# فطس — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B3/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B7%D8%B3/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B3.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فطس

(باب الفاء والطاء وما يثلثهما)
(فطم) الفاء والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْع شيء عن شيء. يقال: فَطَمَت الأمُّ ولدَهَا، وفَطَمتُ الرّجُلَ عن عادته. قال أبو نصرٍ صاحبُ الأصمعيّ: يقال فَطَمْتُ الحَبْلَ، إذا قطعتَه. قال: ومنه فِطام الأمِّ ولَدَها.‏
(فطن) الفاء والطاء والنون كلمةٌ واحدةٌ تدل على ذكاء وعلم بشيء. يقال: رجلٌ فَطِنٌ وفَطُنٌ، وهي الفِطْنَة والفَطَانة(1) .‏
(فطأ) الفاء والطاء والهمزة كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على تطامُنٍ. يقال للرَّجُل الأفطس: الأفْطَأ. ويقولون: فَطِئَ البعيرُ، إذا تطامَنَ ظهره خِلْقةً.‏
(فطح) الفاء والطاء والحاء كلمة واحدة. يقولون: فَطَّحْتُ العود وغيرَه، إذا عرَّضْتَه. وهو مُفَطَّح. ورأسٌ مفطَّح: عريض.‏
(فطر) الفاء والطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَتْح شيء وإبرازهِ. من ذلك الفِطْرُ من الصَّوم. يقال: أفْطَرَ إفطاراً. وقومٌ فِطْرٌ(2) أي مُفْطِرُون. ومنه الفَطْر، بفتح الفاء، وهو مصدرُ فطَرْتُ الشاةَ فَطراً، إذا حَلبْتَها. ويقولون: الفَطْر يكون الحلبَ بإصبعَين. والفِطْرَة: [الخِلْقة(3) ].‏
(فطس) الفاء والطاء والسين. فيه الفَطَس في الأنف: انفِراشُه. وفِطِّيسَةُ الخنزير: أنْفُه. والفِطِّيس: المِطْرَقة، ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها يُكسَرُ بها الشيء، ويتطامَن(4) . ويقولون: فَطَسَ: مات. ويقولون: الفَطْسَة: خَرزَة يُؤَخَّذ بها.‏
--------------ـــــ
(1) في الأصل: "والفطنة". ومن أخوات هذه المصادر الفطن مثلثة، وبالتحريك، وبضمتين ومنها الفطونة والفطانية.‏
(2) يقال للواحد والجميع.‏
(3) التكملة من المجمل.‏
(4) في الأصل: "وتطامن".‏

ـ

### Türkçe

(باب **الفاء** ve **الطاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**فطم**) **الفاء** ve **الطاء** ve **الميم**, bir şeyin bir şeyden kesilmesine delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: Anne çocuğunu **فَطَمَت**; ben de adamı âdetinden **فَطَمتُ**. **الأصمعيّ**’nin sahibi **أبو نصرٍ** dedi ki: “İpi **فَطَمْتُ** denir; onu kestiğin zaman.” Dedi ki: “Bundan, annenin çocuğunu **فِطام** etmesi (sütten kesmesi)dir.”

(**فطن**) **الفاء** ve **الطاء** ve **النون** tek bir kelimedir; zekâya ve bir şeyi bilmeye delâlet eder. Denir: **فَطِنٌ** ve **فَطُنٌ** bir adam; bu da **الفِطْنَة** ve **الفَطَانة**(1)’dır.

(**فطأ**) **الفاء** ve **الطاء** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; bir alçalmaya delâlet eder. Basık burunlu adama **الأفطس**: **الأفْطَأ** denir. Ve derler: Deve **فَطِئَ**; sırtı yaratılıştan alçaldığı zaman.

(**فطح**) **الفاء** ve **الطاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Derler: Sopayı ve başkasını **فَطَّحْتُ**; onu enlemesine genişlettiğin zaman. O, **مُفَطَّح**tır. Ve **مفطَّح** bir baş: geniştir.

(**فطر**) **الفاء** ve **الطاء** ve **الراء**, bir şeyin açılmasına ve ortaya çıkarılmasına delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: oruçtan **الفِطْرُ**. Denir: **أفْطَرَ**; **إفطاراً** (iftar etti). Ve bir kavim **فِطْرٌ**(2), yani **مُفْطِرُون** (oruç açanlar). Ve bundan **الفَطْر**; **الفاء**’nın fethasıyla; o, “Koyunu **فطَرْتُ**; **فَطراً**”nın masdarıdır; onu sağdığın zaman. Ve derler: **الفَطْر**, iki parmakla sağma olur. Ve **الفِطْرَة**: [**الخِلْقة**(3)].

(**فطس**) **الفاء** ve **الطاء** ve **السين**. Onda burunda **الفَطَس** vardır: onun yayılmasıdır. Ve domuzun **فِطِّيسَةُ**si: onun burnudur. Ve **الفِطِّيس**: çekiçtir; belki bununla adlandırılmıştır; çünkü onunla şey kırılır ve alçalır(4). Ve derler: **فَطَسَ**: öldü. Ve derler: **الفَطْسَة**: onunla alınan bir boncuktur.

--------------ـــــ
(1) Asılda: “**والفطنة**”. Bu masdarların kardeşlerinden **الفطن** üçlüdür; hareke ile ve iki damme ile; onlardan **الفطونة** ve **الفطانية** vardır.
(2) Tekil ve çoğul için söylenir.
(3) Tamamlama **المجمل**’dendir.
(4) Asılda: “**وتطامن**”.
