# فصم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فصم

| | ( فَصَمَهُ يَفْصِمُهُ ) فَصْمًا : ( كَسَرَهُ ) مِنْ | غَيْرِ أَنْ يَبِينَ ( فانْفَصَمَ وتَفَصَّمَ ) ، الأخِيرُ | مُطاوِعُ فَصَّمَهُ تَفْصِيمًا ، وفي التَّنْزِيلِ | العَزِيز : ! 2 \< لا انفصام لها > 2 ! ، أَيْ : لا | انْقِطَاعَ أو لا انْكِسَارَ . وفي صِفَةِ الجَنَّة : |   دُرَّةٌ بَيْضَاءُ لَيْسَ لَهَا فَصْمٌ ولا وَصْمٌ . | قالَ أَبو عُبَيْدٍ : الفَصْمُ : أَنْ يَنْصَدِعَ الشَّيءُ | مِنْ غَيْرِ بَيْنُونَةٍ ، وقَدْ فَصَمَهُ فَصْمًا : فَعَل به | ذَلِكَ ، فهو مَفْصُومٌ ، قَالَ ذُو الرُّمَّةِ يَذْكُرُ | غَزالاً شَبَّهَهُ بِدُمْلُجِ فِضَّةٍ : | % ( كَأَنَّهُ دُملُجٌ مِنْ فِضَّةٍ نَبَهٌ % | في مَلْعَبٍ من جَوَارِي الحَيِّ مَفْصُومُ ) % | | شَبَّهَ الغَزَالَ وهو نَائِمٌ بِدُمْلُجِ فِضَّةٍ قَدْ | طُرِحَ ونُسِيَ . وكُلُّ شَيءٍ سَقَطَ مِنْ إِنْسانٍ | فَنَسِيَهُ ولَمْ يَهْتَدِ له ، فهو : نَبَهٌ ، وإِنَّمَا جَعَلَه | مَفْصُومًا لِتَثَنِّيهِ وانْحِنائِه إذا نَامَ . وأَما | القَصْم ، بِالقافِ فهو كَسْرُ بَيْنُونَةٍ ، نَبَّه عليه | الزَّمَخْشَرِيُّ في الكَشَّافِ . |

| | ( وأفصَمَ الحُمَّى ) كَذَا في النُّسَخِ ، | والصَّوابُ : وأفْصَمَتْ عنه الحُمَّى : أَقْلَعَتْ . | | ( أو ) أَفصَمَ ( المَطَرُ ) وأَفصَى ( أَقْلَعَ ) | وانْكَشَفَ ، ووقَع في حَدِيثِ الوَحْي : |   فَيُفْصِمُ عَنِّي   ، رُباعِيًّا حَكَاه البَدْرُ | الدَّمَامِينيُّ في تَعْليقِ المَصابِيحِ ، إلاَّ أَنَّه صَرَّحَ | بِأَنَّهَا لُغَةٌ قَلِيلَة ، وَوَقَع في تَنْقِيحِ الزَّرْكَشِيِّ | هَكَذَا رُبَاعِيًّا . | | ( وفَأْسٌ فَصِيمُ ) أَيْ : ( ضَخْمَةٌ ) | وفَأْسٌ فِنْدَأْيَةٌ لَهَا خُرْتٌ ، قَالَه الفَرَّاءُ . | | ( وفُصِمَ ) جانِبُ ( البَيْتِ ، كَعُنِيَ : | انْهَدَمَ ) . | | ( وخَلْخَالٌ أَفْصَمُ ) أَيْ : ( مُنْفَصِمٌ ) | عن الهَجَرِيِّ ، وأَنْشَدَ لِعُمارَةَ بنِ راشِدٍ : | % ( وأَمَّا الأُلَى يَسْكُنَّ غَوْرَ تِهَامَةٍ % | فكُلُّ كَعَابٍ تَتْرُكُ الحِجْلَ أفْصَمَا ) % | | ( وانْفَصَمَ : انْقَطَعَ ) ، وبِهِ فُسِّرَ قَوْلُهُ | تَعالَى : ! 2 \< لا انفصام لها > 2 ! . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | انْفَصَمَ ظَهْرُه : انْصَدَعَ . وانْفَصَمَتِ | الدُّرَّةُ : انْصَدَعَتْ ناحِيَةٌ مِنْها . | | والفَصْمَةُ : الصَّدْعَةُ في الحَائِطِ . | | وتَقُولُ : بِهِ دَاءٌ يَفْصِمُ ولا يُفْصِمُ ، أَيْ : | يَكْسِرُ ولا يُقْلِعُ . | | وأفْصَمَ الفَحْلُ إذَا جَفَرَ ، ومنه قِيلَ : | كُلُّ فَحْلٍ يُفْصِمُ إِلاَّ الإنْسَانَ ، أَيْ : يَنْقَطِعُ | عن الضِّرَابِ . | | وفِصَمُ السِّوَاكِ : ما انْكَسَرَ منه . |

### Türkçe

| | ( **فَصَمَهُ يَفْصِمُهُ** ) **فَصْمًا** : ( onu kırdı ) | ayrılma belirgin olmaksızın; ( böylece **فانْفَصَمَ** ve **تَفَصَّمَ** ) , sonuncusu | **فَصَّمَهُ تَفْصِيمًا**’nın mutâviidir. Aziz tenzîlde: ! 2 \< **لا انفصام لها** > 2 !, yani: | kopma yoktur yahut kırılma yoktur. Cennetin sıfatında: |   beyaz bir inci; onda **فَصْمٌ** da yoktur **وَصْمٌ** da. | Ebû Ubeyd dedi: **الفَصْمُ**: şeyin ayrılık olmaksızın çatlamasıdır; ve onu **فَصَمَهُ فَصْمًا**: ona | bunu yaptı; o hâlde o **مَفْصُومٌ**dur. Zû’r-Rumme, bir ceylanı anarak onu gümüş bir bileziğe benzetir: | % ( Sanki o, uyanık bir gümüş bileziktir % | mahallenin cariyelerinden bir oyun yerinde, **مَفْصُومٌ** ) % | | Ceylanı, uyurken, atılmış ve unutulmuş bir gümüş bileziğe benzetti. İnsandan düşen her şey | de, onu unutursa ve ona yol bulamazsa, o: **نَبَهٌ**’dir. Onu ancak | uyuduğu zaman bükülmesi ve eğilmesi sebebiyle **مَفْصُومًا** kıldı. **القَصْم**’a gelince, **بالقافِ**; o, ayrılma kırmasıdır; buna | Zemahşerî, el-Keşşâf’ta dikkat çekti. |

| | ( **وأفصَمَ الحُمَّى** ) nüshalarda böyledir; | doğrusu: **وأفْصَمَتْ عنه الحُمَّى**: kesildi. | | ( veya ) **أَفصَمَ** ( **المَطَرُ** ) ve **أَفصَى** ( kesildi ) | ve açıldı; vahiy hadîsinde vâki oldu: |   **فَيُفْصِمُ عَنِّي**   ; dörtlü (rubâî) olarak Bedr ed-Demâmînî, Ta‘lîku’l-Mesâbîh’te nakletti; ancak o, | onun az bir dil olduğunu açıkça belirtti. Zerkâşî’nin Tenkîh’inde de | böyle dörtlü olarak vâki oldu. | | ( **وفَأْسٌ فَصِيمُ** ) yani: ( iri ) | ve **فَأْسٌ فِنْدَأْيَةٌ**; onun **خُرْتٌ**’u vardır; Ferrâ dedi. | | ( **وفُصِمَ** ) ( **البَيْتِ** ) yanı, **كَعُنِيَ**: | ( yıkıldı ) . | | ( **وخَلْخَالٌ أَفْصَمُ** ) yani: ( **مُنْفَصِمٌ** ) | el-Hecrî’den. Ve Umâre b. Râşid’e ait olarak inşâd etti: | % ( Ama Tihâme’nin çukurunu mesken tutanlar % | her **كَعَابٍ**, **الحِجْلَ**’ı **أفْصَمَا** bırakır ) % | | ( **وانْفَصَمَ**: koptu ) ; bununla, Yüce sözünün tefsiri yapıldı: ! 2 \< **لا انفصام لها** > 2 ! . | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **انْفَصَمَ** sırtı: çatladı. Ve **انْفَصَمَتِ** | inci: ondan bir taraf çatladı. | | **والفَصْمَةُ**: duvardaki çatlak. | | Ve dersin ki: onda bir hastalık vardır, **يَفْصِمُ** ve **لا يُفْصِمُ**; yani: | kırar ve kesilmez. | | Ve **أفْصَمَ** aygır, **إذَا جَفَرَ**; bundan dolayı denildi ki: | her aygır **يُفْصِمُ**; ancak insan hariç; yani: çiftleşmeden | kesilir. | | **وفِصَمُ السِّوَاكِ**: ondan kırılan şey. |
