# فصي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B5%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فصي

فَصى الشيءَ من الشيء فَصْياً: فَصَله. وفَصْيةُ ما بين الحَرّ والبرد: سَكْتة بينهما من ذلك. ويقال منه: ليلةُ فُضْيةٍ وليلةٌ فُصْيةٌ، مضاف وغير مضاف. ابن بُزُرْج: اليومُ فُصْيةٌ
(* قوله « فصية» ضبط في الأصل
بالضم كما ترى وفي المحكم أيضاً، وضبط في القاموس بالفتح.) واليومُ يومُ فُصْيةٍ، ولا يكون فُصْية صفة، ويقال: يومٌ مُفْصٍ صفة، قال: والطَّلْقة تَجْري مَجْرى الفُصْية وتكون وصفاً لليلة كما تقول يومٌ طَلْقٌ. وأَفْصى الحرّ: خرج، ولا يقال في البرد.
وقال ابن الأَعرابي: أَفْصى عنكَ الشتاء وسقط عنك الحرّ. قال أَبو الهيثم: ومن أَمثالهم في الرجل يكون في غمّ فيخرج منه قولهم: أَفْصى علينا الشتاء. أَبو عمرو بن العلاء: كانت العرب تقول اتقوا الفَصْية، وهو خروج من برد إِلى حرّ ومن حر إِلى برد. وقال الليث: كل شيء لازق فخلَّصته قلت هذا قد انْفَصى. وأَفْصى المطر: أَقْلَع. وتَفَصَّى اللحمُ عن العظم وانْفَصى: انفسخ. وفَصى اللحم عن العظم وفَصَّيْتُه منه تَفْصِية إِذا خلَّصته منه، واللحم المُتهرّي ينْفَصي عن العظم، والإِنسان ينْفَصي من البلية. وتفَصَّى الإِنسانُ إِذا تخلَّص من الضيق والبلية. وتفصَّى من الشيء: تخلص، والاسم الفَصْية، بالتسكين. وفي حديث قَيلة بنت مَخْرمة: أَن جُوَيْرية من بنات أُختها حُدَيْباء قالت، حين انْتَفَجَت الأَرنب وهما تَسيرانِ: الفَصْيَة، والله لا يزال كَعبكِ عالياً؛ قال أَبو عبيد: تفاءلت بانتفاج الأَرنب فأَرادت بالفَصْية أَنها خرجت من الضيق إلى السعة؛ ومن هذا حديث آخر عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه ذكر القرآن فقال: هو أَشد تفَصِّياً من قلوب الرجال من النَّعَم من عُقلِها أَي أَشدّ تَفَلُّتاً وخروجاً. وأَصل التَّفصِّي: أَن يكون الشيء في مضيق ثم يخرج إِلى غيره. ابن الأَعرابي: أَفْصى إِذا تخلص من خير أَو شر. قال الجوهري: أَصل الفَصْية الشيء تكون فيه ثم تخرج منه، فكأَنها أَرادت أَنها كانت في ضيق وشدة من قبل عمّ بناتها، فخرجت منه إِلى السعة والرخاء، وإِنما تفاءَلت بانتفاج الأَرنب. ويقال: ما كدت أَتَفَصَّى من فلان أَي ما كدت أَتخلص منه. وتَفَصَّيْتُ من الديون إِذا خرجت منها وتخلصت. وتفَصَّيت من الأَمر تَفَصِّياً إِذا خرجت منه وتخلصت. والفَصى: حب الزبيب، واحدته فَصاة؛ وأَنشد أَبو حنيفة: فَصًى من فَصى العُنْجُد
قال ابن سيده: هذا جميع ما أَنشده من هذا البيت. وأَفْصى: اسم رجل. التهذيب: أَفْصى اسم أَبي ثَقِيف واسم أَبي عبد القيس. قال الجوهري: هما أَفْصَيان أَفْصى بن دُعْمي بن جَديلة بن أَسد بن ربيعة،وأَفْصى بن عبد القيس بن أَفصى بن دعمي بن جديلة ابن أَسد بن ربيعة. وبنو فُصَيَّة: بطن.

### Türkçe

**فَصى** şeyi şeyden **فَصْياً**: onu ayırdı. **وفَصْيةُ** sıcak ile soğuk arasındaki şey: o ikisinden (birinden) bir sükûnet/aralık. Ondan şöyle denir: **ليلةُ فُضْيةٍ** ve **ليلةٌ فُصْيةٌ**; izafetli ve izafetsiz. İbn Büzürc: gün **فُصْيةٌ**’dir.
(* Onun sözü “**فصية**”: asılda gördüğün gibi zamme ile ضبط edilmiştir ve **المحكم**’de de (böyledir); **القاموس**’ta ise fetha ile ضبط edilmiştir.)
Ve gün, **يومُ فُصْيةٍ** günüdür; ve **فُصْية** sıfat olmaz. Ve denir: sıfat olarak **يومٌ مُفْصٍ**. Dedi: ve **الطَّلْقة** **الفُصْية**’nin yürüdüğü yol üzere yürür ve gece için vasıf olur; senin “**يومٌ طَلْقٌ**” demen gibi. Ve **أَفْصى** sıcak: çıktı; soğukta denilmez.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَفْصى** senden kış ve senden sıcak düştü. Ebü’l-Heysem dedi: Onların, gam içinde olup ondan çıkan adam hakkında darbımesellerinden, sözleri: “Bize kış **أَفْصى** etti.” Ebû Amr b. el-Alâ: Araplar “**الفَصْية**’den sakının” derlerdi; o, soğuktan sıcağa çıkış ve sıcaktan soğuğa (çıkış)tır. Leys dedi: Her yapışık şey ki onu kurtardın, “bu **انْفَصى** etti” dersin. Ve **أَفْصى** yağmur: kesildi. Ve et kemikten **تَفَصَّى** etti ve **انْفَصى**: sıyrıldı/çıkıp ayrıldı. Ve et kemikten **فَصى** etti ve onu ondan **فَصَّيْتُه** **تَفْصِية** ile, ondan onu kurtardığın zaman; ve ufalanmış et kemikten **ينْفَصي** olur; insan da belâdan **ينْفَصي** olur.

İnsan **تفَصَّى** etti: darlıktan ve belâdan kurtulduğu zaman. Ve şeyden **تفصَّى**: kurtuldu; isim **الفَصْية**’dir, sükûn ile. **قَيلة بنت مَخْرمة** hadîsinde: kız kardeşinin kızlarından **جُوَيْرية** (adlı) bir **حُدَيْباء** dedi ki, tavşan kabarıp şiştiğinde ve ikisi yürürken: “**الفَصْيَة**; vallahi topuğun yüksek olmaya devam edecektir.” Ebû Ubeyd dedi: Tavşanın kabarıp şişmesiyle tefe’ül etti; **الفَصْية** ile, darlıktan genişliğe çıktığını kastetti. Ve bundan, Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, başka bir hadis: Kur’an’ı andı da dedi ki: “O, erkeklerin kalplerinden, bağlarından (çözülüp kaçan) develerden daha şiddetli **تفَصِّياً**dır”; yani daha şiddetli kaçıp kurtulma ve çıkıştır. **التَّفصِّي**’nin aslı: şeyin bir darlıkta olması, sonra ondan başkasına çıkmasıdır. İbnü’l-A‘râbî: **أَفْصى**; hayırdan yahut şerden kurtulduğu zaman. Cevherî dedi: **الفَصْية**’nin aslı, içinde bulunduğun bir şeydir, sonra ondan çıkarsın; sanki o, kızlarının amcasından önce bir darlık ve şiddet içindeydi de ondan genişliğe ve refaha çıktı demek istedi; ancak tavşanın kabarıp şişmesiyle tefe’ül etti. Ve denir: “Falandan **أَتَفَصَّى** olmaya az kaldım”; yani ondan kurtulmaya az kaldım. Ve borçlardan **تَفَصَّيْتُ**: onlardan çıktığım ve kurtulduğum zaman. Ve işten **تفَصَّيت** **تَفَصِّياً**: ondan çıktığım ve kurtulduğum zaman. Ve **الفَصى**: kuru üzüm tanesi; bir tanesi **فَصاة**’dır. Ebû Hanîfe inşad etti:
**فَصًى من فَصى العُنْجُد**
İbn Sîde dedi: Bu beyitten ona inşad edilenin tamamı budur. Ve **أَفْصى**: bir adam adıdır. **التهذيب**: **أَفْصى**; Ebû Sakîf’in adı ve Ebû Abdülkays’ın adıdır. Cevherî dedi: İkisi **أَفْصَيان**dır: **أَفْصى** b. Du‘mî b. Cedîle b. Esed b. Rebîa; ve **أَفْصى** b. Abdülkays b. **أَفْصى** b. Du‘mî b. Cedîle b. Esed b. Rebîa. Ve **بنو فُصَيَّة**: bir batın (kol).
