**’tan (l.): yahut **الصَّافَّات**’tan (xxxvii.): yahut **الصَّفّ**’tan (lxi.): yahut **تَبَارَكَ**’tan (lxvii.): yahut **اـِنَّا فَتَحْنَا**’dan (xlviii.): yahut **سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ**’tan (lxxxvii.): yahut **الضُّحَى**’dan (xciii.): (K:) bu kısım, sûreleri arasında çokça bölmeler bulunması sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (Msb, K:) yahut onda neshin az olması sebebiyle: (K:) A’ya göre, **المَثَانِى** denilen kısımdan sonra gelen kısımdır. (TA.)

**مُنْفَصَلٌ**
**مُنْفَصَلٌ** ذ : **مَفْصِلٌ**’e bak, son yarı.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَصَلَ
فَصَلَ I ( n. ac. فَصْل 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Cut off, divided, separated, detached from; distinguished from.

b.  [ Bain ], Made, formed a separation, a division between.

c.  Settled, decided.

d.  I ( n. ac. فِصَاْل 23 ) [ acc. &  'An ], Weaned from ( the mother ).

e.  U ( n. ac. فُصُوْل 27 ) [ Min or 'An ], Went forth from, left, quitted.

f.  Knotted ( vine ).

g.  [ coll. ], Fixed the price of.

فَصَّلَ
فَصَّلَ II ,
a.  Cut up, divided; separated.

b.  Cut out ( garment ).

c.  Explained or related in detail; made clear, distinct.

d.  Intercalated ( beads ).

e.  Analyzed ( speech ).

فَاْصَلَ
فَاْصَلَ III ,
a.  Broke off with, became estranged from.

b.  [ acc. &  'Ala ] [ coll. ], Settled, fixed, agreed upon....with ( price ).

أَفْصَلَ
أَفْصَلَ IV ,
a.  Was of an age to be weaned ( child ).

b.  [ coll. ], Died.

اِنْفَصَلَ
اِنْفَصَلَ VII ,
a.  Was separated, divided.

b.  Was decided, settled.

c.  [ 'An ],  see I (e) .

اِفْتَصَلَ
اِفْتَصَلَ VIII ,
a.  see I (d) .

b.  Transplanted.

فَصْل
فَصْل 1 , ( pl. فُصُوْل 27 ),
a.  Separation; division; distinction.

b.  Joint.

c.  Section; paragraph; chapter.

d.  Decision, sentence.

e.  Season.

f.  Disconnective ( in grammar ).

g.  Branch.

h.  Distinct, clear, true; true saying.

i.  Plague.

فَصْلَة
فَصْلَة 1t , ( pl.

فَصَلَات
فَصَلَات ),
a.  Transplanted palmtree; shoot, sucker.

مَفْصِل
مَفْصِل 18 , ( pl. مَفَاْصِلُ 44 ),
a.  Joint.

b.  Division; cleft.

مِفْصَل
مِفْصَل 20 ,
a.  Tongue.

فَاْصِل
فَاْصِل 21 ,
a.  Separating; dividing; discerning, discriminating.

b.  Decisive, final ( sentence ).

فَاْصِلَة
فَاْصِلَة 21t , ( pl. فَوَاْصِلُ 41 ),
a.  fem. of فَاْصِل 21 .

b.  Intercalated bead or jewel.

فِصَاْل
فِصَاْل 23 ,
a.  Weaning.

فَصِيْل
فَصِيْل 25 , ( pl. فِصَاْل 23 ,  فِصْلَاْن 34 ,  فُصْلَاْن 35 ),
a.  Weanling; young camel.

b.  Low wall; stockade, breast-work; parapct.

فَصِيْلَة
فَصِيْلَة 25t , ( pl. فَصَاْئِلُ 46 ),
a.  fem. of فَصِيْل 25 ( a ).

b.  One's family, kinsfolk.

c.  Piece of flesh.

فَصَّاْل
فَصَّاْل 28 ,
a.  Flatterer, fawner, sycophant.

b.  Sharp, keen ( sword ).

فَصڤلَ
N. P. فَصڤلَ I ,
a.  see N. P. II (a) .

فَصَّلَ
N. P. فَصَّلَ II ,
a.  Separated, severed, divided, disjointed; separate, distinct.

b.  Detailed, circumstantial, minute.

c.  Intercalated with pearls &c. ( necklace ).

d.  [ coll. ], Cut out ( clothing ).

فَصَّلَ
N. Ac. فَصَّلَ II ,
a.  Detailed, circumstantial narrative.

b.  [ coll. ], Cut ( of clothes ).

اِنْفَصَلَ
N. Ag. اِنْفَصَلَ VII ,
a.  see N. P. II (a) .

اِنْفَصَلَ
N. Ac. اِنْفَصَلَ VII ,
a.  Separation, division.

مُفَصَّلَة
مُفَصَّلَة ( pl. reg. )
a.  [ coll. ], Hinge; pivot.

تَفْصِيْلَة
تَفْصِيْلَة ( pl. تَفَاْصِيْل 64 )
a.  [ coll. ], Piece, cutting, strip; cut ( of cloth ).

فَيْصَل
فَيْصَل ( pl. فَيَاصِل ),
a.  Sentence, decision, judgment.

b.  Judge, arbiter, arbitrator.

c.  Sharp, keen ( sword ); vigorous ( stroke ).

فَيْصَلِي
فَيْصَلِي
a.  see فَيْصَل ( b ).

بِالتَّفْصِيْل
بِالتَّفْصِيْل
a.  In detail.

يَوْم الفَصْل
يَوْم الفَصْل
a.  The Day of Judgment.

خَطّ فَاصِل
خَطّ فَاصِل
a.  Line of demarcation.

دَآء المَفَاصِل
دَآء المَفَاصِل
a.  Gout; rheumatism.

آيَات مُفْصَّلَات
آيَات مُفْصَّلَات
a.  Signs, miracles.

جَاؤُوا بِفَصِيْلَتِهِم
جَاؤُوا بِفَصِيْلَتِهِم
a.  They came all of them.

فَصْل الخِطَاب
فَصْل الخِطَاب
a.  The clear, distinct part, the substance of a speech or writing which is introduced by

أَمَّا بَعْدُ
أَمَّا بَعْدُ

##### Türkçe

**فَصَلَ**
**فَصَلَ** I ( n. ac. **فَصْل** 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Kesti; böldü, ayırdı, -den kopardı; -den ayırt etti.

b.  [ Bain ], Arasında bir ayrılık, bir bölünme yaptı, meydana getirdi.

c.  Hükme bağladı, karara bağladı.

d.  I ( n. ac. **فِصَاْل** 23 ) [ acc. &  'An ], (anadan) sütten kesti.

e.  U ( n. ac. **فُصُوْل** 27 ) [ Min or 'An ], -den çıktı, ayrıldı, terk etti.

f.  (asma) boğumladı.

g.  [ coll. ], Fiyatı belirledi.

**فَصَّلَ**
**فَصَّلَ** II ,
a.  Parçaladı, böldü; ayırdı.

b.  (elbise) kesti.

c.  Tafsilatla açıkladı yahut anlattı; açık, seçik kıldı.

d.  (boncukları) araya dizdi.

e.  (sözü) tahlil etti.

**فَاْصَلَ**
**فَاْصَلَ** III ,
a.  -ile ilişkiyi kesti, -den uzaklaştı.

b.  [ acc. &  'Ala ] [ coll. ], (fiyat) üzerinde -ile kararlaştırdı, tespit etti, anlaştı.

**أَفْصَلَ**
**أَفْصَلَ** IV ,
a.  (çocuk) sütten kesilme yaşında oldu.

b.  [ coll. ], Öldü.

**اِنْفَصَلَ**
**اِنْفَصَلَ** VII ,
a.  Ayrıldı, bölündü.

b.  Karara bağlandı, hükme bağlandı.

c.  [ 'An ], I (e)’ye bak.

**اِفْتَصَلَ**
**اِفْتَصَلَ** VIII ,
a.  I (d)’ye bak.

b.  (fidanı) yerinden söküp başka yere dikti.

**فَصْل**
**فَصْل** 1 , ( pl. **فُصُوْل** 27 ),
a.  Ayrılma; bölünme; ayırt etme.

b.  Mafsal.

c.  Kısım; paragraf; bölüm.

d.  Hüküm, karar.

e.  Mevsim.

f.  (nahivde) fasıl edatı.

g.  Dal.

h.  Seçik, açık, doğru; doğru söz.

i.  Veba.

**فَصْلَة**
**فَصْلَة** 1t , ( pl.
**فَصَلَات**
**فَصَلَات** ),
a.  Başka yere dikilmiş hurma; sürgün, filiz.

**مَفْصِل**
**مَفْصِل** 18 , ( pl. **مَفَاْصِلُ** 44 ),
a.  Mafsal.

b.  Bölme; yarık.

**مِفْصَل**
**مِفْصَل** 20 ,
a.  Dil.

**فَاْصِل**
**فَاْصِل** 21 ,
a.  Ayıran; bölen; ayırt eden, temyiz eden.

b.  Kesin, nihai (hüküm).

**فَاْصِلَة**
**فَاْصِلَة** 21t , ( pl. **فَوَاْصِلُ** 41 ),
a.  **فَاْصِل** 21’in müennesi.

b.  Araya konmuş boncuk yahut mücevher.

**فِصَاْل**
**فِصَاْل** 23 ,
a.  Sütten kesme.

**فَصِيْل**
**فَصِيْل** 25 , ( pl. **فِصَاْل** 23 ,  **فِصْلَاْن** 34 ,  **فُصْلَاْن** 35 ),
a.  Sütten kesilmiş yavru; genç deve.

b.  Alçak duvar; kazık çit, siper; parapet.

**فَصِيْلَة**
**فَصِيْلَة** 25t , ( pl. **فَصَاْئِلُ** 46 ),
a.  **فَصِيْل** 25 ( a )’nın müennesi.

b.  Kişinin ailesi, akrabası.

c.  Et parçası.

**فَصَّاْل**
**فَصَّاْل** 28 ,
a.  Dalkavuk, yağcı, müraî.

b.  Keskin, çetin (kılıç).

**فَصڤلَ**
N. P. **فَصڤلَ** I ,
a.  N. P. II (a)’ya bak.

**فَصَّلَ**
N. P. **فَصَّلَ** II ,
a.  Ayrılmış, koparılmış, bölünmüş, eklemleri ayrılmış; ayrı, seçik.

b.  Tafsilatlı, etraflı, ince.

c.  İnci vb. ile aralanmış (gerdanlık).

d.  [ coll. ], (giysi) kesilmiş.

**فَصَّلَ**
N. Ac. **فَصَّلَ** II ,
a.  Tafsilatlı, etraflı anlatı.

b.  [ coll. ], (elbisenin) kesimi.

**اِنْفَصَلَ**
N. Ag. **اِنْفَصَلَ** VII ,
a.  N. P. II (a)’ya bak.

**اِنْفَصَلَ**
N. Ac. **اِنْفَصَلَ** VII ,
a.  Ayrılma, bölünme.

**مُفَصَّلَة**
**مُفَصَّلَة** ( pl. reg. )
a.  [ coll. ], Menteşe; mil.

**تَفْصِيْلَة**
**تَفْصِيْلَة** ( pl. **تَفَاْصِيْل** 64 )
a.  [ coll. ], Parça, kesik, şerit; (kumaşın) kesimi.

**فَيْصَل**
**فَيْصَل** ( pl. **فَيَاصِل** ),
a.  Hüküm, karar, yargı.

b.  Hâkim, hakem, arabulucu.

c.  Keskin, çetin (kılıç); güçlü (darbe).

**فَيْصَلِي**
**فَيْصَلِي**
a.  **فَيْصَل** ( b )’ye bak.

**بِالتَّفْصِيْل**
**بِالتَّفْصِيْل**
a.  Tafsilatla.

**يَوْم الفَصْل**
**يَوْم الفَصْل**
a.  Kıyamet Günü.

**خَطّ فَاصِل**
**خَطّ فَاصِل**
a.  Sınır çizgisi.

**دَآء المَفَاصِل**
**دَآء المَفَاصِل**
a.  Nikris; romatizma.

**آيَات مُفْصَّلَات**
**آيَات مُفْصَّلَات**
a.  Alâmetler, mucizeler.

**جَاؤُوا بِفَصِيْلَتِهِم**
**جَاؤُوا بِفَصِيْلَتِهِم**
a.  Hepsi geldiler.

**فَصْل الخِطَاب**
**فَصْل الخِطَاب**
a.  **أَمَّا بَعْدُ** ile başlatılan bir söz yahut yazının açık, seçik kısmı, özü.

**أَمَّا بَعْدُ**
**أَمَّا بَعْدُ**

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فصل
فَصَلَ - يَفْصِلُ - فَصْل - فِصَال - فَصِيْل - فَصِيْلَة - فَصَّلَ - يُفَصِّل - تَفْصِيْل
فَصَلَ - يَفْصِلُ + كائن + شيئاً أو كائناً + (إلى أجزاء): يضع أجزاء الشيء في مواضع متباعدة لكي يمكن تمييز كل جزء على حدة
فَصَلَ - يَفْصِلُ + كائن + بكائن أو + عن مكان أو بلد: يخرج بالكائن بعيداً عن بلدهم حتى ينفصلوا وينقطعوا عنها
﴿فلما فصل طالوت بالجنود﴾
﴿ولما فصلت العير﴾
فَصَلَ - يَفْصِلُ + كائن + بين كائنين أو أكثر: يضع ويبين الحدود الفاصلة بين الكائنين: وهي كناية عن رفع الشجار وفك التشابك، والذي قد يكون تشابكاً وتشاجراً وتداخلاً فكرياً ودينياً، أو قضائياً حقوقياً: فيبين لكل كائن حدود حقه، فلا يتعداها إلى حدود حق الآخر
﴿إن ربك هو يفصل بينهم يوم القيامة فيما كانوا فيه يختلفون﴾
فَصْل: اسم فعل " فَصَلَ - يَفْصِلُ ": وضع ويبان الحدود الفاصلة بين الكائنين
فِصَال - الفصال: على وزن " فِعال": اسم فعل " فَصَلَ - يَفْصِلُ ": الفصل التام والراسخ بين كائنين: وهو عندما يستعمل للوليد وأمه أو مرضعته فهو انفصالهما عن بعضهما بعضاً: فصل تغذية الطفل عن ثدي أمه: الفطام
فَصِيْل: على وزن " فعيل" اسم فاعل مبالغة من " فَصَلَ - يَفْصِلُ ": الذي يفصل شيئين عن بعضهما بشدة
فَصِيْلَة - الفصيلة: مؤنث " فَصِيْل": وهي اصطلاحاً: المرضع التي فصلت الإبن عن أمه، ويمكن أن يطلق اللفظ على أي مجموعة تفصل الكائن عن أصله: فصيل أو فصيلة من الناس أو الجند
فَصَّل - يُفَصِّلُ: على وزن " فَعَّل" من " فَصَلَ - يَفْصِلُ ": يجعله " يَفْصِلُ " على وجه التكرار والشدة: يجعله يظهر بشكل مميز وواضح وغير متداخل: يجعل أجزاء الأمور والأحكام تعرض بترتيب جلي، فيبين كل منها بشكل مميز عن باقي أجزاء الأمور والأحكام
تَفْصِيْل: اسم فعل " فَصَّل - يُفَصِّل ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء الذي " فُصِّلَ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العزل والتمييز والفصل والتفريق " وهي:
فَرَقَ - يَفْرُقُ، جَدَرَ - يَجْدُرُ، فَصَل - يَفْصِلُ، خَصَمَ - يَخْصِمُ، مَازَ - يَمِيْزُ، عَزَا - يَعْزُوْ
فَصَل - يَفْصِل
الله يفصل
 	﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والصابئين والنصارى والمجوس والذين أشركوا إن الله يفصل بينهم يوم القيامة إن الله على كل شيء شهيد(17)﴾ الحج ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب فلا تكن في مرية من لقائه وجعلناه هدى لبني إسرائيل (23)وجعلنا منهم أئمة يهدون بأمرنا لما صبروا وكانوا بآياتنا يوقنون(24) إن ربك هو يفصل بينهم يوم القيامة فيما كانوا فيه يختلفون(25)﴾ السجدة ﴿قل إني على بينة من ربي وكذبتم به ما عندي ما تستعجلون به إن الحكم إلا لله يقص الحق وهو خير الفاصلين(57)﴾ الأنعام ﴿لن تنفعكم أرحامكم ولا أولادكم يوم القيامة يفصل بينكم والله بما تعملون بصير(3)﴾ الممتحنة ﴿أم لهم شركاء شرعوا لهم من الدين ما لم يأذن به الله ولولا كلمة الفصل لقضي بينهم وإن الظالمين لهم عذاب أليم(21)﴾ الشورى
فصل : عبر خط الفصل : الخط الذي يعتبر حداً بين جزئين
 ﴿فلما فصل طالوت بالجنود قال إن الله مبتليكم بنهر فمن شرب منه فليس مني ومن لم يطعمه فإنه مني إلا من اغترف غرفة بيده فشربوا منه إلا قليلا منهم فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده قال الذين يظنون أنهم ملاقو الله كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله والله مع الصابرين(249)﴾ البقرة ﴿ولما فصلت العير قال أبوهم إني لأجد ريح يوسف لولا أن تفندوني(94)﴾ يوسف
الفصل
يوم القيامة هو يوم الفصل
 ﴿ليوم الفصل(13)﴾ المرسلات ﴿وما أدراك ما يوم الفصل(14)﴾ المرسلات
 	﴿إن يوم الفصل ميقاتهم أجمعين(40)﴾ الدخان ﴿إن يوم الفصل كان ميقاتا(17)﴾ التبأ
 	﴿هذا يوم الفصل جمعناكم والأولين(38)﴾ المرسلات ﴿هذا يوم الفصل الذي كنتم به تكذبون(21)﴾ الصافات
القرآن قول فصل
 	﴿إنه لقول فصل(13)﴾ الطارق
 	﴿وشددنا ملكه وآتيناه الحكمة وفصل الخطاب(20)﴾ ص
الفصال
 	﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالا عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير(233)﴾ البقرة ﴿وفصيلته التي تؤويه(13)﴾ المعارج
 	﴿ووصينا الإنسان بوالديه حملته أمه وهنا على وهن وفصاله في عامين أن اشكر لي ولوالديك إلي المصير(14)﴾ لقمان ﴿ووصينا الإنسان بوالديه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة قال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأصلح لي في ذريتي إني تبت إليك وإني من المسلمين(15)﴾ الأحقاف
الفصيلة
 ﴿يبصرونهم يود المجرم لو يفتدي من عذاب يومئذ ببنيه(11)وصاحبته وأخيه(12) وفصيلته التي تؤويه(13)﴾ المعارج
فَصَّل
فَصَّل : سرد ورتب أجزاء أمر ما أو  معلومة ما
2 - المثاني المتشابهات التفصيلية والشرحية
وهي من الآيات المتشابهات والتي فيها تفاصيل تشرح الآية المحكمة
الكتاب أحكمت آياته ثم فصلت على شكل قرآن عربي	﴿الر كتاب أحكمت آياته ثم فصلت من لدن حكيم خبير(1)﴾ هود ﴿كتاب فصلت آياته قرآنا عربيا لقوم يعلمون(3)﴾ فصلت
وهو نفسه الكتاب الأزلي ولكن على شكل أم الكتاب  ولكن مفصلاً	﴿أفغير الله أبتغي حكما وهو الذي أنزل إليكم الكتاب مفصلا والذين آتيناهم الكتاب يعلمون أنه منزل من ربك بالحق فلا تكونن من الممترين(114)﴾ الأنعام ﴿ولقد جئناهم بكتاب فصلناه على علم هدى ورحمة لقوم يؤمنون(52)﴾ الأعراف
فهو تفصيل للكتاب الأزلي لا ريب فيه وفيه تفصيل كل شيء	﴿وما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل الكتاب لا ريب فيه من رب العالمين (37)﴾ يونس ﴿لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب ما كان حديثا يفترى ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل كل شيء وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(111)﴾ يوسف
والتوراة لها نفس المواصفات	﴿ثم آتينا موسى الكتاب تماما على الذي أحسن وتفصيلا لكل شيء وهدى ورحمة لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون (154)﴾ الأنعام ﴿وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا لكل شيء فخذها بقوة وأمر قومك يأخذوا بأحسنها سأريكم دار الفاسقين(145)﴾ الأعراف
المواضيع التي شملها التفصيل
لا يشمل تفصيله الترجمة﴿ولو جعلناه قرآنا أعجميا لقالوا لولا فصلت آياته أأعجمي وعربي قل هو للذين آمنوا هدى وشفاء والذين لا يؤمنون في آذانهم وقر وهو عليهم عمى أولئك ينادون من مكان بعيد(44)﴾ فصلت
أمثلة تبين الحكمة من الخلق - للتفكر   - للعاقلين  	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس ﴿ضرب لكم مثلا من أنفسكم هل لكم من ما ملكت أيمانكم من شركاء في ما رزقناكم فأنتم فيه سواء تخافونهم كخيفتكم أنفسكم كذلك نفصل الآيات لقوم يعقلون(28)﴾ الروم
-  لقوم يذكرون	﴿فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره للإسلام ومن يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا كأنما يصعد في السماء كذلك يجعل الله الرجس على الذين لا يؤمنون(125) وهذا صراط ربك مستقيما قد فصلنا الآيات لقوم يذكرون(126)﴾ الأنعام
الإشارة إلى خلق النفس البشرية لفهمها	﴿وهو الذي أنشأكم من نفس واحدة فمستقر ومستودع قد فصلنا الآيات لقوم يفقهون(98)﴾ الأنعام
الإشارة إلى خلق الكون لحث فضول العلم	﴿وهو الذي جعل لكم النجوم لتهتدوا بها في ظلمات البر والبحر قد فصلنا الآيات لقوم يعلمون (97)﴾ الأنعام ﴿هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ما خلق الله ذلك إلا بالحق يفصل الآيات لقوم يعلمون(5)﴾ يونس
الإشارة إلى خلق الكون لحث التفكر بالآخرة	﴿الله الذي رفع السماوات بغير عمد ترونها ثم استوى على العرش وسخر الشمس والقمر كل يجري لأجل مسمى يدبر الأمريفصل الآيات لعلكم بلقاء ربكم توقنون(2)﴾ الرعد ﴿وجعلنا الليل والنهار آيتين فمحونا آية الليل وجعلنا آية النهار مبصرة لتبتغوا فضلا من ربكم ولتعلموا عدد السنين والحساب وكل شيء فصلناه تفصيلا(12)﴾ الإسراء
تفصيل قانون الحساب في الآخرة	﴿وإذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا بلى شهدنا أن تقولوا يوم القيامة إنا كنا عن هذا غافلين(172)أو تقولوا إنما أشرك آباؤنا من قبل وكنا ذرية من بعدهم أفتهلكنا بما فعل المبطلون(173) وكذلك نفصل الآيات ولعلهم يرجعون(174)﴾ الأعراف ﴿وإذا جاءك الذين يؤمنون بآياتنا فقل سلام عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة أنه من عمل منكم سوءا بجهالة ثم تاب من بعده وأصلح فأنه غفور رحيم(54) وكذلك نفصل الآيات ولتستبين سبيل المجرمين(55)﴾ الأنعام
تفصيل التشريع والحلال والحرام	﴿وما لكم ألا تأكلوا مما ذكر اسم الله عليه وقد فصل لكم ما حرم عليكم إلا ما اضطررتم إليه وإن كثيرا ليضلون بأهوائهم بغير علم إن ربك هو أعلم بالمعتدين(119)﴾ الأنعام ﴿قل من حرم زينة الله التي أخرج لعباده والطيبات من الرزق قل هي للذين آمنوا في الحياة الدنيا خالصة يوم القيامة كذلك نفصل الآيات لقوم يعلمون(32)﴾ الأعراف
تشريع العلاقات مع غير المؤمنين	﴿فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فإخوانكم في الدين ونفصل الآيات لقوم يعلمون(11)﴾ التوبة
مواعظ من قصص السابقين	﴿فأرسلنا عليهم الطوفان والجراد والقمل والضفادع والدم آيات مفصلات فاستكبروا وكانوا قوما مجرمين(133)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [فصل] ف ص ل: الفَصْلُ واحد الفُصُولِ و فَصَلَ الشيء فانْفَصَلَ أي قطعه فانقطع وبابه ضرب و فَصَلَ من الناحية خرج وبابه جلس وفصل الرضيع عن أمه يفصله بالكسر فِصالا و افْتَصَلَه أي فطمه و فاصَلَ شريكه و المَفْصِلُ بوزن المجلس واحد مَفَاصِلِ الأعضاء و المِفْصَلُ بوزن المبضع اللسان وفي الحديث ﴿من أنفق نفقة فاصلة فله من الأجر كذا﴾ فتفسيره أنها التي فصلت بين ايمانه وكفره و الفَصِيلُ ولد الناقة إذا فصل عن أمه والجمع فُصْلانٌ و فِصَالٌ و فَصِيلةُ الرجل رهطه الادنون يقال جاءوا بفصيلتهم أي بأجمعهم وعقد مُفَصَّلٌ أي جعل بين كل لؤلؤتين خرزة و التَّفْصِيلُ أيضا التبيين و فَصَّلَ القصاب الشاة تَفْصِيلا أي عضاها و الفَيْصَلُ الحاكم وقيل الفضاء بين الحق والباطل
الراغب
فصل
- الفصل: إبانة أحد الشيئين من الآخر: حتى يكون بينهما فرجة، ومنه قيل المفاصل، الواحد مفصل، وفصلت الشاة: قطعت مفاصلها، وفصل القوم عن مكان كذا، وانفصلوا: فارقوه. قال تعالى: }ولما فصلت العير قال أبوهم﴿[يوسف/94]، ويستعمل ذلك في الأفعال والأقوال نحو قوله:﴾إن يوم الفصل ميقاتهم أجمعين﴿[الدخان/40]،﴾هذا يوم الفصل﴿[الصافات/21]، أي: اليوم يبين الحق من الباطل، ويفصل بين الناس بالحكم، وعلى ذلك قوله:﴾يفصل بينهم﴿[الحج/17]،﴾وهو خير الفاصلين﴿[الأنعام/57]. وفصل الخطاب: ما فيه قطع الحكم، وحكم فيصل، ولسان مفصل. قال:﴾وكل شيء فصلناه تفصيلا﴿[الإسراء/12]،﴾آلر كتاب أحكمت آياته ثم فصلت من لدن حكيم خبير﴿[هود/1]، إشارة إلى ما قال:﴾تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة﴿[النحل/ 89]. وفصيلة الرجل: عشيرته المنفصلة عنه، قال:﴾وفصيلته التي تؤويه﴿[المعارج/13]، والفصال: التفريق بين الصبي والرضاع، قال:﴾فإن أراد فصالا عن تراض منهما﴿[البقرة/233]،﴾وفصاله في عامين{ [لقمان/14]، ومنه: الفصيل، لكن اختص بالحوار، والمفصل من القرآن، السبع الأخير (المفصل في القرآن من الحجرات إلى الناس، وقيل غير ذلك. انظر: البصائر 4/194)، وذلك للفصل بين القصص بالسور القصار، والفواصل: آواخر الآي، وفواصل القلادة: شذر يفصل به بينها، وقيل: الفصيل: حائط دون سور المدينة (انظر: المجمل 3/722؛ والبصائر 4/194)، وفي الحديث: (من أنفق نفقة فاصلة فله من الأجر كذا) (الحديث عن أبي عبيدة قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة، ومن أنفق على نفسه وأهله وعاد مريضا أو ماز أذى فالحسنة بعشر أمثالها والصوم جنة ما لم يخرقها، ومن ابتلاه في جسده فهو له حطة) أخرجه أحمد 1/195، قال الهيثمي: وفيه بشار بن أبي سيف ولم أر من وثقه ولا جرحه، وبقية رجاله ثقات. مجمع الزوائد 2/303. قلت: وله طريق آخر عند أحمد. أنظر: المسند 1/196، وقال ابن حجر: بشار بن أبي سيف مقبول. انظر: تقريب التهذيب ص 122) أي: نفقة تفصل بين الكفر والإيمان.
ملخص اللسان
1.     فَصَل بينهما يفصِل فَصْلاً فانفصَل، وفَصَلْت الشيء فانصَل أَي قطعته فانقطع
2.      الفَصْل بَوْنُ ما بين الشيئين.
3.     والفَصْل من الجسد: موضع المَفْصِل
4.     الفَصْل الحاجِز بين الشيئين،
5.    والفِصال: الفِطام؛ قال الله تعالى: وحَملُه وفِصالُه ثلاثون شهراً؛  المعنى ومَدى حَمْلِ المرأَة إِلى منتهى الوقت الذي يُفْصَل فيه الولد عن رَضاعها ثلاثون شهراً؛ وفَصَلت المرأَة ولدها أَي فطمَتْه. وفَصَل المولودَ عن الرضاع يَفْصِله فَصْلاً وفِصالاً
لسان العرب
● - فصل: الليث: الفَصْل بَوْنُ ما بين الشيئين. والفَصْل من الجسد: موضع     المَفْصِل، وبين كل فَصْلَيْن وَصْل؛ وأَنشد:     وَصْلاً وفَصْلاً وتَجْميعاً ومُفْتَرقاً،     فَتْقاً ورَتْقاً وتأْلِيفاً لإِنسان ابن سيده: الفَصْل الحاجِز بين     الشيئين، فَصَل بينهما يفصِل فَصْلاً فانفصَل، وفَصَلْت الشيء فانصَل أَي     قطعته فانقطع.     والمَفْصِل: واحد مَفاصِل الأَعضاء. والانْفصال: مطاوِع فصَل.     والمَفْصِل: كل ملتقى عظمين من الجسد. وفي حديث النخعي: في كل مَفْصِل من الإِنسان     ثلُث دِيَة الإِصبع؛ يريد مَفْصِل الأَصابع وهو ما بين كل أَنْمُلَتين.     والفاصِلة: الخَرزة التي تفصِل بين الخَرزتين في النِّظام، وقد فَصَّلَ     النَّظْمَ. وعِقْد مفصَّل أَي جعل بين كل لؤلؤتين خرزة. والفَصْل: القضاء     بين الحق والباطل، واسم ذلك القَضاء الذي يَفْصِل بينهما فَيْصَل، وهو     قضاء فَيْصَل وفاصِل. وذكر الزجاج: أَن الفاصِل صفة من صفات الله عز وجل     يفصِل القضاء بين الخلق.     وقوله عز وجل: هذا يوم الفَصْل؛ أَي هذا يوم يفصَل فيه بين المحسن     والمسيء ويجازي كل بعمله وبما يتفضل الله به على عبده المسلم. ويوم الفَصْل:     هو يوم القيامة، قال الله عز وجل: وما أَدراك ما يومُ الفَصْل. وقَوْل     فَصْل: حقٌّ ليس بباطل. وفي التنزيل العزيز: إِنَّه لقَوْل فَصْل. وفي صفة     كلام سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: فَصْل لا نَزْر ولا هَذْر أَي     بيِّن ظاهر يفصِل بين الحق والباطل؛ ومنه قوله تعالى: إِنه لقول فَصْل؛     أَي فاصِل قاطِع، ومنه يقال: فَصَل بين الخَصْمين، والنَّزْر القليل،     والهَذْر الكثير. وقوله عز وجل: وفَصْل الخطاب؛ قيل: هو البيّنة على المدَّعى     واليمين على المدَّعي عليه، وقيل: هو أَن يفصِل بين الحق والباطل؛ ومنه     قوله: إِنه لقول فَصْل؛ أَي يفصِل بين الحق والباطل، ولولا كلمة الفَصْل     لقضي بينهم. وفي حديث وَفْدِ عبد القيس: فمُرْنا بأَمر فَصْل أَي لا رجعة     فيه ولا مردَّ له.     وفَصَل من الناحية أَي خرج. وفي الحديث: من فَصَل في سبيل الله فمات أَو     قتِل فهو شهيد أَي خرج من منزله وبلده. وفاصَلْت شريكي.     والتفصيل: التبيين. وفَصَّل القَصَّاب الشاةَ أَي عَضَّاها.     والفَيْصَل: الحاكم، ويقال القضاء بين الحق والباطل، وقد فَصَل الحكم.     وحكم فاصِل وفَيْصَل: ماض، وحكومة فَيْصَل كذلك. وطعنة فَيْصَل: تفصِل بين     القِرْنَيْن. وفي حديث ابن عمر: كانت الفَيْصَل بيني وبينه أَي القطيعة     التامة، والياء زائدة. وفي حديث ابن جبير: فلو علم بها لكانت الفَيْصَل     بيني وبينه.     والفِصال: الفِطام؛ قال الله تعالى: وحَملُه وفِصالُه ثلاثون شهراً؛     المعنى ومَدى حَمْلِ المرأَة إِلى منتهى الوقت الذي يُفْصَل فيه الولد عن     رَضاعها ثلاثون شهراً؛ وفَصَلت المرأَة ولدها أَي فطمَتْه. وفَصَل المولودَ     عن الرضاع يَفْصِله فَصْلاً وفِصالاً وافْتَصَلَه: فَطَمه، والاسم     الفِصال، وقال اللحياني: فَصَلته أُمُّه، ولم يخص نوعاً. وفي الحديث: لا رَضاع     بعد فِصال، قال ابن الأَثير: أَي بعد أَن يُفْصَل الولد عن أُمِّه، وبه     سمي الفَصِيل من أَولاد الإِبل، فَعِيل بمعنى مَفْعول، وأَكثر ما يطلق في     الإِبل، قال: وقد يقال في البقر؛ ومنه حديث أَصحاب الغار: فاشتريت به     فَصِيلاً من البقر، وفي رواية: فَصِيلةً، وهو ما فُصِل عن اللبن من أَولاد     البقر. والفَصِيل: ولد الناقة إِذا فُصِل عن أُمه، والجمع فُصْلان     وفِصال، فمن قال فُصْلان فعلى التسمية كما قالوا حرث وعبَّاس، قال سيبويه:     وقالوا فِصْلان شبهوه بغُراب وغِرْبان، يعني أَن حكْم فَعِيل أَن يكسَّر على     فُعْلان، بالضم، وحكم فُعال أَن يكسَّر على فِعْلان، لكنهم قد أَدخلوا     عليه فَعِيلاً لمساواته في العدَّة وحروف اللين، ومنْ قال فِصال فعلى الصفة     كقولهم الحرث والعبَّاس، والأُنثى فَصِيلة.     ثعلب: الفَصِيلة القطعة من أَعضاء الجسد وهي دون القَبيلة. وفَصِيلة     الرجل: عَشِيرته ورَهْطه الأَدْنَوْن، وقيل: أَقرب آبائه إِليه؛ عن ثعلب،     وكان يقال لعباس فَصِيلة النبي، صلى الله عليه وسلم؛ قال ابن الأَثير:     الفَصِيلة من أَقرب عَشِيرة الإِنسان، وأَصل الفَصِيلة قطعة من لحم الفخِذ؛     حكاه عن الهروي. وفي التنزيل العزيز: وفَصِيلته التي تُؤْوِيِه. وقال     الليث: الفَصِيلة فخذ الرجل من قومه الذين هو منهم، يقال: جاؤوا بفَصِيلَتهم     أَي بأَجمعهم.     والفَصْل: واحد الفُصول.     والفاصِلة التي في الحديث: من أَنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة،     وفي رواية فله من الأَجْر كذا، تفسيرها في الحديث أَنها التي فَصَلَتْ     بين إِيمانه وكفره، وقيل: يقطعها من ماله ويَفْصِل بينها وبين مال نفسه.     وفَصَلَ عن بلد كذا يَفْصِلُ فُصُولاً؛ قال أَبو ذؤَيب:     وَشِيكُ الفُصُول، بعيدُ الغُفُو     ل، إِلاَّ مُشاحاً به أَو مُشِيحا     ويروى: وَشِيك الفُضُول. ويقال: فَصَل فلان من عندي فُصُولاً إِذا خرج،     وفَصَل مني إِليه كتاب إِذا نفذ؛ قال الله عز وجل: ولما فَصَلَتِ     العِيرُ؛ أَي خرجت، فَفَصَلَ يكون لازماً وواقعاً، وإِذا كان واقعاً فمصدره     الفَصْل، وإِذا كان لازماً فمصدره الفصُول. والفَصِيل: حائط دون الحِصْن، وفي     التهذيب: حائط قصير دون سُورِ المدينة والحِصْن. وفَصَل الكَرْمُ: ظهر     حبُّه صغيراً أَمثال البُلْسُنِ.     والفَصْلة: النخلة المَنْقولة المحوَّلة وقد افْتَصَلَها عن موضعها؛ هذه     عن أَبي حنيفة. وقال هجري: خير النخل ما حوِّل فسيله عن منبته،     والفَسِيلة المحوَّلة تسمى الفَصْلة، وهي الفَصْلات، وقد افتصلنا فَصْلات كثيرة     في هذه السنة أَي حوَّلناها.     ويقال: فَصَّلْت الوِشاح إِذا كان نظمه مفصّلاً بأَن يجعل بين كل     لؤلؤتين مَرْجانة أَو شَذْرة أَو جوهرة تفصل بين كل اثنتين من لون واحد.     وتَفْصيل الجَزور: تَعْضِيَتُه، وكذلك الشاة تفصَّل أَعضاء.     والمفاصِل: الحجارة الصُّلْبة المُتَراصِفة، وقيل: المَفاصِل ما بين     الجَبلين، وقيل: هي منفصَل الجبل من الرمْلة يكون بينها رَضْراض وحصى صِغار     فيَصْفو ماؤه ويَرِقُّ؛ قال أَبو ذؤيب:     مَطافِيلَ أَبكار حديثٍ نِتاجُها،     يُشاب بماء مثل ماء المفاصِل     هو جمع المَفْصِل، وأَراد صفاء الماء لانحداره من الجبال لا يمرُّ بتراب     ولا بطين، وقيل: ماء المَفاصِل هنا شيء يسيل من بين المَفْصِلين إِذا     قطع أَحدهما من الآخر شبيه بالماء الصافي، واحدها مَفْصِل. التهذيب:     المَفْصِل كل مكان في الجبل لا تطلع عليه الشمس، وأَنشد بيت الهذلي، وقال أَبو     عمرو: المَفْصِل مَفْرق ما بين الجبل والسَّهْل، قال: وكل موضعٍ مَّا بين     جبلين يجري فيه الماء فهو مَفْصِل. وقال أَبو العميثل: المَفاصِل صُدوع     في الجبال يسيل منها الماء، وإِنما يقال لما بين الجبلين الشِّعب. وفي     حديث أَنس: كان على بطنه فَصِيل من حجر أَي قطعة منه، فَعِيل بمعنى مفعول.     والمَفْصِل، بفتح الميم: اللسان؛ قال حسان:     كِلْتاهما عَرق الزُّجاجة، فاسْقِني     بزُجاجة أَرْخاهما للمَفْصِل     ويروى المِفْصَل، وفي الصحاح: والمِفْصَل، بالكسر، اللسان؛ وأَنشد ابن     بري بيت حسان:     كلتاهما حَلَب العَصِير، فعاطِني     بزُجاجة أَرخاهما للمِفْصَل     والفَصْل: كلُّ عَرُوض بُنِيت على ما لا يكون في الحَشْو إِمَّا صحة     وإِمَّا إِعلال كمَفاعِلن في الطويل، فإِنها فَصْل لأَنها قد لزمها ما لا     يلزم الحَشْو لأَن أَصلها إِنما هو مَفاعيلن، ومفاعيلن في الحَشْو على     ثلاثة أَوجه: مفاعيلن ومَفاعِلن ومفاعيلُ، والعَروض قد لزمها مَفاعِلن فهي     فَصْل، وكذلك كل ما لزمه جنس واحد لا يلزم الحَشْو، وكذلك فَعِلن في البسيط     فَصْل أَيضاً؛ قال أَبو إِسحق: وما أَقلّ غير الفُصُول في الأَعارِيض،     وزعم الخليل أَن مُسْتَفْعِلُن في عَروض المُنْسَرِح فَصْل، وكذلك زعم     الأَخفش؛ قال الزجاج: وهو كما قال لأَن مستفعلن هنا لا يجوز فيها فعلتن فهي     فَصْل إِذ لزمها ما لا يلزم الحَشْو، وإِنما سمي فَصْلاً لأَنه النصف من     البيت.     والفاصِلة الصغرى من أَجزاء البيت: هي السببان المقرونان، وهو ثلاث     متحركات بعدها ساكن نحو مُتَفا من مُتَفاعِلُن وعلتن من مفاعلتن، فإِذا كانت     أَربع حركات بعدها ساكن مثل فَعَلتن فهي الفاصِلة الكُبْرى، قال: وإِنما     بدأْنا بالصغرى لأَنها أَبسط من الكُبْرى؛ الخليل: الفاصِلة في العَروض     أَن يجتمع ثلاثة أَحرف متحركة والرابع ساكن مثل فَعَلَت، قال: فإِن اجتمعت     أَربعة أَحرف متحركة فهي الفاضِلة، بالضاد المعجمة، مثل فعَلتن.     قال: والفَصل عند البصريين بمنزلة العِماد عند الكوفيين، كقوله عز وجل:     إِن كان هذا هو الحقَّ من عندك؛ فقوله هو فَصْل وعِماد، ونُصِب الحق     لأَنه خبر كان ودخلتْ هو للفَصْل، وأَواخر الآيات في كتاب الله فَواصِل     بمنزلة قَوافي الشعر، جلَّ كتاب الله عز وجل، واحدتها فاصِلة.     وقوله عز وجل: كتاب فصَّلناه، له معنيان: أَحدهما تَفْصِيل آياتِه     بالفواصِل، والمعنى الثاني في فَصَّلناه بيَّنَّاه. وقوله عز وجل: آيات     مفصَّلات، بين كل آيتين فَصْل تمضي هذه وتأْتي هذه، بين كل آيتين مهلة، وقيل:     مفصَّلات مبيَّنات، والله أَعلم، وسمي المُفَصَّل مَفصَّلاً لقِصَر أَعداد     سُوَرِه من الآي. وفُصَيْلة: اسم.
مقاييس اللغة:
(فصل) الفاء والصاء واللام كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على تمييز الشَّيء. من الشَّيء وإبانته عنه. يقال: فَصَلْتُ الشَّيءَ فَصْلاً. والفَيْصل: الحاكم. والفَصِيل: ولدُ النَّاقةِ إذا افتُصِلَ عن أُمِّه. والمِفْصَل: اللِّسان، لأنَّ به تُفصَل الأمور وتميَّز. قال الأخطل:* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) *
والمفاصل: مَفاصل العِظام. والمَفْصِل: ما بين الجبلَيْن، والجمع مَفاصل. قال أبو ذُؤَيب:
مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها *** يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ([2])
والفَصِيل: حائطٌ دونَ سُور المدينة. وفي بعض الحديث: "مَن أنفَقَ نفقةً فاصلةً فله من الأجر كذا"، وتفسيره في الحديث أنَّها التي فَصَلَت بين إيمانه وكُفره.
القاموس المحيط:
الفَصْلُ الحاجِزُ بين الشَّيْئَيْنِ، وكلُّ مُلْتَقَى عَظْمَيْنِ من الجَسَدِ، كالمَفْصِلِ، والحَقُّ من القَوْلِ،
و من الجَسَدِ: مَوْضِعُ المَفْصِلِ، وبين كُلِّ مَفْصِلَيْنِ وَصْلٌ، وعند البَصْرِيِّينَ كالعِمادِ عند الكوفيين، والقضاءُ بين الحَقِّ والباطلِ، كالفَيْصَلِ، وفَطْمُ المَوْلودِ، كالافْتِصالِ، والاسمُ ككِتابٍ، والحَجْزُ، والقَطْعُ، يَفْصِلُ في الكلِّ. والفاصِلَةُ: الخَرَزَةُ تَفْصِلُ بين الخَرَزَتَيْنِ في النِّظامِ. وقد فَصَلَ النَّظْمَ. وأواخِرُ آياتِ التَّنْزيلِ فَواصِلُ، بمنْزِلَةِ قَوافي الشِّعْرِ، الواحدةُ فاصِلَةٌ.
وحُكْمٌ فاصِلٌ وفَيْصَلٌ: ماضٍ. وحكُومة فَيْصَلٌ: كذلك. وطَعْنَةٌ فَيْصَلٌ: تَفْصِلُ بين القِرْنَيْنِ.
والفَصيلُ: حائِطٌ قصيرٌ دون الحِصْنِ، أو دونَ سُورِ البَلَدِ، وولَدُ الناقةِ إذا فُصِلَ عن أُمِّه ج: فُصْلانٌ، بالضم والكسر، وككِتاب. والفَصِيلَةُ: أُنْثاهُ، و من الرجُلِ: عَشيرتُه ورَهْطُه الْأَدْنَوْنَ، أو أقْرَبُ آبائِه إليه، والقِطْعَةُ من لَحْمِ الفَخِذِ، والقِطْعَةُ من أعْضاءِ الجَسَدِ. وفَصَلَ من البَلَدِ فُصولاً: خَرَجَ منه، و الكَرْمُ: خَرَجَ حَبُّه صغيراً. والفَصْلَةُ: النَّخْلَةُ المَنْقولَةُ، وقد افْتَصَلَها عن مَوْضِعِها. والمَفاصِلُ: مَفاصِلُ الْأَعْضاءِ، الواحدُ: كمَنْزِلٍ، والحِجارةُ الصُّلْبَةُ المُتَراكِمَةُ، وما بين الجَبَلَيْنِ من رَمْلٍ ورَضْراضٍ، ويَصْفُو ماؤُه. والمِفْصَلُ كمِنبرٍ: اللِّسانُ. والفَيْصَلُ والفَيْصَلِيُّ: الحاكمُ. وكشَدَّادٍ: مَدَّاحُ الناسِ ليَصِلوهُ، دَخيلٌ. وسَمَّوا فَصْلاً وفَصيلاً. وأبو الفَصْلِ البَهْرانِيُّ: شاعِرٌ. وكزُفَرَ: واحِدٌ، والصوابُ أنه بالقافِ إجماعاً، وبالفاءِ غَلَطٌ صَريحٌ. رَوَيْنا عن إسماعيلَ بنِ أبي خالِدٍ قالَ: ماتَ عُمَيْرُ بنُ جُنْدَبٍ من جُهَيْنَةَ قُبَيْلَ الإِسلامِ، فَجَهَّزوهُ بِجَهازِهِ، إذْ كَشَفَ القِناعَ عن رأسِه، فقالَ: أيْنَ القُصَلُ؟ والقُصَلُ أحَدُ بني عَمِّهِ . قالوا: سبحان اللهِ، مَرَّ آنفاً، فما حاجَتُكَ إليه؟ فقال: أُتيتُ فقيلَ لي لأُمِّكَ الهَبَلْ. ألا تُرَى إلى حُفْرَتِكَ تُنْثَلْ. وقد كادَتْ أُمِّكَ تَثْكَل. أرأيتَ إنْ حَوَّلْناك إلى مُحَوَّلْ. ثم غُيِّبَ في حُفْرَتِكَ القُصَلْ. الذي مَشَى فاحْزَألْ. ثم ملأْناها من الجَنْدَلْ. أتَعْبُدُ رَبَّكَ وتُصَلْ. وتَتْرُكُ سَبيلَ من أشْرَكَ وأضَلْ؟ فقلتُ: نَعَمْ. قال: فأفاقَ، ونَكَحَ النِّساءَ، ووُلِدَ له أولادٌ، ولَبِثَ القُصَلُ ثلاثاً، ثم ماتَ ودُفِنَ في قَبْرِ عُمَيْرٍ. والمُفَصَّلُ، كمُعَظَّمٍ، من القرآنِ: من " الحُجُراتِ " إلى آخِرِه في الْأَصَحِّ، أو من " الجاثِيَةِ " أو " القِتالِ " أو " قاف " عن النَّواوِيِّ، أو " الصافَّاتِ " أو " الصَّفِّ " أو " تَبارَكَ " عن ابنِ أبي الصَّيْفِ، أو " إنا فَتَحْنا " عنِ الدِّزْمارِيِّ، أو " سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ " عن الفِرْكاحِ، أو " الضُّحَى " عن الخَطَّابِيِّ، وسُمِّيَ لكَثْرَةِ الفُصولِ بينَ سُوَرِهِ، أو لِقِلَّةِ المَنْسوخِ فيه. وفَصْل الخِطابِ: كَلِمَةُ أمَّا بَعدُ، أو البَيِّنَةُ على المُدَّعي، واليَمينُ على المُدَّعى عليه، أو هو أن يُفْصَلَ بين الحَقِّ والباطِلِ. والتَّفْصيلُ: التَّبْيينُ. وفاصَلَ شَريكَهُ: بايَنَهُ.
والفاصِلَةُ الصُّغْرى في العَروضِ: ثلاثُ مُتَحرِّكاتٍ قَبلَ ساكِنٍ، نحوُ ضَرَبَتْ، والكُبْرَى: أربَعٌ، نَحْوُ ضَرَبَتا. والنَّفَقَةُ الفاصِلةُ التي جاءَ في الحديثِ أنها بِسَبْعِ مئَةِ ضِعْفٍ: هي التي تَفْصِلُ بين إيمانِهِ وكُفْرِهِ. والفَصْلُ في القَوافي: كلُّ تَغْييرٍ اخْتَصَّ بالعَروضِ ولم يَجُزْ مِثْلُهُ في حَشْوِ البَيْتِ، وهذا إنما يكونُ بإِسْقاطِ حَرْفٍ مُتَحَرِّكٍ فَصاعِداً، فإذا كان كذلك، سُمِّيَ فَصْلاً. والحَكَمُ بنُ فَصيلٍ، كأَميرٍ، وعَدِيُّ بنُ الفَصيلِ، وبُحَيْرُ بنُ الفَصيلِ: مُحدِّثونَ.
تاج العروس:
فصل
الفصل : الحاجِزُ بينَ الشيئينِ كما في المُحكَمِ والمُصَنِّفونَ يُتَرجِمونَ به أَثناءَ الأَبوابِ إمّا لأَنَّه نوعٌ من المسائلِ مَفصولٌ عن غَيرِه أَو لأَنَّه ترجَمَةٌ فاصلَةٌ بينَه وبينَ غيره فهو بمعنى مَفعولٍ أَو فاعِلٍ قاله شيخُنا . الفَصْلُ : كُلُّ مُلْتَقى عَظْمَيْنِ من الجَسَدِ كالمَفْصِلِ كمَجلِس . الفَصْلُ : الحَقُّ من القَولِ وبه فُسِّرَ قولُه تعالى : " إنَّه لَقولٌ فَصْلٌ " أَي حَقٌّ وقيل : فاصِلٌ قاطِعٌ . قال الليثُ : الفَصْلُ من الجَسَدِ : مَوضِعُ المَفصِلِ وبينَ كلِّ فصلَينِ وصْلٌ وأَنشدَ :
وَصْلاً وفَصْلاً وتَجميعاً ومُفترقاً ... فَتقاً ورَتْقاً وتأْلِيفاً لإنسانِ
الفَصْلُ عند البَصرِيّينَ كالعِمادِ عندَ الكُوفِيّينَ كقوله تعالى : " إنْ كانَ هذا هو الحَقَّ من عِندِكَ " فقولُهُ : هو فَصْلٌ وعِمادٌ ونصَبَ الحَقَّ لأَنَّه خبرُ كانَ ودخلَت هو للفصْلِ . الفصلُ : القضاءُ بينَ الحَقِّ والباطِلِ كالفَيْصَلِ كحَيدَرٍ هذا هو الأَصلُ وقيل : الفيصَلُ : اسمُ ذلك القضاءِ . الفَصْلُ : فَطْمُ المَولودِ كالافْتِصالِ يُقال : فصَلَ المَولودَ عن الرَّضاعِ وافْتَصَلَه : إذا فطَمَه . والاسمُ الفِصالُ ككِتابٍ ومنه قوله تعالى : " وحَمْلُهُ وفِصالُه ثلاثونَ شَهراً " المَعنى : ومَدى حَمْلِ المَرأَةِ إلى مُنْتَهى الوَقْتِ الذي يُفصَلُ فيه الولَدُ عن رَضاعِها ثلاثونَ شَهراً . الفَصْلُ : الحَجْزُ بين الشَّيئينِ إشْعاراً بانتهاءِ ما قبلَه قاله الراغبُ وفي بعض النُّسخ الحَجْرُ بالرّاءِ . الفصْلُ : القَطْعُ وإبانَةُ أَحَدِ الشيئين عن الآخَر وقال الحَرالِّي : هو اقتِطاعُ بعضٍ من كُلٍّ . فَصَلَ بينهما يَفصِلُ بالكَسرِ فَصلاً في الكُلِّ ممّا ذُكِر . والفاصِلَةُ : الخَرَزَةُ التي تفصِلُ بينَ الخَرَزَتينِ في النِّظامِ وقد فصَلَ النَّظْمَ ظاهرُه أَنَّه من حَدِّ نَصَرَ والصحيح وقد فصَّلَ بالتَّشديدِ فإنَّ الجَوْهَرِيّ قال بعدَه : وعِقدٌ مُفَصَّلٌ أَي جُعِلَ بينَ كُلِّ لؤلُؤَتينِ خَرَزَةٌ وفي التَّهذيبِ : فَصَّلْتُ الوِشاحَ : إذا كانَ نَظمُه مُفَصَّلاً بأَن يُجعَلَ بينَ كلِّ لؤلؤَتَيْنِ مَرجانَةٌ أَو شَذَرَةٌ من لونٍ واحِدٍ . وأواخِرُ آياتِ التَّنزيلِ العزيزِ فواصِلُ بمَنزِلَةِ قوافي الشِّعْرِ جَلَّ كِتابُ الله عزَّ وجَلَّ الواحِدَةُ فاصِلَةٌ . وحُكْمٌ فاصِلٌ وفَيْصَلٌ : أَي ماضٍ وحُكومَةٌ فَيْصَلٌ كذلك . وطَعنَةٌ فَيْصَلٌ : تَفصِلُ بينَ القِرنَينِ أَي تُفَرِّقُ بينَهُما . والفَصيلُ كأَميرٍ : حائطٌ قصيرٌ دونَ الحِصْنِ أَو دونَ سورِ البلَدِ . يقال : وَثَّقوا سورَ المدينَةِ بكِباشٍ وفَصيلٍ . الفَصيلُ : ولَدُ النّاقَةِ إذا فُصِلَ عن أُمِّه وقد يُقال في البقر أَيضاً ومنه حديثُ أَصحابِ الغارِ : فاشترَيْتُ به فَصيلاً من البقَرِ ج : فُصْلانٌ بالضَّمِّ والكَسْرِ وهذه عن الفرَّاءِ شبَّهوهُ بغُرابٍِ وغِرْبانٍ يعني أَنَّ حُكمَ فَعيلٍ أَنْ يُكَسَّرَ على فُعلانَ بالضَّمِّ وحُكمُ فُعالٍ أَن يُكَسَّرَ على فِعْلانٍ لكنَّهُم قد أَدخَلوا عليه فَعيلاً لمُساواتِه في العِدَّةِ وحُروفِ اللِّينِ . مَنْ قال : فِصالٌ ككِتابٍ فعلى الصِّفَةِ كقولِهِم : الحارِثُ والعَبّاسُ . والفَصيلَةُ : أُنثاه . والفَصيلَةٌ من الرَّجُلِ : عَشيرَتُه ورَهطُه الأَدْنَونَ وبه فُسِّرَ قولُه تعالى : " وفَصيلَتِه الّتي تؤْوِيهِ " أَو أَقرَبُ آبائه إليه عن ثعلَبٍ وكان يُقال للعَبّاس رضي الله عنه فَصيلَةُ النَّبيِّ صلّى الله عليه وسلَّم وهي بمَنزلَةِ المَفصِلِ من القَدَمِ . قال ابنُ الأَثير : الفَصيلَةُ من أَقرَبِ عَشيرَةِ الإنسانِ وأَصلُها القِطْعَةُ من لَحْمِ الفَخِذِ حكاه عن الهرَوِيّ . قال ثعلَبٌ : الفَصيلَةُ : القِطْعَةُ من أَعضاءِ الجَسَدِ وهي دونَ القبيلةِ . وفَصَلَ من البلَدِ فُصولاً : خرجَ منه قال أَبو ذؤَيبٍ :
وَشِيكَ الفُصولِ بعيدَ الغُفُو ... لِ إلاّ مُشاحاً به أَو مُشيحا
ويقال : فصل فلان من عندي فصولا : إذا خرج . وفصل مني إليه كتاب : إذا نفذ قال الله عز وجل : " ولما فصلت العير " أي خرجت ففصل يكون لازما وواقعا وإذا كان واقعا فمصدره الفصل وإذا كان لازما فمصدره الفصول . فصل الكرم : خرج حبه صغيرا أمثال البلسن . والفصلة : النخلة المنقولة المحولة وقد افتصلها عن موضعها وهذه عن أبي حنيفة . وقال هجري : خير النخل ما حول فسيله عن منبته والفسيلة المحولة تسمى الفصلة وهي الفصلات . والمفاصل : مفاصل الأعضاء الواحد مفصل كمنزل وهو كل ملتقى عظمين من الجسد وفي حديث النخعي : في كل مفصل من الإنسان ثلث دية الإصبع يريد مفصل الأصابع وهو ما بين كل أنملتين . والمفاصل : الحجارة الصلبة المتراكمة المتراصفة . قيل : المفاصل : ما بين الجبلين وقيل : هي منفصل الجبل يكون بينهما من رمل ورضراض وحصى صغار فيرق ويصفو ماؤه وبه فسر الأصمعي قول أبي ذؤيب :
مطافيل أبكار حديث نتاجها ... يشاب بماء مثل ماء المفاصل وأراد صفاء الماء لانحداره من الجبال لا يمر بتراب ولا بطين وقال أبو عبيدة : مفاصل الوادي : المسايل وقال أبو عمرو : المفاصل في البيت : مفاصل العظام شبه ذلك الماء بماء اللحم كذا في العباب ونقل السكري عن ابن الأعرابي ما يقرب من ذلك قال : هو ماء اللحم الذي يقطر منه فشبه حمرة الخمر بذلك وفي التهذيب : المفصل : كل مكان في الجبل لا تطلع عليه الشمس وأنشد بيت الهذلي وقال أبو العميثل : المفاصل : صدوع في الجبال يسيل منها الماء وإنما يقال لما بين الجبلين الشعب . والمفصل كمنبر : اللسان قال حسان رضي الله عنه :
كلتاهما حلب العصير فعاطني ... بزجاجة أرخاهما للمفصل
والفيصل كحيدر والفيصلي بزيادة الياء وهذه عن ابن عباد : الحاكم لفصله بين الحق والباطل قال شيخنا : وفي شرح المفتاح للسيد ما يقتضي أنه أطلق عليه مجازا مبالغة وأصله القضاء الفاصل بين الحق والباطل . رجل فصال كشداد : مداح الناس ليصلوه وهو دخيل كما في العباب . وسموا فصلا منهم فصل بن القاسم عن سفيان عن زبيد عن مرة وعنه يعقوب بن يعقوب . وفصيلا كأمير وسيأتي في آخر الحرف من تسمى كذلك . وأبو الفصل البهراني : شاعر له ذكر كما في العباب والتبصير . الفصل كزفر : واحد أي فرد في الأسماء والصواب أنه بالقاف إجماعا وبالفاء غلط صريح وما أدري من ضبطه بالفاء وهو رجل من جهينة ابن عم عمير بن جندب له خبر وذكر في كتاب من عاش بعد الموت كما سيأتي ذلك للمصنف في قصل روينا بالسند المتصل عن إسماعيل بن أبي خالد الكوفي الحفظ الطحان المتوفى سنة 146 ، روى عن ابن أبي أوفى وأبي جحيفة وقيس وعنه شعبة وعبيد الله وخلق كذا في الكاشف للذهبي وقال ابن حبان : كنيته أبو عبد الله كوفي واسم أبي خالد سعد البجلي وقيل : هرمز مولى بجيلة يروي عن ابن أبي أوفى وعمرو بن حريث وأنس بن مالك وكان شيخا صالحا قال : مات عمير بن جندب رجل من جهينة وهو ابن عم له قبيل الإسلام فجهزوه بجهازه إذ كشف القناع عن رأسه فقال : أين القصل ؟ والقصل : أحد بني عمه قالوا : سبحان الله مر آنفا فما حاجتك إليه ؟ فقال : أتيت فقيل لي : لأمك الهبل ألا ترى إلى حفرتك تنثل وقد كادت أمك تثكل أرأيت إن حولناك إلى محول ثم غيب في حفرتك القصل الذي مشى فاحزأل يقال : احزأل البعير في السير : إذا ارتفع ثم ملأناها من الجندل أتعبد ربك وتصل وتترك سبيل من أشرك وأضل فقلت : نعم قال : فأفاق ونكح النساء وولد له أولاد ولبث القصل ثلاثا ثم مات ودفن في قبر عمير . وهذا الخبر قد رواه الشعبي بسنده : أغمي على رجل من جهينة فلما أفاق قال : ما فعل القصل ؟ وحكاه غيره وفي السياق بعض اختلاف وذكر المصنف هذا لغرابته وكان الأولى ذكره في قصل . وممن تكلم بعد الموت زيد بن خارجة الأنصاري كما في شروح المواهب والموطأ وكذلك ربعي بن حراش وقد ذكر في ربع . والمفصل كمعظم من القرآن : اختلف فيه فقيل : من سورة الحجرات إلى آخره في الأصح من الأقوال أو من الجاثية أو من القتال أو من قاف وهذا عن الإمام محيي الدين النواوي أو من الصافات أو من الصف أو من تبارك وهذا يروى عن محمد بن إسماعيل بن أبي الصيف اليماني أو من إنا فتحنا عن أحمد بن كشاشب الفقيه الشافعي الدزماري أو من سبح اسم ربك عن الفركاح فقيه الشام أو من الضحى عن الإمام أبي سليمان الخطابي رحمهم الله تعالى وسمي مفصلا لكثرة الفصول بين سوره أو لكثرة الفصل بين سوره بالبسملة وقيل : لقصر أعداد سوره من الآي أو لقلة المنسوخ فيه وقيل غير ذلك وفي الأساس : المفصل : ما يلي المثاني من قصار السور الطوال ثم المثاني ثم المفصل قال شيخنا : وقد بسطه الجلال في الإتقان في الفن الثامن عشر منه . وفصل الخطاب في كلام الله عز وجل قيل : هو كلمة أما بعد لأنها تفصل بين الكلامين أو هو البينة على المدعي واليمين على المدعى عليه أو هو أن يفصل بين الحق والباطل أو هو ما فيه قطع الحكم قاله الراغب
والتفصيل : التبيين ومنه قوله تعالى : " آيات مفصلات " وقوله تعالى : " وكل شيء فصلناه تفصيلا " وقوله تعالى : " أحكمت آياته ثم فصلت " وقيل في قوله تعالى آيات مفصلات أي بين كل اثنتين فصل تمضي هذه وتأتي هذه بين كل اثنتين مهلة وقوله تعالى : " بكتاب فصلناه " أي بيناه وقيل : فصلنا آياته بالفواصل . وفاصل شريكه مفاصلة : باينه . والفاصلة الصغرى في العروض هي السببان المقرونان وهو ثلاث متحركات قبل ساكن نحو ضربت ومتفا من متفاعلن وعلتن من مفاعلتن . والفاصلة الكبرى أربع حركات بعدها ساكن نحو ضربتا وفعلتن وقال الخليل : الفاصلة في العروض : أن تجتمع ثلاثة أحرف متحركة والرابع ساكن قال : فإن اجتمعت أربعة أحرف متحركة فهي الفاضلة بالضاد معجمة وسيأتي في فضل . والنفقة الفاصلة : التي جاء ذكرها في الحديث أنها بسبعمائة ضعف وهو قوله صلى الله عليه وسلم : " من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة " وفي رواية : " فله من الأجر كذا " تفسيره في الحديث : هي التي تفصل بين إيمانه وكفره وقيل : يقطعها من ماله ويفصل بينها وبين مال نفسه . والفصل في القوافي : كل تغيير اختص بالعروض ولم يجز مثله في حشو البيت وهذا إنما يكون بإسقاط حرف متحرك فصاعدا فإذا كان كذلك سمي فصلا وإذا وجب مثل هذا في العروض لم يجز أن يقع معها في القصيدة عروض يخالفها ويجب أن يكون عروض أبيات القصيدة كلها على ذلك المثال وبيان هذا أن كل عروض تثبت أصلا أو اعتلالا على ما يكون في الحشو نحو مفاعلن عروض الطويل لأنها تلزم في الحشو وفاعلن في عروض المديد وفعلن في عروض البسيط فكل عروض جاز أن يدخلها هذا التغيير سميت باسم ذلك التغيير وهو الفصل ومتى لم يدخلها ذلك التغيير سميت صحيحة كما في العباب . والحكم بن فصيل كأمير عن خالد الحذاء وابنه محمد بن الحكم يروى عن خالد الطحان كذا في الإكمال . وعدي بن الفصيل عن عمر بن عبد العزيز وعنه الأصمعي ثقة . وبحير بن الفصيل هكذا في النسخ والصواب يحيى بن الفصيل وهما رجلان أحدهما : العنزي البصري الراوي عن أبي عمرو بن العلاء وعنه أبو عبيدة معمر بن المثنى اللغوي والثاني كوفي روى عن الحسن بن صالح بن حي وعنه محمد بن إسماعيل الأحمسي ذكره ابن ماكولا محدثون . وفاته : هياج بن عمران بن الفصيل البرجمي بصري حدث . ومما يستدرك عليه : الانفصال : الانقطاع وهو مطاوع فصله . وذكر الزجاج أن الفاصل صفة من صفات الله عز وجل يفصل القضاء بين الخلق . ويوم الفصل : يوم القيامة . وفي صفة كلامه صلى الله عليه وسلم : فصل لا نزر ولا هذر أي بين ظاهر يفصل بين الحق والباطل . وفصل القصاب الشاة تفصيلا : عضاها . والفيصل : القطيعة التامة ومنه حديث ابن عمر : كانت الفيصل بيني وبينه . وجاءوا بفصيلتهم أي بأجمعهم . وفصيل من حجر : أي قطعة منه فعيل بمعنى مفعول . وفصيلة كجهينة : اسم . والفصل : الطاعون العام . والفصول : واحد الفصل : ربيعية وخريفية وصيفية وشتوية . يل : التبيين ومنه قوله تعالى : " آيات مفصلات " وقوله تعالى : " وكل شيء فصلناه تفصيلا " وقوله تعالى : " أحكمت آياته ثم فصلت " وقيل في قوله تعالى آيات مفصلات أي بين كل اثنتين فصل تمضي هذه وتأتي هذه بين كل اثنتين مهلة وقوله تعالى : " بكتاب فصلناه " أي بيناه وقيل : فصلنا آياته بالفواصل . وفاصل شريكه مفاصلة : باينه . والفاصلة الصغرى في العروض هي السببان المقرونان وهو ثلاث متحركات قبل ساكن نحو ضربت ومتفا من متفاعلن وعلتن من مفاعلتن . والفاصلة الكبرى أربع حركات بعدها ساكن نحو ضربتا وفعلتن وقال الخليل : الفاصلة في العروض : أن تجتمع ثلاثة أحرف متحركة والرابع ساكن قال : فإن اجتمعت أربعة أحرف متحركة فهي الفاضلة بالضاد معجمة وسيأتي في فضل . والنفقة الفاصلة : التي جاء ذكرها في الحديث أنها بسبعمائة ضعف وهو قوله صلى الله عليه وسلم : " من أنفق نفقة فاصلة في سبيل الله فبسبعمائة " وفي رواية : " فله من الأجر كذا " تفسيره في الحديث : هي التي تفصل بين إيمانه وكفره وقيل : يقطعها من ماله ويفصل بينها وبين مال نفسه . والفصل في القوافي : كل تغيير اختص بالعروض ولم يجز مثله في حشو البيت وهذا إنما يكون بإسقاط حرف متحرك فصاعدا فإذا كان كذلك سمي فصلا وإذا وجب مثل هذا في العروض لم يجز أن يقع معها في القصيدة عروض يخالفها ويجب أن يكون عروض أبيات القصيدة كلها على ذلك المثال وبيان هذا أن كل عروض تثبت أصلا أو اعتلالا على ما يكون في الحشو نحو مفاعلن عروض الطويل لأنها تلزم في الحشو وفاعلن في عروض المديد وفعلن في عروض البسيط فكل عروض جاز أن يدخلها هذا التغيير سميت باسم ذلك التغيير وهو الفصل ومتى لم يدخلها ذلك التغيير سميت صحيحة كما في العباب . والحكم بن فصيل كأمير عن خالد الحذاء وابنه محمد بن الحكم يروى عن خالد الطحان كذا في الإكمال . وعدي بن الفصيل عن عمر بن عبد العزيز وعنه الأصمعي ثقة . وبحير بن الفصيل هكذا في النسخ والصواب يحيى بن الفصيل وهما رجلان أحدهما : العنزي البصري الراوي عن أبي عمرو بن العلاء وعنه أبو عبيدة معمر بن المثنى اللغوي والثاني كوفي روى عن الحسن بن صالح بن حي وعنه محمد بن إسماعيل الأحمسي ذكره ابن ماكولا محدثون . وفاته : هياج بن عمران بن الفصيل البرجمي بصري حدث . ومما يستدرك عليه : الانفصال : الانقطاع وهو مطاوع فصله . وذكر الزجاج أن الفاصل صفة من صفات الله عز وجل يفصل القضاء بين الخلق . ويوم الفصل : يوم القيامة . وفي صفة كلامه صلى الله عليه وسلم : فصل لا نزر ولا هذر أي بين ظاهر يفصل بين الحق والباطل . وفصل القصاب الشاة تفصيلا : عضاها . والفيصل : القطيعة التامة ومنه حديث ابن عمر : كانت الفيصل بيني وبينه . وجاءوا بفصيلتهم أي بأجمعهم . وفصيل من حجر : أي قطعة منه فعيل بمعنى مفعول . وفصيلة كجهينة : اسم . والفصل : الطاعون العام . والفصول : واحد الفصل : ربيعية وخريفية وصيفية وشتوية

_Türkçe çeviri henüz yok_
