# فصم — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D9%85/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فصم

فصم
فَصَمَ - يَفْصِمُ - انْفَصَمَ - يَنْفَصِمُ - انْفِصَام
فَصَمَ - يَفْصِمُ +كائن + شيئاً: يََحُل، ثم يفصل العروة التي تربط بين كائنين، بحيث يبقى منها جزء في كل كائن
انْفَصَمَ - يَنْفَصِمُ: على وزن " انفعل من  " فَصَمَ - يَفْصِمُ ": فعل " فَصَمَ - يَفْصِمُ " حينما يحدث تلقائياً بدون مؤثر خارجي: انحلت وانفكت العروة بشكل ذاتي
انْفِصَام: اسم فعل من " انْفَصَمَ - يَنْفَصِمُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفك والتخليص والتحلل من الارتباط، ضد الربط والتعليق "، وهي:
حَرَّ - يَحَرُّ، فَصَمَ - يَفْصِمُ، نَقَضَ - يَنْقُضُ، نَكَثَ - يَنْكُثُ، فَكَّ - يَفُكُّ، حَلَّ - يَحُلُّ
انفصام
 	﴿لا إكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي فمن يكفر بالطاغوت ويؤمن بالله فقد استمسك بالعروة الوثقى لا انفصام لهاوالله سميع عليم(256)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [فصم] ف ص م: فصَمَ الشيء كسره من غير أن يبين تقول فصمه من باب ضرب فانْفَصَمَ قال الله تعالى ﴿لا انفصام لها﴾ و تَفَصَّمَ مثل انفصم
معجم الفرائد القرآنية:
ف ص م
"انْفِصَامَ" في قوله تعالى :" فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لا انْفِصَامَ لَهَا" (256) البقرة .
فَصَمه : كسره أو قطعه من غير أن تتفرق كِسَرُهُ .وعليه يكون الفصم هو الكسر من غير بينونة .
ملخص اللسان:
1.     فَصَمه يَفْصِمُه: الفَصْم: الكسر من غير بينونة.
2.     وفُصِم جانبُ البيتِ: انهدمَ.
3.     والانفِصامُ: الانقطاع. لا انْفِصام لها؛ أي لا انقطاع لها، وقيل: لا انكسار لها.
4.     الفَصم،  أن ينصدع الشيء من غير أن يَبِين،
5.     وانفصم المطر: انقطع وأَقْلَع. يُفْصِم  الوَحْيُ عنه أي يُقلِع عنه.
لسان العرب
● - فصم: الفَصْم: الكسر من غير بينونة. فَصَمه يَفْصِمُه فَصْماً      فانْفَصَم: كسره من غير أن يبين، وتَفَصَّم مثله، وفَصَّمه فَتَفَصَّم. وخَلْخال      أفْصَمُ: مُتَفَصِّم؛ عن الهجري، وأنشد لعمارة بن راشد:      وأمَّا الألى يَسْكُنَّ غَوْرَ تِهامةٍ،      فَكُلُّ كَعابٍ تَتْرُكُ الحِجلَ أَفْصَما      وفُصِم جانبُ البيتِ: انهدمَ. والانفِصامُ: الانقطاع. وفي التنزيل      العزيز: لا انْفِصام لها؛ أي لا انقطاع لها، وقيل: لا انكسار لها. وفي الحديث      في صفة الجنة: دُرَّةٌ بَيْضاءُ ليس فيها فَصْم ولا وَصْم. قال أبو عبيد:      الفَصم، بالفاء، أن ينصدع الشيء من غير أن يَبِين، من فَصَمت الشيء      أَفْصِمه فَصْماً إذا فعلت ذلك به، فهو مَفصُوم؛ قال ذو الرمة يذكر غزالاً      شبهه بدُمْلُج فضة:      كأنَّه دُمْلُجٌ مِن فِضَّةٍ نَبَهٌ،      في مَلْعَبٍ مِن جواري الحَيِّ، مَفْصُومُ      شبه الغزال وهو نائم بدملج فضة قد طُرح ونُسِي، وكل شيء سقط من إنسان      فنسيه ولم يهتد له فهو نَبَهٌ، وهو الخُرت والخُرات      (* قوله «وهو الخرت      والخرات إلى قوله وإنما جعله إلخ» كذا بالأصل ولينظر ما مناسبته هنا).      والناس كلهم يقولون خُرت وهو خَرق النصاب، وإنما جعله مفصوماً لتثنيه وانحنائه      إذا نام، ولم يقل مقصوم، بالقاف، فيكون بائناً باثنين، قال ابن بري: قيل      في نبه إنه المشهور، وقيل النفيس الضالّ الموجود عن غفلة لا عن طلب،      وقيل: هو المنسي. الفراء: فأْس فَصيم      (* قوله «فأس فصيم» كذا في الأصل      والقاموس، والذي في التهذيب والتكملة: فيصم أي كصيقل). وهي الضخمة، وفأْس      فِنْدَأْيةٌ لها خُرت، وهو خرق النصاب، قال: وأما القصم، بالقاف، فأَن ينكسر      الشيء فيبين. وفي حديث أبي بكر: إني وجدت في ظهري انْفِصاماً أي      انصداعاً، ويروى بالقاف، وهو قريب منه. وفي الحديث: استَغْنُوا عن الناس ولو عن      فِصْمة السواك أي ما انكسر منه، ويروى بالقاف. وأَفْصَم الفحلُ إذا جَفر؛      ومنه قيل: كل فحل يُفْصِم إلا الإنسان أي ينقطع عن الضراب. وانفصم المطر:      انقطع وأَقْلَع. وأَفصم المطرُ وأَفْصى إذا أَقلَع وانكشف، وأَفْصَمَت      عنه الحُمَّى. وفي حديث عائشة، رضوان الله عليها: أنها قالت رأيت رسول      الله، صلى الله عليه وسلم، يَنْزِل عليه في اليوم الشديد البرْدِ فَيُفْصِم      الوَحْيُ عنه وإِنَّ جَبِينَه ليَتَفصَّد عرَقًا؛ فيُفْصِم أي يُقلِع      عنه. وفي بعض الحديث: فيُفصم عني وقد وَعَيْت يعني الوَحْي أي يُقلع.
مقاييس اللغة:
(فصم) الفاء والصاد والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على انصداعِ شيء من غير بَيْنُونة. من ذلك الفَصْم، وهو أن ينصَدِع الشَّيءُ من غير أن يَبين. وكلُّ منحنٍ من خَشَبَةٍ وغيرها فهو* مفصوم. قال:
كأنَّه دُمْلُجٌ من فِضّةٍ نَبَهٌ  *** في مَلْعبٍ من عَذَارى الحيِّ مفصومُ([3])
القاموس المحيط:
فَصَمَهُ يَفْصِمُه كسَرَهُ فانْفَصَمَ وتَفَصَّمَ. وأفْصَمَ الحُمَّى، أو المَطَرُ أقْلَعَ. وفَأْسٌ فَصِيمٌ ضَخْمَةٌ
وفُصِمَ البَيْتُ، كعُنِيَ: انْهَدَمَ. وخَلْخالٌ أفْصَمُ: مُنْفَصِمٌ. وانْفَصَمَ: انْقَطَعَ.
تاج العروس:
( فصمه يفصمه ) فصما ( كسره ) من غير أن يبين ( فانفصم وتفصم ) الاخير مطاوع فصمه تفصيما وفي التنزيل العزيز لا انفصام لها أي لا انقطاع أو لا انكسار وفي صفة الجنة درة بيضاء ليس لها فصم ولا وصم قال أبو عبيد الفصم أن ينصدع الشئ من غير بينونة وقد فصمه فصما فعل به ذلك فهو مفصوم قال ذو الرمة يذكر غزالا شبهه بدملج فضة : كأنه دملج من فضة نبه * في ملعب من جواري الحي مفصوم شبه الغزال وهو نائم بدملج فضة قد طرح ونسي وكل شئ سقط من انسان فنسيه ولم يهتد له فهو نبه وإنما جعله مفصوما لتثنيه وانحنائه إذا نام وأما القصم بالقاف فهو كسر ببينونة نبه عليه الزمخشري في الكشاف ( وأفصم الحمى ) كذا في النسخ والصواب وأفصمت عنه الحمى أقلعت ( أو ) أفصم ( المطر ) وأفصى ( أقلع ) وانكشف ووقع في حديث الوحي قيفصم عني رباعيا حكاه البدر الدماميني في تعليق المصابيح إلا أنه صرح بأنها لغة قليلة ووقع في تنقيح الزركشي هكذا رباعيا ( وفأس فصيم ) أي ( ضخمة وفأس فندأية لها خرت قاله الفراء ( وفصم ) جانب ( البيت كعنى انهدم خلخال أفصم ) أي ( منفصم ) عن الهجري وأنشد لعمارة بن راشد : وأما الالي يسكن غور تهامة * فكل كعاب تترك الحجل أفصما
( وانفصم انقطع ) وبه فسر قوله تعالى لا انفصام لها * ومما يستدرك عليه انفصم ظهره انصدع وانفصمت الدرة انصدعت ناحية منها والفصمة الصدمة في الحائط وتقول به داء يفصم ولا يفصم أي يكسر ولا يقلع وأفصم الفحل إذا جفر ومنه قيل كل فحل يفصم إلا الانسان أي ينقطع عن الضراب وفصم السواك ما انكسر منه

### Türkçe

**فصم**
**فَصَمَ - يَفْصِمُ - انْفَصَمَ - يَنْفَصِمُ - انْفِصَام**
**فَصَمَ - يَفْصِمُ** + bir varlık + bir şeyi: çözer, sonra iki varlık arasındaki bağı bağlayan halkayı ayırır; öyle ki ondan her varlıkta bir parça kalır.
**انْفَصَمَ - يَنْفَصِمُ**: “**فَصَمَ - يَفْصِمُ**”dan “**انفعل**” vezni üzerinedir: dış bir etken olmaksızın kendiliğinden meydana geldiği zaman **فَصَمَ - يَفْصِمُ** fiilinin fiilidir: halka kendiliğinden çözülüp ayrıldı.
**انْفِصَام**: “**انْفَصَمَ - يَنْفَصِمُ**”dan fiil ismidir.
Ve lafız, “çözme ve kurtarma ve bağdan çözülme; bağlama ve asmaya zıt” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**حَرَّ - يَحَرُّ**، **فَصَمَ - يَفْصِمُ**، **نَقَضَ - يَنْقُضُ**، **نَكَثَ - يَنْكُثُ**، **فَكَّ - يَفُكُّ**، **حَلَّ - يَحُلُّ**

**انفصام**
	﴿Dinde zorlama yoktur; doğruluk sapıklıktan apaçık belli olmuştur. Kim tâğûtu inkâr eder ve Allah’a iman ederse, kopması olmayan sağlam kulpa tutunmuştur. Allah işitendir, bilendir (256)﴾ **البقرة**

**مختار الصحاح**
● [**فصم**] **ف ص م**: **فصَمَ** şeyi, ayrılıp belirginleşmeksizin kırdı; “**ضرب** بابından” dersin: **فصمه**; böylece **فانْفَصَمَ**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**لا انفصام لها**﴾. Ve **تَفَصَّمَ**, **انفصم** gibidir.

**معجم الفرائد القرآنية:**
**ف ص م**
“**انْفِصَامَ**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “... sağlam kulpa tutunmuştur; onun için **لا انْفِصَامَ لَهَا**” (256) **البقرة**.
**فَصَمه**: kırdı yahut kesti; parçaları dağılmaksızın. Buna göre **الفصم**, ayrılma olmaksızın kırmadır.

**ملخص اللسان:**
1. **فَصَمه يَفْصِمُه**: **الفَصْم**: ayrılma olmaksızın kırmadır.
2. Ve **فُصِم جانبُ البيتِ**: yıkıldı.
3. Ve **الانفِصامُ**: kopmadır. **لا انْفِصام لها**; yani onun için kopma yoktur; ve denildi ki: onun için kırılma yoktur.
4. **الفَصم**: şeyin, ayrılıp belirginleşmeksizin çatlamasıdır.
5. Ve **انفصم المطر**: kesildi ve dindi. **يُفْصِم  الوَحْيُ عنه** yani ondan kesilir/dinir.

**لسان العرب**
● - **فصم**: **الفَصْم**: ayrılma olmaksızın kırmadır. **فَصَمه يَفْصِمُه فَصْماً**; böylece **فانْفَصَم**: ayrılıp belirginleşmeksizin kırdı; ve **تَفَصَّم** onun gibidir; ve **فَصَّمه**; böylece **فَتَفَصَّم**. Ve **خَلْخال أفْصَمُ**: **مُتَفَصِّم**; el-Hicrî’den. Ve Umâre b. Râşid’den şu beyit rivayet edildi:
     Ve amma Tehâme’nin çukurunu mesken tutanlar,
     Her **كَعاب**, **الحِجل**i **أَفْصَما** bırakır.
Ve **وفُصِم جانبُ البيتِ**: yıkıldı. Ve **الانفِصامُ**: kopmadır. Aziz tenzilde: **لا انْفِصام لها**; yani onun için kopma yoktur; ve denildi ki: onun için kırılma yoktur. Ve hadiste, cennetin sıfatında: “Beyaz bir inci; onda **فَصْم** yoktur ve **وَصْم** yoktur.” Ebû Ubeyd dedi ki: **الفَصم**, **الفاء** ile, şeyin ayrılıp belirginleşmeksizin çatlamasıdır; “**فَصَمت** şeyi, ona bunu yaptığımda **أَفْصِمه فَصْماً**”dandır; o hâlde o **مَفصُوم**dur. Zû’r-Rumme, bir ceylanı anarak onu gümüş bir bileziğe benzetti:
     Sanki o, gümüşten bir bilezik, **نَبَه**;
     Mahallenin cariyelerinin oyun yerinde, **مَفْصُوم**.
Uyuyan ceylanı, atılıp unutulmuş bir gümüş bileziğe benzetti. Ve insandan düşen her şey, onu unutur da ona yol bulamazsa o **نَبَه**tir; o da **الخُرت** ve **الخُرات**tır.
(* “Ve o **الخرت** ve **الخرات** ...” sözü: asılda böyle; burada uygunluğu araştırılsın.)
Ve insanların hepsi **خُرت** der; o, sapın deliğidir. Onu **مفصوماً** kıldı; çünkü uyuduğunda ikiye katlanması ve eğilmesi sebebiyledir; **مقصوم** demedi, **القاف** ile; böylece ikiye ayrılmış olurdu. İbn Berrî dedi ki: **نبه** hakkında denildi: o meşhur olandır; ve denildi: talep ile değil gaflet ile bulunan, kayıp kıymetli olandır; ve denildi: o unutulandır. el-Ferrâ: **فأْس فَصيم**.
(* “**فأس فصيم**” sözü: asılda ve **القاموس**’ta böyle; **التهذيب** ve **التكملة**’de olan: **فيصم** yani cilalı gibi.)
Ve o, iridir. Ve **فأْس فِنْدَأْيةٌ**; onun için **خُرت** vardır; o, sapın deliğidir. Dedi ki: **القصم**, **القاف** ile, şeyin kırılıp ayrılıp belirginleşmesidir. Ebû Bekir hadîsinde: “Sırtımda **انْفِصاماً** buldum” yani bir çatlama; **القاف** ile de rivayet edilir; o ona yakındır. Ve hadiste: “İnsanlardan, misvakın **فِصْمة**si kadar bile olsa, müstağni olun” yani ondan kırılan şey; **القاف** ile de rivayet edilir. Ve **أَفْصَم الفحلُ**: **جَفر** olduğu zaman; bundan dolayı denildi: “Her aygır **يُفْصِم** eder, insan hariç” yani çiftleşmeden kesilir. Ve **انفصم المطر**: kesildi ve dindi. Ve **أَفصم المطرُ** ve **أَفْصى**: dindi ve açıldı. Ve **أَفْصَمَت** ondan **الحُمَّى**. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: dedi ki: “Resûlullah’ı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, çok şiddetli soğuk günde ona inerken gördüm; sonra **فَيُفْصِم الوَحْيُ عنه** ve onun alnı mutlaka ter olarak fışkırırdı”; yani **فيُفْصِم**: ondan kesilir/dinir. Bazı hadiste: “Benden **فيُفصم** olur ve ben (onu) kavramış olurum” yani vahiy; yani kesilir/dinir.

**مقاييس اللغة:**
(**فصم**) **الفاء** ve **الصاد** ve **الميم**, sahih bir asıldır; bir şeyin ayrılma olmaksızın çatlamasına delâlet eder. Bundan **الفَصْم**: şeyin ayrılıp belirginleşmeksizin çatlamasıdır. Ve ağaçtan ve başkasından her eğri olan şey, **مفصوم**dur. Dedi ki:
Sanki o, gümüşten bir bilezik, **نَبَه**  *** Mahallenin bakirelerinin oyun yerinde, **مفصوم**([3])

**القاموس المحيط:**
**فَصَمَهُ يَفْصِمُه**: onu kırdı; böylece **فانْفَصَمَ** ve **تَفَصَّمَ**. Ve **أفْصَمَت الحُمَّى** yahut **المَطَرُ**: dindi. Ve **فَأْسٌ فَصِيمٌ**: iri.
Ve **وفُصِمَ البَيْتُ** “**كعُنِيَ**”: yıkıldı. Ve **خَلْخالٌ أفْصَمُ**: **مُنْفَصِمٌ**. Ve **انْفَصَمَ**: koptu.

**تاج العروس:**
( **فصمه يفصمه** ) **فصما** ( kırdı ) ayrılıp belirginleşmeksizin; ( **فانفصم وتفصم** ) sonuncusu, **فصمه تفصيما**’nın mutâviidir. Aziz tenzilde: **لا انفصام لها**; yani kopma yoktur yahut kırılma yoktur. Ve cennetin sıfatında: “Beyaz bir inci; onun için **فصم** yoktur ve **وصم** yoktur.” Ebû Ubeyd dedi ki: **الفصم**, şeyin ayrılma olmaksızın çatlamasıdır. Ve onu **فصمه فصما**: ona bunu yaptı; o hâlde o **مفصوم**dur. Zû’r-Rumme, bir ceylanı anarak onu gümüş bir bileziğe benzetti:
kânehû dumlucun min fiḍḍatin nabeh * fî mal‘abin min jawârî’l-ḥayyi mafsûm
Uyuyan ceylanı, atılıp unutulmuş bir gümüş bileziğe benzetti. Ve insandan düşen her şey, onu unutur da ona yol bulamazsa o **نبه**tir. Onu ancak, uyuduğunda ikiye katlanması ve eğilmesi sebebiyle **مفصوما** kıldı. **القصم**, **القاف** ile, ayrılma ile kırmadır; Zemahşerî, **الكشاف**’ta buna dikkat çekti. ( Ve **أفصم الحمى** ) nüshalarda böyle; doğrusu: **وأفصمت عنه الحمى**: dindi. ( yahut ) **أفصم** ( **المطر** ) ve **أفصى** ( dindi ) ve açıldı. Vahiy hadîsinde: “**قيفصم عني**” dörtlü olarak vâki oldu; Bedr ed-Demâmînî, **تعليق المصابيح**’ta onu nakletti; ancak onun az bir dil olduğunu açıkça söyledi. Ve Zerküşî’nin **تنقيح**’inde böyle, dörtlü olarak vâki oldu. ( Ve **فأس فصيم** ) yani ( iri ). Ve **فأس فندأية لها خرت**; el-Ferrâ söyledi. ( Ve **وفصم** ) ( **جانب البيت كعنى انهدم** ). ( **خلخال أفصم** ) yani ( **منفصم** ); el-Hicrî’den. Ve Umâre b. Râşid’den şu beyit rivayet edildi:
Ve amma Tehâme’nin çukurunu mesken tutanlar * her **كعاب**, **الحجل**i **أفصما** bırakır.
( Ve **انفصم انقطع** ) ve bununla “**لا انفصام لها**” sözü tefsir edildi. Ve buna ilâve olarak: **انفصم ظهره**: çatladı. Ve **انفصمت الدرة**: onun bir yanı çatladı. Ve **الفصمة**: duvardaki darbe/çarpma izi. Ve dersin: onda bir hastalık vardır; **يفصم ولا يفصم**; yani kırar ve dinmez. Ve **أفصم الفحل**: **جفر** olduğu zaman. Ve bundan denildi: her aygır **يفصم** eder, insan hariç; yani çiftleşmeden kesilir. Ve **فصم السواك**: ondan kırılan şey.
