# فصم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فصم

الفَصْم: الكسر من غير بينونة. فَصَمه يَفْصِمُه فَصْماً
فانْفَصَم: كسره من غير أن يبين، وتَفَصَّم مثله، وفَصَّمه فَتَفَصَّم. وخَلْخال أفْصَمُ: مُتَفَصِّم؛ عن الهجري، وأنشد لعمارة بن راشد:
وأمَّا الألى يَسْكُنَّ غَوْرَ تِهامةٍ،
فَكُلُّ كَعابٍ تَتْرُكُ الحِجلَ أَفْصَما
وفُصِم جانبُ البيتِ: انهدمَ. والانفِصامُ: الانقطاع. وفي التنزيل العزيز: لا انْفِصام لها؛ أي لا انقطاع لها، وقيل: لا انكسار لها. وفي الحديث في صفة الجنة: دُرَّةٌ بَيْضاءُ ليس فيها فَصْم ولا وَصْم. قال أبو عبيد: الفَصم، بالفاء، أن ينصدع الشيء من غير أن يَبِين، من فَصَمت الشيء أَفْصِمه فَصْماً إذا فعلت ذلك به، فهو مَفصُوم؛ قال ذو الرمة يذكر غزالاً شبهه بدُمْلُج فضة:
كأنَّه دُمْلُجٌ مِن فِضَّةٍ نَبَهٌ،
في مَلْعَبٍ مِن جواري الحَيِّ، مَفْصُومُ
شبه الغزال وهو نائم بدملج فضة قد طُرح ونُسِي، وكل شيء سقط من إنسان فنسيه ولم يهتد له فهو نَبَهٌ، وهو الخُرت والخُرات
(* قوله «وهو الخرت
والخرات إلى قوله وإنما جعله إلخ» كذا بالأصل ولينظر ما مناسبته هنا). والناس كلهم يقولون خُرت وهو خَرق النصاب، وإنما جعله مفصوماً لتثنيه وانحنائه إذا نام، ولم يقل مقصوم، بالقاف، فيكون بائناً باثنين، قال ابن بري: قيل في نبه إنه المشهور، وقيل النفيس الضالّ الموجود عن غفلة لا عن طلب، وقيل: هو المنسي. الفراء: فأْس فَصيم
(* قوله «فأس فصيم» كذا في الأصل
والقاموس، والذي في التهذيب والتكملة: فيصم أي كصيقل). وهي الضخمة، وفأْس فِنْدَأْيةٌ لها خُرت، وهو خرق النصاب، قال: وأما القصم، بالقاف، فأَن ينكسر الشيء فيبين. وفي حديث أبي بكر: إني وجدت في ظهري انْفِصاماً أي انصداعاً، ويروى بالقاف، وهو قريب منه. وفي الحديث: استَغْنُوا عن الناس ولو عن فِصْمة السواك أي ما انكسر منه، ويروى بالقاف. وأَفْصَم الفحلُ إذا جَفر؛ ومنه قيل: كل فحل يُفْصِم إلا الإنسان أي ينقطع عن الضراب. وانفصم المطر: انقطع وأَقْلَع. وأَفصم المطرُ وأَفْصى إذا أَقلَع وانكشف، وأَفْصَمَت عنه الحُمَّى. وفي حديث عائشة، رضوان الله عليها: أنها قالت رأيت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يَنْزِل عليه في اليوم الشديد البرْدِ فَيُفْصِم الوَحْيُ عنه وإِنَّ جَبِينَه ليَتَفصَّد عرَقًا؛ فيُفْصِم أي يُقلِع عنه. وفي بعض الحديث: فيُفصم عني وقد وَعَيْت يعني الوَحْي أي يُقلع.

### Türkçe

**الفَصْم**: ayrılma olmaksızın kırma. Onu **فَصَمه** **يَفْصِمُه** **فَصْماً**,

böylece **فانْفَصَم**: onu, ayrılmaksızın kırdı; ve **تَفَصَّم** de onun benzeri; ve onu **فَصَّمه** de böylece **فَتَفَصَّم**. Ve

**وخَلْخال أفْصَمُ**: çatlamış; el-Hicrî’den. Ve Umâre b. Râşid’e ait olarak inşâd etti:

Ve amma Tihâme’nin çukurunu mesken edinenler,
işte her **كَعابٍ** **الحِجلَ**’i **أَفْصَما** bırakır.

Ve **وفُصِم جانبُ البيتِ**: yıkıldı. Ve **الانفِصامُ**: kopma. Ve azîz tenzîlde: **لا انْفِصام لها**; yani ona kopma yoktur; ve denildi: ona kırılma yoktur. Ve hadiste, cennetin sıfatında: “Beyaz bir inci; onda ne **فَصْم** vardır ne **وَصْم**.” Ebû Ubeyd dedi: **الفَصم**; **بالفاء**; şeyin, ayrılmaksızın yarılmasıdır; “şeyi **فَصَمت**; onu **أَفْصِمه** **فَصْماً**” dediğin zaman, ona bunu yaptığında; o hâlde o **مَفصُوم**dur. Zû’r-Rumme, bir ceylanı anarak, onu gümüş bir bileziğe benzetir:

Sanki o, uyanık bir gümüş **دُمْلُج**’dür,
mahallenin cariyelerinin oyun yerinde, **مَفْصُوم**.

Ceylanı, uyurken, atılmış ve unutulmuş bir gümüş bileziğe benzetti; ve insandan düşen her şey, onu unutursa ve ona yol bulamazsa, o **نَبَهٌ**’dir; ve o **الخُرت** ve **الخُرات**tır

(* sözü: “ve o **الخرت** ve **الخرات** … ilâ “ve innemâ ce‘alehu” vb.” asılda böyledir; burada münasebeti nedir bakılsın).

Ve insanların hepsi **خُرت** derler; ve o, sapın yarılmasıdır; ve onu ancak, uyuduğu zaman ikiye katlanması ve eğilmesi sebebiyle **مفصوماً** kıldı; ve **مقصوم** demedi, **بالقاف**; böylece ikiye ayrılmış olarak belirgin olurdu. İbn Berrî dedi: **نبه** hakkında denildi: o meşhur olandır; ve denildi: talep ile değil, gaflet sebebiyle bulunan kayıp nefis olandır; ve denildi: o unutulandır. el-Ferrâ’: **فأْس فَصيم**

(* sözü: “**فأس فصيم**” asılda ve Kâmûs’ta böyledir; Tehzîb ve Tekmile’de olan: **فيصم** yani cilâcı gibi).

Ve o, iri olandır. Ve **فأْس فِنْدَأْيةٌ**: onun **خُرت**’i vardır; ve o, sapın yarılmasıdır. Dedi: Amma **القصم**; **بالقاف**; şeyin kırılıp da belirgin olmasıdır. Ebû Bekir hadîsinde: “Şüphesiz ben sırtımda bir **انْفِصاماً** buldum” yani bir yarılma; ve **بالقاف** rivayet olunur; ve o, ona yakındır. Ve hadiste: “İnsanlardan, misvakın **فِصْمة**’si kadar bile olsa, müstağnî olun” yani ondan kırılan şey; ve **بالقاف** rivayet olunur. Ve **أَفْصَم** aygır, **جَفر** olduğu zaman; ve ondan denildi: her aygır **يُفْصِم**; insan hariç; yani çiftleşmeden kesilir. Ve **انفصم المطر**: kesildi ve durdu. Ve yağmur **أَفصم** etti ve **أَفْصى**; durduğu ve açıldığı zaman; ve ondan hummâ **أَفْصَمَت**. Âişe hadîsinde, Allah’ın rızâsı onun üzerine olsun: dedi ki: “Resûlullah’ı, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, şiddetli soğuk gününde, ona inerken gördüm; sonra vahiy ondan **فَيُفْصِم** olur ve şüphesiz onun alnı ter olarak fışkırırdı”; yani **فَيُفْصِم**: ondan kesilir. Ve hadisin bir kısmında: “Sonra benden **فيُفصم** olur, hâlbuki ben kavramışım” yani vahyi; yani kesilir.
