# فضو — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%88/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B6%D9%88/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فضو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%88.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فضو

فضو and فضى

فَضَا
1 فَضَا ذ , (M, Msb, K,) aor. يَفْضُو, (M, Msb,) inf. n. فُضُوٌّ (M, Msb, K) and فَضَآءٌ, (M, K,) It (a place) was, or became, wide, or spacious; (M, Msb, K;) as also ↓ افضى; (TA as from the K, in which I do not find it;) the latter occurring in a trad., and expl. in the Nh as signifying it became a فَضَآء [q. v.]. (TA.) ― -b2- [And It was, or became, empty, vacant, or void; (for it is said in the TA that الفضو, by which الفُضُوُّ is evidently meant, signifies الخُلُوُّ;) as also ↓ افضى, as appears from an explanation of the part. n. مُفْضٍ, q. v.] ― -b3- فَضَا الشَّجَرُ بِالمَكَانِ, inf. n. فضو [i. e. فُضُوٌّ], The trees became numerous, or abundant, [so as to occupy much space,] in the place. (IKtt, TA.) ― -b4- And فَضَا دَرَاهِمَهُ He did not put his dirhems, or money, into the purse [app. meaning that he left his money strewn]. (K.)

افصى
4 افصى ذ : see the preceding paragraph, in two places. ― -b2- Also He went forth, (S,) or came, (TA,) to the فَضَآء [q. v.]. (S, TA.) ― -b3- [Hence] افضى فُلَانٌ اـِلَى فُلَانٍ Such a one came to, or reached, such a one: (M, Mgh, TA:) originally, became in the space, or the place, or quarter, of such a one: (M:) or properly, became in the فَضَآء of such a one. (Mgh.) And in like manner, افضى اـِلَيْهِ الأَمْرُ [The thing, or event, came to, or reached, him]. (M.) And أَفْضَيْتُ اـِلَى الشَّىْءِ I came to, or reached, the thing. (Msb.) Accord. to IAar, (TA,) الاـِفْضَآءُ properly signifies الاِنْتِهَآءُ [i. e. The coming at last, or ultimately, or the reaching, to a person or thing]. (IAar, T, Msb, TA.) Hence the saying [in the Kur iv. 25], وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ اـِلَى بَعْضٍ i. e. When one of you hath come, and betaken himself, to the other; (TA;) in which the verb is made trans. by means of اـِلَى because having the meaning [of اِنْتَهَى or] of وَصَلَ: (M:) or this means, when one of you hath become alone with the other, agreeably with the original derivation; or, accord. to some, it is an allusion to mutual contact, skin to skin: or to copulation. (Mgh.) You say, افضى اـِلَى امْرَأَتِهِ [He went in to his wife: or] he became in contact with his wife, skin to skin: (S, Msb:) or it signifies, (M, K,) or signifies also, (S, Msb,) (tropical:) he compressed his wife: (S, M, Msb, K:) or he was, or became, with her alone in private, whether he compressed her or not. (M, K.) ― -b4- افضى بِهِمْ He reached with them, or brought them to, a wide, or spacious, place. (TA.) And افضى بِهِ الطَّرِيقُ اـِلَى وَعْرٍ مِنَ الأَرْضِ [The road brought him to a rugged tract of land]. (K * and TA in art. وعر) ― -b5- افضى بِيَدِهِ اـلَى الأَرْضِ He touched the ground with the palm of his hand (IF, S, Msb, K) in his prostration [in prayer]. (S, K.) And أَفْضَيْتُ اـِلَيْهِ بِيَدِى مِنْ غَيْرِ حَائِلٍ I put my hand to it without anything intervening; i. q. مَسَسْتُهُ (Msb in art مس.) ― -b6- أَفْضَيْتُ اـِلَى فَلَانٍ بِسِرِى [I communicated, or made known, to such a one my secret]: (S;) or أَفْضَيْتُ اـِلَيْهِ بِالسِّرِّ I acquainted him with the secret. (Msb. TA.) ― -b7- افضى also signifies (assumed tropical:) He became poor: so says IAar: as though he came to the ground. (TA.) -A2- لَا يُفْضِى اللّٰهُ فَاكَ, occurring in a trad., is a phrase expressive of a prayer, meaning May God not make thy mouth wide and empty. (TA.) ― -b2- Hence the saying of IAar, الاـِفْضَآءُ أنْ تَسْقُطَ الثَّنَايَا مِنْ تَحْتُ وَمِنْ فَوْقُ [app. meaning that اِفْضَآءٌ is the inf. n. of أُفْضِىَ signifying His central incisors, below and above, fell out: or he was caused to lose them]: and hence [the epithet] المُفْضَاةُ [and therefore hence also what here follows]. (TA.) ― -b3- افضى المَرْأَةَ He made the woman's مَسْلَكَانِ (i. e. her vagina and rectum, Msb) to become one, (S, M, Mgh, Msb, K, TA,) in devirginating her, (Msb,) or in compressing her; (TA;) the intervening part becoming rent: (Mgh, TA:) and so أَفَاضَهَا: (M, in which it is mentioned in art. فضى:) the epithet applied to her is ↓ مُفْضَاةٌ, (M, Mgh, Msb, K,) which is syn. with شَرِيمٌ. (S.)

تَفَضَّيْتُ
5 تَفَضَّيْتُ ذ for تَفَضَّضْتُ see in art. فض (conj. 5). ― -b2- [التفضّى in a passage of the Fلkihet el-Khulafà accord. to several copies thereof is an obvious mistake for التَّفَصِّى, with the unpointed ص: see Freytag's Critical Annotations and Corrections in his edition of that work, p. 6.]

فَضًا
فَضًا ذ , (S, M, K,) also written فَضًى, (TA,) A thing (S, K) mixed. (S, M, K.) You say طَعَامٌ فَضًا Mixed food: (S:) and تَمْرٌ فَضًا dates mixed, (AA, * S, M,) as, for instance, (S, TA,) with raisins, (Lh, S, M, TA,) in one vessel, or bag; thus says El-Kلlee; (TA;) or scattered, or strewn, and mixed; (M:) and تَمْرَانِ فَضَيَانِ [two sorts of dates mixed]: and تُمُورٌ أَفْضَآءٌ [several sorts of dates mixed]. (AA, TA.) And مَتَاعُهْمٌ فَوْضَى فَضًا Their goods are mixed together: (M:) or are shared in common. (TA.) And أَمْرُهُمْ فَضًا بَيْنَهُمْ [Their case is mixed, or promiscuous, &c., like أَمْرُهُمْ فَوْضَى بَيْنَهُمْ (q. v. in art. فوض); or] their case among themselves is alike; (M, TA;) i. e. they have no commander over them. (S, TA.) And تَرَكَ الأَمْرَ فَضًا i. e. [He left the affair] in an unsound [or a disordered] state. (TA.) And أَلْقَى ثَوْبَهُ فَضًا [He threw down his garment in a disorderly, or cureless, manner;] he did not commit his garment to any one's care. (M, TA.) ― -b2- [Also One; a single thing or person: and alone; by itself or himself; not having any other with it or him; apart from others: thus it has two contrmeanings.] You say سَهْمٌ فَضًا One, or a single, arrow. (K:) or an arrow that is alone, by itself, not having any other with it, in the quiver. (AA, TA.) And بَقِيتَ فَضًا I remained alone, (Az, K, TA,) of such as were fellows: (Az, TA:) or a part from my brethren and my family. (Akh, TA) -A2- Also, i. e. فَضًا, (M, K,) or correctly with ى [i. e. )??(], as written by El-Kلlee, (TA,) The stones (حَبّ) of raisins; (M;) i. q. فَضًا [or فصًى]. (K.) -A3- See also what next follows.

فَضْيَةٌ
فَضْيَةٌ ذ Water collecting and stagnating: pl. فِضَاءٌ, with medd, accord. to Kr: and also ↓ فَضًى and فِصًى, with fet-h and with kesr, the former of these like حَلَقٌ as pl. [or rather a quasi-pl. n.] of حَلْقَةٌ, and the latter like بِدَرٌ as a pl. of بَدْرَةٌ; occurring in different relations of a verse of 'Adee Ibn-Er-Rikلa. (M in art. فضى, and TA.)

فَضَآءٌ
فَضَآءٌ ذ is an inf. n.: (M, K, TA:) and is expl. by Aboo-'Alee El-Kلlee as signifying Width, or spaciousness. (TA.) ― -b2- [It is also used as an epithet:] see فَاضٍ. ― -b3- And [as a subst., or an epithet in which the quality of a subst. is predominant,] it signifies A court, an open area, or a yard, of a house; syn. سَاحَةٌ: (S, K:) and a wide, or spacious, tract of land: (ISh, S, M, K:) or a plain and wide expanse of land: (Sh, TA:) the pl. is أَفْضِيةٌ. (ISh, TA.)

فِضَآءٌ
فِضَآءٌ ذ Water running upon the ground: (K:) or, accord. to Aboo-'Alee El-Kلlee it is [in measure, but not exactly in meaning,] like حِسَآءٌ [a pl. of حِسْىٌ], signifying water running upon the surface of the earth; [or rather waters &c.; for he adds,] and its sing. is ↓ فَضِيَّةٌ: in the M, [in art. فضى,] it is said to be a pl. of فَضْيَةٌ, [q. v.,] on the authority of Kr. (TA.)

فَضِيَّةٌ
فَضِيَّةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فَاضٍ
فَاضٍ ذ (Msb, TA) and ↓ مُفْضٍ (M, * TA) Wide, or spacious, (M, * Msb, TA,) as also ↓ فَصَآءٌ, (Az, Er-Rلghib, Mgh, Msb, TA,) open and plain, and vacant. (TA.) ― -b2- [The first of these words, in the present day, pronounced فَاضِى, is commonly used in the sense of فَارِغٌ as meaning Unoccupied, unemployed, or at leisure.]

مَفْضًى
مَفْضًى ذ i. q. مُتَّسَعٌ [A place of width or spaciousness, &c.]. (TA.)

مُفْضٍ
مُفْضٍ ذ : see فَاضٍ. [And see also its verb, 4.]

مُفْضَاةٌ
مُفْضَاةٌ ذ : see 4, last sentence,

### Türkçe

**فضو** ve **فضى**

**فَضَا**
1 **فَضَا** ذ , (M, Msb, K,) muzâri‘i **يَفْضُو**, (M, Msb,) mastarı **فُضُوٌّ** (M, Msb, K) ve **فَضَآءٌ**, (M, K,) O (bir yer) geniş oldu yahut genişledi; (M, Msb, K;) bunun gibi ↓ **افضى**; (TA, K’dan olarak; onda bunu bulmuyorum;) ikincisi bir rivayette vâki olmuş, ve Nh’de “o, bir **فَضَآء** [bk.] oldu” mânâsıyla açıklanmıştır. (TA.) ― -b2- [Ve o, boş oldu yahut boşaldı, hâlî, boşluklu oldu; (çünkü TA’da, kendisiyle açıkça **الفُضُوُّ** kastedilen **الفضو**’nun **الخُلُوُّ** mânâsına geldiği söylenir;) bunun gibi ↓ **افضى**, ism-i fâil **مُفْضٍ**’nin açıklamasından anlaşıldığı üzere; bk. o.] ― -b3- **فَضَا الشَّجَرُ بِالمَكَانِ**, mastarı **فضو** [yani **فُضُوٌّ**], Ağaçlar o yerde çok oldu, bol oldu, [öyle ki çok yer kapladı]. (IKtt, TA.) ― -b4- Ve **فَضَا دَرَاهِمَهُ** Dirhemlerini yahut parasını keseye koymadı [görünüşe göre mânâ: parasını saçılmış bıraktı]. (K.)

**افصى**
4 **افصى** ذ : önceki paragrafın iki yerinde bak. ― -b2- Keza o, (S,) yahut geldi, (TA,) **فَضَآء**’a [bk.]. (S, TA.) ― -b3- [Bundan dolayı] **افضى فُلَانٌ اـِلَى فُلَانٍ** Filân kimse filân kimseye geldi yahut ulaştı: (M, Mgh, TA:) aslında, filân kimsenin boşluğunda yahut yerinde yahut tarafında oldu: (M:) yahut aslen, filân kimsenin **فَضَآء**’ında oldu. (Mgh.) Ve bunun gibi, **افضى اـِلَيْهِ الأَمْرُ** [Şey yahut olay ona geldi yahut ulaştı]. (M.) Ve **أَفْضَيْتُ اـِلَى الشَّىْءِ** Şeye geldim yahut ulaştım. (Msb.) IAar’a göre, (TA,) **الاـِفْضَآءُ** aslen **الاِنْتِهَآءُ** mânâsınadır [yani bir kimseye yahut bir şeye nihayet varma yahut ulaşma]. (IAar, T, Msb, TA.) Bundan dolayı [Kur’ân iv. 25’teki] söz: **وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ اـِلَى بَعْضٍ** yani sizden biriniz ötekine gelmiş ve ona yönelmiş iken; (TA;) bunda fiil, **اـِلَى** vasıtasıyla müteaddî kılınmıştır; çünkü [**اِنْتَهَى** yahut] **وَصَلَ** mânâsını taşır: (M:) yahut bu, sizden biriniz ötekiyle baş başa kaldığı zaman demektir; aslî türetime uygun olarak; yahut bazılarına göre bu, karşılıklı temas, deri deriye, için bir kinayedir: yahut cinsel birleşme için. (Mgh.) Dersin ki, **افضى اـِلَى امْرَأَتِهِ** [Karısına girdi: yahut] karısıyla deri deriye temas hâline geldi: (S, Msb:) yahut mânâsı, (M, K,) yahut ayrıca mânâsı, (S, Msb,) (mecazen:) karısını sıktı: (S, M, Msb, K:) yahut onu sıkmış olsun olmasın, onunla baş başa, gizlide oldu yahut oldu hâle geldi. (M, K.) ― -b4- **افضى بِهِمْ** Onlarla ulaştı yahut onları geniş bir yere ulaştırdı. (TA.) Ve **افضى بِهِ الطَّرِيقُ اـِلَى وَعْرٍ مِنَ الأَرْضِ** [Yol onu yerin sarp bir kısmına ulaştırdı]. (K * ve TA, madde **وعر**’da) ― -b5- **افضى بِيَدِهِ اـلَى الأَرْضِ** Secdesinde [namazda] elinin ayasıyla yere dokundu. (IF, S, Msb, K) (S, K.) Ve **أَفْضَيْتُ اـِلَيْهِ بِيَدِى مِنْ غَيْرِ حَائِلٍ** Araya giren bir şey olmaksızın elimi ona koydum; **مَسَسْتُهُ** ile aynı. (Msb, madde **مس**’de) ― -b6- **أَفْضَيْتُ اـِلَى فَلَانٍ بِسِرِى** [Sırrımı filân kimseye ilettim yahut bildirdim]: (S;) yahut **أَفْضَيْتُ اـِلَيْهِ بِالسِّرِّ** onu sırdan haberdar ettim. (Msb. TA.) ― -b7- **افضى** ayrıca (varsayılan mecaz:) fakir oldu mânâsınadır: IAar böyle der: sanki yere geldi. (TA.) -A2- **لَا يُفْضِى اللّٰهُ فَاكَ**, bir rivayette vâki olup, bir dua ifadesidir; mânâsı: Allah ağzını geniş ve boş kılmasın. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı IAar’ın sözü: **الاـِفْضَآءُ أنْ تَسْقُطَ الثَّنَايَا مِنْ تَحْتُ وَمِنْ فَوْقُ** [görünüşe göre mânâ: **اِفْضَآءٌ**, **أُفْضِىَ**’nin mastarıdır; “onun alt ve üst orta kesici dişleri düştü” mânâsında: yahut o, onları kaybettirildi]: ve bundan dolayı [sıfat] **المُفْضَاةُ** [ve dolayısıyla buradan ayrıca aşağıda gelen]. (TA.) ― -b3- **افضى المَرْأَةَ** Kadının **مَسْلَكَانِ**’ını (yani onun vajinası ve rektumu, Msb) bir kıldı, (S, M, Mgh, Msb, K, TA,) bekâretini giderirken, (Msb,) yahut sıkarken; (TA;) aradaki parça yırtılarak: (Mgh, TA:) ve böylesi **أَفَاضَهَا**: (M, onda madde **فضى**’da zikredilmiştir:) ona uygulanan sıfat ↓ **مُفْضَاةٌ**’dır, (M, Mgh, Msb, K,) ve bu, **شَرِيمٌ** ile eşanlamlıdır. (S.)

**تَفَضَّيْتُ**
5 **تَفَضَّيْتُ** ذ, **تَفَضَّضْتُ** yerine: madde **فض**’da (bâb 5) bak. ― -b2- [Fلkihet el-Khulafà’nın bir pasajında, onun birkaç nüshasına göre **التفضّى**, noktasız **ص** ile **التَّفَصِّى** yerine açık bir hatadır: Freytag’ın o eserin neşrindeki Critical Annotations and Corrections’ına, s. 6, bak.]

**فَضًا**
**فَضًا** ذ , (S, M, K,) ayrıca **فَضًى** diye yazılır, (TA,) Karışık bir şey. (S, K) (S, M, K.) Dersin ki **طَعَامٌ فَضًا** Karışık yemek: (S:) ve **تَمْرٌ فَضًا** karışık hurma, (AA, * S, M,) meselâ, (S, TA,) kuru üzümle, (Lh, S, M, TA,) bir kapta yahut torbada; El-Kلlee böyle der; (TA;) yahut saçılmış, serpilmiş ve karışık; (M:) ve **تَمْرَانِ فَضَيَانِ** [iki çeşit hurma karışık]: ve **تُمُورٌ أَفْضَآءٌ** [birkaç çeşit hurma karışık]. (AA, TA.) Ve **مَتَاعُهْمٌ فَوْضَى فَضًا** Eşyaları birbirine karışıktır: (M:) yahut ortaklaşadır. (TA.) Ve **أَمْرُهُمْ فَضًا بَيْنَهُمْ** [İşleri aralarında karışıktır yahut karmakarışıktır, vb., **أَمْرُهُمْ فَوْضَى بَيْنَهُمْ** gibi (bk. madde **فوض**); yahut] işleri aralarında birdir; (M, TA;) yani üzerlerinde bir kumandan yoktur. (S, TA.) Ve **تَرَكَ الأَمْرَ فَضًا** yani [işi] sağlam olmayan [yahut düzensiz] bir hâlde bıraktı. (TA.) Ve **أَلْقَى ثَوْبَهُ فَضًا** [Elbisesini düzensiz yahut özensiz bir tarzda attı;] elbisesini kimsenin himayesine teslim etmedi. (M, TA.) ― -b2- [Keza Bir; tek bir şey yahut kişi: ve yalnız; kendi başına yahut kendi kendine; yanında onunla birlikte başka bir şey yahut kimse bulunmayan; başkalarından ayrı: böylece iki zıt mânâsı vardır.] Dersin ki **سَهْمٌ فَضًا** Bir yahut tek ok. (K:) yahut sadakta yalnız, kendi başına olan, yanında başka ok bulunmayan ok. (AA, TA.) Ve **بَقِيتَ فَضًا** Yalnız kaldım, (Az, K, TA,) akranlardan: (Az, TA:) yahut kardeşlerimden ve ailemden ayrı. (Akh, TA) -A2- Keza, yani **فَضًا**, (M, K,) yahut doğru olan ى ile [yani )??(], El-Kلlee’nin yazdığı gibi, (TA,) Kuru üzümün çekirdekleri (**حَبّ**); (M;) **فَضًا** [yahut **فصًى**] ile aynı. (K.) -A3- Ayrıca hemen sonra gelen şeye de bak.

**فَضْيَةٌ**
**فَضْيَةٌ** ذ Birikip duran ve durgunlaşan su: çoğulu **فِضَاءٌ**, Kr’ye göre medd ile: ve ayrıca ↓ **فَضًى** ve **فِصًى**, fetḥ ile ve kesr ile; bunların ilki, **حَلَقٌ** gibi, **حَلْقَةٌ**’nın çoğulu [yahut daha doğrusu cem‘ mânâlı isim] olarak; ikincisi ise **بِدَرٌ** gibi, **بَدْرَةٌ**’nın çoğulu olarak; ‘Adee Ibn-Er-Rikلa’nın bir beytinin farklı rivayetlerinde vâki olmuştur. (M, madde **فضى**’da, ve TA.)

**فَضَآءٌ**
**فَضَآءٌ** ذ bir mastardır: (M, K, TA:) ve Aboo-‘Alee El-Kلlee tarafından “genişlik yahut ferahlık” mânâsıyla açıklanır. (TA.) ― -b2- [Ayrıca bir sıfat olarak kullanılır:] **فَاضٍ**’a bak. ― -b3- Ve [isim olarak, yahut isim vasfının galip geldiği bir sıfat olarak] bir evin avlusu, açık alanı yahut bahçesi; eşanlamlısı **سَاحَةٌ**: (S, K:) ve geniş bir arazi parçası: (ISh, S, M, K:) yahut düz ve geniş bir arazi yayılımı: (Sh, TA:) çoğulu **أَفْضِيةٌ**’dir. (ISh, TA.)

**فِضَآءٌ**
**فِضَآءٌ** ذ Yerde akan su: (K:) yahut Aboo-‘Alee El-Kلlee’ye göre o, [vezin bakımından, fakat mânâ bakımından tam değil,] **حِسَآءٌ** gibidir [**حِسْىٌ**’nin çoğulu], yer yüzünde akan su mânâsında; [daha doğrusu sular vb.; çünkü ekler:] ve onun müfredi ↓ **فَضِيَّةٌ**’dir: M’de [madde **فضى**’da] Kr’nin rivayetine dayanarak **فَضْيَةٌ**’nın çoğulu olduğu söylenir, [bk. o]. (TA.)

**فَضِيَّةٌ**
**فَضِيَّةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**فَاضٍ**
**فَاضٍ** ذ (Msb, TA) ve ↓ **مُفْضٍ** (M, * TA) Geniş yahut ferah, (M, * Msb, TA,) bunun gibi ↓ **فَصَآءٌ**, (Az, Er-Rلghib, Mgh, Msb, TA,) açık ve düz, ve boş. (TA.) ― -b2- [Bu kelimelerin birincisi, günümüzde **فَاضِى** diye telaffuz edilerek, **فَارِغٌ** mânâsında “meşgul olmayan, işi olmayan, boş vakitli” anlamında yaygınca kullanılır.]

**مَفْضًى**
**مَفْضًى** ذ **مُتَّسَعٌ** ile aynı [genişlik yahut ferahlık yeri, vb.]. (TA.)

**مُفْضٍ**
**مُفْضٍ** ذ : **فَاضٍ**’a bak. [Ve ayrıca onun fiiline, 4’e, bak.]

**مُفْضَاةٌ**
**مُفْضَاةٌ** ذ : 4’e, son cümleye bak,
