# فطم (ف-ط-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B7%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ط - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والفاء والميم معهما
ف ط م مستعمل فقط
فطم:
فَطَمَتِ الصَّبِيَّ أُمُّهُ تَفْطِمُهُ، أي: تَقْطَعُهُ عن الرَّضاع والغُلامُ فَطيمٌ مفطومٌ، والجارية: فَطيمةٌ مَفْطومةٌ، وفَطَمْتُ فُلاناً عن عادته.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**الفاء** و**الميم** معهما
**ف ط م** kullanılmıştır, yalnızca.

**فطم**:
**فَطَمَتِ الصَّبِيَّ أُمُّهُ تَفْطِمُهُ**, yani: onu emzirmeden keser; ve oğlan **فَطيمٌ** **مفطومٌ**dur; ve kız: **فَطيمةٌ** **مَفْطومةٌ**dur; ve “Falancayı âdetinden **فَطَمْتُ**.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فِطامُ الصبيّ: فِصالُهُ عن أمّه. يقال: فَطَمَتِ الأمُّ ولدها، والصبيُّ فَطيمٌ. والجمع فُطُمٌ. وفَطَمْتُ الرجلَ عن عادته. وناقةٌ فاطِمٌ، إذا بلغ خوارها سنةً ففُطِمَ. وفَطَمْتُ الحبلَ: قطعته.

##### Türkçe

**فِطامُ الصبيّ**: onun annesinden ayrılmasıdır. Denir ki: anne çocuğunu **فَطَمَتِ**; çocuk ise **فَطيمٌ**dur. Çoğulu **فُطُمٌ**dur. Ve ben adamı âdetinden **فَطَمْتُ** (ayırdım). Ve **ناقةٌ فاطِمٌ**: böğürmesi bir yıla ulaştığında, böylece **ففُطِمَ** (sütten kesildiğinde). Ve ben ipi **فَطَمْتُ**: onu kestim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ف م
فطم
استعمل من وجوهه : فطم .
فطم : قال الليث : فطَمْتُ الصّبيَّ ، وفطمتْه أمُّه تَفْطِمه : إذا فصلته عن رَضاعها . وغلامٌ فَطِيم ومفْطُوم . وفَطَمت فلاناً عن عادته .
وقال غيره : أصل الفَطْم القطعُ وفَطْمُ الصّبيّ فصله عن ثَدْي أمّه ورَضاعِها ، وتُسَمَّى المرأة فاطمة وفطَام وفطيمة .
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لعليّ في بُرد سِيَرَاء : ( اقطعه خُمُراً واقسمه بين الفواطم ) .
قال القُتيبي : إحداهنّ فاطمة بنتُ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) والثانية فاطمة بنتُ أسد ابن هاشم ، أمُّ علي بن أبي طالب ، وكانت أسلمت ، وهي أول هاشمية وَلدت لهاشمي .
قال : ولا أعرف الثالثة .
قلت : والثالثة فاطمة بنت عتبة بن ربيعة ، وكانت هاجرت وبايعت النبي ( صلى الله عليه وسلم )
ومن الفواطم : فاطمة بنتُ حمزة بن عبد المطلب سيد الشهداء ، رضي الله عنه ، ولعلها الثالثة ، لأنها من أهل البيت عليهم السلام .

##### Türkçe

ط ف م
**فطم**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **فطم**.

**فطم**: Leys dedi ki: “**فطَمْتُ الصّبيَّ**” (çocuğu sütten kestim); “**وفطمتْه أمُّه تَفْطِمه**” (annesi onu sütten keser): onu kendi emzirmesinden ayırdığı zaman. Ve **غلامٌ فَطِيم** (sütten kesilmiş oğlan) ve **مفْطُوم** (sütten kesilmiş). Ve “**وفَطَمت فلاناً عن عادته**” (falancayı âdetinden kestim/ayırdım).

Başkası dedi ki: **الفَطْم**’ın aslı kesmektir; **وفَطْمُ الصّبيّ** çocuğu annesinin memesinden ve emzirmesinden ayırmaktır; kadına **فاطمة** ve **فطَام** ve **فطيمة** denilir.

Hadiste: Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) **بُرد سِيَرَاء** içinde Ali’ye şöyle dediği: “(**اقطعه خُمُراً واقسمه بين الفواطم**)”.

Kuteybî dedi ki: Onlardan biri, Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) kızı **فاطمة**’dir; ikincisi, Hâşim oğlu Esed’in kızı **فاطمة**’dir; Ali b. Ebî Tâlib’in annesidir; Müslüman olmuştu; o, Hâşimî’ye doğuran ilk Hâşimî kadındır.

Dedi ki: Üçüncüsünü bilmiyorum.

Ben dedim ki: Üçüncüsü, Rebîa b. Utbe’nin kızı **فاطمة**’dir; hicret etmişti ve Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) biat etmişti.

**الفواطم**’dan: Şehitlerin efendisi Abdülmuttalib oğlu Hamza’nın kızı **فاطمة**; Allah ondan razı olsun; belki o üçüncüdür; çünkü o, Ehl-i beyttendir, عليهم السلام.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والطاء وما يثلثهما)
(فطم) الفاء والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْع شيء عن شيء. يقال: فَطَمَت الأمُّ ولدَهَا، وفَطَمتُ الرّجُلَ عن عادته. قال أبو نصرٍ صاحبُ الأصمعيّ: يقال فَطَمْتُ الحَبْلَ، إذا قطعتَه. قال: ومنه فِطام الأمِّ ولَدَها.‏
(فطن) الفاء والطاء والنون كلمةٌ واحدةٌ تدل على ذكاء وعلم بشيء. يقال: رجلٌ فَطِنٌ وفَطُنٌ، وهي الفِطْنَة والفَطَانة(1) .‏
(فطأ) الفاء والطاء والهمزة كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على تطامُنٍ. يقال للرَّجُل الأفطس: الأفْطَأ. ويقولون: فَطِئَ البعيرُ، إذا تطامَنَ ظهره خِلْقةً.‏
(فطح) الفاء والطاء والحاء كلمة واحدة. يقولون: فَطَّحْتُ العود وغيرَه، إذا عرَّضْتَه. وهو مُفَطَّح. ورأسٌ مفطَّح: عريض.‏
(فطر) الفاء والطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَتْح شيء وإبرازهِ. من ذلك الفِطْرُ من الصَّوم. يقال: أفْطَرَ إفطاراً. وقومٌ فِطْرٌ(2) أي مُفْطِرُون. ومنه الفَطْر، بفتح الفاء، وهو مصدرُ فطَرْتُ الشاةَ فَطراً، إذا حَلبْتَها. ويقولون: الفَطْر يكون الحلبَ بإصبعَين. والفِطْرَة: [الخِلْقة(3) ].‏
(فطس) الفاء والطاء والسين. فيه الفَطَس في الأنف: انفِراشُه. وفِطِّيسَةُ الخنزير: أنْفُه. والفِطِّيس: المِطْرَقة، ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها يُكسَرُ بها الشيء، ويتطامَن(4) . ويقولون: فَطَسَ: مات. ويقولون: الفَطْسَة: خَرزَة يُؤَخَّذ بها.‏
--------------ـــــ
(1) في الأصل: "والفطنة". ومن أخوات هذه المصادر الفطن مثلثة، وبالتحريك، وبضمتين ومنها الفطونة والفطانية.‏
(2) يقال للواحد والجميع.‏
(3) التكملة من المجمل.‏
(4) في الأصل: "وتطامن".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الطاء** وما يثلثهما)
(**فطم**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden kesmeye delâlet eder. Denir: Anne çocuğunu **فَطَمَت**; ve ben adamı âdetinden **فَطَمتُ**. **الأصمعيّ**’nin sahibi **أبو نصرٍ** dedi: Denir: **فَطَمْتُ الحَبْلَ**; onu kestiğin zaman. Dedi: Ondandır: annenin çocuğunu **فِطام**’ı.‏
(**فطن**) **الفاء** ve**الطاء** ve**النون** tek bir kelimedir; zekâya ve bir şeyle ilgili bilgiye delâlet eder. Denir: **فَطِنٌ** ve **فَطُنٌ** bir adam; o da **الفِطْنَة** ve **الفَطَانة**(1)’dır.‏
(**فطأ**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الهمزة** tek bir kelimedir; bir alçalmaya delâlet eder. Basık burunlu adama denir: **الأفْطَأ**. Ve derler: **فَطِئَ البعيرُ**; sırtı yaratılıştan alçaldığı zaman.‏
(**فطح**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الحاء** tek bir kelimedir. Derler: **فَطَّحْتُ العود** ve başkasını; onu enleştirdiğin zaman. O, **مُفَطَّح**’tır. Ve **مفطَّح** bir baş: geniştir.‏
(**فطر**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; bir şeyi açmaya ve onu ortaya çıkarmaya delâlet eder. Bundan: oruçtan **الفِطْرُ**. Denir: **أفْطَرَ إفطاراً**. Ve bir kavim **فِطْرٌ**(2), yani **مُفْطِرُون**. Ve ondandır: **الفَطْر**; **الفاء**’nın fethasıyla; o, **فطَرْتُ الشاةَ فَطراً**’nın masdarıdır; onu sağdığın zaman. Ve derler: **الفَطْر** iki parmakla sağma olur. Ve **الفِطْرَة**: [**الخِلْقة**(3)].‏
(**فطس**) **الفاء** ve**الطاء** ve**السين**. Onda burunda **الفَطَس** vardır: onun yayvanlığı. Ve domuzun **فِطِّيسَةُ**’si: onun burnudur. Ve **الفِطِّيس**: tokmaktır; belki bununla isimlendirilmiştir, çünkü onunla şey kırılır ve alçalır(4). Ve derler: **فَطَسَ**: öldü. Ve derler: **الفَطْسَة**: onunla alınan bir boncuktur.‏
--------------ـــــ
(1) Asılda: "ve **الفطنة**". Bu masdarların kardeşlerinden **الفطن** üçlüdür; hareke ile, ve iki damme ile; ve onlardan **الفطونة** ve **الفطانية** vardır.‏
(2) Tekil ve çoğul için söylenir.‏
(3) Tamamlama **المجمل**’dendir.‏
(4) Asılda: "ve alçalır".‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ط م
الصبيّ في فطامه بمعنى الفعل والوقت‏.‏
ولها ولد فطيم وأفطم الصبي‏:‏ حان وقت فطامه‏.‏
وما يملك فلان فطيمةً وهي العناق التي تفطم‏.‏
قال‏:‏ وكيف على زهد العطاء تلومهم وهم يتقاوون الفطيمة في الدم ومن المجاز‏:‏ فطمته عن عادة السوء‏.‏
ولأفطمنك عما أنت عليه‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ الإمارة حلوة الرضاع مرّة الفطام ‏"‏ وناقة فاطم‏:‏ فطم عنها ولدها‏.‏

##### Türkçe

ف ط م
Çocuk, **فطامه**’nda (sütten kesilmesinde), fiil ve vakit (anlamı) ile (kullanılır).
Onun **فطيم** bir çocuğu vardır; ve **أفطم الصبي**: onun **فطامه**’nın vakti geldi.
Falan kimse bir **فطيمةً**’ye sahip değildir; o, sütten kesilen dişi keçidir.
Dedi ki: Ve bağışın azlığına (karşı) onları nasıl kınıyorsun; hâlbuki onlar kanda **الفطيمة**’yi (sütten kesilen dişi keçiyi) paylaşıyorlar. Ve mecazdan: Onu kötü âdetten **فطمته** (ayırdım, kestim).
Ve mutlaka seni, üzerinde bulunduğun şeyden **لأفطمنك** (ayıracağım, keseceğim).
Hadiste: “Emirlik, emzirmenin tatlısıdır; **الفطام**’ın acısıdır.” Ve **فاطم** bir dişi deve: ondan yavrusu sütten kesildi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَطَم العُودَ فَطْماً: قطعه. وفَطَمَ الصبيِّ يَفْطِمه فَطْماً، فهو فطيم: فصَلَه من الرضاع. وغلام فَطِيم ومَفْطُوم وفطَمَتْه أُمه تَفْطِمه: فصَلته عن رضاعها. الجوهري: فِطام الصبي فِصاله عن أُمه، فطَمَت الأُم ولدها وفُطِم الصبي وهو فَطِيم، وكذلك غير الصبي من المَراضِع، والأُنثى فَطِيم وفَطِيمة. وفي حديث امرأَة رافع لما أَسلم ولم تُسْلِم: فقال ابنتي وهي فَطِيم أي مَفْطُومة، وفعيل يقع على الذكر والأُنثى، فلهذا لم تلحقه الهاء، وجمع الفَطِيم فُطُم مثل سَرِير وسُرُر؛ قال: وإن أَغارَ، فلم يَحْلو بِطائِلةٍ
في لَيْلةٍ من حَمِير ساوَرَ الفُطُما
وفي حديث ابن سيرين: بلغه أن ابن عبد العزيز أَقْرَعَ بين الفُطُم فقال: ما أَرى هذا إلا من الاسْتِقْسام بالأَزْلام؛ جمع فَطِيم من اللبن أي مَفْطُوم. قال ابن الأثير: وجمع فَعِيل في الصفات على فُعُل قليل في العربية، وما جاء منه شُبِّه بالأسماء كنَذِير ونُذُر، فأما فعيل بمعنى مفعول فلم يرد إلا قليلاً نحو عَقِيم وعُقُم وفَطِيم وفُطُم، وأراد بالحديث الإقْراع بين ذَرارِيِّ المسلمين في العَطاء، وإنما أَنكره لأن الإقراع لتفضيل بعضهم على بعض في الفرض، والاسم الفِطام، وكل دابة تُفْطَم؛ قال اللحياني: فَطَمَتْه أُمه تَفْطِمه، فلم يَخُص من أي نوع هو؛ وفَطَمْت فلاناً عن عادته، وأُصل الفَطْم القطع. وفَطَم الصبيَّ: فصله عن ثدي أُمه ورَضاعها. والفَطِيمة: الشاة إذا فُطِمت. وأَفْطَمَت السَّخلة: حان أن تُفْطَم؛ عن ابن الأعرابي، فإذا فُطِمت فهي فاطِمٌ ومَفْطُومة وفَطِيمةً؛ عنه أيضاً، قال: وذلك لشهرين من يوم ولادها. وتَفاطَم الناس إذا لَهِجَ بَهْمُهم بأُمهاته بعد الفِطام فدفع هذا بَهْمَه إلى هذا وهذا بهْمَه إلى هذا، وإذا كانت الشاة تُرْضِع كل بَهْمة فهي المُشْفِع. ابن الأعرابي قال: إذا تناولت أولاد الشياه العيدان قيل رَمَّت وارتَمَّت، فإذا أَكلت قيل بَهْمة سامع
(* قوله «بهمة سامع» كذا في الأصل على هذه الصورة). حتى يدنو فطامها، فإذا دنا فطامها قيل أَفْطَمَت البَهمة، فإذا فُطمت فهي فاطم ومَفْطومة وفطيم، وذلك لشهرين من يوم فطامها فلا يزال عليها اسم الفطام حتى تَسْتَجْفِر. والفاطم من الإبل: التي يُفْطَم ولدها عنها. وناقة فاطِم إذا بلَغ حُوارها سنة فَفُطِم؛ قال الشاعر:
مِنْ كُلِّ كَوْماءِ السَّنام فاطِمِ،
تَشْحَى، بمُسْتَنِّ الذَّنُوب الراذِمِ،
شِدْقَيْنِ في رأْسٍ لها صُلادِمِ
ولأَفطِمَنَّك عن هذا الشيء أي لأَقطَعنَّ عنه طَمَعَكَ. وفاطِمةُ: من أسماء النساء. التهذيب: وتسمى المرأَة فاطِمة وفِطاماً وفَطِيمة. وفي الحديث: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَعطَى عليّاً حُلّةً سِيَراء وقال شَقِّقها خُمُراً بين الفواطِم؛ قال القتيبي: إحداهن سيّدة النساء فاطِمةُ بنت سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم وعليها، زَوْجُ علي، عليه السلام، والثانية فاطِمةُ بنت أَسد بن هاشم أُم علي بن أبي طالب، عليه السلام، وكانت أَسلمت وهي أوّل هاشمية وعلَدت لهاشميّ، قال: ولا أَعرف الثالثة؛ قال ابن الأَثير: هي فاطمة بنت حمزة عمِّه، سيد الشهداء، رضي الله عنهما؛ وقال الأزهري: الثالثة فاطمة بنتُ عُتْبة بن ربيعة، وكانت هاجرت وبايعت النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: وأَراه أَراد فاطمة بنت حمزة لأنها من أهل البيت، قال ابن بري: والفواطم اللاتي وَلَدن النبي، صلى الله عليه وسلم، قُرشية وقَيْسِيَّتان ويَمانِيَتانِ وأَزْدِيَّة وخُزاعِيَّةٌ. وقيل للحسن والحسين: ابنا الفواطم، فاطمةُ أُمهما، وفاطمة بنت أَسَد جدّتهما، وفاطمةُ بنت عبد الله بن عمرو بن عِمْران بن مَخْزُوم جدَّةُ النبي، صلى الله عليه وسلم، لأبيه.
وفَطَمْتُ الحبل: قَطَعْته. وفُطَيْمةُ: موضع.
من الناس؛ هو مهموز الجماعة الكثيرة. وفي ترجمة فعم: سقاء مُفْعَم ومُفْأَم أي مملوء.

##### Türkçe

**فَطَم** **العُودَ** **فَطْماً**: onu kesti. Ve **فَطَمَ** **الصبيِّ** **يَفْطِمه** **فَطْماً**,
o hâlde o **فطيم**: onu emzirmeden ayırdı. Ve **غلام فَطِيم** ve **مَفْطُوم**; ve annesi onu
**فطَمَتْه** **تَفْطِمه**: onu kendi emzirmesinden ayırdı. el-Cevherî: **فِطام** çocuğun, annesinden ayrılmasıdır; anne çocuğunu **فطَمَت**,
ve çocuk **فُطِم** ve o **فَطِيم**dir; aynı şekilde çocuk olmayan emzirilenlerden de,
ve dişisi **فَطِيم** ve **فَطِيمة**dir. Râfi‘in karısının, Müslüman olup kendisinin Müslüman olmadığına dair hadisinde: “Kızım” dedi, “ve o **فَطِيم**dir” yani **مَفْطُومة**; ve **فعيل** erkek ve dişi üzerine vâki olur; bu yüzden ona **الهاء** eklenmedi; ve **الفَطِيم**in çoğulu **فُطُم**dur, **سَرِير** ve **سُرُر** gibi; dedi ki:
وإن أَغارَ، فلم يَحْلو بِطائِلةٍ
في لَيْلةٍ من حَمِير ساوَرَ الفُطُما

İbn Sîrîn’in hadisinde: ona ulaştı ki İbn Abdülazîz **الفُطُم** arasında kura çekmiş; dedi ki:
Ben bunu ancak **الاسْتِقْسام بالأَزْلام**dan görüyorum; **فَطِيم**in sütten (yani) çoğulu, yani **مَفْطُوم**. İbnü’l-Esîr dedi ki: sıfatlarda **فَعِيل**in çoğulunun **فُعُل** üzere gelmesi Arapçada azdır; ondan gelen şeyler isimlere benzetilmiştir, **نَذِير** ve **نُذُر** gibi; ama **مفعول** mânasında **فعيل** ancak az olarak vârid olmuştur; **عَقِيم** ve **عُقُم** ve **فَطِيم** ve **فُطُم** gibi. Hadisle muradı, Müslümanların zürriyetleri arasında atâda kura çekmektir; onu ancak, farzda bazısını bazısına üstün kılmak için kura çekmek olduğundan inkâr etti. İsim **الفِطام**dır. Ve her binek **تُفْطَم**; el-Lihyânî dedi ki: annesi onu **فَطَمَتْه** **تَفْطِمه**; hangi türden olduğuna tahsis etmedi. Ve ben falanı âdetinden **فَطَمْت**: onu ondan kestim. Ve **الفَطْم**ın aslı kesmektir. Ve **فَطَم** çocuğu: onu annesinin memesinden ve emzirmesinden ayırdı. Ve **الفَطِيمة**: koyun, **فُطِمت** olunca. Ve **أَفْطَمَت** **السَّخلة**: **تُفْطَم** vaktine geldi; İbnü’l-A‘râbî’den. Artık **فُطِمت** olunca o **فاطِمٌ** ve **مَفْطُومة** ve **فَطِيمةً**dir; yine ondan; dedi ki: bu, doğduğu günden iki ay içindir. Ve insanlar **تَفاطَم** ettiler: küçükbaş yavruları **الفِطام**dan sonra annelerine düşkün olunca, şu kendi yavrusunu şuna, bu da kendi yavrusunu şuna itti. Ve koyun her yavruyu emziriyor ise o **المُشْفِع**dir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: koyunların yavruları çubukları yemeye başlayınca **رَمَّت** ve **ارتَمَّت** denir; artık yediği vakit **بَهْمة سامع** denir
(* “بهمة سامع” sözü: asılda bu suret üzere böyledir). ta ki
onun **فطام**ı yaklaşıncaya kadar. Artık **فطام**ı yaklaşınca **أَفْطَمَت** **البَهمة** denir; artık **فُطمت** olunca o **فاطم** ve **مَفْطومة**
ve **فطيم**dir; bu, **فطام** gününden iki ay içindir; **تَسْتَجْفِر** edinceye kadar onun üzerinde **الفطام** adı devam eder. Ve develerden **الفاطم**: yavrusu kendisinden **يُفْطَم** olan. Ve **ناقة فاطِم**: **حُوار**ı bir yıla ulaşıp da **فَفُطِم** olunca; şair dedi ki:
مِنْ كُلِّ كَوْماءِ السَّنام فاطِمِ،
تَشْحَى، بمُسْتَنِّ الذَّنُوب الراذِمِ،
شِدْقَيْنِ في رأْسٍ لها صُلادِمِ

Ve “Seni bu şeyden mutlaka **لأَفطِمَنَّك**” yani ondan tamahını mutlaka keseceğim. Ve **فاطِمةُ**: kadın isimlerindendir. **التهذيب**: kadın **فاطِمة** ve **فِطاماً** ve **فَطِيمة** diye adlandırılır. Hadiste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, Ali’ye bir **حُلّةً سِيَراء** verdi ve “Onu **شَقِّقها**; **خُمُراً** olarak **الفواطِم** arasında (paylaştır)” dedi. el-Kuteybî dedi ki: onlardan biri kadınların hanımefendisi **فاطِمةُ** (efendimiz Resûlullah’ın kızı), صلى الله عليه وسلم وعليها, Ali’nin eşi, عليه السلام; ikincisi **فاطِمةُ** bint Esed b. Hâşim, Ali b. Ebî Tâlib’in annesi, عليه السلام; o Müslüman olmuştu ve o, ilk Hâşimî kadın olup Hâşimî’ye doğurmuştu; dedi ki: üçüncüyü bilmem. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, amcası şehitlerin efendisi Hamza’nın kızı **فاطمة**dır, رضي الله عنهما. el-Ezherî dedi ki: üçüncüsü **فاطمة** bint **عُتْبة** b. Rebîa’dır; hicret etmiş ve Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, biat etmişti; dedi ki: ve zannederim o, **فاطمة** bint Hamza’yı murad etti; çünkü o Ehl-i beyttendir. İbn Berrî dedi ki: ve **الفواطم**, Peygamber’i, صلى الله عليه وسلم, doğuranlardır: bir **قُرشية** ve iki **قَيْسِيَّتان** ve iki **يَمانِيَتانِ** ve bir **أَزْدِيَّة** ve bir **خُزاعِيَّةٌ**. Ve Hasan ile Hüseyin’e “**ابنا الفواطم**” denildi: anneleri **فاطمةُ**, ve büyükanneleri **فاطمة** bint Esed, ve Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, babası tarafından büyükannesi **فاطمةُ** bint Abdullah b. Amr b. İmrân b. Mahzûm.

Ve ben ipi **فَطَمْتُ**: onu kestim. Ve **فُطَيْمةُ**: bir yer adıdır.
İnsanlardan; o, kalabalık cemaatin hemzeli şeklidir. Ve **فعم** tercümesinde: **سقاء مُفْعَم**
ve **مُفْأَم** yani doldurulmuş.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ط م * * فِطامُ * الصبي فصاله عن أمه يقال * فَطمَتِ * الأم ولدها تفطمه بالكسر * فِطُاماً * فهو * فَطِيمٌ * و * فَطَمْتُ * الرجل عن عادته

##### Türkçe

* ف ط م * * **فِطامُ** * çocuğun annesinden ayrılmasıdır; denir ki: * **فَطمَتِ** * anne çocuğunu sütten kesti; onu keser, kesre ile: * **فِطُاماً** *; o hâlde o, * **فَطِيمٌ** *dur; ve * **فَطَمْتُ** * adamı âdetinden (alışkanlığından) alıkoydum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( فَطَمَةُ يَفْطِمُهُ ) فَطْمًا : ( قَطَعَهُ ) كَالعُودِ | ونَحْوِه ، وقال أبو نَصْرٍ : فَطَمْتُ الحَبْلَ : | قَطَعْتُه . | | ( و ) فَطَمَ ( الصَّبِيَّ ) يَفْطِمُه فَطْمًا : ( فَصَلَه | عن الرِّضَاعِ ، فهو مَفْطُومٌ وفَطِيمٌ ج : ) فُطُمٌ ، | ( كَكُتُبٍ ) ، وسُرُرٍ ، وفَطِيمٌ للذَّكَر والأُنْثَى ، | قَالَ ابنُ الأثِير : وجَمعُ فَعِيلٍ فِي الصِّفاتِ | عَلَى فُعُلٍ قَلِيلٌ في العَرَبِيَّةِ ، وما جَاءَ مِنْه شُبِّهَ | بِالأَسْماءِ : كَنَذِيرٍ ونُذُرٍ ، وأَمَّا فَعِيلٌ بِمَعْنَى | مَفْعُولٍ فَلَمْ يَرِدْ إلا قَلِيلاً ، نَحْوَ عَقِيمٍ وعُقُمٍ |

| وفَطِيمٍ وفُطُمٍ . وقَالَ الشَّاعِرُ : | % ( وإِنْ أَغَارَ فَلَمْ يَحْلُ بِطَائِلَةٍ % | في لَيْلَةِ ابنِ جَمِيرٍ سَاوَرَ الفُطُمَا ) % | | ( والاسْمُ ) الفِطَامُ ، ( كَكِتَابٍ ) ، وفي | الصِّحاحِ : فِطَامُ الصَّبِيِّ : فِصَالُه عن أُمِّه . | يقال : فَطَمَتِ الأُمُّ وَلَدَهَا ، وهو نَصُّ | اللِّحْيَانِيِّ في نَوَادِرِهِ . | | [ وناقَةٌ فَاطِمٌ : بَلَغَ حُوارُها سِتَّةَ | أَشْهُر ] . | | ( وأَفْطَمَ السَّخْلَةُ ) كَذَا في النُّسَخِ ، | والصَّواب : أَفْطَمَتْ : إِذَا ( حَانَ أَنْ تُفْطَمَ ) | عن ابنِ الأَعْرابِيّ ، ( فَإِذَا فُطِمَتْ فَهِيَ فَاطِمٌ | ومَفْطُومَةٌ وفَطِيمٌ ) ، وذَلِكَ لِشَهْرَيْن من | [ يوم ] وِلادِها ، فَلا يَزَال عَلَيها اسْمُ | الفِطَامِ حَتَّى تَسْتَجْفِرَ . | | ( وفَاطِمَةُ عِشْرونَ صَحَابِيَّة ) بَلْ أَرَبَعَةٌ | وعِشْرونَ ، وهُنَّ : | | فاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ | تَعَالَى عَلَيْه وَسَلَّمَ سَيِّدَةُ نِساءِ العَالَمِينَ ، | وابْنَةُ أَسَدِ بنِ هَاشِمٍ الهَاشِمِيَّةُ أُمُّ عَلِيٍّ | وإِخْوَتِهِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمْ ، وبِنْتُ | الحَارِث بنِ خَالِدٍ التَّيْمِيَّةُ ، وابْنَةُ أَبِي الأَسْوَدِ | المَخْزُومِيَّةُ ، وابنَةُ أَبِي حُبَيْشٍ الأسَدِيَّةُ ، وابْنَةُ | حَمْزَةَ بنِ عَبْدِ المُطَّلِبِ ، وابْنَةُ سَوْدَةَ الجُهَنِيَّةُ ، | وابْنَةُ شُرَحْبِيل ، وابْنَةُ شَبْيَةَ العَبْشَمِيَّةُ ، وابْنَةُ | صَفْوَانَ الكِنَانِيَّةُ ، وابْنَةُ الضَّحَّاكِ الكِلاَبِيَّةُ ، | وابْنَةُ أبِي طالِب أُمُّ هَانِئٍ في قَوْلٍ ، وابْنَةُ | عَبْدِ اللَّهِ ، وابْنَةُ عُتْبَةَ ، وابْنةُ خَطَّابٍ العَدَوِيَّةُ ، | وفَاطِمَةُ الخُزَاعِيَّةُ ، وابْنَةُ عَلْقَمَةَ العَامِرِيَّةُ ، | وابْنَةُ عَمْرِو بنِ حِزَامٍ ، وابْنَةُ المُجْلِّلِ | العَامِرِيَّةُ ، وابْنَةُ مُنْقِذٍ الأَنْصَارِيَّةُ ، وابْنَةُ | الوَلِيدِ بنِ عُتْبَةَ ، وابْنَةُ اليَمَانِ رَضِيَ اللَّهُ |

| تَعَالَى عَنْهُنَّ . | | ( والفَواطِمُ الَّتي في الحَدِيثِ ) أَنَّ النَّبِيَّ | صَلَّى اللُّهُ تَعَالَى عَلَيه وَسَلَّم أَعْطَى عَلِيًّا | حُلَّةً سِيَرَاءَ وقَالَ :   شَقِّقْهَا خُمُرًا بَيْنَ | الفَوَاطِمِ   . قالَ القُتَيْبِيُّ : إِحْدَاهُنَّ سَيِّدَةُ | النِّساءِ ( فَاطِمَةُ الزَّهْرَاءُ ) صَلَّى اللَّهُ عَلَيهَا ، | ( و ) الثَّانِيَّةُ فَاطِمَةُ ( بِنْتُ أَسَدِ ) بنِ هَاشِمٍ | الهَاشِمِيَّةُ ( أُمُّ عَلِيٍّ ) وإِخْوَتِهِ ، رَضِيَ اللُّهُ | تَعَالَى عَنْهُمْ ، وهي أوَّلُ هَاشِمِيَّةٍ وَلَدَتْ لهاشِمِيٍّ ، قالَ : ولا أَعْرِفُ الثَّالِثَة . ( و ) قالَ | ابنُ الأَثِيرِ : هي فَاطِمَةُ ( بِنْتُ حَمْزَةَ ) بنِ | عَبْدِ المُطَّلِبِ ، رَوَى لَهَا ابنُ أَبِي عاصِمٍ في | الوِحْدَانِ ، ( أَوْ الثَّالِثَةُ ) فَاطِمَةُ ( بِنْتُ عُتْبَةَ بنِ | رَبِيعَةَ ) بنِ عَبْدِ شَمْسٍ ، خَالَةُ مُعَاويةَ ، | أَسْلَمَتْ يَوْمَ الفَتْحِ ، هَذا قولُ الأَزْهَرِيِّ ، | قَالَ : وأُراهُ أَرادَ فَاطِمَةَ بِنْتَ حَمْزَةَ ؛ لأَنَّهَا | من أهلِ البَيْتِ . قُلْتُ : وكانَتْ بِنْتُ عُتْبَةَ | هذِه كَثِيرَةَ المَالِ قَدْ تَزَوَّجَهَا عَقِيلُ بنِ أبِي | طالِبٍ ، وفِي الرَّوْضِ لِلسُّهَيْلِيِّ : ورَواهُ | عَبْدُ الغَنِيِّ بنُ سَعِيدٍ بَيْن الفَواطِمِ الأَرْبَعِ ، | وذَكَر فَاطِمَةَ بِنْتَ حَمْزَةَ مع اللَّتَيْن تَقَدَّمَتَا . | وقالَ : لا أَدْرِي مَنِ الرَّابِعَةُ ، قالَهُ في كِتابِ | الغَوامِضِ والمُبْهَمَاتِ . قُلْتُ : وقَرَأْتُ في | المُبْهَماتِ لابْنِ بَشْكُوال : يُقال : إنَّ الرّابِعَةَ | هي فَاطِمَةُ ابْنَةُ الأصَمِّ أُمُّ خَدِيجَةَ ، قال : ولا | أُرَاهَا أَدْرَكَتْ هَذَا الزَّمَانَ . | | ( والفَوَاطِمُ اللاتِي وَلَدْنَ النَّبِيِّ صَلَّى | اللَّهُ تَعَالَى عَلَيْهِ وَسلَّم ) سَبْعٌ : ( قُرَشِيَّةٌ | وقَيْسِيَّتانِ ويَمَانِيَّتَانِ وأَزَدِيَّةٌ وخُزَاعِيَّةٌ ) | هَكَذا ذَكَرَه ابنُ بَرِّي . امَّا القُرَشِيَّةُ فَهِي | جَدَّتُهُ ، أُمُّ أَبِيهِ وعَمِّهِ أَبِي طالِب : فَاطِمَةُ | بِنْتُ [ عَمْرِو بنِ ] عائِذِ بنِ عِمْرَانَ بنِ | مَخْزُومٍ المَخْزُومِيَّةُ ، وأَمَّا الأَزَدِيَّةُ فهي أُمُّ | جَدِّهِ قُصَيٍّ : فَاطِمَةُ بِنْتُ سَعْدِ بنِ سَبَلٍ من | بَنِي غَيْمانَ بنِ عَامِر الجَادِرِ في أزْدِ شَنُوءةَ ، | والبَاقِيَاتُ لم أَعْرِفْهُنَّ مَعَ كَثْرَةِ اسْتِقْصَائِي | في مَظَانِّه . ثُمَّ قَالَ ابنُ بَرِّيّ : وقِيلَ للحَسَنِ |

| والحُسَيْنِ رَضِي اللَّه تَعَالَى عَنْهُمَا ابْنَا | الفَواطِمِ ، فاطِمَةُ أُمُّهما ، وفَاطِمَةُ بِنْتُ أَسَدٍ | جَدَّتُهُمَا ، وفَاطِمَةُ بِنْتُ عَبْدِ اللَّهِ بنِ عَمْرٍ و | المَخْزومِيَّةُ جَدَّةُ النَّبيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيه وسَلَّم | لأَبِيهِ . قُلْتُ : والجَدَّةُ الثَّالِثَة لِفَاطِمَةَ بِنْتِ | أَسَدٍ : هِي فَاطِمَةُ بِنْتُ هَرِم بنِ رَوَاحَةَ بنِ | حَجَرِ بنِ عَبْدِ بنِ مَعِيصٍ العَامِرِيَّةُ ، وجَدَّتُهُا | الخَامِسَةُ : هي فَاطِمَةُ بِنْتُ عُبَيْدِ بنِ مُنْقِذِ | ابن عَمْرٍ و العَامِرِيَّةُ ، وأيْضًا أُمُّ خَدِيجَةَ رَضِيَ | اللَّهُ تَعَالَى عَنْها فَاطِمَةُ بِنْتُ زَائِدَةَ بنِ الأمم | العَامِرِيَّةُ ، وجَدَّتُها الرَّابِعَةُ العرقةُ بِنْتُ سَعِيد | ابنِ سَعْدِ بنِ سَهْم ، تُكَنى : أمَّ فاطِمَةَ . | | ( وانْفَطَمَ عَنْه : انْتَهَى ) وهو مَجَازٌ . | | ( و ) يُقالُ : ( تَفَاطَمُوا ) إِذَا ( لَهِجَ | بَهْمُهُم بِأُمَّهاتِهَا بَعْدَ الفِطَامِ ) ، فَدَفَع هذا | بَهْمَه إلى هَذا ، وهذَا بَهْمَه إلى هَذَا ، وإذا | كانَت الشَّاةُ تُرْضِعُ كُلَّ بَهْمَةٍ فَهِي | المُشْفِعُ . | | ( و ) فُطَيمَةُ ، ( كَجُهَيْنَةَ : ع ) . | | ( و ) أيضًا اسْمُ ( أعرابيَّةٍ لَها حَدِيثٌ ) . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | فَطَمْتُ فُلانًا عَنْ عَادَتِهِ : قَطَعْتُهُ ، نَقَلَه | الجَوْهَرِيُّ ، وهو مَجَاز . | | والفَطِيمَةُ : الشَّاةُ إِذَا فُطِمَتْ ، ومِنْه | قَولُهم : ما يَمْلِك فُلانٌ فَطِيمَةً أَيْ : عَنَاقًا | فُطِمَتْ . | | ولأَفْطِمَنَّكَ عَمَّا أَنْتَ عَلَيه أي : | لأقْطَعَنَّ [ عنه ] طمَعَك . | | والفَاطِمُ مِنَ الإبِلِ : التِي يُفْطَمُ وَلَدُها | عَنْهَا . | | ونَاقَةٌ فاطِمٌ إذَا بَلَغَ حُوَارُها سَنَةً فَفُطِمَ ، | وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ : | % ( * من كُلِّ كَوْماءِ السَّنَامِ فَاطِمِ * % ) % | وتُسَمَّى المَرْأَةُ : فِطَامَ ، كَكِتَابٍ . | | وأفْطَمَ الصَّبِيُّ : حَانَ وَقْتُ فِطَامِهِ . | | ونَاقَةٌ فَاطِمٌ : فُطِمَ عَنْها وَلَدُها ، كَمَا | في الأسَاسِ . | | والفَواطِمُ : مُلوكُ مِصْرَ ، غَلَبَ عَلَيهم |

| ذَلِكَ . |

##### Türkçe

| | ( **فَطَمَةُ يَفْطِمُهُ** ) **فَطْمًا** : ( kesti ) **كَالعُودِ** | ve benzeri; ve Ebû Nasr dedi ki: **فَطَمْتُ الحَبْلَ** : | onu kestim. | | ( ve ) **فَطَمَ** ( **الصَّبِيَّ** ) **يَفْطِمُه** **فَطْمًا** : ( ayırdı | emzirmeden; artık o **مَفْطُومٌ** ve **فَطِيمٌ**’dir; çoğulu: ) **فُطُمٌ** , | ( **كَكُتُبٍ** ) ve **سُرُرٍ**; ve **فَطِيمٌ** erkek ve dişi içindir. | İbnü’l-Esîr dedi ki: sıfatlarda **فَعِيلٍ**’in | **فُعُلٍ** üzerine cem‘i Arapçada azdır; ondan gelen şey ise benzetilmiştir | isimlere: **كَنَذِيرٍ** ve **نُذُرٍ** gibi. Ama **فَعِيلٌ** “**مَفْعُولٍ**” mânasında | ancak az olarak vârid olmuştur; **عَقِيمٍ** ve **عُقُمٍ** gibi. |

| ve **فَطِيمٍ** ve **فُطُمٍ**. Şair dedi ki: | % ( Ve eğer baskın yaparsa, bir sorumlulukla yükümlü olmaz % | İbn Cemîr gecesinde, **الفُطُمَا**’ya saldırdı ) % | | ( isim ) **الفِطَامُ**’dır, ( **كَكِتَابٍ** ); ve Sıhâh’ta: **فِطَامُ الصَّبِيِّ** : onun annesinden ayrılmasıdır. | Denir ki: **فَطَمَتِ الأُمُّ وَلَدَهَا**; bu, Lihyânî’nin Nevâdir’inde nassıdır. | | [ **وناقَةٌ فَاطِمٌ** : yavrusu altı aya ulaştı ] . | | ( **وأَفْطَمَ السَّخْلَةُ** ) nüshalarda böyledir; | doğrusu: **أَفْطَمَتْ**’tir: ( **حَانَ أَنْ تُفْطَمَ** ) olduğu zaman, | İbnü’l-A‘râbî’den. ( Artık o, **فَإِذَا فُطِمَتْ فَهِيَ فَاطِمٌ** | ve **مَفْطُومَةٌ** ve **فَطِيمٌ**’dir ); ve bu, doğumunun [ gününden ] iki ay içindir; | **الفِطَامِ** ismi onun üzerinde, **تَسْتَجْفِرَ** edinceye kadar devam eder. | | ( **وفَاطِمَةُ عِشْرونَ صَحَابِيَّة** ) bilakis yirmi dört; | ve onlar şunlardır: | | Fâtıma bint Resûlillâh, Allah Teâlâ ona salât ve selâm etsin, âlemlerin kadınlarının efendisi; | ve Hâşimî olan Esed b. Hâşim’in kızı, Ali’nin ve kardeşlerinin annesi, Allah Teâlâ onlardan razı olsun; ve | Teymî olan Hâris b. Hâlid’in kızı; ve Mahzûmî olan Ebü’l-Esved’in kızı; ve Esedî olan Ebû Hubeyş’in kızı; ve | Hamza b. Abdülmuttalib’in kızı; ve Cühenî olan Sevde’nin kızı; | ve Şurahbîl’in kızı; ve Abşemî olan Şebye’nin kızı; ve Kinânî olan Safvân’ın kızı; ve Kilâbî olan Dahhâk’ın kızı; | ve bir görüşte Ebû Tâlib’in kızı Ümmü Hânî; ve Abdullah’ın kızı; ve Utbe’nin kızı; ve Adevî olan Hattâb’ın kızı; | ve Huzâî olan Fâtıma; ve Âmirî olan Alkame’nin kızı; | ve Amr b. Hizâm’ın kızı; ve | Âmirî olan Mücellil’in kızı; ve Ensârî olan Munkız’ın kızı; ve | Velîd b. Utbe’nin kızı; ve Yemân’ın kızı; Allah Teâlâ |

| onlardan razı olsun. | | ( hadiste olan **الفَواطِمُ** ) şudur ki Nebî, | Allah Teâlâ ona salât ve selâm etsin, Ali’ye çizgili bir hülle verdi ve dedi ki: “Onu başörtüleri olarak **الفَوَاطِمِ** arasında parçala.” | Kuteybî dedi ki: onlardan biri kadınların efendisi ( **فَاطِمَةُ الزَّهْرَاءُ** )’dır; Allah ona salât etsin. | ( ve ) ikincisi, Hâşimî olan Hâşim b. ( **بِنْتُ أَسَدِ** ) Fâtıma’dır; ( **أُمُّ عَلِيٍّ** ) ve kardeşlerinin annesi; Allah Teâlâ onlardan razı olsun. O, bir Hâşimî’den bir Hâşimî’ye doğuran ilk Hâşimî kadındır. Dedi ki: üçüncüyü tanımıyorum. ( ve ) | İbnü’l-Esîr dedi ki: o, Abdülmuttalib’in oğlu ( **بِنْتُ حَمْزَةَ** ) Fâtıma’dır; İbn Ebî Âsım ona Vuhdân’da rivayet etti. ( yahut üçüncüsü ) Abdüşems’in oğlu Rebîa b. ( **بِنْتُ عُتْبَةَ بنِ رَبِيعَةَ** ) Fâtıma’dır; Muâviye’nin halasıdır; feth günü Müslüman oldu; bu, Ezherî’nin sözüdür. | Dedi ki: sanırım Hamza’nın kızı Fâtıma’yı kastetti; çünkü o, ehl-i beyttendir. Dedim ki: Utbe’nin bu kızı çok mal sahibiydi; Ebû Tâlib’in oğlu Akîl onunla evlendi. Süheylî’nin Ravz’unda: Abdülganî b. Saîd onu dört **الفَواطِمِ** arasında rivayet etti; ve Hamza’nın kızı Fâtıma’yı, daha önce geçen iki kadınla birlikte zikretti. | Ve dedi ki: dördüncünün kim olduğunu bilmiyorum; bunu **الغَوامِضِ والمُبْهَمَاتِ** kitabında söyledi. Dedim ki: İbn Beşkûvâl’ın **المُبْهَماتِ**’ında okudum: denir ki dördüncü, Hadîce’nin annesi olan sağırın kızı Fâtıma’dır. Dedi ki: onun bu zamana eriştiğini sanmıyorum. | | ( Nebî’yi, Allah Teâlâ ona salât ve selâm etsin, doğuran **الفَوَاطِمُ** ) yedidir: ( **قُرَشِيَّةٌ** | ve **قَيْسِيَّتانِ** ve **يَمَانِيَّتَانِ** ve **أَزَدِيَّةٌ** ve **خُزَاعِيَّةٌ** ); | bunu İbn Berrî böyle zikretti. Ama **القُرَشِيَّةُ** ise onun ninesidir: babasının ve amcası Ebû Tâlib’in annesi: | Mahzûmî olan Mahzûm b. İmrân b. Âiz b. [ Amr b. ] Fâtıma’dır. Ama **الأَزَدِيَّةُ** ise dedesi Kusayy’ın annesidir: | Ezd-i Şenûe’de Câdir olan Âmir’in oğlu Gaymân oğullarından Sebel’in oğlu Sa‘d’ın kızı Fâtıma’dır. | Geri kalanlarını, onların yerlerini çokça araştırmama rağmen tanımadım. Sonra İbn Berrî dedi ki: ve Hasan’a denildi ki |

Ve **الحُسَيْنِ** (Allah Teâlâ onlardan ikisine razı olsun) **ابنا الفَواطِمِ**’dir; anneleri **فاطِمَةُ**’dir; büyükanneleri **فَاطِمَةُ بِنْتُ أَسَدٍ**’dir; ve **فَاطِمَةُ بِنْتُ عَبْدِ اللَّهِ بنِ عَمْرٍ** ve **المَخْزومِيَّةُ** Peygamber’in (Allah ona salât ve selâm etsin) babası cihetinden büyükannesidir. Dedim ki: **فَاطِمَةُ بِنْتِ أَسَدٍ** için üçüncü büyükanne: o, **فَاطِمَةُ بِنْتُ هَرِم بنِ رَوَاحَةَ بنِ حَجَرِ بنِ عَبْدِ بنِ مَعِيصٍ العَامِرِيَّةُ**’dir; beşinci büyükannesi: o, **فَاطِمَةُ بِنْتُ عُبَيْدِ بنِ مُنْقِذِ ابن عَمْرٍ و العَامِرِيَّةُ**’dir; ayrıca **خَدِيجَةَ**’nin (Allah Teâlâ ondan razı olsun) annesi **فَاطِمَةُ بِنْتُ زَائِدَةَ بنِ الأمم العَامِرِيَّةُ**’dir; dördüncü büyükannesi **العرقةُ بِنْتُ سَعِيد ابنِ سَعْدِ بنِ سَهْم**’dir; künyesi: **أمَّ فاطِمَةَ**.

( **وانْفَطَمَ عَنْه**: **انْتَهَى** ) ve bu mecazdır.

Ve denir ki: ( **تَفَاطَمُوا** ) eğer ( **لَهِجَ بَهْمُهُم بِأُمَّهاتِهَا بَعْدَ الفِطَامِ** ) ise; şu, bu kuzusunu şuna iter, bu da kuzusunu şuna; ve eğer koyun her kuzuya süt verirse o, **المُشْفِعُ**’dır.

Ve **فُطَيمَةُ** ( **كَجُهَيْنَةَ**: bir kabile adı).

Ve ayrıca ( **أعرابيَّةٍ لَها حَدِيثٌ** ) ismi.

[ ] Ve ondan istidrâk edilenlerdendir:

**فَطَمْتُ** falanı **عَنْ عَادَتِهِ**: onu kestim (onu ondan kopardım); bunu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti; ve bu mecazdır.

Ve **الفَطِيمَةُ**: koyun, eğer sütten kesildiyse; ve ondandır onların sözü: falan **فُطِيمَةً** sahip değildir; yani: sütten kesilmiş bir dişi keçi yavrusu.

Ve “mutlaka seni, üzerinde bulunduğun şeyden sütten keseceğim” yani: senin tamahını [ondan] mutlaka keseceğim.

Ve develerden **الفَاطِمُ**: yavrusu ondan sütten kesilen (dişi deve).

Ve **نَاقَةٌ فاطِمٌ**: eğer yavrusu bir yıla ulaşıp da sütten kesildiyse; ve **الجَوْهَرِيُّ** şu beyti rivayet etti:
% ( * من كُلِّ كَوْماءِ السَّنَامِ فَاطِمِ * % ) %

Ve kadına **فِطَامَ** diye isim verilir; **كِتَابٍ** gibi.

Ve **أفْطَمَ الصَّبِيُّ**: onun sütten kesilme vakti geldi.

Ve **نَاقَةٌ فَاطِمٌ**: yavrusu ondan sütten kesildi; **الأسَاسِ**’ta olduğu gibi.

Ve **الفَواطِمُ**: Mısır krallarıdır; bu onlara galip (baskın ad) olmuştur:

Böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَطَمَهُ
1 فَطَمَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. فَطِمَ , (Msb, K,) inf. n. فَطْمٌ, (Msb, * TA,) He cut it, or severed it; (S, Msb, K, TA;) namely, a rope, (S, Msb, TA,) or a stick, or piece of wood, and the like. (TA.) ― -b2- And فَطَمَهُ, (K,) or فَطَمَتْهُ (S, Msb) said of a mother (S) or of a suckling woman, (Msb,) aor. and inf. n. as above, (Msb, TA,) He, (K,) or she, (S, Msb,) weaned, or ablactated, him, (S, Msb, K,) namely, a child, (S, K,) or suckling. (Msb.) And فُطِمَتِ السَّخْلَةُ The lamb, or kid, was weaned, or ablactated. (K.) [And in like manner one says of other animals.] ― -b3- And [hence, or] from the first of the significations expl. above, (Msb,) one says, فَطَمْتُهُ عَنْ عَادَتِهِ (tropical:) I [weaned him, or] disengaged him, (TA,) or withheld him, (Msb,) namely, a man, (S, Msb, TA,) [from his custom, or habit.] And لَأَفْطِمَنَّكَ عَمَّا أَنْتَ عَلَيْهِ (tropical:) [I will assuredly wean thee from the state in which thou art, or from that which thou art pursuing: or] I will assuredly cut short thy eager desire. (TA.)

افطم
4 افطم ذ He (a child) entered upon the time for his being weaned, or ablactated. (Msb, TA.) And in like manner one says of a lamb, or kid. (IAar, K, TA.)

تفاطموا
6 تفاطموا ذ Their lambs, or kids, (بَهْمُهُمْ, [in the CK, erroneously, بُهْمُهُمْ,]) kept to their mothers after the weaning, or ablactation; (K, TA;) therefore this [person] gave, or delivered, his lambs, or kids, to this; and this [person], his lambs, or kids, to this. (TA.)

7 اـِنْفَطَمَ [انفطم He (a child, or young one,) was, or became, weaned, or ablactated: commonly used in this sense in the present day. ― -b2- And] انفطم عَنْهُ (tropical:) He desisted from, or left, or relinquished, him, or it. (K, TA.)

فِطَامٌ
فِطَامٌ ذ The act of weaning, or ablactation, of a child or young one: (S, Msb, * K:) a subst. in this sense. (K.) -A2- And [it is also, app., an epithet:] you say ناقة فطام [app. نَاقَةٌ فِطَامٌ, like as you say نَاقَةٌ فَاطِمٌ, q. v.], meaning A she-camel whose young one has been weaned from her: thus in the A. (TA.) ― -b2- [And hence it seems to be used as a proper name of a woman; like فَاطِمَةُ; for it is said,] and the woman is named فِطَامٌ, like كِتَابٌ, [in form]. (TA.)

فَطِيمٌ
فَطِيمٌ ذ A child weaned, or ablactated; (S, Msb, K;) as also ↓ مَفْطُومٌ: (K:) pl. of the former فُطُمٌ, (S, Msb, K,) which is of a rare form as pl. of an epithet of the measure فَعِيلٌ, and more particularly of such as is used in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (IAth, TA.) And سَخْلَةٌ فَطِيمٌ [in the CK فَطِيمَةٌ] and ↓ فَاطِمٌ and ↓ مَفْطُومَةٌ A lamb, or kid, weaned, or ablactated, (K, TA,) which is the case two months from its birth, and it ceases not to be thus termed until it becomes a جَفْر [q. v.]. (TA.)

فَطِيمَةٌ
فَطِيمَةٌ ذ [a subst., rendered so by the affix ة,] A sheep, or goat, weaned, or ablactated. (TA.)

فَاطِمٌ
فَاطِمٌ ذ [act. part. n. of 1, q. v.] ― -b2- [Hence,] فَاطِمَةٌ A suckling woman weaning, or ablactating, a suckling. (Msb.) And فَاطِمٌ A she-camel whose young one has become a year old and been weaned, or ablactated. (S, TA.) And A she-camel that weans, or is weaning, from her, her young one. (TA.) [See also فِطَامٌ.] ― -b3- [Hence,] in a trad. cited voce مُرْضِعٌ [q. v.], الفَاطِمَةُ signifies (assumed tropical:) Death. (TA in art. رضع.) -A2- See also فَطِيمٌ.

مَفْطُومٌ
مَفْطُومٌ ذ ; and its fem., with ة: see فَطِيمٌ.

##### Türkçe

فَطَمَهُ
1 **فَطَمَهُ** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘i **فَطِمَ** , (Msb, K,) mastar ismi **فَطْمٌ**, (Msb, * TA,) O onu kesti, yahut kopardı; (S, Msb, K, TA;) yani bir ipi, (S, Msb, TA,) yahut bir değneği, yahut bir tahta parçasını ve benzerini. (TA.) ― -b2- Ve **فَطَمَهُ**, (K,) yahut **فَطَمَتْهُ** (S, Msb) bir anne hakkında (S) yahut bir emziren kadın hakkında, (Msb,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (Msb, TA,) O, (K,) yahut o (kadın), (S, Msb,) onu sütten kesti, yahut emzirmeyi bıraktırdı, (S, Msb, K,) yani bir çocuğu, (S, K,) yahut emzirileni. (Msb.) Ve **فُطِمَتِ السَّخْلَةُ** Kuzu, yahut oğlak, sütten kesildi, yahut emzirmeyi bıraktırıldı. (K.) [Ve aynı şekilde diğer hayvanlar hakkında da söylenir.] ― -b3- Ve [bundan, yahut] yukarıda açıklanan mânâların birincisinden, (Msb,) şöyle denir: **فَطَمْتُهُ عَنْ عَادَتِهِ** (mecaz:) Ben onu [sütten kestim, yahut] ondan ayırdım, (TA,) yahut onu men ettim, (Msb,) yani bir adamı, (S, Msb, TA,) [onun âdetinden, yahut alışkanlığından.] Ve **لَأَفْطِمَنَّكَ عَمَّا أَنْتَ عَلَيْهِ** (mecaz:) [Seni içinde bulunduğun hâlden, yahut peşinde olduğun şeyden mutlaka sütten keseceğim: yahut] Senin şiddetli arzunu mutlaka kısaltacağım. (TA.)

افطم
4 **افطم** ذ O (bir çocuk) sütten kesilme, yahut emzirmeyi bıraktırılma vaktine girdi. (Msb, TA.) Ve aynı şekilde kuzu yahut oğlak hakkında da söylenir. (IAar, K, TA.)

تفاطموا
6 **تفاطموا** ذ Onların kuzuları yahut oğlakları, (**بَهْمُهُمْ**, [CK’de yanlış olarak **بُهْمُهُمْ**]) sütten kesmeden, yahut emzirmeyi bıraktırmadan sonra annelerine yapışıp kaldılar; (K, TA;) bu sebeple şu [kimse] kendi kuzularını yahut oğlaklarını şuna verdi, yahut teslim etti; ve şu [kimse] de kendi kuzularını yahut oğlaklarını şuna. (TA.)

7 **اـِنْفَطَمَ** [**انفطم** O (bir çocuk yahut yavru,) sütten kesildi, yahut emzirmeyi bıraktırıldı: günümüzde bu mânâda yaygın olarak kullanılır. ― -b2- Ve] **انفطم عَنْهُ** (mecaz:) O, ondan yahut ondan (şeyden) vazgeçti, yahut onu bıraktı, yahut onu terk etti. (K, TA.)

فِطَامٌ
**فِطَامٌ** ذ Bir çocuğun yahut yavrunun sütten kesilmesi, yahut emzirmeyi bıraktırılması fiili: (S, Msb, * K:) bu mânâda bir isim. (K.) -A2- Ve [o ayrıca, görünüşe göre, bir sıfattır:] **ناقة فطام** [görünüşe göre **نَاقَةٌ فِطَامٌ**, tıpkı **نَاقَةٌ فَاطِمٌ** dediğin gibi, bk.], mânâsı: yavrusu ondan sütten kesilmiş bir dişi deve: A’da böyledir. (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı bir kadının özel adı olarak kullanıldığı görülür; **فَاطِمَةُ** gibi; zira şöyle denmiştir:] ve kadına, şekil bakımından **كِتَابٌ** gibi, **فِطَامٌ** adı verilir. (TA.)

فَطِيمٌ
**فَطِيمٌ** ذ Sütten kesilmiş, yahut emzirmeyi bıraktırılmış çocuk; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **مَفْطُومٌ**: (K:) birincinin çoğulu **فُطُمٌ**, (S, Msb, K,) ki bu, ölçüsü **فَعِيلٌ** olan bir sıfatın çoğulu olarak nadir bir şekildir; ve daha özellikle, ölçüsü **مَفْعُولٌ** mânâsında kullanılanlardan. (IAth, TA.) Ve **سَخْلَةٌ فَطِيمٌ** [CK’de **فَطِيمَةٌ**] ve ↓ **فَاطِمٌ** ve ↓ **مَفْطُومَةٌ** Sütten kesilmiş, yahut emzirmeyi bıraktırılmış kuzu yahut oğlak, (K, TA,) ki bu, doğumundan iki ay sonra olur; ve **جَفْر** oluncaya kadar [bk.] böyle adlandırılmaktan geri kalmaz. (TA.)

فَطِيمَةٌ
**فَطِيمَةٌ** ذ [son ek **ة** ile böyle kılınmış bir isim,] Sütten kesilmiş, yahut emzirmeyi bıraktırılmış koyun yahut keçi. (TA.)

فَاطِمٌ
**فَاطِمٌ** ذ [1’in ism-i fâili, bk.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **فَاطِمَةٌ** Emzirileni sütten kesen, yahut emzirmeyi bıraktıran emziren kadın. (Msb.) Ve **فَاطِمٌ** Yavrusu bir yaşına girmiş ve sütten kesilmiş, yahut emzirmeyi bıraktırılmış dişi deve. (S, TA.) Ve: Yavrusunu kendisinden sütten kesen, yahut kesmekte olan dişi deve. (TA.) [Ayrıca bk. **فِطَامٌ**.] ― -b3- [Bundan dolayı,] **مُرْضِعٌ** maddesinde zikredilen bir hadiste [bk.], **الفَاطِمَةُ** (mecaz kabul edilerek:) Ölüm mânâsına gelir. (TA, رضع maddesinde.) -A2- Ayrıca bk. **فَطِيمٌ**.

مَفْطُومٌ
**مَفْطُومٌ** ذ ; ve onun müennesi, **ة** ile: bk. **فَطِيمٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَطَمَ
فَطَمَ I ( n. ac. فَطْم 1 ),
a.  Cut, severed.

b.  Weaned, ablactated.

c.  [ acc. &  'An ], Weaned from, broke of.

فَطَّمَ
فَطَّمَ II
a.  [ coll. ], Ceased to bear.

أَفْطَمَ
أَفْطَمَ IV ,
a.  Was old enough to be weaned.

اِنْفَطَمَ
اِنْفَطَمَ VII ,
a.  Was weaned.

b.  [ 'An ], Abstained, refrained from; relinquished.

فَاْطِم
فَاْطِم 21 ,
a.  Weaner.

b.  Death.

c.  Weaned ( lamb ).

فَاْطِمَة
فَاْطِمَة 21t ,
a.  see 21 (a) .

فِطَاْم
فِطَاْم 23 ,
a.  Weaning, ablactation.

فَطِيْم
فَطِيْم 25 , ( pl. فُطُم 10 ),
a.  Weaned; weanling.

فَطِيْمَة
فَطِيْمَة 25t ,
a.  A certain seabird.

فَطڤمَ
N. P. فَطڤمَ I ,
a.  see 25 .

##### Türkçe

فَطَمَ
فَطَمَ I ( mastar, **فَطْم** 1 ),
a. Kesti, kopardı.

b. Sütten kesti, sütten ayırdı.

c. [ mef‘ûl ile ve **عَنْ** ile ], -den sütten kesti, -den vazgeçirdi.

فَطَّمَ
فَطَّمَ II
a. [ topluluk için ], doğurmayı kesti.

أَفْطَمَ
أَفْطَمَ IV ,
a. Sütten kesilmeye yetecek yaşta oldu.

اِنْفَطَمَ
اِنْفَطَمَ VII ,
a. Sütten kesildi.

b. [ **عَنْ** ile ], sakındı, çekindi; terk etti.

فَاْطِم
فَاْطِم 21 ,
a. Sütten kesen.

b. Ölüm.

c. Sütten kesilmiş (kuzu).

فَاْطِمَة
فَاْطِمَة 21t ,
a. 21 (a)’ya bak.

فِطَاْم
فِطَاْم 23 ,
a. Sütten kesme, sütten ayırma.

فَطِيْم
فَطِيْم 25 , ( çoğulu **فُطُم** 10 ),
a. Sütten kesilmiş; sütten kesilmiş yavru.

فَطِيْمَة
فَطِيْمَة 25t ,
a. Belli bir deniz kuşu.

فَطڤمَ
Özel isim. **فَطڤمَ** I ,
a. 25’e bak.
