# فطن (ف-ط-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B7%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ط - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والنون والفاء معهما
ط ن ف، ط ف ن، ف ط ن، ن ط ف، ن ف ط مستعملات
طغن
الطَّفانِيَةُ: نعتُ سوءٍ في الرَّجُل والمرأة.
طنف:
الطَّنفُ: نفسُ التُّهمة. ورَجُلٌ مُطنَّفٌ، أي: مُتَّهمٌ. طَنَّفْته: اتَّهَمْته. ويُطَنَّفُ فلانٌ بهذه السَّرِقة، وإنّه لَطَنِفٌ يهذا الأَمر، أي: مُتَّهَمٌ.
فطن:
رَجُلٌ فَطِنٌ بَيِّنُ الفِطُنةِ والفَطَنِ. وقد فَطَنَ لهذا الشَّيْء يَفْطُنُ فِطْنةً فهو فاطن. وأمّا الفَطِنُ فذو فِطْنَةٍ بيِّنُ الفِطْنة. ولايمتنع كل فِعْلٍ من النُّعُوتِ من أن يُقالَ: قد فَعُلَ، وفَطُنَ، أي: صار فَطِناً إلاّ القليل.
وفَطَّنْتُهُ لهذا الأمرِ تفطيناً ففَطِنَ، قال رؤبة:
وقد أُعاصي في الشَّباب الميّالْ
موعظةَ الأَدْنَى وتَفْطينَ الوال
يعني بالتَّفطين: تأدبيهُ إيّاه، وبيانه له الشّرّ.
نطف:
النَّطَفُ: التَّلَطُّخُ بالعَيب، قال الكُمَيت:
فدعْ ما لَيْس منكَ ولَسْتَ منـه		هما، رِدْفَيْن، من نَطَفٍ قريبُ
وفلانٌ يُنْطَفُ بسُوءٍ. أي: يُلَطَّخُ، وفُلانٌ يُنْطَفُ بفُجُور، أي: يُقْذَفُ به.
والنَّطْفُ: عَقرُ الجُرْح، ونَطَفَ الجُرْحَ، أي: عَقَر.
والنَّطَفُ: اللُّؤْلؤُ، الواحدةُ: نَطَفةٌ، وهي الصّافيةُ الماء، وقيل: الواحدة: نُطَفَةٌ، والجميع: النُّطَفُ. تَشبِيهاً بقطرة الماء.
والنُّطْفَةُ: الماء الصّافي، قلَّ أو كَثُر، والجميعُ: النُّطَفُ والنِّطاف.
وليلةٌ نَطُوفٌ: قاطرة تمْطرُ حتّى الصَّباح. والنَّطْف: الصَّبُّ، والقَطرُ. والنّاطِفُ: القاطِرُ. وأَنفُ نَطُوفٌ: كثير القَطَران.
ووصيفةٌ مُنَطَّفةٌ: مُقَرَّطةٌ بتُومَتَيْنِ، قال:
كأنّ ذا فِدامةٍ مُنَطَّفا
والتَّنَطُّفُ: التَّقَزُّزُ.
والنُّطْفةُ: التي يكون منها الولد.
والنّاطفُ: القُبَّيْطُ.
نفط:
النِّفط، والنَّفْطُ لُغَةٌ: حلابةُ جَبَلٍ في قَعْر بئرٍ تُوقَدُ به النّارُ.
والنَّفّاطاتُ: ضربٌ من السُّرُجِ يُرمَى فيها بالنِّفْطِ و يُسْتَصبَحُ بها.
والنَّفّاطةُ أيضاً: المَوْضِعُ الذي يُستَخَرَجُ منه النِّفْط.
والنَّفْطُ: قَيْحٌ يَخْرُجُ في اليدين من العَمَل مَلآن ماء، وقد نَفِطَتْ يدُه، وأَنْفَطَها العَمَلُ، وإنِ انْفَقَأَتْ تلك النَّفْطةُ فهي أيضاً كذلك لم تَصلُبْ، فإذا صَلُبَتْ صارتْ: مَجْلَة.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**النون** و**الفاء** معهما
ط ن ف، ط ف ن، ف ط ن، ن ط ف، ن ف ط مستعملات
طغن
**الطَّفانِيَةُ**: erkekte ve kadında kötü bir sıfatın nitelemesi.

طنف:
**الطَّنفُ**: ithamın kendisi. Ve **رَجُلٌ مُطنَّفٌ**; yani: itham edilmiş. **طَنَّفْته**: onu itham ettim. Ve falan kimse bu hırsızlıkla itham edilir; ve o, bu işte **لَطَنِفٌ**dur; yani: itham edilmiş.

فطن:
**رَجُلٌ فَطِنٌ**: **الفِطُنةِ** ve **الفَطَنِ**i açık (belli) olan. Ve bu şeye **فَطَنَ** eder; **يَفْطُنُ**; **فِطْنةً** (olarak); o hâlde o **فاطن**dir. Ama **الفَطِنُ** ise, **فِطْنَةٍ** sahibi, **الفِطْنة**si açık (belli) olandır. Ve nitelemelerden her fiilin “**قد فَعُلَ**” denilmesinden; ve “**فَطُنَ**” (denilmesinden), yani: **فَطِناً** oldu (denilmesinden) men edilmesi söz konusu değildir; ancak azı müstesna.

Ve onu bu işe **تفطيناً** (olarak) **فَطَّنْتُهُ**; derken o **ففَطِنَ**. Rü’be dedi ki:
وقد أُعاصي في الشَّباب الميّالْ
موعظةَ الأَدْنَى وتَفْطينَ الوال
**التَّفطين** ile kasteder: onu terbiye etmesi ve ona şerri açıklaması.

نطف:
**النَّطَفُ**: ayıpla bulaşma (lekelenme). Kümeyt dedi ki:
فدعْ ما لَيْس منكَ ولَسْتَ منـه		هما، رِدْفَيْن، من نَطَفٍ قريبُ
Ve falan kimse kötü bir şeyle **يُنْطَفُ**; yani: bulaştırılır (lekelenir). Ve falan kimse fucurla **يُنْطَفُ**; yani: onunla itham edilir (ona iftira atılır).

Ve **النَّطْفُ**: yaranın oyulması; ve **نَطَفَ الجُرْحَ**; yani: oydu.

Ve **النَّطَفُ**: inci; teki: **نَطَفةٌ**; ve o, suyu berrak olandır. Ve denildi ki: tek: **نُطَفَةٌ**; ve çoğulu: **النُّطَفُ**. Su damlasına benzetme olarak.

Ve **النُّطْفَةُ**: berrak su; az olsun çok olsun; ve çoğulu: **النُّطَفُ** ve **النِّطاف**.

Ve **ليلةٌ نَطُوفٌ**: sabaha kadar yağmur damlatan (damlayan). Ve **النَّطْف**: dökme ve damlama. Ve **النّاطِفُ**: damlayan. Ve **أَنفُ نَطُوفٌ**: çok damlayan.

Ve **وصيفةٌ مُنَطَّفةٌ**: iki inciyle küpelenmiş. Dedi ki:
كأنّ ذا فِدامةٍ مُنَطَّفا
Ve **التَّنَطُّفُ**: tiksinme.

Ve **النُّطْفةُ**: ondan çocuk olan (şey).

Ve **النّاطفُ**: **القُبَّيْطُ**.

نفط:
**النِّفط** ve **النَّفْطُ** bir lugattır: kuyu dibinde bir dağdan sağım; onunla ateş yakılır.

Ve **النَّفّاطاتُ**: içine **النِّفْطِ** atılan ve onunla aydınlanılan kandillerden bir tür.

Ve **النَّفّاطةُ** da: **النِّفْط**in çıkarıldığı yer.

Ve **النَّفْطُ**: işten dolayı ellerde çıkan, suyla dolu irin. Ve onun eli **نَفِطَتْ**; ve iş onu **أَنْفَطَها**. Ve eğer o **النَّفْطةُ** patlarsa, o da yine böyledir; sertleşmemiştir. Artık sertleştiğinde **مَجْلَة** olur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفِطْنَةُ كالفهم. تقول: فَطَنْتُ للشيء بالفتح. ورجلٌ فَطِنٌ وفَطُنٌ، وقد فَطِنَ بالكسر فِطْنَةً وفَطانَةً وفَطانِيَةً. والمُفاطَنَةُ: مُفاعَلَةٌ منه.

##### Türkçe

**الفِطْنَةُ** anlama gibidir. Şöyle dersin: **فَطَنْتُ** bir şeye, fetih ile. Ve bir adam **فَطِنٌ** ve **فَطُنٌ**; ve gerçekten o, kesre ile **فَطِنَ**, **فِطْنَةً** ve **فَطانَةً** ve **فَطانِيَةً** (olarak). Ve **المُفاطَنَةُ**: ondan bir **مُفاعَلَةٌ**dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ن ف
طنف ، طفن ، نطف ، نفط ، فطن : مستعملات .
طنف : ابن شميل : يقال : طنّف فلان للظِّنّة ، أي : قارف لها ، يقال : طنَّف للأمر فاعلوه .
وقال الليث : الطَّنفُ : نفس التهمة ، يقال : رجل مُطنَّف ، أي : مُتهم . وطنّفته ، أي : اتهمته . وفلانٌ يطنّف بهذه السرقة . وإنه لطَنفٌ بهذا الأمر ، أي مُتهم .
أبو عُبيد عن الأصمعي : الطُّنُفُ :
 ( السيور ) وأنشد قول الأفوه الأودي :
كأن أطرافها لما اجتَلى الطَّنفُ
وقال الأصمعي : الطُّنفُ : شاخصٌ يخرج من الجبل فيتقدم كأنه جَناح .
قلت : ومن هذا يقال : طنَّف فلانٌ جَدار جاره وجِدار داره : إذا فوقه شجراً أو شوكاً يَصفُ تسلّقه لمجاوزة أطراف العيدان المشوِّكة رأسه .
قال ابن الأعرابي : يقال للجناح يُشْرع فوق باب الدار . طنف أيضاً ، شبّه بطنف الجبل .
وقال أبو ذُؤيب يصف خَلِيّة عَسَل في طُنف الجبل :
فما ضَرَبٌ بيضاءُ يأوي مليكُها
إلى طُنُف أعيَا بِراقٍ ونازلِ
أبو عُبيد عن الأصمعي : الطَّنَف والطُّنُف جميعاً : السَّقيفة تُشرَع فوق باب الدار ، وهي الكُنّة وجمعها الكنَّات .
طفن : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الطَّفْنُ : الحبس ، يقال : خَلِّ عن ذلك المَطْفُون .
قال : والطَّفَانينُ : الحَبْسُ والتَّخَلُّف .
وقال المُفَضَّل : الطَّفْنُ : الموتُ ، يقال : طَفَن إذا مات ، وأنشد :
ألْقى رُحَى الزَّوْر عليه فطَحَنْ
قَذْفاً وفَرثاً تحتَه حتى طَفَنَ
اللّيث : الطَّفَانِيَةُ : نَعتُ سوء في الرجل والمرأة .
نفط : أبو عبيد عن أبي الجراح والكسائي : نزب الظبي نزيباً ، ونفطَ يَنْفِظُ نفيطاً : إذا صوّت .
أبو عبيد من أمثالهم : ما لَه عافِطة ولا نافِطة ، فالعاطفة : من دُبُرها ، والنافطة : من أنفها .
ابن السكيت عن الأصمعي : ما له عافطة ولا نافطة ، فالعافطة : الضائنة ، والنافطة : الماعزة .
قال : وقال غيره من الأعراب : العافطة : الماعزة إذا عَطِسَت .
وقال الليث عن أبي الدُّقيش : العافطةُ : النعجةُ ، والنّافطةُ : العنز .
وقال غيره : العافطةُ : الأمَة ، والنافطة : الشاة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العَفْطُ : الحُصَاص للشاة والنّفْطُ : عُطاسُها .
أبو عُبيد عن أبي زيد : إذا كان بين الجلد واللحم ماءٌ قيل : نَفِطت تَنْفَط نَفَطاً ونَفِيطاً .
وقال أبو عمرو : رَغْوَةٌ نافِطةٌ : ذاتُ نَفّاطاتٍ ، وأنشد :
وحَلَبٌ فيه رُغاً نَوافِطُ
وقال الليث : النَّفْطَةُ : بَثْرةٌ تخرج في اليَدِ من العمل ملأى ماء .
قال : والنَّفْط والنِّفْط لغتان : حلابة جبل في قعر بئر توقد به النار .
والنَّفاطات : ضَرْبٌ من السُّرَج يُستصبَح بها .
قال : والنّفاطات : أدَوَاتٌ تعمل من النحاس يُرمى فيها بالنّفط والنار . والنّفاطةُ أيضاً : الموضع الذي يُستخرج منه النفط .
فطن : قال الليث : يقال : رجل فَطِنٌ بيِّنُ الفِطنة والفَطَن وقد فَطَن لهذا يَفْطُن فِطنةً ، فهو فاطنٌ له . فأما الفَطِنُ فذُو فِطْنة للأشياء ، ولا يمتنع كلُّ فعلٍ من النُّعوت من أن يقال : قد فَعُل وفَطُن ، أي : صار فَطِناً إلاّ القليل .
قال : وفطّنْتُه لهذا الأمر تفطِيناً .
وقال اللحياني : رجلٌ فَطِن وفَطُن وفَطُون وفَطونة وفَطين .
قال : ويقال : فَطِنْتُ له وبه وإليه فِطْنَةً وفَطانةً وفِطانة ؛ ويقال : ليس له فُطْنٌ ، أي : فِطْنَة .
نطف : أبو زيد : النَّطْفُ : الرّجُل المُريب .
سلمة عن الفراء : النَّطْف والوَحْرُ : العَيْب .
ثعلب عن ابن الأعرابي : مرَّ بنا قومٌ نَطِفون وَحِرُون نجسون كفّار .
الليث : النّطْفُ : التَّلَطُّخ بالعَيب ، وقال الكميت :
فدع ما ليس منك ولسْتَ منه
هما رِدْفَين من نَطَف قريبُ
قال : ( ردفين ) على أنهما اجتمعا عليه مترادفين فنصَبهما على الحال . وفلان يُنطف بسوء أي يلطخ . وفلان يُنْطف بفجور ، أي : يُقذف به .
قال : والنَّطْف : عَقْرُ الجُرح ، يقال : أنطَف الجرح .
أبو عُبيد عن الأصمعي قال : البَعِيرُ : النَّطْفُ : الذي قد أشرفَتْ دَبَرتُه على الجَوْف ، يقال : نَطف نَطفاً ، وكذلك الذي أشرفت شَجّته على الدماغ .
أبو عُبيد عن أبي عمرو قال : النَّطَفُ : الفُرْطة ، الواحدة نَطفة .
وقال الليث : النُّطف : اللؤلؤ ، الواحدة نَطفة ، وهي الصافية اللّون .
قال : وقال بعضهم : يقال للواحدة نُطفة وجمعها نطف ، شُبّهت بقطرة الماء . ووَصِيفة مُنَطَّفة ، أي : مُقَرَّطة بتُومَتَى قُرْط . وليلة نطوف : تمطر حتى الصَّباح .
وقال العجاج :
كأنّ ذا فَدّامةٍ مُنطَفَّا
وقال الأعشى :
يَسْعى بها ذو زجاجات له نُطَفٌ
مُقلَّص أسفلَ السِّربال مُعْتَمِل
أبو عُبيد عن أبي زيد : يقال في القِربة نُطفةٌ من ماء مثلُ الجُرْعة . قال : ولا فعل للنُّطفة .
قلت : والعرب تقول للمويهة القليلة : نُطفة ، وللماء الكثير نُطفة . ورأيت أعرابيّاً شَرب من رَكِيّة يقال لها : شَفِيّة ، وكانت غزيرةَ الماء فقال : والله إنها لنطفة باردة .
وقال ذو الرُّمة فجعل الخمر نُطفةً :
تَقطع ماءِ المُزْن في نُطفِ الخمرِ
وسَمّى الله جلّ وعزّ المَنِيَّ نطفةً فقال : ( سُدًى أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِىٍّ ) ( القيامة : 37 ) .
وروي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا يزالُ الإسلام يزيد وأهلُه حتّى يسيرَ الراكب بين النُّطفتيْن لا يخشى إلا جوراً ) .
أراد بالنطفتين : بحرَ المَشْرِق وبحرَ المغرب ؛ فأمّا بحر المشرق فإنه ينقطع عند نواحي البصرة ، وأما بحر المغرب فمنقطعه عند القُلْزم .
وقال بعضهم : أراد بالنطفتين ماءَ الفُرات وماء البحر الذي يلي جُدّة وما والاها ؛ فكأنه ( صلى الله عليه وسلم ) أراد أن الرجل يسير في أرض العرب بين ماء الفرات وماء البحر لا يخاف في طريقه غير الضلال والجَوْر عن الطريق .
وقال أبو زيد : نَطف فلان يَنطف نَطفاً : إذا بَشِم . والنّطفُ : القَطز ، يقال : نَطف الماءُ يَنْطفُ نَطفاً ونَطفاناً : إذا قَطر ، ومن هذا قيل للقُبَيْط ناطف ؛ لأنه يَنْطف قبل استضرابه ، أي : يَقطر قبل خُثورته ، وجعل الجَعْدِيُّ الخمر ناطفاً فقال :
وبات فريق ينضحُون كأنما
سُقُوا ناطفاً من أذرِعاتٍ مُفَلْفَلاَ
وفي الحديث : قَطَعنا إليهم النُّطفة ، أي : البحر وماه .
وقال الليث : التَّنطُّف : التعَزُّز .
وقال ابن الأعرابي : مَرَّ بنا قومٌ نَطِفون نَضِفُون صقارون ، أي : نجسون كفار .

##### Türkçe

ط ن ف
**طنف** ، **طفن** ، **نطف** ، **نفط** ، **فطن** : kullanımdadırlar.

**طنف** : İbn Şümeyl: denir ki: **طنّف** falan kimse **للظِّنّة**’ye; yani: ona bulaştı. Denir ki: **طنَّف للأمر**; onu yapanlar.
Leys dedi: **الطَّنفُ**: ithamın bizzat kendisi; denir ki: adam **مُطنَّف**; yani: itham edilmiş. Ve **وطنّفته**; yani: onu itham ettim. Ve falan kimse bu hırsızlıkla **يطنّف**. Ve şüphesiz o, bu iş ile **طَنفٌ**’dur; yani itham edilmiş.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطُّنُفُ**:
( kayışlar ). Ve Efeveh el-Evdî’nin sözünü şahit getirdi:
كأن أطرافها لما اجتَلى **الطَّنفُ**

Asmaî dedi: **الطُّنفُ**: dağdan çıkan, öne doğru uzanan bir çıkıntıdır; sanki bir kanat gibidir.
Dedim: Bundan dolayı denir ki: falan kimse komşusunun duvarını ve evinin duvarını **طنَّف** etti: üzerine ağaç veya diken koyduğu zaman; dikenli dalların uçlarını aşmak için tırmanışı, başını sıyırır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: ev kapısının üstüne doğru uzanan kanada denir: **طنف** da. Dağın **طنف**’una benzetildi.
Ebû Züeyb, dağın **طُنف**’unda bir bal peteğini vasfederken dedi:
فما ضَرَبٌ بيضاءُ يأوي مليكُها
إلى **طُنُف** أعيَا بِراقٍ ونازلِ

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطَّنَف** ve **الطُّنُف** birlikte: ev kapısının üstüne doğru uzanan sundurma; o **الكُنّة**’dir; çoğulu **الكنَّات**.

**طفن** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الطَّفْنُ**: hapsetme; denir ki: şu **المَطْفُون**’dan vazgeç.
Dedi: **والطَّفَانينُ**: hapsetme ve geri kalma.
Mufaddal dedi: **الطَّفْنُ**: ölüm; denir ki: **طَفَن**; öldüğü zaman. Ve şunu şahit getirdi:
ألْقى رُحَى الزَّوْر عليه فطَحَنْ
قَذْفاً وفَرثاً تحتَه حتى طَفَنَ

Leys: **الطَّفَانِيَةُ**: erkekte ve kadında kötü bir niteleme.

**نفط** : Ebû Ubeyd, Ebû’l-Cerrâh ve Kisâî’den: ceylan **نزب** eder, **نزيباً**; ve **نفطَ يَنْفِظُ نفيطاً**: ses çıkardığı zaman.
Ebû Ubeyd, onların darbımesellerinden: onun ne **عافِطة**’sı vardır ne **نافِطة**’sı; **العاطفة**: arka tarafından olandır; **النافطة**: burnundan olandır.
İbnü’s-Sikkît, Asmaî’den: onun ne **عافطة**’sı vardır ne **نافطة**’sı; **العافطة**: koyundur; **النافطة**: keçidir.
Dedi: Ve bedevilerden başkası dedi: **العافطة**: hapşırdığı zaman keçidir.
Leys, Ebû’d-Dukayş’ten: **العافطةُ**: koyun; **النّافطةُ**: keçi.
Başkası dedi: **العافطةُ**: cariye; **النافطة**: koyun.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العَفْطُ**: koyun için **الحُصَاص**; **النّفْطُ**: onun hapşırmasıdır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: deri ile et arasında su olduğu zaman denir: **نَفِطت تَنْفَط نَفَطاً ونَفِيطاً**.
Ebû Amr dedi: **رَغْوَةٌ نافِطةٌ**: **نَفّاطاتٍ** sahibi. Ve şunu şahit getirdi:
وحَلَبٌ فيه رُغاً نَوافِطُ

Leys dedi: **النَّفْطَةُ**: elde işten dolayı çıkan, su dolu bir kabarcık.
Dedi: **النَّفْط** ve **النِّفْط** iki lehçedir: kuyunun dibinde bir dağ çıkıntısı; onunla ateş yakılır.
Ve **النَّفاطات**: kendisiyle aydınlanılan kandillerden bir türdür.
Dedi: **والنّفاطات**: bakırdan yapılan aletlerdir; içine **النّفط** ve ateş atılır. Ve **النّفاطةُ** da: **النّفط**’un çıkarıldığı yerdir.

**فطن** : Leys dedi: denir ki: adam **فَطِنٌ**; **الفِطنة** ve **الفَطَن**’ı açık olan. Ve **فَطَن** etti buna, **يَفْطُن فِطنةً**; o, ona **فاطنٌ**’dur. Ama **الفَطِنُ**: şeyler için **فِطْنة** sahibi olandır. Ve nitelemelerden her fiilin, “**قد فَعُل** ve **فَطُن**” denilmesinden, yani: **فَطِناً** oldu, azı hariç, men edilmesi yoktur.
Dedi: Ve onu bu işe **فطّنْتُه**; **تفطِيناً**.
Lahyânî dedi: adam **فَطِن** ve **فَطُن** ve **فَطُون** ve **فَطونة** ve **فَطين**.
Dedi: Ve denir ki: ona, onunla ve ona doğru **فَطِنْتُ**; **فِطْنَةً** ve **فَطانةً** ve **فِطانة**. Ve denir ki: onun **فُطْنٌ**’ü yoktur; yani: **فِطْنَة**.

**نطف** : Ebû Zeyd: **النَّطْفُ**: şüphe uyandıran adam.
Seleme, Ferrâ’dan: **النَّطْف** ve **الوَحْرُ**: ayıp.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: yanımızdan **نَطِفون وَحِرُون**; pis, kâfir bir kavim geçti.
Leys: **النّطْفُ**: ayıpla bulaşma. Kümeyt dedi:
فدع ما ليس منك ولسْتَ منه
هما رِدْفَين من **نَطَف** قريبُ

Dedi: (**ردفين**) ikisinin onun üzerinde art arda birleşmiş olmaları üzere; onları hâl olarak nasbetti. Ve falan kimse kötülükle **يُنطف** edilir; yani bulaştırılır. Ve falan kimse fısk ile **يُنْطف** edilir; yani onunla itham edilir.
Dedi: Ve **النَّطْف**: yaranın kökünü kazıma; denir ki: **أنطَف الجرح**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den dedi: deve: **النَّطْفُ**: makatının karna yaklaşmasıyla yükselmiş olan; denir ki: **نَطف نَطفاً**. Ve aynı şekilde, yarığı beyne yaklaşmış olan.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: **النَّطَفُ**: aşırılık; teki **نَطفة**.
Leys dedi: **النُّطف**: inci; teki **نَطفة**; o, rengi saf olandır.
Dedi: Ve bazısı dedi: teke **نُطفة** denir; çoğulu **نطف**; su damlasına benzetildi. Ve **وَصِيفة مُنَطَّفة**: yani iki inci küpe ile küpelenmiş. Ve **ليلة نطوف**: sabaha kadar yağmur yağar.
A‘câc dedi:
كأنّ ذا فَدّامةٍ مُنطَفَّا

A‘şâ dedi:
يَسْعى بها ذو زجاجات له **نُطَفٌ**
مُقلَّص أسفلَ السِّربال مُعْتَمِل

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: kırbada suyun bir **نُطفة**’si denir; yudum gibi. Dedi: **النُّطفة** için fiil yoktur.
Dedim: Araplar azıcık suya **نُطفة** derler; çok suya da **نُطفة**. Ve bir bedevî gördüm; **شَفِيّة** denilen bir kuyudan içti; suyu bol idi; dedi ki: Vallahi o, soğuk bir **نطفة**’dir.
Zü’r-Rumme, şarabı **نُطفة** yaparak dedi:
تَقطع ماءِ المُزْن في **نُطفِ** الخمرِ

Ve Allah, aziz ve celil, meniyi **نطفة** diye adlandırdı; şöyle dedi: ( سُدًى أَلَمْ يَكُ **نُطْفَةً** مِّن مَّنِىٍّ ) ( القيامة : 37 ) .
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: ( لا يزالُ الإسلام يزيد وأهلُه حتّى يسيرَ الراكب بين **النُّطفتيْن** لا يخشى إلا جوراً ) .
**بالنطفتين** ile muradı: doğu denizi ve batı denizi; doğu denizi ise Basra taraflarında kesilir; batı denizinin kesildiği yer ise **القُلْزم** yanındadır.
Bazısı dedi: **بالنطفتين** ile muradı Fırat suyu ve Cidde’yi ve çevresini izleyen denizin suyudur; sanki o ( صلى الله عليه وسلم ) murad etti ki adam, Arap diyarında Fırat suyu ile deniz suyu arasında yürür; yolunda sapma ve yoldan **الجَوْر** dışında korkmaz.
Ebû Zeyd dedi: falan kimse **نَطف** eder, **يَنطف نَطفاً**: tıka basa doyduğu zaman. Ve **النّطفُ**: damlama; denir ki: su **نَطف** eder, **يَنْطفُ نَطفاً ونَطفاناً**: damladığı zaman. Bundan dolayı **القُبَيْط**’a **ناطف** denildi; çünkü katılaşmasından önce **يَنْطف** eder; yani katılaşmasından önce damlar. Ve Ca‘dî, şarabı **ناطفاً** yaptı da dedi:
وبات فريق ينضحُون كأنما
سُقُوا **ناطفاً** من أذرِعاتٍ مُفَلْفَلاَ

Hadiste: onlara doğru **النُّطفة**’yi kestik; yani: denizi ve suyunu.
Leys dedi: **التَّنطُّف**: عزّetlenme.
İbnü’l-A‘râbî dedi: yanımızdan **نَطِفون نَضِفُون صقارون**; yani: pis, kâfirler geçti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والطاء وما يثلثهما)
(فطم) الفاء والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْع شيء عن شيء. يقال: فَطَمَت الأمُّ ولدَهَا، وفَطَمتُ الرّجُلَ عن عادته. قال أبو نصرٍ صاحبُ الأصمعيّ: يقال فَطَمْتُ الحَبْلَ، إذا قطعتَه. قال: ومنه فِطام الأمِّ ولَدَها.‏
(فطن) الفاء والطاء والنون كلمةٌ واحدةٌ تدل على ذكاء وعلم بشيء. يقال: رجلٌ فَطِنٌ وفَطُنٌ، وهي الفِطْنَة والفَطَانة(1) .‏
(فطأ) الفاء والطاء والهمزة كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على تطامُنٍ. يقال للرَّجُل الأفطس: الأفْطَأ. ويقولون: فَطِئَ البعيرُ، إذا تطامَنَ ظهره خِلْقةً.‏
(فطح) الفاء والطاء والحاء كلمة واحدة. يقولون: فَطَّحْتُ العود وغيرَه، إذا عرَّضْتَه. وهو مُفَطَّح. ورأسٌ مفطَّح: عريض.‏
(فطر) الفاء والطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَتْح شيء وإبرازهِ. من ذلك الفِطْرُ من الصَّوم. يقال: أفْطَرَ إفطاراً. وقومٌ فِطْرٌ(2) أي مُفْطِرُون. ومنه الفَطْر، بفتح الفاء، وهو مصدرُ فطَرْتُ الشاةَ فَطراً، إذا حَلبْتَها. ويقولون: الفَطْر يكون الحلبَ بإصبعَين. والفِطْرَة: [الخِلْقة(3) ].‏
(فطس) الفاء والطاء والسين. فيه الفَطَس في الأنف: انفِراشُه. وفِطِّيسَةُ الخنزير: أنْفُه. والفِطِّيس: المِطْرَقة، ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها يُكسَرُ بها الشيء، ويتطامَن(4) . ويقولون: فَطَسَ: مات. ويقولون: الفَطْسَة: خَرزَة يُؤَخَّذ بها.‏
--------------ـــــ
(1) في الأصل: "والفطنة". ومن أخوات هذه المصادر الفطن مثلثة، وبالتحريك، وبضمتين ومنها الفطونة والفطانية.‏
(2) يقال للواحد والجميع.‏
(3) التكملة من المجمل.‏
(4) في الأصل: "وتطامن".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الطاء** وما يثلثهما)
(**فطم**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden kesmeye delâlet eder. Denir ki: anne çocuğunu sütten kesti; ve ben adamı âdetinden kestim. Ebû Nasr, el-Asmaʿî’nin sahibi, dedi ki: **فَطَمْتُ الحَبْلَ** denir; onu kestiğin zaman. Dedi ki: Ondandır: annenin çocuğunu sütten kesmesi.‏
(**فطن**) **الفاء** ve**الطاء** ve**النون** tek bir kelimedir; zekâya ve bir şey hakkında bilgiye delâlet eder. Denir ki: **رجلٌ فَطِنٌ** ve**فَطُنٌ**; ve o **الفِطْنَة** ve**الفَطَانة**(1)’dır.‏
(**فطأ**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الهمزة** tek bir kelimedir; bir alçalmaya delâlet eder. Basık burunlu adama denir: **الأفطس**: **الأفْطَأ**. Ve derler ki: **فَطِئَ البعيرُ**; sırtı yaratılıştan alçaldığı zaman.‏
(**فطح**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الحاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **فَطَّحْتُ** değneği ve başkasını; onu enlemesine genişlettiğin zaman. Ve o **مُفَطَّح**tır. Ve **رأسٌ مفطَّح**: geniştir.‏
(**فطر**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; bir şeyi açmaya ve onu ortaya çıkarmaya delâlet eder. Ondandır: oruçtan **الفِطْرُ**. Denir ki: **أفْطَرَ إفطاراً**. Ve bir kavim **فِطْرٌ**(2), yani **مُفْطِرُون**. Ve ondandır: **الفَطْر**; **الفاء**’nın fethasıyla; ve o, **فطَرْتُ الشاةَ فَطراً** sözümün masdarıdır; onu sağdığın zaman. Ve derler ki: **الفَطْر** iki parmakla sağma olur. Ve **الفِطْرَة**: [**الخِلْقة**(3) ].‏
(**فطس**) **الفاء** ve**الطاء** ve**السين**. Onda burunda **الفَطَس** vardır: onun yayvanlaşması. Ve domuzun **فِطِّيسَةُ**: onun burnudur. Ve **الفِطِّيس**: çekiçtir; belki bununla adlandırıldı; çünkü onunla şey kırılır ve alçalır(4). Ve derler ki: **فَطَسَ**: öldü. Ve derler ki: **الفَطْسَة**: onunla alınan bir boncuktur.‏
--------------ـــــ
(1) Asılda: “ve **الفطنة**”. Bu masdarların kardeşlerinden **الفطن** üçlüdür; hareke ile, ve iki damme ile; ve onlardan **الفطونة** ve**الفطانية** vardır.‏
(2) Tekil ve çoğul için söylenir.‏
(3) Tekmile, **المجمل**’dendir.‏
(4) Asılda: “ve alçalır”.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ط ن
مررت به فما فطن لي وإذا حدّثتك بشيء فافطن له وتفطّن لما أقول لك وفاطن صاحبه مفاطنة وهو فطن وقد فطن وفطن فطانة وفطّنته للأمر وفطّنه المعلم‏:‏ ردّه فطناً بتأديبه وتثقيفه‏.‏
قال رؤبة‏:‏ وقد أعاصي في الشباب الميّال موعظة الأدنى وتفطين الوال

##### Türkçe

ف ط ن
Ona uğradım da bana karşı **فطن** olmadı. Ve sana bir şey anlattığımda ona **افطن** ol. Ve sana söylediğime **تفطّن** ol. Ve kişi, arkadaşına **مفاطنة** ile **فاطن** olur. Ve o **فطن**dur; ve **فطن** olmuştur. Ve **فطن** **فطانة** olur. Ve onu işe karşı **فطّنته**. Ve öğretmen onu **فطّنه**: onu, edeplendirmesi ve terbiye etmesiyle **فطن** olarak geri çevirdi.
Rü’be dedi ki:
Ve gençlikte meyleden(ken), daha aşağı olanın öğüdüne ve babanın **تفطين**ine karşı gelirim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفِطْنَةُ: كالفهم. والفِطْنَة: ضِدُّ الغَباوة. ورجل فَطِنٌ بَيِّنُ الفِطْنة والفَطَنِ وقد فَطَنَ لهذا الأَمر، بالفتح، يَفْطُنُ فِطْنَة وفَطُنَ
فَطْناً وفَطَناً، وفُطُناً وفُطُونة وفَطانة وفَطَانية، فهو فاطِنٌ له وفَطُون وفَطِين وفَطِنٌ وفَطُنٌ وفَطْنٌ وفَطُونة، وقد فَطِنَ، بالكسر، فِطْنة وفَطَانة وفَطَانيةً، والجمع فُطْنٌ، والأُنثى فَطِنَة؛ قال القطامي:
إِلى خِدَبٍّ سَبِطٍ ستِّيني،
طَبٍّ بذاتِ قَرْعِها فَطُونِ
وقال الآخر:
قالتْ، وكنتُ رَجُلاً فَطِينَا:
هذا لَعَمْرُ اللهِ إِسْرائينا
وقال قَيْسُ بنُ عاصمٍ في الجمع
لا يَفْطُنُونَ لعَيْبِ جارِهِمِ،
وهُمُ لِحِفْظِ جِوارِه فُطْنُ
والمُفاطَنَةُ: مُفَاعلة منه. الليث: وأَما الفَطِنُ فذو فِطْنَةٍ للأَشياء، قال: ولا يمتنع كل فعل من النعوت من أَن يقال قد فَعُلَ وفَطُنَ أَي صار فَطِناً إلا القليل. وفَطَّنه لهذا الأَمر تَفْطِيناً: فَهَّمَه. وفي المثل: لا يُفطِّنُ القارَةَ إِلا الحِجارة؛ القارةُ: أُنثى الذِّئَبةِ. وفاطَنَةُ في الحديث: راجَعَه؛ قال الراعي:
إِذا فاطَنَتْنا في الحديثِ تَهَزْهَزَتْ
إِليها قلوبٌ، دونهن الجَوانِحُ
ويقال: فَطِنْتُ إِليه وله وبه فِطْنَةً وفَطانة. ويقال: ليس له فُطْنٌ أَي فِطْنةٌ.

##### Türkçe

**الفِطْنَةُ**: **الفهم** gibi. Ve **الفِطْنَة**: **الغَباوة**’nin zıddıdır. Ve **فَطِنٌ** adam,
**الفِطْنة** ve **الفَطَن**’ı apaçık olan. Ve bu işe **فَطَنَ** etti, فتح ile, **يَفْطُنُ**
**فِطْنَة** (olarak) ve **فَطُنَ**
**فَطْناً** ve **فَطَناً** (olarak), ve **فُطُناً** ve **فُطُونة** ve **فَطانة** ve **فَطَانية** (olarak); artık o, ona dair **فاطِنٌ**’dir,
ve **فَطُون** ve **فَطِين** ve **فَطِنٌ** ve **فَطُنٌ** ve **فَطْنٌ** ve **فَطُونة** (denir). Ve (yine) **فَطِنَ** etti, كسر ile,
**فِطْنة** ve **فَطَانة** ve **فَطَانيةً** (olarak); çoğulu **فُطْنٌ**’dur; dişisi **فَطِنَة**’dir; dedi
**القطامي**:
إِلى خِدَبٍّ سَبِطٍ ستِّيني،
طَبٍّ بذاتِ قَرْعِها فَطُونِ

Ve bir başkası dedi:
قالتْ، وكنتُ رَجُلاً فَطِينَا:
هذا لَعَمْرُ اللهِ إِسْرائينا

Ve **قَيْسُ بنُ عاصمٍ** çoğul hakkında dedi:
لا يَفْطُنُونَ لعَيْبِ جارِهِمِ،
وهُمُ لِحِفْظِ جِوارِه فُطْنُ

Ve **المُفاطَنَةُ**: ondan **مُفَاعلة**’dir. **الليث**: **الفَطِنُ**’e gelince, o, şeyler için **فِطْنَةٍ** sahibi olandır; dedi: ve nitelemelerden her fiil, “**فَعُلَ** etti ve **فَطُنَ** etti” denilmekten, yani **فَطِناً** oldu (denilmekten) men olunmaz; ancak azı müstesna. Ve onu bu işe **فَطَّنه** etti, **تَفْطِيناً**: ona **فَهَّمَه** etti.
Ve meselde: **لا يُفطِّنُ القارَةَ إِلا الحِجارة**; **القارةُ**: **الذِّئَبةِ**’nin dişisidir. Ve hadiste **فاطَنَةُ**: onu geri çevirdi; **الراعي** dedi:
إِذا فاطَنَتْنا في الحديثِ تَهَزْهَزَتْ
إِليها قلوبٌ، دونهن الجَوانِحُ

Ve denir: Ona ve onun için ve onunla **فِطْنَةً** ve **فَطانة** olarak **فَطِنْتُ**. Ve denir: Onun **فُطْنٌ**’u yoktur, yani **فِطْنةٌ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ط ن * * الفِطْنَةُ * كالفهم تقول * فَطَن * للشيء يفطن بالضم * فِطْنَةٌ * و * فَطِنَ * بالكسر * فِطْنَةً * أيضا و * فَطَانَةً * و * فَطَانَيِةً * بفتح الفاء فيهما ورجل * فَطُنٌ * بكسر الطاء وضمها

##### Türkçe

* ف ط ن * * **الفِطْنَةُ** * anlama gibi; **فَطَن** dersin: şeye, (fiilin muzâri‘inde) **بالضم** ile **يفطن**; (masdarı) **فِطْنَةٌ**. Ve **فَطِنَ** (fiili) **بالكسر** ile; (masdarı) **فِطْنَةً** da; ayrıca **فَطَانَةً** ve **فَطَانَيِةً**; ikisinde de fâ’nın fethasıyladır. Ve bir adam **فَطُنٌ**; طاء’nın kesrası ve zammıyla.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الفِطْنَةُ ، بالكسْرِ : الحِذْقُ ، وضِدُّه الغَباوَةُ .
وقيلَ : الفِطْنَةُ : الفَهْمُ والذَّكاءُ سُرْعَته . وقيلَ : الفَهْمُ بطَريقِ الفَيْضِ وبدُون اكْتِسابٍ . ( فَطِنَ به وإليه وله ، كفَرِحَ ونَصَرَ وكَرُمَ ، قد وَرَدَ أَيْضاً مُتعدِّياً بنَفْسِه قالوا : فَطَّنَه لتَضَمّنه معْنَى فَهِمَ ( فَطْناً مُثلّثةَ الفاءِ ، ( وبالتَّحرِيكِ وبضمَّتَيْن ، وفُطونَةً وفَطانَةً وفَطانِيَةً مَفْتوحتينِ ، فهو فاطِنٌ له .
وقيلَ : الفطَانَةُ جودَةُ اسْتِعدادِ الذِّهْنِ لإِدْراكِ ما يَرِدُ عليه مِن الغَيْرِ .
( و رَجُلٌ ( فَطِينٌ وفَطُونٌ وفَطِنٌ ؛ ككَتِفٍ ، ( وفَطُنٌ ، كنَدُسٍ ، وفَطْنٌ ، كعَدْلٍ ؛ قالَ القَطامِيُّ :
إلى خِدَبَ سَبِطٍ سِتِّينيطَبَ بذاتِ قَرْعِها فَطُونِوقالَ الآخَرُ :
قالتْ كنتُ رَجُلاً فَطِينَاهذا لَعَمْرُ اللّهِ إسْرائِينا ( ج فُطْنٌ ، بالضَّمِّ وبضمَّتَيْن ؛ قالَ قيسُ بنُ عاصِمٍ :
لا يَفْطُنُونَ لعَيْبِ جارِهِمِوهُمُ لحِفْظِ جِوارِه فُطْنُ ( وهي فَطِنَةٌ .
قالَ اللَّيْثُ : وأَمَّا الفَطِنُ فذُو فِطْنَةٍ للأَشْياءِ ؛ قالَ : ولا يَمْتنعُ كلّ فِعْل مِن النّعوتِ مِن

أَن يقالَ قد فَعُلَ وفَطُنَ صارَ فَطِناً إلاّ القَلِيل .
( وفاطَنَهُ في الكَلامِ : راجَعَهُ ؛ قالَ الرَّاعِي :
إذا فاطَنَتْنا في الحدِيثِ تَهَزْهَزَتْإليها قلوبٌ دُونَهنَّ الجَوانِحُ ( والتَّفْطِينُ : التَّفْهِيمُ . يقالُ : فَطَّنَه لهذا الأَمْرِ : أَي فَهَّمَه . ومنه المَثَلُ : لا يُفَطِّنُ القارَةَ إلاَّ الحِجارَة ، القارَةُ : أُنْثى الذِّئَبَةِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
تَفَطَّنَ لمَا يقالُ : أَي فَهِمَ بسُرْعَةِ الذِّهْن .
وفطِّنَه المعلِّمُ : رَدَّهُ فَطِناً بتَأْدِيبِه وتَثْقِيفِه .

##### Türkçe

: (**الفِطْنَةُ**), kesre iledir: ustalık; ve zıddı **الغَباوَةُ**’dir.
Ve denildi: **الفِطْنَةُ**: anlama ve zekâ; onun süratidir. Ve denildi: (o) feyiz yoluyla ve kazanım olmaksızın anlama(dır). (**فَطِنَ** onunla ve ona ve onun için), **فَرِحَ** ve **نَصَرَ** ve **كَرُمَ** gibi; ayrıca bizzat kendisiyle müteaddî olarak da vârid olmuştur; dediler ki: **فَطَّنَه**; çünkü **فَهِمَ** mânâsını tazammun eder. (**فَطْناً**), **الفاءِ**’nın üçlü (harekesiyle); (ve hareke ile ve iki damme ile), ve **فُطونَةً** ve **فَطانَةً** ve **فَطانِيَةً** (iki fetha ile); artık o, onun için **فاطِنٌ**’dir.
Ve denildi: **الفطَانَةُ**, zihnin, başkasından kendisine vârid olanı idrak etmeye hazırlanışının iyiliğidir.

( Ve bir adam: (**فَطِينٌ** ve **فَطُونٌ** ve **فَطِنٌ**; **كَكَتِفٍ** gibi), (ve **فَطُنٌ**, **كنَدُسٍ** gibi, ve **فَطْنٌ**, **كعَدْلٍ** gibi); **القَطامِيُّ** dedi ki:
إلى خِدَبَ سَبِطٍ سِتِّينيطَبَ بذاتِ قَرْعِها فَطُونِ
Ve başkası dedi ki:
قالتْ كنتُ رَجُلاً فَطِينَاهذا لَعَمْرُ اللّهِ إسْرائِينا
(Çoğulu **فُطْنٌ**’dur), damme ile ve iki damme ile; **قيسُ بنُ عاصِمٍ** dedi ki:
لا يَفْطُنُونَ لعَيْبِ جارِهِمِوهُمُ لحِفْظِ جِوارِه فُطْنُ
( Ve o, **فَطِنَةٌ**’dir.)
**اللَّيْثُ** dedi: **الفَطِنُ** ise, eşyaya dair **فِطْنَةٍ** sahibi olandır; dedi ki: ve nitelemelerden her fiil, “**فَعُلَ** oldu” ve “**فَطُنَ** **فَطِناً** oldu” denilmekten, ancak azı müstesna, imtina etmez.

( Ve **فاطَنَهُ** sözde: ona müracaat etti (karşılıklı dönüp konuştu); **الرَّاعِي** dedi ki:
إذا فاطَنَتْنا في الحدِيثِ تَهَزْهَزَتْإليها قلوبٌ دُونَهنَّ الجَوانِحُ
( Ve **التَّفْطِينُ**: **التَّفْهِيمُ**’dir. Denilir: **فَطَّنَه** bu işe: yani ona anlattı. Ve ondan mesel: لا يُفَطِّنُ القارَةَ إلاَّ الحِجارَة , **القارَةُ**: dişi kurt.

Ve üzerine istidrâk olunanlardandır:
**تَفَطَّنَ** söylenene: yani zihnin süratiyle anladı.
Ve muallim onu **فطِّنَه**: onu, edeplendirmesi ve terbiye etmesiyle **فَطِناً** olarak geri döndürdü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَطِنَ
1 فَطِنَ ذ , [aor. فَطَنَ ,] inf. n. فِطْنَةٌ and فَطَانَةٌ and فَطَانِيَةٌ [&c. as in the next sentence, He was, or became, intelligent, understanding, knowing, sagacious, or skilful: see the explanations of فِطْنَةٌ below]; (S;) and فَطُنَ signifies [the same, i. e.] he became such as is termed فَطِن. (Lth, TA.) You say, فَطِنَ لَهُ, (Msb, K,) and اـِلَيْهِ, and بِهِ, (K,) aor. فَطَنَ ; (Msb, K;) and فَطَنَ, aor. فَطُنَ ; (Msb, K;) and فَطُنَ, aor. فَطُنَ ; (K;) inf. n. فَطْنٌ (Msb, K) and فَطْنٌ and فُطْنٌ and فَطَنٌ and فُطُنٌ (K) and فِطْنَةٌ and فِطَانٌ (Msb) and فُطُونَةٌ and فَطَانَةٌ and فَطَانِيَةٌ; (K;) He was, or became, [intelligent, understanding, knowing, or sagacious, respecting it; (agreeably with explanations above;) or] skilled of it, i. e. skilful in it; (K;) namely, an affair: (Msb:) [and he understood, or knew, it; often used in this sense:] and sometimes they said فَطَنَهُ, making the verb trans. by itself, because it implies the meaning of فَهِمَ; (TA;) or فَطَنْتُ الشَّىْءِ, with fet-h, signifies I understood, or knew, the thing: (S:) and some say that فَطَانَةٌ [as inf. n., agreeably with analogy, of فَطُنَ, which see in what follows,] signifies [the possessing] excellence in respect of readiness of intelligence for the perception of what comes to one from another. (TA.) [فَطَنَ لَهُ also signifies He took notice of, or paid attention to, him, or it: see Har p. 626, and Ham p. 695.] And فَطُنَ signifies [also] He became one of whom فِطْنَة [i. e. intelligence, &c., as expl. below,] was a سَجِيَّة [meaning faculty, or quality, firmly rooted in the mind]. (Msb.)

فطّنهُ للأَمْرِ
2 فطّنهُ للأَمْرِ ذ , (Msb, TA,) inf. n. تَفْطِينٌ, (K, TA,) He made him to understand, or know, the affair: (K, * TA:) or he made him knowing in the various modes of the affair, and skilful therein. (Msb.) Hence the prov., لَا يُفَطِّنُ القَارَةَ اـِلَّا الحِجَارَة i. e. [Nothing will make] the she-bear [to understand, except stones]. (TA.) And فطّنهُ المُعَلِّمُ means The teacher rendered him فَطِن [i. e. intelligent, &c.,] by the disciplining of his mind and the correcting him. (TA.)

مُفَاطَنَةٌ
3 مُفَاطَنَةٌ ذ is of the measure مُفَاعَلَةٌ from فَطِنَ: (S:) [as such it signifies The contending, or vying, one with another, in intelligence, understanding, knowledge, sagacity, or skill; whence فَاطَنْتُهُ is used in the K (in art. حجو) as a syn. of حَاجَيْتُهُ, q. v.: or] it signifies [sometimes] the showing intelligence, understanding, knowledge, sagacity, or skill, one with another. (PS.) [Agreeably with the former explanation,] one says, فَاطَنَهُ فِى الكَلَامِ i. e. He held a dialogue or colloquy, or a disputation or debate, with him [with the view of trying which of them would prove superior in intelligence, &c.]; syn. رَاجَعَهُ. (K) [See also 3 in art. لحن.]

تفطّن لَهُ
5 تفطّن لَهُ ذ He understood it, or knew it, [quickly, or] with quickness of intelligence; namely, what was said. (TA.)

فَطْنٌ
فَطْنٌ ذ : see what next follows.

فَطُنٌ
فَطُنٌ ذ : see what next follows.

فَطِنٌ
فَطِنٌ ذ (S, Msb, K, KL) and ↓ فَطُنٌ (S, K, KL) and ↓ فَطْنٌ and ↓ فَطِينٌ and ↓ فَطُونٌ and ↓ فَاطِنٌ (K) are epithets (S, K, TA) applied to a man, (S, TA,) signifying Intelligent, understanding, knowing, sagacious, or skilful; (S, * K, * KL;) the first expl. by Lth as signifying possessing فِطْنَة respecting things: (TA:) and it signifies one of whom فِطْنَة has become a سَجِيَّة [meaning faculty, or quality, firmly rooted in the mind]: (Msb:) the pl. [of this] is فُطْنٌ, (K,) or فُزُنٌ, with two dammehs, (Msb,) or both: (TA:) and the fem. is فَطِنَةٌ. (K.) فَطِنٌ بِخُصُومَتِهِ means A man knowing in the various modes of his disputation, or litigation, and skilful therein. (Msb.)

فِطْنَةٌ
فِطْنَةٌ ذ [mentioned above as an inf. n. seems to be regarded by some as a simple subst., and] signifies Intelligence, understanding, knowledge, sagacity, (S, * KL, PS,) or skill; (K, KL, PS;) contr. of غَبَاوَةٌ: (TA:) or, accord. to some, such [intelligence, &c.,] as is instinctive [or natural; infused into the mind by God]; not acquired. (TA.) [See also ذِهْنٌ.]

فَطُونٌ
فَطُونٌ ذ : see فَطِنٌ.

فَطِينٌ
فَطِينٌ ذ : see فَطِنٌ.

فَاطِنٌ
فَاطِنٌ ذ : see فَطِنٌ.

##### Türkçe

**فَطِنَ**
1 **فَطِنَ** ذ, [muzâri‘ **فَطَنَ**,] mastar ismi **فِطْنَةٌ** ve **فَطَانَةٌ** ve **فَطَانِيَةٌ** [vb. bir sonraki cümlede olduğu gibi; o zeki oldu veya zeki hâle geldi, anlayışlı, bilen, keskin kavrayışlı yahut mahir oldu: aşağıda **فِطْنَةٌ**’nin açıklamalarına bak]; (S;) ve **فَطُنَ** [aynı şeyi, yani] **فَطِن** diye adlandırılan türden oldu demektir. (Lth, TA.) Sen **فَطِنَ لَهُ**, (Msb, K,) ve **اـِلَيْهِ**, ve **بِهِ**, (K,) dersin; muzâri‘i **فَطَنَ**; (Msb, K;) ve **فَطَنَ**, muzâri‘i **فَطُنَ**; (Msb, K;) ve **فَطُنَ**, muzâri‘i **فَطُنَ**; (K;) mastar ismi **فَطْنٌ** (Msb, K) ve **فَطْنٌ** ve **فُطْنٌ** ve **فَطَنٌ** ve **فُطُنٌ** (K) ve **فِطْنَةٌ** ve **فِطَانٌ** (Msb) ve **فُطُونَةٌ** ve **فَطَانَةٌ** ve **فَطَانِيَةٌ**; (K;) O, onun hakkında [zeki, anlayışlı, bilen yahut keskin kavrayışlı oldu; (yukarıdaki açıklamalara uygun olarak;) veya] onda mahir oldu, yani onda becerikli oldu; (K;) yani, bir iş: (Msb:) [ve onu anladı yahut bildi; çoğu kez bu mânada kullanılır:] ve bazen **فَطَنَهُ** dediler; fiili kendi başına müteaddî kılarak; çünkü **فَهِمَ** mânasını tazammun eder: (TA;) yahut **فَطَنْتُ الشَّىْءِ**, fetḥ ile, “şeyi anladım yahut bildim” demektir: (S:) ve bazıları der ki **فَطَانَةٌ** [mastar ismi olarak, kıyasa uygun biçimde, aşağıda gelecek olan **فَطُنَ**’un] bir başkasından kişiye gelen şeyi idrak etmeye yönelik zekâ çabukluğu bakımından üstünlüğe [sahip olmayı] ifade eder. (TA.) [**فَطِنَ لَهُ** ayrıca “ona/ona dikkat etti, onu fark etti” demektir: Har s. 626 ve Ham s. 695’e bak.] Ve **فَطُنَ** [ayrıca] **فِطْنَة**’nin [yani aşağıda açıklanacağı üzere zekânın vb.] bir **سَجِيَّة** [yani zihinde sağlamca kökleşmiş bir meleke yahut nitelik] olduğu kimse oldu demektir. (Msb.)

**فطّنهُ للأَمْرِ**
2 **فطّنهُ للأَمْرِ** ذ, (Msb, TA,) mastar ismi **تَفْطِينٌ**, (K, TA,) Ona işi anladı yahut bildi hâle getirdi: (K, * TA:) yahut onu işin çeşitli tarzlarında bilen ve onda mahir kıldı. (Msb.) Buradan darbımesel: **لَا يُفَطِّنُ القَارَةَ اـِلَّا الحِجَارَة** yani [hiçbir şey] dişi ayıyı [taşlardan başka] anlar kılmaz. (TA.) Ve **فطّنهُ المُعَلِّمُ** demek, öğretmen onu zihnini terbiye etmek ve onu düzeltmek suretiyle **فَطِن** [yani zeki vb.] kıldı demektir. (TA.)

**مُفَاطَنَةٌ**
3 **مُفَاطَنَةٌ** ذ, **فَطِنَ**’den **مُفَاعَلَةٌ** veznindedir: (S:) [bu olarak, zekâ, anlayış, bilgi, keskin kavrayış yahut maharet hususunda birbirleriyle çekişmek yahut yarışmak mânasınadır; bundan dolayı K’da (madde **حجو**’da) **فَاطَنْتُهُ**, **حَاجَيْتُهُ**’nun müradifi olarak kullanılır; bkz.]; yahut [bazen] birbirine karşı zekâ, anlayış, bilgi, keskin kavrayış yahut maharet göstermektir. (PS.) [Önceki açıklamaya uygun olarak] şöyle denir: **فَاطَنَهُ فِى الكَلَامِ** yani onunla [hangisinin zekâ vb. bakımından üstün çıkacağını denemek maksadıyla] bir muhavere yahut mükâleme, yahut bir münazaa yahut münakaşa yaptı; müradifi **رَاجَعَهُ**. (K) [Ayrıca madde **لحن**’de 3’e de bak.]

**تفطّن لَهُ**
5 **تفطّن لَهُ** ذ Onu anladı yahut bildi, [çabucak yahut] zekâ çabukluğuyla; yani söylenen şeyi. (TA.)

**فَطْنٌ**
**فَطْنٌ** ذ: hemen sonra gelene bak.

**فَطُنٌ**
**فَطُنٌ** ذ: hemen sonra gelene bak.

**فَطِنٌ**
**فَطِنٌ** ذ (S, Msb, K, KL) ve ↓ **فَطُنٌ** (S, K, KL) ve ↓ **فَطْنٌ** ve ↓ **فَطِينٌ** ve ↓ **فَطُونٌ** ve ↓ **فَاطِنٌ** (K) bir erkeğe uygulanan sıfatlardır (S, K, TA); (S, TA;) “zeki, anlayışlı, bilen, keskin kavrayışlı yahut mahir” mânasındadır; (S, * K, * KL;) birincisi Lth tarafından “eşya hakkında **فِطْنَة** sahibi” diye açıklanmıştır: (TA:) ve “**فِطْنَة**’si bir **سَجِيَّة** [yani zihinde sağlamca kökleşmiş bir meleke yahut nitelik] olmuş kimse” mânasına gelir: (Msb:) bunun çoğulu **فُطْنٌ**’dur, (K,) yahut iki damme ile **فُزُنٌ**, (Msb,) yahut ikisi de: (TA:) ve müennesi **فَطِنَةٌ**’dir. (K.) **فَطِنٌ بِخُصُومَتِهِ** demek, onun münazaa yahut muhakemesinin çeşitli tarzlarını bilen ve onda mahir olan bir adam demektir. (Msb.)

**فِطْنَةٌ**
**فِطْنَةٌ** ذ [yukarıda mastar ismi olarak zikredilmiş olup bazılarınca basit bir isim sayılıyor gibi görünür;] ve “zekâ, anlayış, bilgi, keskin kavrayış, (S, * KL, PS,) yahut maharet” demektir; (K, KL, PS;) **غَبَاوَةٌ**’nin zıddıdır: (TA:) yahut bazılarına göre, fıtrî [yahut tabiî; Allah tarafından zihne konulmuş] olan türden [zekâ vb.]; kazanılmış değil. (TA.) [Ayrıca **ذِهْنٌ**’e bak.]

**فَطُونٌ**
**فَطُونٌ** ذ: **فَطِنٌ**’e bak.

**فَطِينٌ**
**فَطِينٌ** ذ: **فَطِنٌ**’e bak.

**فَاطِنٌ**
**فَاطِنٌ** ذ: **فَطِنٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَطَُنَ
فَطَُنَ U ( n. ac. فَطْن 1 ,  فِطْنَة 2t ,  فُطْن 3 ,  فَطَن 4 ,  فُطُن 10 ,  فَطَاْنَة 22t ,  فِطَاْن 23 ,  فِطَاْنَة 23t ,  فُطُوْنَة 27t ,  فَطَانِيَة )
a.  [ Bi or Ila or La ], Understood, comprehended, grasped; noticed, perceived, remarked; remembered, recollected; was intelligent, sagacious, clever in.

b.  Was intelligent, sagacious, sharp, clever.

فَطِنَ
فَطِنَ A ( n. ac. فِطْنَة 2t ,  فَطَن 4 ,  فَطَاْنَة 22t ,  فَِطانِيَة ),
a.  see supra.

فَطَّنَ
فَطَّنَ II
a.  [ acc. &  Bi or Ila or La ], Made to understand, comprehend.

b.  [ coll. ], Recalled to, reminded of.

فَاْطَنَ
فَاْطَنَ III ,
a.  Vied, contended with in understanding &c.

b.  Repeated to, impressed upon.

تَفَطَّنَ
تَفَطَّنَ V
a.  [ La ], Understood quickly, seized, grasped; pondered, thought over, reflected upon; recollected, remembered.

فَطْن
فَطْن 1 ,
a.  see 5 .

فِطْنَة
فِطْنَة 2t , ( pl. فِطَن 7 ),
a.  Intelligence, understanding, comprehension; sagacity, prudence; cleverness, talent.

فَطِن
فَطِن 5 , ( pl. فُطْن 3 ,  فُطُن 10 ),
a.  Intelligent; sagacious, prudent; clever.

فَطُن
فَطُن 6 ,
a.  see 5 .

فَاْطِن
فَاْطِن 21 ,  فَطِيْن 25 ,  فَطُوْن 26 ,
a.  see 5 .

فَطَه
فَطَه
a.  Breadth of back.

##### Türkçe

فَطَُنَ
**فَطَُنَ** U (n. ac. **فَطْن** 1, **فِطْنَة** 2t, **فُطْن** 3, **فَطَن** 4, **فُطُن** 10, **فَطَاْنَة** 22t, **فِطَاْن** 23, **فِطَاْنَة** 23t, **فُطُوْنَة** 27t, **فَطَانِيَة**)
a. [Bi veya Ila veya La], anladı, kavradı, idrak etti; fark etti, algıladı, belirtti; hatırladı, anımsadı; zeki idi, anlayışlı idi, kurnaz idi, içinde becerikli idi.

b. Zeki idi, anlayışlı idi, keskin idi, kurnaz idi.

فَطِنَ
**فَطِنَ** A (n. ac. **فِطْنَة** 2t, **فَطَن** 4, **فَطَاْنَة** 22t, **فَِطانِيَة**)
a. yukarıya bak.

فَطَّنَ
**فَطَّنَ** II
a. [acc. & Bi veya Ila veya La], anlatıp anlar kıldı, kavratıp idrak ettirdi.

b. [coll.], hatırlattı, anımsattı.

فَاْطَنَ
**فَاْطَنَ** III,
a. anlama vb. hususunda yarıştı, çekişti.

b. tekrar etti, üzerine bastırdı.

تَفَطَّنَ
**تَفَطَّنَ** V
a. [La], çabucak anladı, yakaladı, kavradı; düşündü, üzerinde düşündü, üzerine tefekkür etti; anımsadı, hatırladı.

فَطْن
**فَطْن** 1,
a. 5’e bak.

فِطْنَة
**فِطْنَة** 2t, (pl. **فِطَن** 7),
a. zekâ, anlama, kavrayış; anlayışlılık, ihtiyat; kurnazlık, yetenek.

فَطِن
**فَطِن** 5, (pl. **فُطْن** 3, **فُطُن** 10),
a. zeki; anlayışlı, ihtiyatlı; kurnaz.

فَطُن
**فَطُن** 6,
a. 5’e bak.

فَاْطِن
**فَاْطِن** 21, **فَطِيْن** 25, **فَطُوْن** 26,
a. 5’e bak.

فَطَه
**فَطَه**
a. sırtın genişliği.
