# فضح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B6%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فضح

الفَضْحُ: فعلُ مجاوز من الفاضح إِلى المَفْضُوح، والاسم
الفَضِيحةُ، ويقال للمُفْتَضِح: يا فَضُوح؛ قال الراجز:
قومٌ، إِذا ما رَهِبُوا الفَضائِحا
على النساءِ، لَبِسُوا الصَّفائِحا
ويقال: افْتَضَحَ الرجلُ يَفْتَضِحُ افْتِضاحاً إِذا ركب أَمراً سَيِّئاً فاشتهر به.
ويقال للنائم وقت الصباح. فَضَحك الصُّبح فقُمْ معناه أَن الصُّبح قد استنار وتبين حتى بَيَّنك لمن يَراك وشَهَرَكَ. وقد يقال أَيضاً: فَصَحك الصبح، بالصاد، ومعناهما مقارب؛ وفي الحديث: أَن بلالاً أَتى ليُؤَذِّنَ بالصبح فَشَغَلَت عائشةُ بلالاً حتى فَضَحَه الصبح أَي دَهَمَتْه فُضْحةُ الصُّبح، وهي بياضه؛ وقيل: فَضَحَه كشفه وبَيَّنَه للأَعْيُن بضوئه، ويروى بالصاد المهملة، وهو بمعناه؛ وقيل معناه: إِنه لما تبين الصبح جِدًّا ظهرت غفلته عن الوقت فصار كما يَفْتَضح بعيب ظهر منه. وفضَحَ الشيءَ يَفْضَحُه فَضْحاً فافْتَضَح إِذا انكشفت مساويه، والاسم الفَضاحَة والفُضُوحُ والفُضُوحَة والفَضِيحة.
ورجل فَضَّاحٌ وفَضُوح: يَفْضَحُ الناسَ.
وفَضَحَ القمرُ النجومَ: غلب ضوءُه ضوءَها فلم يتبين. وفَضَّحَ الصُّبْحُ وأَفْضَحَ: بدا.
والأَفْضَحُ: الأَبيضُ، وليس بشديد البياض؛ قال ابن مقبل: فأَضْحَى له جُلْبٌ، بأَكنافِ شُرْمةٍ،
أَجَشُّ سِماكِيٌّ من الوَبْلِ أَفْضَحُ
الأَجَشُّ: الذي في رعده غِلَظٌ. والسِّماكِيّ: الذي مُطِرَ بِنَوْءِ السِّماكِ. وشُرمة: موضع بعينه. وأَكنافها: نواحيها. والجُلْب: السحابُ. والاسم الفُضْحةُ؛ وقيل: الفُضْحة والفَضَحُ غُبْرَةٌ في طُحلةِ يخالطها لونٌ قبيح يكون في أَلوان الإِبل والحمام، والنعت أَفْضَحُ وفَضْحاءُ، وهو أَفْضَحُ وقد فَضِحَ فَضَحاً. والأَفْضَحُ: الأَسد للونه، وكذلك البعير، وذلك من فَضَحِ اللونِ. قال أَبو عمرو: سأَلت أَعرابيّاً عن الأَفْضَح، فقال: هو لون اللحم المطبوخ. وأَفْضَحَ البُسْرُ إِذا بدت الحمرة فيه. وأَفْضَح النخل: احمرَّ واصفرَّ؛ قال أَبو ذؤَيب الهذلي:
يا هلْ رأَيتَ حُمُولَ الحَيِّ عادِيَةً،
كالنخل، زَيَّنَها. يَنْعٌ وإِفْضاحُ
وسئل بعضُ الفقهاء عن فضِيح البُسْر، فقال: ليس بالفَضِيح ولكنه الفَضُوح؛ أَراد أَنه يُسْكِر فَيَفضَحُ شاربه إِذا سكر منه. والفَضِيحة: اسم من هذا لكل أَمر سَيّءٍ يَشْهَرُ صاحبَه بما يسوءُ.

### Türkçe

**الفَضْحُ**: **الفاضح**’tan **المَفْضُوح**’a (geçen) müteaddî bir fiildir; isim **الفَضِيحةُ**’dır. Ve **المُفْتَضِح** için: **يا فَضُوح** denir; **الراجز** dedi ki:

قومٌ، إِذا ما رَهِبُوا **الفَضائِحا**
على النساءِ، لَبِسُوا **الصَّفائِحا**

Ve denir: **افْتَضَحَ** adam **يَفْتَضِحُ** **افْتِضاحاً**; kötü bir işe bindiği (giriştiği) ve onunla tanınır olduğu zaman.

Ve sabah vaktinde uyuyana denir: **فَضَحك الصُّبح فقُمْ**; mânâsı: sabahın aydınlanmış ve belirginleşmiş olmasıdır; ta ki seni görene seni belirgin kılsın ve seni teşhir etsin. Ve ayrıca denir: **فَصَحك الصبح**; **بالصاد** ile; ikisinin mânâsı yakındır. Ve hadiste: Bilâl sabah için ezan okumaya geldi de Âişe Bilâl’i oyaladı; nihayet sabah onu **فَضَحَه**; yani sabahın **فُضْحةُ**’sı ona ansızın bastı; o da onun beyazlığıdır. Ve denildi: **فَضَحَه** onu açığa çıkardı ve ışığıyla gözlere belirgin kıldı. Ve **بالصاد المهملة** ile rivayet olunur; o da mânâsındadır. Ve denildi: mânâsı şudur: sabah pek iyice belirginleşince, vakitten gafleti ortaya çıktı; böylece ondan ortaya çıkan bir ayıpla rezil olan kimse gibi oldu. Ve **فضَحَ** şeyi **يَفْضَحُه** **فَضْحاً**; sonra **افْتَضَح**; kötülükleri açığa çıktığı zaman. İsim: **الفَضاحَة** ve **الفُضُوحُ** ve **الفُضُوحَة** ve **الفَضِيحة**’dır.

Ve **فَضَّاحٌ** ve **فَضُوح** bir adam: insanları rezil eder.

Ve **فَضَحَ** ay yıldızları: onun ışığı onların ışığına galip geldi de (onlar) belirgin olmadı. Ve **فَضَّحَ** sabah ve **أَفْضَحَ**: göründü.

Ve **الأَفْضَحُ**: beyazdır; şiddetli beyaz değildir; İbn Mukbil dedi ki:

فأَضْحَى له جُلْبٌ، بأَكنافِ شُرْمةٍ،
أَجَشُّ سِماكِيٌّ من الوَبْلِ أَفْضَحُ

**الأَجَشُّ**: gök gürültüsünde kalınlık olan (kimsedir/şeydir). **السِّماكِيّ**: **نَوْءِ السِّماكِ** ile yağmur yağdırılmış olandır. **وشُرمة**: bizzat belirli bir yerdir. **وأَكنافها**: onun yanlarıdır. **والجُلْب**: buluttur.

İsim **الفُضْحةُ**’dır. Ve denildi: **الفُضْحة** ve **الفَضَحُ**, içinde çirkin bir renk karışan, **طُحلة** içinde bir tozluluktur; develerin ve güvercinlerin renklerinde olur. Sıfat: **أَفْضَحُ** ve **فَضْحاءُ**’dır; o **أَفْضَحُ**’tır ve **فَضِحَ** **فَضَحاً** olmuştur. Ve **الأَفْضَحُ**: rengi sebebiyle aslandır; aynı şekilde deve de; bu, rengin **فَضَحِ**’ındandır. Ebû Amr dedi ki: **الأَفْضَح** hakkında bir bedevîye sordum; dedi ki: o, pişmiş etin rengidir. Ve **أَفْضَحَ** **البُسْرُ**: onda kızıllık belirdiği zaman. Ve **أَفْضَح** hurma ağacı: kızardı ve sarardı; Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:

يا هلْ رأَيتَ حُمُولَ الحَيِّ عادِيَةً،
كالنخل، زَيَّنَها. يَنْعٌ وإِفْضاحُ

Bazı fakihlere **فضِيح البُسْر** hakkında soruldu; dedi ki: **بالفَضِيح** değildir, fakat o **الفَضُوح**’tur; onunla sarhoş olup içenini rezil ettiğini kastetti, ondan sarhoş olduğu zaman.

Ve **الفَضِيحة**: bu (bab)dan, sahibini kötü olan şeyle teşhir eden her kötü iş için bir isimdir.
