# فضح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B6%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فضح

فضحه كمنعه: كشف مساويه. يفضحه فضحا، وهو فعل مجاوز من الفاضح إلى المفضوح، فافتضح، إذا ركب أمرا سيئا فاشتهر به. والاسم الفضيحة والفضوح، كقعود، والفضوحة، بزيادة الهاء بضمها، والفضاحة، بالفتح، والفضاح، بالكسر. ورجل فضاح وفضوح: يفضح الناس. وفي مثل الظمأ الفادح أهون من الري الفاضح. وفي حديث فضوح الدنيا أهون من فضوح الآخرة. وتقول: إذا كان العذر واضحا كان العتاب فاضحا. والأفضح: الأبيض لا شديدا في البياض. قال ابن مقبل:
  فأضحى له جلب بأكناف شرمة                      أجش سماكي من الوبل أفضح الجلب: السحاب، وشرمة: موضع. والأجش: الذي في رعده غلظ. والسماكي: الذي مطر بنوء السماك. والفعل منه فضح كفرح، والاسم الفضحة، بالضم، وقيل الفضحة والفضح: غبرة في طحلة يخالطها لون قبيح يكون في ألوان الإبل والحمام، والنعت أفضح وفضحاء. و الأفضح: الأسد، للونه، و كذلك البعير، وذلك من فضح اللون. قال أبو عمرو: سألت أعرابيا عن الأفضح فقال: هو لون اللحم المطبوخ. ومن المجاز أفضح الصبح، إذا بدا واستنار، كفضح، مشددا، وفي بعض النسخ مخففا. وأفضح النخل: احمر واصفر، قال أبو ذؤيب الهذلي:
  يا هل رأيت حمول الحي غادية                      كالنخل زينها ينع وإفـضـاح

  ومن المجاز: يقال للنائم وقت الصباح: فضحك الصبح فقم، أي فضحك، بالصاد المهملة، معناه أن الصبح قد استنار وتبين حتى بينك لمن يراك وشهرك. وفي النهاية: في الحديث أن بلالا أتى ليؤذنه بالصبح فشغلت عائشة بلالا حتى فضحه الصبح أي دهمته فضحة الصبح، وهي بياضه وقيل فضحه: كشفه وبينه للأعين بضوئه، وقيل معناه أنه لما تبين الصبح جدا ظهرت غفلته عن الوقت فصار كما يفتضح بعيب ظهر منه. والصبح الفضح، محركة: ما تعلوه حمرة، لاستنارته. ويقال هو فضيح في المال إذا كان سيء القيام عليه، بعدم المحافظة له. ويقال للمفتضح الذي اشتهر بسوء: يافضوح، كصبور. وفاضحة:ع بين جبال ضرية، وقيل هو بالجيم. وفاضح:ع قرب مكة عند أبي قبيس كان الناس يخرجون إليه لحاجتهم. وواد بالشريف بنجد قرب المدينة المشرفة. وجبل قرب ريم. ومما يستدرك عليه: أفضح البسر إذا بدت الحمرة فيه. وسئل بعض الفقهاء عن فضيح البسر فقال: ليس بالفضيح، ولكنه الفضوح. أراد أنه يسكر فيفضح شاربه إذا سكر منه. وافتضحنا فيك: فرطنا في زيارتك وتفقدك. وأرادوا أن يتناصحوا فتفاضحوا وتفاضح المرتجزان، وفاضح أحدهما الآخر. ومن المجاز. فضح القمر النجوم: غلب ضوؤه ضوأها فلم يتبين، وكذا الصبح.

### Türkçe

**فضحه**; **منعه** gibi: onun kötülüklerini açığa çıkardı. **يفضحه** **فضحا**; ve o, **الفاضح**’tan **المفضوح**’a (geçen) müteaddî bir fiildir; böylece **افتضح**: kötü bir iş işlediği zaman, onunla ünlenip yayıldı. İsim: **الفضيحة** ve **الفضوح**, **قعود** gibi; ve **الفضوحة**, **الهاء**’nın ziyadesiyle, onun dammesiyle; ve **الفضاحة**, fetha ile; ve **الفضاح**, kesra ile. Ve (denir:) **رجل فضاح** ve **فضوح**: insanları rezil eder. Ve (şu) meselde: **الظمأ الفادح** **أهون** **من** **الري الفاضح**. Ve hadiste: **فضوح الدنيا** âhiretin **فضوح**’undan daha hafiftir. Ve dersin: özür açık olduğu zaman, azarlama rezil edici olur. Ve **الأفضح**: beyazdır; beyazlıkta şiddetli olmayan. İbn Mukbil dedi ki:
  فأضحى له جلب بأكناف شرمة                      أجش سماكي من الوبل أفضح
**الجلب**: bulut; ve **شرمة**: bir yer. Ve **الأجش**: gök gürültüsünde kalınlık olan. Ve **السماكي**: **السماك**’ın nev’iyle yağmur yağmış olan. Ve bunun fiili **فضح**’tır, **فرح** gibi; ve isim **الفضحة**, damme ile; ve denildi ki: **الفضحة** ve **الفضح**: bir **طحلة** içinde bir tozluluk; ona çirkin bir renk karışır; develerin ve güvercinlerin renklerinde olur; sıfat **أفضح** ve **فضحاء**. Ve **الأفضح**: aslandır, rengi sebebiyle; ve yine deve; bu, rengin **فضح**’ındandır. Ebû Amr dedi: bir bedevîye **الأفضح** hakkında sordum; dedi ki: o, pişmiş etin rengidir. Mecazdan: **أفضح الصبح**, yani görünüp aydınlandığı zaman; **فضح** gibi, şeddeli; bazı nüshalarda hafifletilmiş. Ve **أفضح النخل**: kızardı ve sarardı. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
  يا هل رأيت حمول الحي غادية                      كالنخل زينها ينع وإفـضـاح

Ve mecazdan: sabah vaktinde uyuyana denir: **فضحك الصبح فقم**; yani seni **فضح** etti; **الصاد**’ı ihmâl edilmiş (olanla); manası: sabah aydınlandı ve belirginleşti; ta ki seni görene seni belli etti ve seni meşhur etti. **النهاية**’de: hadiste, Bilâl sabahı haber vermek için geldi; Âişe Bilâl’i oyaladı, ta ki **فضحه الصبح**; yani sabahın **فضحة**’sı ona ansızın geldi; o, onun beyazlığıdır. Ve denildi ki: **فضحه**: onu açığa çıkardı ve onu gözlere ışığıyla belirgin kıldı. Ve denildi ki: manası, sabah pek belirginleşince, vakitten gafleti ortaya çıktı; böylece ondan ortaya çıkan bir ayıpla rezil olan gibi oldu. Ve **الصبح الفضح**, harekeli: üzerinde kızıllık bulunan şey; aydınlanması sebebiyle. Ve denilir: malda **فضيح**’tir; eğer onun üzerinde kötü idareli ise, onu korumamakla. Ve kötülükle ünlenmiş rezil olana denilir: **يافضوح**, **صبور** gibi. Ve **فاضحة**: **ضرية** dağları arasında bir yer; ve denildi ki o, **الجيم** iledir. Ve **فاضح**: Mekke yakınında, Ebû Kubeys yanında bir yer; insanlar ihtiyaçları için ona çıkarlardı. Ve Necd’de **الشريف**’te, Medîne-i Münevvere’ye yakın bir vadi. Ve **ريم** yakınında bir dağ. Ve ona ilâve olarak (şu) istidrâk edilir: **أفضح البسر**: onda kızıllık belirdiği zaman. Ve bazı fakihlere **فضيح البسر** hakkında soruldu; dedi ki: **بالفضيح** değildir; fakat o **الفضوح**’tur. Muradı: o sarhoş eder; böylece içeni, ondan sarhoş olduğu zaman rezil eder. Ve **افتضحنا فيك**: seni ziyaret ve yoklamada aşırılık ettik. Ve öğütleşmek istediler de **تفاضحوا**; ve iki recez söyleyen **تفاضح** etti; ve biri ötekini **فاضح** etti. Ve mecazdan: **فضح القمر النجوم**: onun ışığı onların ışığını bastırdı da (yıldızlar) seçilmez oldu; sabah da böyledir.
