# فضخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B6%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فضخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فضخ

فضخه، كمنعه، يفضخه فضخا: كسره، ولا يكون إلا في شيء أجوف، نحو الرأس والبطيخ. وفضخ رأسه وكذلك الرطبة ونحوها: شدخه، كافتخه، فيهما. وعن أبي زيد: فضخ عينه فضخة، وفقأها فقئا، وهما واحد للعين والبطن، وكل وعاء فيه دهن أو شراب. ويقال: انفضخت العين: انفقأت. وأفضخ العنقود: حان وصلح أن يفتضخ ويعتصر ما فيه. وفلان يشرب الفضيخ، وهو عصير العنب. وهو أيضا شراب يتخذ من بسر مفضوخ وحده من غير أن تمسه النار، وهو المشدوخ. وفضخت البسر وافتضخته. قال الراجز:
  بال سهيل في الفضيخ ففسد

  يقول: لما طلع سهيل ذهب زمن البسر وأرطب، فكأنه بال فيه. وقال بعضهم: هو الفضوخ لا الفضيخ، المعنى أنه يسكر شاربه فيفضخه. وعن أبي حاتم: الفضيخ: لبن غلبه الماء حتى رق وهو أبيض، مثل الضيح، والخضار، والشجاج، والشهابة، والبراح، والمزرح، والدلاح، والمذق. والمفضخة، بالكسر: حجر يفضخ به البسر ويجفف. والمفضخة: الواسعة من الدلاء. وحكي عن بعضهم أنه قيل له: ما الإناء? فقال: حيث تفضخ الدلو أي تدفق فتفيض في الإناء. والمفاضخ: أواني - ينبذ فيها - الفضيخ. وانفخت القرحة وغيرها: انفتحت وانعصرت واتسعت، وكل شيء اتسع وعرض فقد انفضخ. وانفضخ زيد: بكى شديدا، يقال: بينا الإنسان ساكت إذ انفضخ، وهو شدة البكاء وكثرة الدمع. وانفضخت الدلو: دفقت ما فيها من الماء، ويقال فيه: انفضجت، بالجيم أيضا، وقد تقدم. وانفضخ سنام البعير: انشدخ وسئل ابن عمر عن الفضيخ فقال: ليس بالفضيخ، ولكن هو الفضوخ، كقبول، وهو الشراب، أراد أنه يفضخ شاربه، أي يكسره ويسكره، وبينهما الجناس. وفي حديث علي رضي الله عنه أنه قال كنت رجلا مذاء، فسألت المقداد أن يسأل النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: إذا رأيت المذي فتوضأ واغسل مذاكيرك، وإذا رأيت فضخ الماء فاغتسل يريد المنى. وفضخ الماء: دفقه: ومما يستدرك عليه: انفضخت القارورة، إذا تكسرت فلم يبق فيها شيء. والسقاء ينفضخ وهو ملآن فينشق ويسيل ما فيه.

### Türkçe

**فضخه**; **كمنعه**; **يفضخه** **فضخا**: onu kırdı; ancak ancak içi boş bir şeyde olur; baş ve karpuz gibi. Ve **فضخ رأسه** ve yine taze hurma ve benzeri: onu yardı; **كافتخه**; ikisinde de. Ebû Zeyd’den: **فضخ عينه** bir **فضخة** (ile), ve onu **فقأها** **فقئا** (ile); ikisi göz ve karın için birdir; ve içinde yağ veya içecek bulunan her kap. Ve denir: **انفضخت العين**: **انفقأت**. Ve **أفضخ العنقود**: vakti geldi ve uygun oldu ki **يفتضخ** ve içindekini sıksın. Ve falan **الفضيخ** içer; o, üzüm suyudur. O, ayrıca, yalnız başına ezilmiş koruk/hurma çağlasından yapılan, ateşin ona dokunmadığı bir içecektir; o, **المشدوخ**tur. Ve **فضخت البسر** ve **افتضخته**. Râciz dedi:
  Süheyl **الفضيخ**’e işedi de bozuldu

  Der ki: Süheyl doğunca **البسر** zamanı gitti ve olgunlaştı; sanki onun içine işedi. Bazıları dedi ki: o **الفضوخ**tur, **الفضيخ** değil; mânâ: içenini sarhoş eder de onu **يفضخه**. Ebû Hâtim’den: **الفضيخ**: suyun galip geldiği, incelinceye kadar (suyla) bastırılmış süt; o beyazdır; **الضيح** gibi; ve **الخضار** ve **الشجاج** ve **الشهابة** ve **البراح** ve **المزرح** ve **الدلاح** ve **المذق**. Ve **المفضخة** (kesre ile): **البسر**’in onunla **يفضخ** edildiği ve kurutulduğu taş. Ve **المفضخة**: kovaların geniş olanı. Bazılarından nakledildi ki ona denildi: “**الإناء** nedir?” O da dedi: “**الدلو**’yu **تفضخ** ettiğin yer”; yani dökersin de **الإناء**’da taşar. Ve **المفاضخ**: kaplar—içinde **الفضيخ**’in nebîz yapıldığı. Ve **انفخت القرحة** ve başkası: açıldı ve sıkılıp suyu çıktı ve genişledi; ve genişleyip enine olan her şey muhakkak **انفضخ** etmiştir. Ve **انفضخ زيد**: şiddetle ağladı; denir: insan suskun iken birden **انفضخ** etti; o, ağlamanın şiddeti ve gözyaşının çokluğudur. Ve **انفضخت الدلو**: içindeki sudan döktü; ve onda denir: **انفضجت**; **بالجيم** ile de; ve daha önce geçti. Ve **انفضخ سنام البعير**: yarıldı. Ve İbn Ömer’e **الفضيخ** hakkında soruldu da dedi: “**بالفضيخ** değildir; fakat o **الفضوخ**tur; **كقبول**; ve o içecektir.” Şunu kastetti: içenini **يفضخ** eder; yani onu kırar ve sarhoş eder; ve ikisi arasında cinas vardır. Ali رضى الله عنه hadîsinde: “Ben çok mezi gelen bir adam idim; Mikdâd’a, Peygamber صلى الله عليه وسلم’e sormasını söyledim; o da dedi ki: ‘**المذي**’yi gördüğün zaman abdest al ve **مذاكيرك**’i yıka; ve suyun **فضخ**’ını gördüğün zaman guslet’ ”; meniyi kasteder. Ve **فضخ الماء**: onu döktü. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **انفضخت القارورة**; kırılıp içinde hiçbir şey kalmadığı zaman. Ve **السقاء** dolu iken **ينفضخ** olur; yarılır ve içindeki akar.
