# فطن — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B7%D9%86/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%86.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فطن

(باب الفاء والطاء وما يثلثهما)
(فطم) الفاء والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْع شيء عن شيء. يقال: فَطَمَت الأمُّ ولدَهَا، وفَطَمتُ الرّجُلَ عن عادته. قال أبو نصرٍ صاحبُ الأصمعيّ: يقال فَطَمْتُ الحَبْلَ، إذا قطعتَه. قال: ومنه فِطام الأمِّ ولَدَها.‏
(فطن) الفاء والطاء والنون كلمةٌ واحدةٌ تدل على ذكاء وعلم بشيء. يقال: رجلٌ فَطِنٌ وفَطُنٌ، وهي الفِطْنَة والفَطَانة(1) .‏
(فطأ) الفاء والطاء والهمزة كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على تطامُنٍ. يقال للرَّجُل الأفطس: الأفْطَأ. ويقولون: فَطِئَ البعيرُ، إذا تطامَنَ ظهره خِلْقةً.‏
(فطح) الفاء والطاء والحاء كلمة واحدة. يقولون: فَطَّحْتُ العود وغيرَه، إذا عرَّضْتَه. وهو مُفَطَّح. ورأسٌ مفطَّح: عريض.‏
(فطر) الفاء والطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَتْح شيء وإبرازهِ. من ذلك الفِطْرُ من الصَّوم. يقال: أفْطَرَ إفطاراً. وقومٌ فِطْرٌ(2) أي مُفْطِرُون. ومنه الفَطْر، بفتح الفاء، وهو مصدرُ فطَرْتُ الشاةَ فَطراً، إذا حَلبْتَها. ويقولون: الفَطْر يكون الحلبَ بإصبعَين. والفِطْرَة: [الخِلْقة(3) ].‏
(فطس) الفاء والطاء والسين. فيه الفَطَس في الأنف: انفِراشُه. وفِطِّيسَةُ الخنزير: أنْفُه. والفِطِّيس: المِطْرَقة، ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها يُكسَرُ بها الشيء، ويتطامَن(4) . ويقولون: فَطَسَ: مات. ويقولون: الفَطْسَة: خَرزَة يُؤَخَّذ بها.‏
--------------ـــــ
(1) في الأصل: "والفطنة". ومن أخوات هذه المصادر الفطن مثلثة، وبالتحريك، وبضمتين ومنها الفطونة والفطانية.‏
(2) يقال للواحد والجميع.‏
(3) التكملة من المجمل.‏
(4) في الأصل: "وتطامن".‏

ـ

### Türkçe

(باب **الفاء** و**الطاء** وما يثلثهما)
(**فطم**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden kesmeye delâlet eder. Denir ki: anne çocuğunu sütten kesti; ve ben adamı âdetinden kestim. Ebû Nasr, el-Asmaʿî’nin sahibi, dedi ki: **فَطَمْتُ الحَبْلَ** denir; onu kestiğin zaman. Dedi ki: Ondandır: annenin çocuğunu sütten kesmesi.‏
(**فطن**) **الفاء** ve**الطاء** ve**النون** tek bir kelimedir; zekâya ve bir şey hakkında bilgiye delâlet eder. Denir ki: **رجلٌ فَطِنٌ** ve**فَطُنٌ**; ve o **الفِطْنَة** ve**الفَطَانة**(1)’dır.‏
(**فطأ**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الهمزة** tek bir kelimedir; bir alçalmaya delâlet eder. Basık burunlu adama denir: **الأفطس**: **الأفْطَأ**. Ve derler ki: **فَطِئَ البعيرُ**; sırtı yaratılıştan alçaldığı zaman.‏
(**فطح**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الحاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **فَطَّحْتُ** değneği ve başkasını; onu enlemesine genişlettiğin zaman. Ve o **مُفَطَّح**tır. Ve **رأسٌ مفطَّح**: geniştir.‏
(**فطر**) **الفاء** ve**الطاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; bir şeyi açmaya ve onu ortaya çıkarmaya delâlet eder. Ondandır: oruçtan **الفِطْرُ**. Denir ki: **أفْطَرَ إفطاراً**. Ve bir kavim **فِطْرٌ**(2), yani **مُفْطِرُون**. Ve ondandır: **الفَطْر**; **الفاء**’nın fethasıyla; ve o, **فطَرْتُ الشاةَ فَطراً** sözümün masdarıdır; onu sağdığın zaman. Ve derler ki: **الفَطْر** iki parmakla sağma olur. Ve **الفِطْرَة**: [**الخِلْقة**(3) ].‏
(**فطس**) **الفاء** ve**الطاء** ve**السين**. Onda burunda **الفَطَس** vardır: onun yayvanlaşması. Ve domuzun **فِطِّيسَةُ**: onun burnudur. Ve **الفِطِّيس**: çekiçtir; belki bununla adlandırıldı; çünkü onunla şey kırılır ve alçalır(4). Ve derler ki: **فَطَسَ**: öldü. Ve derler ki: **الفَطْسَة**: onunla alınan bir boncuktur.‏
--------------ـــــ
(1) Asılda: “ve **الفطنة**”. Bu masdarların kardeşlerinden **الفطن** üçlüdür; hareke ile, ve iki damme ile; ve onlardan **الفطونة** ve**الفطانية** vardır.‏
(2) Tekil ve çoğul için söylenir.‏
(3) Tekmile, **المجمل**’dendir.‏
(4) Asılda: “ve alçalır”.‏

ـ
