# فضخ (ف-ض-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B6%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ض - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والضاد والفاء معهما
خ ض ف، خ ف ض، ف ض خ مستعملات
خضف:
البِطِّيخُ، أول ما يخرج يكون قعسراً، ثم خَضَفاً أكبر منه. ثم فِجّاً، والحَدَجُ يَجْمَعُها.. وهو طِبِّيخُ لغة فيه.. والخَضْفُ: الضَّرْطُ..
خفض: الخَفْضُ: نَقيضُ الرفع. وعيش خَفْضٌ: ذو دعةٍ وخِصْب ، وخفضت الشيء فانخفض واختفض.
وخُفِضَتِ الجارية وختن الغلامُ.
والتَّخفيضُ: مدك رأس البعير إلى الأرض لتركبه ، قال:
يكاد يستعصي على مُخَفِّضِهْ
فضخ: الفَضْخُ: كسر الشيء الأجوف، كالرأس والبطيخ.
والفَضيخُ: شراب يتخذ من البسر المَفْضُوخ، وهو المَشْدُوخ.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الضاد** ve **الفاء** onlarla birlikte
خ ض ف، خ ف ض، ف ض خ kullanılagelenlerdir.

**خضف**:
**البِطِّيخُ**; ilk çıktığı zaman **قعسراً** olur, sonra ondan daha büyük **خَضَفاً** olur. Sonra **فِجّاً**; ve **الحَدَجُ** onu toplar.. ve o, onda bir dil olarak **طِبِّيخُ**tur.. ve **الخَضْفُ**: **الضَّرْطُ**tur..

**خفض**: **الخَفْضُ**: yükseltmenin zıddıdır. Ve **عيش خَفْضٌ**: rahatlık ve bolluk sahibi. Ve şeyi **خفضت** de o **انخفض** ve **اختفض**.
Ve cariye **خُفِضَتِ** ve oğlanın sünneti oldu.
Ve **التَّخفيضُ**: deve başını, ona binmen için yere uzatmandır; dedi ki:
يكاد يستعصي على **مُخَفِّضِهْ**

**فضخ**: **الفَضْخُ**: içi boş şeyi kırmaktır; baş ve karpuz gibi.
Ve **الفَضيخُ**: **المَفْضُوخ** olan **البسر**den yapılan bir içecektir; ve o **المَشْدُوخ**tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَضَخْتُ رأسه: شدختُهُ. وكذلك فَضَخْتُ البُسْرَ وافْتَضَخْته. والفَضيخُ: شرابٌ يُتَّخذ من البُسْرِ وحده من غير أن تمسَّه النار. وانْفَضَخَ سنامُ البعير: انشدخَ.

##### Türkçe

**فَضَخْتُ** başını: onu **شدختُهُ** (parçalayıp ezdim). Yine **فَضَخْتُ** **البُسْرَ**’ı ve onu **افْتَضَخْته**. Ve **الفَضيخُ**: ateşin ona dokunması olmaksızın yalnız **البُسْرِ**’den yapılan bir içecektir. Ve devenin hörgücü **انْفَضَخَ**: **انشدخَ** (parçalanıp ezildi).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ض ف
خضف ، خفض ، فضخ : مستعملة .
خضف : أبو عبيد ، عن الأصمعي : خضَفَ
بها وغَضَفَ بها _ إذا ضَرِطَ .
وقال أبو الهيثم : خضَفَ خَضْفاً _ إذا
ضَرِطَ .
وأنشد :
إنَّ عُبَيْداً خَلَفٌ بِئْسَ الْخَلَفْ
عَبْدٌ إِذَا مَا نَاءَ بِالْحِمْلِ خَضَفْ
وقال الليث : البِطِّيخُ _ أولَ ما يخرُجُ _
يكون قعْسَراً صغيراً ، ثم يكون خَضَفاً أكْبَرَ
من ذلك ، ثم يكون فِجّاً قبل أن يَنْضَجَ
والحَدَجُ يجمعها .
خفض : قال الليث : الخَفْضُ نَقِيضُ الرفع ،
وعَيْشٌ خَفْضٌ : ذو دَعَةٍ وخِصْبٍ .
يقال : خَفُضَ عيشُه .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ : يقال لِلقَوم :
هم خافضُون _ إذا كانوا وادعين مُقِيمين
على الماء ، وإذا انْتَجَعوا لم يكونوا في
النُّجْعَة خافضينَ ، لأنهم لا يزالُون ظاعنين
في طلب الكلأ ، ومساقط الغيْث .
وقال في موضع آخر : الْخَفْضُ : العيشُ
الطيِّبُ ، والْخَفْضُ : الانْحِطاط بعد العُلُوِّ ،
والْخَفْضُ : خِتَانُ الجارية .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه قال لأُمِّ عَطِيَّةَ :
) ( إذَا خَفَضْتِ فَأَشمِّي ) ( ، يقول : إذا خَتَنْتِ
جاريةً فلا تُسْحتِي نَوَاتَها ولكنِ اقْطعِي مِنْ
طَرَفها حُزَّة يَسيرَة .
وقال الليث : يقال للجارية : قد خُفِضَتْ ،
وللغلام : خُتِنَ .
قال : والتخفيضُ : مدُّكَ رأسَ البَعير إلى
الأرض ، لترْكبَهُ .
وأنشد :
يَكادُ يَسْتَعْصِي عَلَى مُخَفِّضِهْ
وقال أَبُو إِسْحَاقَ _ في قول الله جلّ وعزّ :
) خافضة رافعة ( [ الواقِعَة : 3 ] _ :
المعنَى أنها تَخْفِضُ أهْل المعاصي : وترفعُ
أهل الطاعة .
وروَى أَبُو دَاوُدَ _ عن ابن شمَيْلٍ _ في قول
النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : ) ( إنَّ الله يَخْفِضُ القِسْطَ ويرْفَعُه ) (
_ قال : القِسْطُ : الْعَدْلُ . وقال : ومَنْ ثَقُلَت
موازينُهُ خُفِضَتْ ، ومن خفَّتْ موازينهُ
شالَتْ .
قلت : ذهب ابن شُمَيل إلى أن ) ( القِسْطَ ) (
ههنا : الموازين التي ذكرها الله تعالى
فقال : ( ونضع الموازين القسط ليوم القيامة ( [ الأنبياء : 47 ] .
وقال غيره _ في تفسير قوله : ) ( إنَّ الله
يَخْفِضُ القِسْطَ ويرْفعُهُ ) ( _ : إن القسط
معناه : العْدلُ ، وإن الله جلّ وعزّ يَحُطُّه
في الأرض مرَّةً ، ويُظْهِرُ عليه أَهْلَ الجَوْرِ
ابتلاءً وتطهيراً واستعتاباً ، وكما شاء الله ،
فإذا تابوا وأنابوا رَفَع العدلَ وأظهرَ أهلَه
على أهل الجَوْر .
وهذا القول عندي صحيحٌ إن شاء الله .
والعرب تقول : أرضٌ خَافِضَةُ السُّقْيا _ إذا
كانت سهلَةَ السَّقْي ، وأرضٌ رافِعةُ السُّقيا _
إذا كانت على خلاف ذلك ، وفلانٌ
خافِضُ الجناح ، وخافِضُ الطَّيْر _ إذا كان
وَقُوراً ساكناً .
وقال الله جلّ وعزّ : ( واخفض لهما جناح الذل من الرحمة ( [ الإسرَاء : 24 ] _ أي :
تواضَعْ لهما ، ولا تَتَعَزَّزْ عليهما .
وامرأةٌ خَافِضَةُ الصوت وخَفِيضَةُ الصوت
_ إذا كانت ذات وَقارٍ ، لا سَلاَطَةَ في
لسانها .
وقال ابن شميل : الخافِضَةُ : التَّلْعَةُ
المطْمَئِنَةُ وجمعها : الخَوَافِضُ . والرافعةُ :
الْمَتْنُ من الأرض ، وجمعها : الروافِعُ .
فضخ : قال الليث : الفَضْخُ كسر الشيء
الأجْوف نحوِ البطِّيخ ، ورأس الإنسان .
قال : والفَضيخُ شرابٌ يُتخذ من البُسْر
المَفْضَوخِ ، وهو المشدوخ .
ونحوَ ذلك قال أبو عبيد .
وحُكِي _ عن بعضهم _ أنه قال : هو
الْفَضُوحُ المعنى : أنه يُسْكر شَارِبُهُ
فَيَفْضَحُهُ ، فاسْمُ الْفَضُوحِ أَوْلَى به من اسم
الْفَضِيخِ .
وفي حديث عليٍّ رضي الله عنه أنه قال : ) ( كُنْتُ
رَجُلاً مَذَّاءً فَسَأَلْتُ المِقْدَادَ أن يسأل لي
النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عنه فقال : إذا رَأَيْتَ المَذِيَّ
فَتَوَضَّأْ واغْسِلْ مَذَاكِيرَكَ ، وإذَا رَأَيْتَ فَضْخَ
الماءِ فاغْتَسِلْ ) ( .
قال شَمِرٌ : فَضْخُ الماء دَفْقُه ، وانْفَضَخَ
الدَّلْو إذا دُفق ما فيه من الماء ، والدَّلْوُ
يقال لها : الْمِفْضَخَةُ ، وأنشد :
كَأَنَّ ظَهْرِي أَخَذَتْهُ زُلَّخَهْ
لَمَّا تَمَطَّى بالْفَرِيِّ المِفْضَخَهْ
قال : ويقال : بينا الإنسانُ ساكتٌ إِذِ
انْفَضَخَ .
قال : وهو شِدَّةُ البكاء ، وكثرةُ الدَّمع .
قال : والقارُورَةُ تَنْفَضِخُ ، إذا تكسَّرت فلم
يبق فيها شيء .
والسِّقاءُ يَنْفَضِخُ وهو مَلآن ، فينشقُّ ويَسيل
ما فيه .
وحُكِيَ عن بعضهم أنه قيل له : ما الإناء ؟
فقال : حيث تُفْضَخُ الدَّلْو _ أي : تُدْفَق
فتفيض في الإزاء .
وقال أبو عبيد : انْفَضَخَتِ القَرْحَة وغيرُها
_ إذا تفتَّحت وانعصرت .
قال شمر : وقد قيل : انْفَضَحَتِ الدَّلو
_ بالجيم _ وانْفَضَجَ بالعرقِ .
قال : ويقال : انْفَضَخَتِ العَيْنُ _ بالخاء _
أي : تفقَّأت .
وقال أبو زيد : فَضْختُ عينه فضخاً وفقأْتُها
فَقْئاً ، وهما واحد ، للعين والبطن وكلِّ
وِعَاءٍ فيه دُهنٌ أو شراب .

##### Türkçe

خ ض ف
**خضف** ، **خفض** ، **فضخ** : kullanımdadır.

**خضف** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **خضَفَ** onunla ve **غَضَفَ** onunla _ yellenince.
Ebû’l-Heysem dedi: **خضَفَ** **خَضْفاً** _ yellenince.
Ve inşâd etti:
إنَّ عُبَيْداً خَلَفٌ بِئْسَ الْخَلَفْ
عَبْدٌ إِذَا مَا نَاءَ بِالْحِمْلِ خَضَفْ

Leys dedi: **البِطِّيخُ** _ ilk çıktığı zaman _ küçük **قعْسَراً** olur; sonra ondan daha büyük **خَضَفاً** olur; sonra olgunlaşmadan önce **فِجّاً** olur; **الحَدَجُ** onu toplar.

**خفض** : Leys dedi: **الخَفْضُ** yükseltmenin zıddıdır; ve **عَيْشٌ خَفْضٌ**: rahatlık ve bolluk sahibi. Denir: **خَفُضَ عيشُه**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: kavme denir: onlar **خافضُون** _ eğer sakin, su başında ikamet eden iseler; otlak aramaya çıktıklarında ise **النُّجْعَة** içinde **خافضينَ** olmazlar; çünkü onlar ot ve yağmurun düştüğü yerleri aramada sürekli göçen kimselerdir.
Başka bir yerde dedi: **الْخَفْضُ**: iyi hayat; ve **الْخَفْضُ**: yükseklikten sonra alçalma; ve **الْخَفْضُ**: cariyenin sünnet edilmesi.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki Ümmü ‘Atıyye’ye dedi: ) ( **إذَا خَفَضْتِ فَأَشمِّي** ) ( , yani: bir cariyeyi sünnet ettiğinde onun çekirdeğini kökünden kesme; fakat ucundan az bir kesik kes.

Leys dedi: cariyeye denir: **قد خُفِضَتْ**; oğlana: **خُتِنَ**.
Dedi: ve **التخفيضُ**: deveye binilsin diye devenin başını yere doğru uzatmandır.
Ve inşâd etti:
يَكادُ يَسْتَعْصِي عَلَى مُخَفِّضِهْ

Ebû İshâk dedi _ Allah’ın aziz ve celîl sözünde: ) **خافضة رافعة** ( [ الواقِعَة : 3 ] _: anlamı: o, isyan eh­lini alçaltır; itaat ehlini yükseltir.

Ebû Dâvûd rivayet etti _ İbn Şümeyl’den _ Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü hakkında: ) ( **إنَّ الله يَخْفِضُ القِسْطَ ويرْفَعُه** ) ( _ dedi: **القِسْطُ**: adalettir. Ve dedi: kimin terazileri ağır gelirse alçaltılır; kimin terazileri hafif gelirse yükselir.

Dedim: İbn Şümeyl, ) ( **القِسْطَ** ) ( ’ın burada, Allah Teâlâ’nın zikrettiği teraziler olduğuna gitti; şöyle dedi: ( **ونضع الموازين القسط ليوم القيامة** ( [ الأنبياء : 47 ] .

Başkası dedi _ onun sözünün tefsirinde: ) ( **إنَّ الله يَخْفِضُ القِسْطَ ويرْفعُهُ** ) ( _: **القسط**’ın anlamı adalettir; Allah aziz ve celîl onu bir defa yere indirir, zulüm eh­lini onun üzerine galip kılar; imtihan, arındırma ve özür dilemeye çağırma olarak ve Allah’ın dilediği gibi; tövbe edip döndüklerinde adaleti yükseltir ve ehlini zulüm ehlinin üzerine üstün kılar.

Bu söz, benim yanımda, Allah dilerse, doğrudur.

Araplar der: **أرضٌ خَافِضَةُ السُّقْيا** _ eğer sulaması kolay, düz ise; ve **أرضٌ رافِعةُ السُّقْيا** _ eğer bunun aksine ise; ve falan kimse **خافِضُ الجناح**; ve **خافِضُ الطَّيْر** _ eğer vakarlı, sakin ise.

Allah aziz ve celîl dedi: ( **واخفض لهما جناح الذل من الرحمة** ( [ الإسرَاء : 24 ] _ yani: onlara tevazu et; onlara karşı izzetlenme.

Ve bir kadın **خَافِضَةُ الصوت** ve **خَفِيضَةُ الصوت** _ eğer vakarlı ise; dilinde saldırganlık yoksa.

İbn Şümeyl dedi: **الخافِضَةُ**: alçak, çukur dere yatağıdır; çoğulu: **الخَوَافِضُ**. Ve **الرافعةُ**: yerden yüksek sırt kısımdır; çoğulu: **الروافِعُ**.

**فضخ** : Leys dedi: **الفَضْخُ** içi boş şeyi kırmaktır; karpuz gibi ve insan başı gibi.
Dedi: ve **الفَضيخُ**: **البُسْر**’dan yapılan bir içkidir; **المَفْضَوخِ**’tan yapılır; o da **المشدوخ**tur.
Buna benzerini Ebû Ubeyd dedi.

Hikâye edildi _ bazılarından _ ki dedi: o, **الْفَضُوحُ**tur; anlamı: içeni sarhoş eder de onu rezil eder; bu yüzden **الْفَضُوحِ** adı, **الْفَضِيخِ** adından ona daha layıktır.

Ali’nin ( رضي الله عنه ) hadîsinde: dedi ki: ) ( Ben çok mezi gelen bir adam idim; Mikdâd’dan, benim için Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) onu sormasını istedim; o da dedi: meziyi gördüğünde abdest al ve **مَذَاكِيرَكَ**’ı yıka; suyun **فَضْخَ**’ını gördüğünde guslet ) ( .

Şemir dedi: suyun **فَضْخُ**’ı onun fışkırmasıdır; kovadaki su fışkırıp dökülünce kova **انْفَضَخَ** olur; kovaya **الْمِفْضَخَةُ** denir. Ve inşâd etti:
كَأَنَّ ظَهْرِي أَخَذَتْهُ زُلَّخَهْ
لَمَّا تَمَطَّى بالْفَرِيِّ المِفْضَخَهْ

Dedi: ve denir: insan suskun iken birden **انْفَضَخَ**.
Dedi: bu, ağlamanın şiddeti ve gözyaşının çokluğudur.
Dedi: ve **القارُورَةُ** **تَنْفَضِخُ**; kırılıp içinde hiçbir şey kalmayınca.
Ve **السِّقاءُ** dolu iken **يَنْفَضِخُ**; yarılır ve içindekini akıtır.

Hikâye edildi bazılarından: ona “kap nedir?” denildi; dedi: kovanın **تُفْضَخُ** olduğu yer; yani: fışkırtılıp dökülür de karşı tarafa taşar.

Ebû Ubeyd dedi: **انْفَضَخَتِ القَرْحَة** ve başkası _ açılıp sıkışıp boşalınca.

Şemir dedi: denilmiştir: kova **انْفَضَحَتِ** _ **بالجيم** _ ve ter ile **انْفَضَجَ**.
Dedi: ve denir: göz **انْفَضَخَتِ** _ **بالخاء** _ yani: patlayıp çıktı.

Ebû Zeyd dedi: gözünü **فَضْختُ** **فضخاً** ve onu **فقأْتُها** **فَقْئاً**; ikisi birdir; göz için, karın için ve içinde yağ veya içki bulunan her kap için.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والضاد وما يثلثهما)
(فضل) الفاء والضاد واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على زيادةٍ في شيء. من ذلك الفَضْل: الزِّيادة والخير. والإفضال: الإحسان. ورجل مُفْضِل. ويقال: فَضَل الشّيءُ يَفْضُل، وربما قالوا فَضِلَ يَفْضُل، وهي نادرة. وأمَّا المتفضِّل فالمدّعي للفَضْل على أضرابِه وأقرانه. قال الله تعالى في ذِكر مَن قال:﴿مَا هَذَا إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُرِيدُ أنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ﴾ [المؤمنون 24]. ويقال المتفضِّل: المتوشَّح بثَوبه. ويقولون: الفُضُل: الذي عليه قميصٌ ورداءٌ، وليس عليه إزارٌ ولا سراويل. و[منه] قول امرئِ القيس:‏
وتُضْحِي فَتيتُ المِسْكِ فوقَ فراشها *** نَؤومُ الضُّحَى لم تنتطِق عن تفضُّلِ(1)‏
(فضي) الفاء والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على انفساحٍ في شيء واتِّساع. من ذلك الفَضاء: المكان الواسِع. ويقولون: أفضَى الرّجُل إلى امرأته: باشَرَها. والمعنى فيه عندنا أنّه شُبّه مقدَّمُ جسمه بفَضاء، ومقدَّمُ جسمها بفضاء، فكأنه لاقَى فضاءَها بفضائه. وليس هذا ببعيدٍ في القياس الذي ذكرناه.‏
ومن هذا على طريق التشبيه: أفضَى إلى فلانٍ بسرِّه إِفضاءً، وأفضى بيده إلى الأرض، إذا مَسَّها بباطِنِ راحته في سُجوده. وهو من الذي ذكرناه في قياس الفَضَاء. ويقولون: الفَضَا، مقصور: تمر وزبيبٌ يُخلَطان. وقال بعضهم: الفَضَا مقصور: الشَّيئان يكونان في وعاء مختلطَين لا يُصَرُّ كلُّ واحدٍ منهما على حِدَة. قال:‏
وتمرٌ فضاً في عَيْبتي وزَبيبُ(2) *** فقلت لها يا عَمَّتَا لك ناقتِي‏
وقال:‏
* طعامُهمُ فَوضى فَضاً في رحالهمْ(3) *‏
(فضح) الفاء والضاد والحاء كلمتان متقاربتان تدلُّ إحداهما على انكشافِ شيء، ولا يكاد يُقال إلاّ في قبيح، والأخرى على لونٍ غير حسنٍ أيضاً.‏
فالأوَّل قولهم: أفْضَح الصُّبح وفَضَّح، إذا بدا. ثم يقولون في التَّهتُّك: الفُضوح. قالوا: وافْتَضَح الرّجُل*، إذا انكشفتْ مساوِيه.‏
وأمَّا اللَّون فيقولون: إِنَّ الفَضَح: غُبْرَةٌ في طُحْلة؛ وهو لَوْنٌ قبيح(4) . وأفْضحَ البُسر، إذا بدَتْ منه حمرةٌ. ويقولون: الأفْضَح: الأسَد، وكذلك البعير، وذلك من فَضَحِ اللَّون.‏
(فضخ) الفاء والضاد والخاء فيه كلمةٌ تدلُّ على الشَّدخ. يقال: فَضَخْت الرُّطَبة: شَدَخْتُها. والفَضِيخ: رُطَبٌ يُشْدَخ ويُنْبَذ.‏
--------------ــــ
(1) البيت من معلقته المشهورة. ويروى: "ويضحي فتيت المسك".‏
(2) في المجمل: "يا عمتي". وفي اللسان (فضا): "يا خالتي"، ونبه على رواية المجمل.‏
(3) البيت للمعذل البكري، كما في اللسان (فضا). وعجزه:‏
* ولا يحسنون الشر إلا تناديا *‏
(4) في الأصل: "ويقولون قبيح"، صوابه في المجمل.
ـ

##### Türkçe

(فâ ve ضâ ve bunların üçlü olanı bâbı)

(**فضل**) **الفاء** ve **الضاد** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyde artışa delâlet eder. Bundan: **الفَضْل**: artış ve hayırdır. Ve **الإفضال**: ihsandır. Ve **مُفْضِل** adam. Ve denilir: **فَضَل** şey **يَفْضُل**; ve bazen derler: **فَضِلَ** **يَفْضُل**; ve o nadirdir. Amma **المتفضِّل** ise, benzerleri ve akranları üzerine **الفَضْل** iddia edendir. Allah Teâlâ, “﴿مَا هَذَا إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُرِيدُ أنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ﴾ [المؤمنون 24]” diyen kimsenin zikrinde buyurdu. Ve denilir **المتفضِّل**: elbisesiyle kuşanan. Ve derler: **الفُضُل**: üzerinde gömlek ve rida bulunan, üzerinde izar da şalvar da bulunmayan kimsedir. Ve [bundandır] İmru’ul-Kays’ın sözü:‏
وتُضْحِي فَتيتُ المِسْكِ فوقَ فراشها *** نَؤومُ الضُّحَى لم تنتطِق عن تفضُّلِ(1)‏

(**فضي**) **الفاء** ve **الضاد** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyde genişlemeye ve yayılmaya delâlet eder. Bundan: **الفَضاء**: geniş mekândır. Ve derler: **أفضَى** adam karısına: ona temas etti. Ve bunun mânası bizce şudur: bedeninin önü bir **فَضاء**’a, onun bedeninin önü de bir **فضاء**’a benzetildi; sanki onun **فضاء**’sını kendi **فضاء**’sıyla karşılamış oldu. Ve bu, zikrettiğimiz kıyasta uzak değildir.‏
Ve bundan teşbih yoluyla: **أفضَى** falana sırrıyla **إِفضاءً**; ve **أفضى** eliyle yere, eğer secdesinde avucunun içiyle ona dokunursa. Ve bu, **الفَضَاء** kıyasından zikrettiğimizdendir. Ve derler: **الفَضَا** (maksur): hurma ve kuru üzüm karıştırılır. Bazıları dedi ki: **الفَضَا** (maksur): bir kapta karışık bulunan iki şeydir; her biri ayrı ayrı bağlanıp sıkılmaz. Dedi ki:‏
وتمرٌ فضاً في عَيْبتي وزَبيبُ(2) *** فقلت لها يا عَمَّتَا لك ناقتِي‏
Ve dedi ki:‏
* طعامُهمُ فَوضى فَضاً في رحالهمْ(3) *‏

(**فضح**) **الفاء** ve **الضاد** ve **الحاء** iki kelimedir; birbirine yakındırlar: ikisinden biri bir şeyin açığa çıkmasına delâlet eder; neredeyse ancak çirkin olanda söylenir; diğeri de yine iyi olmayan bir renge delâlet eder.‏
Birincisi onların sözü: **أفْضَح** sabah ve **فَضَّح**; eğer belirdiyse. Sonra yırtıklıkta derler: **الفُضوح**. Dediler: **وافْتَضَح** adam*, eğer ayıpları açığa çıktıysa.‏
Amma renk: derler: muhakkak **الفَضَح**: **طُحْلة** içinde bir tozluluktur; ve o çirkin bir renktir(4). Ve **أفْضح** **البُسر**; eğer ondan bir kızıllık belirdiyse. Ve derler: **الأفْضَح**: aslandır; ve yine deve; ve bu, rengin **فَضَح**’ındandır.‏

(**فضخ**) **الفاء** ve **الضاد** ve **الخاء**’ta, ezmeye delâlet eden bir kelime vardır. Denilir: **فَضَخْت** taze hurmayı: onu ezdim. Ve **الفَضِيخ**: ezilen ve nebiz yapılan taze hurmadır.‏

--------------ــــ
(1) Beyit, onun meşhur muallakasındandır. Ve rivayet olunur: “ويضحي فتيت المسك”.‏
(2) **المجمل**’de: “يا عمتي”. Ve **اللسان**’da (**فضا**): “يا خالتي”; ve **المجمل** rivayetine dikkat çekti.‏
(3) Beyit, **اللسان** (**فضا**)’da olduğu üzere, **المعذل البكري**’nindir. Ve onun ikinci mısraı:‏
* ولا يحسنون الشر إلا تناديا *‏
(4) Asılda: “ويقولون قبيح”; doğrusu **المجمل**’dedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ض خ
صك رأسه ففضخه‏.‏
وضرب بالبطّيخة الأرض ففضخها‏.‏
وانفضخت قرحته‏:‏ انفتحت‏.‏
وفلان يشرب الفضيخ وهو نبيذ يتّخذ من البسر المفضوخ وافتضخ البسر‏:‏ انتبذه‏.‏
وتقول‏:‏ لا تفتضخ لا تفتضح‏.‏

##### Türkçe

ف ض خ
Başını çarptı da onu **فَضَخَهُ** (ezdi/dağıttı).
Karpuzla yere vurdu da onu **فَضَخَهَا** (ezdi/dağıttı).
Yarası **اِنْفَضَخَتْ**: açıldı.
Ve falan **الفَضِيخ** içer; o, ezilmiş **البُسْر**’den yapılan bir nebizdir; ve **اِفْتَضَخَ البُسْرُ**: onu nebiz edindi (nebiz yaptı).
Ve dersin: **لا تَفْتَضِخْ** (nebiz edinme) **لا تَفْتَضِحْ** (rezil olma).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفضْخ: كسر كل شيء أَجوف نحو الرأْس والبطيخ؛ فَضَخَه يفْضَخُه فضْخاً وافتضخه.
وفضخ رأْسه: شدخه.
وانفَضَخَ سَنامُ البعير: انشدخ.
وأَفضَخ العنقودُ: حان وصلح أَن يفتضخ ويُعْتَصر ما فيه.
وفضَخ الرُّطبَة ونحوها من الرطْب يفضَخها فضخاً: شدخها.
والفَضِيخُ: عصير العنَب، وهو أَيضاً شراب يتخذ من البُسر المفضوخ وحده من غير أَن تمسه النار، وهو المشدوخ. وفضَخْتُ البسر وافتَضَخْته؛ قال الراجز:
بالَ سُهَيْلٌ في الفَضيخ فَفسَد
يقول: لما طلع سهيل ذهب زمن البسر وأَرطب فكأَنه بال فيه؛ وقال بعضهم: هو المفضوخ لا الفضيخ؛ المعنى: أَنه يُسْكِرُ شاربه فيفضخه. وسئل ابن عمر عن الفضيخ فقال: ليس بالفضيخ ولكن هو الفضوخ، فعول من الفضيخة، أَراد يُسْكِر شاربَه فيفضَخه، وقد تكرر ذكر الفضيخ في الحديث.
والمِفْضَخَة: حجر يفضخ به البسر ويجفف. والمفاضخ: الأَواني التي ينبذ فيها الفضيخ. وكل شيء اتسعَ وعَرُض، فقد انفضخ. وانفَضَخَت القُرْحة وغيرُها: انفَتَحَت وانعصرت. ودلو مِفْضَخَةٌ: واسعة؛ قال: كأَنّ ظَهْرِي أَخذَتْهُ زُلَّخَهْ،
مِمَّا تَمطَّى بالفَرِيِّ المِفْضَخَهْ
وقد قيل في الدلو: انفضجت، بالجيم. وانفضخ العرق. ويقال: انفضخت العين، بالخاء، إِذا انفقأَت.
أَبو زيد: فضَخْتُ عينَه وفقأْتها فَقْأً وهما واحد للعين والبطن، وكل وعاء فيه دهن أو شراب.. وفي حديث علي، رضوان الله عليه، أَنه قال: كنت رجلاً مَذَّاءً فسأَلت المقداد أَن يسأَل النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: إِذا رأَيت المذي فتوضأْ واغسل مَذاكِيرَك، وإِذا رأَيت فَضْخَ الماءِ فاغتسل؛ يريد المنيّ. وفَضْخُ الماءِ: دَفْقُه.
وانفضخ الدلو إِذا دفق ما فيه من الماء. قال: والدلو يقال لها المِفْضَخة. وحكي عن بعضهم أَنه قيل له ما الإِناء؟ فقال: حيث تَفْضَخ الدلوْ أَي تدفق فتفيض في الإِناء. ويقال: بينَا الإِنسانُ ساكتٌ إِذِ انْفَضَخ؛ وهو شدة البكاء وكثرة الدمع. والقارورة تنفضخ إِذا تكسرت فلم يبق فيها شيء. والسقاء ينفضخ وهو ملآن فينشق ويسيل ما فيه. أَبو
حاتم: يقال للبن الذي أُكثر ماؤه حتى رق، هو أَبيض مثل السَّمار؛ ومثله الضَّيْح والخَضار والشِّجاج والفَضِيخُ والشُّهابة مثله، بضم الشين، وكذلك البِراح وهُو المِزْرَح والدِّلاحُ والمَذْقُ، وقيل: هو الشُّهابُ.

##### Türkçe

**الفضْخ**: baş ve karpuz gibi içi boş olan her şeyin kırılmasıdır; **فَضَخَه** onu **يفْضَخُه**; **فضْخاً** (bir **فضْخ** ile) ve **افتضخه**.

Ve **فضخ رأْسه**: onu **شدخه** (yardı/ezdi).

Ve **انفَضَخَ سَنامُ البعير**: **انشدخ** (yarıldı/ezildi).

Ve **أَفضَخ العنقودُ**: vakti geldi ve **يفتضخ** (ezilip yarılmaya) ve içindeki şey **يُعْتَصر** (sıkılmaya) elverişli oldu.

Ve **فضَخ الرُّطبَة** ve onun benzeri tazeden **الرطْب**: onu **يفضَخها فضخاً**; onu **شدخها** (ezdi/yardı).

Ve **الفَضِيخُ**: üzüm suyu; o ayrıca yalnızca ezilmiş **البُسر**den, ateşin ona dokunması olmaksızın yapılan bir içecektir; o, **المشدوخ**tur (ezilmiş/yarılmış olan). Ve **فضَخْتُ البسر** ve **افتَضَخْته**; **الراجز** dedi ki:
بالَ سُهَيْلٌ في الفَضيخ فَفسَد

Der ki: **سهيل** doğunca **البسر** zamanı gitti ve olgunlaşıp taze hurma oldu; sanki onun içine işemiş gibidir. Ve bazısı dedi ki: o **المفضوخ**tur, **الفضيخ** değil; anlam: onu içenini sarhoş eder de onu **يفضخه** (ezer/yarar). Ve İbn Ömer’e **الفضيخ** hakkında soruldu da dedi ki: **الفضيخ** değildir, fakat o **الفضوخ**tur; **الفضيخة**dan **فعول** veznindedir; muradı: içenini sarhoş eder de onu **يفضَخه**; ve hadiste **الفضيخ**in zikri tekrar etmiştir.

Ve **المِفْضَخَة**: **البسر**i onunla **يفضخ** (ezer) ve kurutur bir taştır. Ve **المفاضخ**: içinde **الفضيخ**in nebiz yapıldığı kaplardır. Ve her şey genişleyip enine yayıldıysa, muhakkak **انفضخ** olmuştur. Ve **انفَضَخَت القُرْحة** ve başkası: **انفَتَحَت** (açıldı) ve **انعصرت** (sıkılıp içi boşaldı). Ve **دلو مِفْضَخَةٌ**: geniştir; dedi ki:
كأَنّ ظَهْرِي أَخذَتْهُ زُلَّخَهْ،
مِمَّا تَمطَّى بالفَرِيِّ المِفْضَخَهْ

Ve kovada **انفضجت** diye de söylenmiştir, **بالجيم** (ج ile). Ve **انفضخ العرق**. Ve denir: **انفضخت العين** **بالخاء** (خ ile), **إِذا انفقأَت** (patlayıp fırladı) zaman.

Ebu Zeyd: **فضَخْتُ عينَه** ve onu **فقأْتها فَقْأً**; ikisi göz ve karın için birdir; ve içinde yağ veya içecek bulunan her kap.. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, dedi ki: ben **مَذَّاءً** bir adam idim; derken Mikdâd’a, Peygamber’e, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, sormasını sordum; dedi ki: **إِذا رأَيت المذي فتوضأْ واغسل مَذاكِيرَك، وإِذا رأَيت فَضْخَ الماءِ فاغتسل**; meni’yi kasteder. Ve **فَضْخُ الماءِ**: onun **دَفْقُه**dur (fışkırması/akıvermesi).

Ve **انفضخ الدلو**: içindeki sudan olan şeyi **دفق** (fışkırttı) zaman. Dedi ki: kovaya **المِفْضَخة** denir. Bazılarından hikâye olundu: ona “kap nedir?” denildi de dedi ki: **حيث تَفْضَخ الدلوْ** yani fışkırtıp taşarak kabın içine döküldüğü yer. Ve denir: insan suskun iken birden **انْفَضَخ**; o, ağlamanın şiddeti ve gözyaşının çokluğudur. Ve şişe **تنفضخ**: kırıldığı zaman, içinde hiçbir şey kalmaz. Ve kırba **ينفضخ**: dolu iken yarılır ve içindeki şey akar. Ebu Hâtim: suyu çoğaltılıp incelinceye kadar sulandırılmış süte denir ki, o **السَّمار** gibi beyazdır; ve onun benzeri **الضَّيْح** ve **الخَضار** ve **الشِّجاج** ve **الفَضِيخُ**; ve **الشُّهابة** onun gibidir, **بضم الشين** (ش’nin ötrelenmesiyle); ve كذلك **البِراح** ve o **المِزْرَح** ve **الدِّلاحُ** ve **المَذْقُ**; ve denildi ki: o **الشُّهابُ**dur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ض خ * * الفَضيخُ * شراب يتخذ من البسر وحده من غي أن تمسه النار

##### Türkçe

* ف ض خ * * **الفَضيخُ** * ateşin ona dokunması olmaksızın, yalnızca **البسر**’den yapılan bir içecektir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فضخه، كمنعه، يفضخه فضخا: كسره، ولا يكون إلا في شيء أجوف، نحو الرأس والبطيخ. وفضخ رأسه وكذلك الرطبة ونحوها: شدخه، كافتخه، فيهما. وعن أبي زيد: فضخ عينه فضخة، وفقأها فقئا، وهما واحد للعين والبطن، وكل وعاء فيه دهن أو شراب. ويقال: انفضخت العين: انفقأت. وأفضخ العنقود: حان وصلح أن يفتضخ ويعتصر ما فيه. وفلان يشرب الفضيخ، وهو عصير العنب. وهو أيضا شراب يتخذ من بسر مفضوخ وحده من غير أن تمسه النار، وهو المشدوخ. وفضخت البسر وافتضخته. قال الراجز:
  بال سهيل في الفضيخ ففسد

  يقول: لما طلع سهيل ذهب زمن البسر وأرطب، فكأنه بال فيه. وقال بعضهم: هو الفضوخ لا الفضيخ، المعنى أنه يسكر شاربه فيفضخه. وعن أبي حاتم: الفضيخ: لبن غلبه الماء حتى رق وهو أبيض، مثل الضيح، والخضار، والشجاج، والشهابة، والبراح، والمزرح، والدلاح، والمذق. والمفضخة، بالكسر: حجر يفضخ به البسر ويجفف. والمفضخة: الواسعة من الدلاء. وحكي عن بعضهم أنه قيل له: ما الإناء? فقال: حيث تفضخ الدلو أي تدفق فتفيض في الإناء. والمفاضخ: أواني - ينبذ فيها - الفضيخ. وانفخت القرحة وغيرها: انفتحت وانعصرت واتسعت، وكل شيء اتسع وعرض فقد انفضخ. وانفضخ زيد: بكى شديدا، يقال: بينا الإنسان ساكت إذ انفضخ، وهو شدة البكاء وكثرة الدمع. وانفضخت الدلو: دفقت ما فيها من الماء، ويقال فيه: انفضجت، بالجيم أيضا، وقد تقدم. وانفضخ سنام البعير: انشدخ وسئل ابن عمر عن الفضيخ فقال: ليس بالفضيخ، ولكن هو الفضوخ، كقبول، وهو الشراب، أراد أنه يفضخ شاربه، أي يكسره ويسكره، وبينهما الجناس. وفي حديث علي رضي الله عنه أنه قال كنت رجلا مذاء، فسألت المقداد أن يسأل النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: إذا رأيت المذي فتوضأ واغسل مذاكيرك، وإذا رأيت فضخ الماء فاغتسل يريد المنى. وفضخ الماء: دفقه: ومما يستدرك عليه: انفضخت القارورة، إذا تكسرت فلم يبق فيها شيء. والسقاء ينفضخ وهو ملآن فينشق ويسيل ما فيه.

##### Türkçe

**فضخه**; **كمنعه**; **يفضخه** **فضخا**: onu kırdı; ancak ancak içi boş bir şeyde olur; baş ve karpuz gibi. Ve **فضخ رأسه** ve yine taze hurma ve benzeri: onu yardı; **كافتخه**; ikisinde de. Ebû Zeyd’den: **فضخ عينه** bir **فضخة** (ile), ve onu **فقأها** **فقئا** (ile); ikisi göz ve karın için birdir; ve içinde yağ veya içecek bulunan her kap. Ve denir: **انفضخت العين**: **انفقأت**. Ve **أفضخ العنقود**: vakti geldi ve uygun oldu ki **يفتضخ** ve içindekini sıksın. Ve falan **الفضيخ** içer; o, üzüm suyudur. O, ayrıca, yalnız başına ezilmiş koruk/hurma çağlasından yapılan, ateşin ona dokunmadığı bir içecektir; o, **المشدوخ**tur. Ve **فضخت البسر** ve **افتضخته**. Râciz dedi:
  Süheyl **الفضيخ**’e işedi de bozuldu

  Der ki: Süheyl doğunca **البسر** zamanı gitti ve olgunlaştı; sanki onun içine işedi. Bazıları dedi ki: o **الفضوخ**tur, **الفضيخ** değil; mânâ: içenini sarhoş eder de onu **يفضخه**. Ebû Hâtim’den: **الفضيخ**: suyun galip geldiği, incelinceye kadar (suyla) bastırılmış süt; o beyazdır; **الضيح** gibi; ve **الخضار** ve **الشجاج** ve **الشهابة** ve **البراح** ve **المزرح** ve **الدلاح** ve **المذق**. Ve **المفضخة** (kesre ile): **البسر**’in onunla **يفضخ** edildiği ve kurutulduğu taş. Ve **المفضخة**: kovaların geniş olanı. Bazılarından nakledildi ki ona denildi: “**الإناء** nedir?” O da dedi: “**الدلو**’yu **تفضخ** ettiğin yer”; yani dökersin de **الإناء**’da taşar. Ve **المفاضخ**: kaplar—içinde **الفضيخ**’in nebîz yapıldığı. Ve **انفخت القرحة** ve başkası: açıldı ve sıkılıp suyu çıktı ve genişledi; ve genişleyip enine olan her şey muhakkak **انفضخ** etmiştir. Ve **انفضخ زيد**: şiddetle ağladı; denir: insan suskun iken birden **انفضخ** etti; o, ağlamanın şiddeti ve gözyaşının çokluğudur. Ve **انفضخت الدلو**: içindeki sudan döktü; ve onda denir: **انفضجت**; **بالجيم** ile de; ve daha önce geçti. Ve **انفضخ سنام البعير**: yarıldı. Ve İbn Ömer’e **الفضيخ** hakkında soruldu da dedi: “**بالفضيخ** değildir; fakat o **الفضوخ**tur; **كقبول**; ve o içecektir.” Şunu kastetti: içenini **يفضخ** eder; yani onu kırar ve sarhoş eder; ve ikisi arasında cinas vardır. Ali رضى الله عنه hadîsinde: “Ben çok mezi gelen bir adam idim; Mikdâd’a, Peygamber صلى الله عليه وسلم’e sormasını söyledim; o da dedi ki: ‘**المذي**’yi gördüğün zaman abdest al ve **مذاكيرك**’i yıka; ve suyun **فضخ**’ını gördüğün zaman guslet’ ”; meniyi kasteder. Ve **فضخ الماء**: onu döktü. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **انفضخت القارورة**; kırılıp içinde hiçbir şey kalmadığı zaman. Ve **السقاء** dolu iken **ينفضخ** olur; yarılır ve içindeki akar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَضَخَ
1 فَضَخَ ذ , aor. فَضَخَ , (Msb, K,) inf. n. فَضْخٌ, (Mgh, Msb,) He broke a hollow thing [or the like], (Mgh, Msb, K, TA,) such as a head, and a melon; (A, TA,) syn. كَسَرَ: (Msb. K, TA;) as also ↓ افتضخ: (K, TA:) he broke, or crushed, syn. شَدَخَ, (S, K, TA,) a person's head, (S, TA,) and a fresh ripe date, and the like; (TA,) as also ↓ افتضخ: (K, TA:) or he struck a person's head [and wounded it] so that the brains came forth: (Msb:) and [particularly] he crushed (شَدَخَ) fullgrown unripe dates [to make the beverage called فَضِيخ]; and so ↓ افتضخ: (S:) or البُسْرَ ↓ افتضخ he made, or made for himself, the beverage called نَبِيذ [or فَضِيخ] of the full-grown unripe dates. (A.) ― -b2- And He ruptured, or broke, or rent open, an eye, (AZ, K, TA,) and a belly, and any receptacle containing oil or beverage. (AZ, TA.) ― -b3- And فَضْخُ المَآءِ signifies The pouring forth of water, (K, TA,) and of the seminal fluid; occurring in the latter sense in a trad. (TA.) ― -b4- And يَفْضَخُ شَارِبَهُ, said of a beverage, (K, TA,) such as is termed فَضِيح, (TA,) means (assumed tropical:) It subdues (يَكْسِرُ) and intoxicates its drinker. (K, TA.)

افضخ
4 افضخ ذ , said of a raceme, or bunch, (عُنْقُود,) [of dates or the like,] It attained to the time, (L, K,) and became in a fit state, for the crushing of the fruit and (L) for the expressing of the juice. (L, K.)

انفضخ
7 انفضخ ذ [It (a hollow thing or the like, such as a head, and a melon,) became broken, or crushed: (see 1:) or] it (a person's head) was struck [and wounded] so that the brains came forth: (Msb:) and it (a camel's hump) became broken, or crushed. (S, K.) ― -b2- انفضخت It (an eye) became ruptured, broken, or rent open. (L.) And انفضخ It (a full skin) slit, or burst, and let flow its contents. (L.) And the former, It (a قَارُورَة [i. e. flask, or bottle,]) broke, and became empty. (L.) And It (a دَلْو [or leathern bucket]) poured forth the water that was in it: (L, K:) and so انفضجت. (L.) And It (a قَرْحَة [i. e. purulent pustule, or the like,]) opened, (A, L, K,) and discharged its fluid, (L,) or and became wide. (K.) ― -b3- And انفضخ said of a man, He wept much, (K, TA,) and shed copious tears. (TA.) ― -b4- And It (anything) became wide. (L.)

8 اـِفْتَضَخَ see 1, in four places.

فَضُوخٌ
فَضُوخٌ ذ Beverage that subdues (يَكْسِرُ) and intoxicates its drinker. (L, K.) See the next paragraph.

فَضِيحٌ
فَضِيحٌ ذ A beverage (S, A, Mgh, K) of the kind called نَبِيذ (A) prepared from full-grown unripe dates, (S, A, Mgh, K,) crushed, (K,) without its being touched [i. e. boiled or heated in any degree] by fire: (S:) or prepared by putting dried dates into a vessel, and then pouring upon them hot water, which extracts their sweetness, after which the preparation is boiled, and becomes strong: it is like بَاذَق in respect of the legal predicament to which it belongs: but if cooked in the least degree, it is like مُثَلَّث. (KT.) A rلjiz says,
بَالَ سُهَيْلٌ فِى الفَضِيخِ فَفَسَدْ
expl. in art. بول. (L.) Ibn-'Omar, being asked respecting فَضِيخ, said, “ It is not فَضِيخ, but ↓ فَضُوخ; ” meaning that it subdues and intoxicates its drinker. (Mgh, * L.) ― -b2- Also Expressed juice of grapes. (L, K.) ― -b3- And Milk mixed with a greater quantity of water, (K, TA,) so that it has become thin, and is white, like ضَيْحٌ and خَضَارٌ &c. (TA.)

مِفْضَخَةٌ
مِفْضَخَةٌ ذ A stone with which full-grown unripe dates are crushed. (K.) ― -b2- And مَفَاضِخُ [of which it is app. the sing.] signifies Vessels for the beverage called فَضِيخُ, (L, K,) in which it is left to become [fermented and] strong. (L.) ― -b3- And the former signifies also A wide دَلْو [or leathern bucket]. (K.)

##### Türkçe

فَضَخَ
1 **فَضَخَ** **ذ** , muzâri‘i **فَضَخَ** , (Msb, K,) mastar ismi **فَضْخٌ**, (Mgh, Msb,) O, içi boş bir şeyi [veya benzerini], (Mgh, Msb, K, TA,) baş ve kavun gibi; (A, TA,) kırdı; eş anlamlısı **كَسَرَ**: (Msb. K, TA;) ve bunun gibi ↓ **افتضخ**: (K, TA:) kırdı, yahut ezdi; eş anlamlısı **شَدَخَ**, (S, K, TA,) bir kimsenin başını, (S, TA,) ve taze olgun hurmayı ve benzerini; (TA,) ve bunun gibi ↓ **افتضخ**: (K, TA:) yahut bir kimsenin başına vurdu [ve onu yaraladı] ki beyinler dışarı çıktı: (Msb:) ve [özellikle] olgunlaşmış ham hurmaları ( **شَدَخَ** ) ezdi [**فَضِيخ** denilen içeceği yapmak için]; ve böylece ↓ **افتضخ**: (S:) yahut **البُسْرَ** ↓ **افتضخ** olgunlaşmış ham hurmalardan **نَبِيذ** [veya **فَضِيخ**] denilen içeceği yaptı, yahut kendisi için yaptı. (A.) ― -b2- Ve o, bir gözü, (AZ, K, TA,) ve bir karnı, ve yağ veya içecek içeren her kabı patlattı, yahut kırdı, yahut yarıp açtı. (AZ, TA.) ― -b3- Ve **فَضْخُ المَآءِ** suyun dökülüp akması demektir, (K, TA,) ve menînin; ikincisi manasında bir rivayette vârid olmuştur. (TA.) ― -b4- Ve **يَفْضَخُ شَارِبَهُ**, bir içecek hakkında söylenir, (K, TA,) **فَضِيح** diye adlandırılan gibi, (TA,) (mecaz kabul edilen:) İçenini bastırır ( **يَكْسِرُ** ) ve sarhoş eder demektir. (K, TA.)

افضخ
4 **افضخ** **ذ** , bir salkım, yahut demet, ( **عُنْقُود**,) [hurma veya benzeri] hakkında söylenir, Meyvenin ezilmesi ve (L) suyunun sıkılması için (L, K,) vakte erişti, (L, K,) ve uygun bir hâle geldi. (L, K.)

انفضخ
7 **انفضخ** **ذ** [O (içi boş bir şey veya benzeri, baş ve kavun gibi,) kırılmış, yahut ezilmiş oldu: (bkz. 1:) yahut] o (bir kimsenin başı) vuruldu [ve yaralandı] ki beyinler dışarı çıktı: (Msb:) ve o (devenin hörgücü) kırılmış, yahut ezilmiş oldu. (S, K.) ― -b2- **انفضخت** O (bir göz) patlamış, kırılmış, yahut yarılıp açılmış oldu. (L.) Ve **انفضخ** O (dolu bir tulum) yarıldı, yahut patladı, ve içindekini akıttı. (L.) Ve birincisi, o (bir **قَارُورَة** [yani şişe, yahut şişecik]) kırıldı, ve boş oldu. (L.) Ve o (bir **دَلْو** [yahut deri kova]) içindeki suyu döküp akıttı: (L, K:) ve böylece **انفضجت**. (L.) Ve o (bir **قَرْحَة** [yani irinli çıban, yahut benzeri]) açıldı, (A, L, K,) ve sıvısını boşalttı, (L,) yahut genişledi. (K.) ― -b3- Ve **انفضخ** bir adam hakkında söylenir, Çok ağladı, (K, TA,) ve bol gözyaşı döktü. (TA.) ― -b4- Ve o (herhangi bir şey) genişledi. (L.)

8 **اـِفْتَضَخَ** bkz. 1, dört yerde.

فَضُوخٌ
**فَضُوخٌ** **ذ** İçenini bastıran ( **يَكْسِرُ** ) ve sarhoş eden içecek. (L, K.) Sonraki paragrafa bak.

فَضِيحٌ
**فَضِيحٌ** **ذ** **نَبِيذ** denilen türden bir içecek, (A) olgunlaşmış ham hurmalardan hazırlanmış, (S, A, Mgh, K,) ezilmiş, (K,) ateşin ona dokunması [yani hiçbir derecede kaynatılması veya ısıtılması] olmaksızın: (S:) yahut kuru hurmaları bir kaba koyup sonra üzerlerine sıcak su dökerek hazırlanmış; bu, onların tatlılığını çıkarır; bundan sonra hazırlama kaynatılır ve kuvvetli olur: ait olduğu fıkhî hüküm bakımından **بَاذَق** gibidir: fakat en az derecede pişirilirse, **مُثَلَّث** gibidir. (KT.) Bir recez şairi der ki,
بَالَ سُهَيْلٌ فِى الفَضِيخِ فَفَسَدْ
**بول** maddesinde açıklanmıştır. (L.) İbn-Ömer’e **فَضِيخ** hakkında sorulunca dedi ki: “O **فَضِيخ** değildir, fakat ↓ **فَضُوخ**tur;” içenini bastırdığı ve sarhoş ettiği manasında. (Mgh, * L.) ― -b2- Ayrıca Üzümün sıkılmış suyu. (L, K.) ― -b3- Ve süte daha fazla miktarda su karıştırılmış, (K, TA,) böylece incelmiş ve **ضَيْحٌ** ve **خَضَارٌ** vb. gibi beyaz olmuş. (TA.)

مِفْضَخَةٌ
**مِفْضَخَةٌ** **ذ** Olgunlaşmış ham hurmaların ezildiği taş. (K.) ― -b2- Ve **مَفَاضِخُ** [ki bunun tekili olduğu açıktır] **فَضِيخُ** denilen içecek için kaplar demektir, (L, K,) onda [mayalanıp] kuvvetli olması için bırakıldığı. (L.) ― -b3- Ve birincisi ayrıca Geniş bir **دَلْو** [yahut deri kova] demektir. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَضَخَ
فَضَخَ A ( n. ac. فَضْخ 1 ),
a.  Broke, cracked; smashed, shattered; ruptured.

b.  Poured out.

اِنْفَضَخَ
اِنْفَضَخَ VII ,
a.  Was broken, cracked open; broke, cracked, opened, burst; was ruptured.

اِفْتَضَخَ
اِفْتَضَخَ VIII ,
a.  see I (a) .

مِفْضَخَة
مِفْضَخَة 20t ,
a.  Crusher ( stone ).

فَضِيْخ
فَضِيْخ 25 ,
a.  Date-wine.

##### Türkçe

فَضَخَ
**فَضَخَ** A (isim-fiil: **فَضْخ** 1),
a. Kırdı, çatlattı; ezdi, parçaladı; yardı.

b. Döktü.

اِنْفَضَخَ
**اِنْفَضَخَ** VII,
a. Kırılmış, çatlayıp açılmış oldu; kırıldı, çatladı, açıldı, patladı; yarılmış oldu.

اِفْتَضَخَ
**اِفْتَضَخَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

مِفْضَخَة
**مِفْضَخَة** 20t,
a. Ezici (taş).

فَضِيْخ
**فَضِيْخ** 25,
a. Hurma-şarabı.
