# فظظ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B8%D8%B8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B8%D8%B8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B8%D8%B8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فظظ

الفظ من الرجال: الغليظ، كما في الصحاح، وفي بعض نسخه زيادة: الجافي، بعده. وفي العباب: هو الغليظ الجانب السيئ الخلق القاسي. وقال الحراني: الفظ: الخشن الكلام. وقال الليث: هو الذي في منطقه غلظ وتجهم. يقال: رجل فظ بين الفظاظة، بالفتح. والفظاظ، بالكسر، والفظظ، محركة. قال رؤبة - ويروى للعجاج-:
  تعرف فيه اللؤم والفظاظا والفظظ: خشونة في الكلام، كالفظاظ، عن ابن عباد.

  وقد فظظت، بالكسر، تفظ فظاظة وفظظا: والأول أكثر لثقل التضعيف. والفظ ماء الكرش، كما في الصحاح، وزاد غيره: يعتصر ويشرب منه عند عوز الماء في المفاوز والفلوات، وقد فظه وافتظه: شق عنه الكرش، أو عصره منها، وأنشد الجوهري للشاعر وهو حسان بن نشبة العدوي، كما في العباب. وقال أبو محمد الأسود: إنما هو جساس بن نشبة، ككتاب:
  وكانوا كأنف الليث لا شم مرغماولا نال فظ الصيد حتى يعفرا يقول: لا يشم ذلة فترغمه، ولا ينال من صيده لحما حتى يصرعه ويعفره، لأنه ليس بذي اختلاس كغيره من السباع. قال: ومنه قولهم: افتظ الرجل، وهو أن يسقي بعيره ثم يشد فمه لئلا يجتر، فإذا أصابه عطش شق بطنه، فعصر فرثه، فشربه وانتهى.
 وقال الشافعي رحمه الله: إن افتظ رجل كرش بعير نحره، فاعتصر ماءه وصفاه، لم يجز أن يتطهر به. وقال الراجز:
  بجك كرش الناب لافتظاظها وقال ابن دريد، والفراء: الفظيظ، كأمير، زعموا: ماء الفحل أو المرأة، وليس بثبت.: وأما كراع فقال: الفظيظ: ماء الفحل في رحم الناقة، وأنشد ابن سيده للشاعر يصف القطا، وأنهن يحملن الماء لفراخهن في حواصلهن:
  حملن لها مياها فـي الأداوى                      كما يحملن في البيظ الفظيظا والفظاظة، بالضم: فعالة منه، أي من الفظيظ: ماء الفحل أو ماء الكرش، والأخير أنكره الخطابي، أو من الفظ. ومنه قول عائشة رضي الله عنها لمروان بن الحكم: ولكن الله لعن أباك وأنت في صلبه، فأنت فظاظة من لعنة الله، أي نطفة منها، ويروى: فضض، بضمتين، جمع فضيض، وهو الماء الغريض، ويروى: فضض، محركة، فعل بمعنى مفعول، ويروى: فضيض، كأمير وقد تقدم في ف ض ض: وهو فظ بظ، إتباع قال ابن سيده: حكاه ثعلب. ولم يفسر بظا، فوجهناه على الإتباع.
 ومما يستدرك عليه: أفظه إفظاظا: رده عما يريد. وإذا أدخلت الخيط في الخرت فقد أفظظته، عن أبي عمرو. وهو أفظ من فلان، أي أصعب خلقا وأشرس.
 وقال الزمخشري: أفظظت الكرش: اعتصرت ماءها.
 وجمع الفظ، بمعنى الرجل السيئ الخلق، أفظاظ، أنشد ابن جني للراجز:
  حتى ترى الجواظ من فظاظها                      مذلوليا بعد شذا أفظاظـهـا وجمع فظ الصيد فظوظ. قال متمم بن نويرة رضي الله عنه:
  وكان لهم إذ يعصرون فظوظها                      بدجلة أو فيض الخريبة مورد يقول: يستبيلون خيلهم ليشربوا بولها من العطش، فإذا الفظوظ هي تلك الأبوال بعينها، كما في اللسان.

### Türkçe

**الفظ** erkeklerden: kaba; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve onun bazı nüshalarında ondan sonra bir ziyade vardır: **الجافي**. Ve **العباب**’da: o, yanı kaba olan, kötü huylu, katı olan (kimsedir). Ve **الحراني** dedi: **الفظ**: sözde sert olandır. Ve **الليث** dedi: o, konuşmasında kabalık ve surat asıklığı bulunan kimsedir. Denir: **رجل فظ**; **الفظاظة** içinde apaçık (olan), fetih ile. Ve **الفظاظ** kesr ile; ve **الفظظ** harekeli. **رؤبة** dedi – ve **العجاج**’a rivayet olunur–:
  İçinde alçaklığı ve **الفظاظا**’yı tanırsın.
Ve **الفظظ**: sözde kabalık; **الفظاظ** gibi; **ابن عباد**’dan.

  Ve gerçekten **فظظت** (kesr ile), **تفظ** **فظاظة** ve **فظظا**: ve birincisi, teşdîdin ağırlığından dolayı daha çoktur. Ve **الفظ** işkembenin suyudur; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve başkası ziyade etti: suyun azlığında çöllerde ve ıssız düzlüklerde ondan sıkılır ve içilir. Ve gerçekten onu **فظه** ve **افتظه**: işkembeyi onun üzerinden yardı; yahut ondan onu sıktı. Ve **الجوهري** şaire –ki o, **حسان بن نشبة العدوي**’dir– için inşad etti; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **أبو محمد الأسود** dedi: ancak o, **جساس بن نشبة**’dir; **كتاب** gibi:
  Ve onlar, aslanın burnu gibiydiler; zorla boyun eğdirilmiş birini koklamaz; ve avın **فظ**’ına, onu yere serip toprağa bulamadıkça erişmez.
Der: zilleti koklamaz da onu zorla boyun eğdirmez; ve avından et elde etmez, ta ki onu yere serip toprağa bulayana kadar; çünkü o, yırtıcılardan başkası gibi kapıp kaçan biri değildir. Dedi: ve ondan onların sözü: **افتظ الرجل**; ve o, devesini sulaması, sonra geviş getirmesin diye ağzını bağlamasıdır; sonra ona susuzluk isabet edince karnını yarar; sonra dışkısını sıkar; sonra onu içer ve biter.
 Ve **الشافعي** –Allah ona rahmet etsin– dedi: Şayet bir adam, kestiği bir devenin işkembesini **افتظ** eder de suyunu sıkar ve onu süzerse, onunla temizlenmesi caiz olmaz. Ve **الراجز** dedi:
  Onun **افتظاظ**’ı için azı dişlinin işkembesini sana getirir.
Ve **ابن دريد** ve **الفراء**: **الفظيظ** –**أمير** gibi– dediler; zannettiler: erkeğin suyu yahut kadının suyu; ve sabit değildir. Ama **كراع** ise dedi: **الفظيظ**: dişi devenin rahminde erkeğin suyudur. Ve **ابن سيده** şaire, **القطا**’yı vasfederken ve onların kursaklarında yavruları için su taşıdıklarını (anlatırken) inşad etti:
  Onun için tulumlarda sular taşıdılar,                      tıpkı yumurtalarda **الفظيظا**’yı taşıdıkları gibi.
Ve **الفظاظة** (zamm ile): ondan, yani **الفظيظ**’den bir **فعالة**dır: erkeğin suyu yahut işkembenin suyu; ve ikincisini **الخطابي** inkâr etti; yahut **الفظ**’den. Ve ondan, **عائشة** –Allah ondan razı olsun–’un **مروان بن الحكم**’e sözü: “Fakat Allah, babanı lanetledi ve sen onun sulbündeyken; öyleyse sen, Allah’ın lanetinden bir **فظاظة**’sın”; yani ondan bir nutfe. Ve rivayet olunur: **فضض** iki zamm ile; **فضيض**’in cem‘i; ve o, taze sudur. Ve rivayet olunur: **فضض** harekeli; mef‘ûl manasında fiildir. Ve rivayet olunur: **فضيض** –**أمير** gibi– ve daha önce **ف ض ض**’da geçti. Ve o: **فظ بظ**; tâbi‘ kılma (itbâ‘)dır. **ابن سيده** dedi: **ثعلب** onu hikâye etti. Ve **بظا**’yı tefsir etmedi; biz onu itbâ‘ üzerine yönelttik.
 Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **أفظه إفظاظا**: onu istediğinden geri çevirdi. Ve ipi **الخرت**’e soktuğunda, gerçekten onu **أفظظته** etmiş olursun; **أبي عمرو**’dan. Ve o, falancadan daha **أفظ**’dır; yani yaratılışça daha zor ve daha yırtıcıdır.
 Ve **الزمخشري** dedi: **أفظظت الكرش**: onun suyunu sıktım.
 Ve **الفظ**’ın cem‘i –kötü huylu adam manasında– **أفظاظ**’dır. **ابن جني** **الراجز** için inşad etti:
  Ta ki onun **فظاظها**’sından **الجواظ**’ı                      zelil edilmiş olarak, onun **أفظاظـهـا**’sının kokusundan sonra görürsün.
Ve avın **فظ**’ının cem‘i **فظوظ**’dur. **متمم بن نويرة** –Allah ondan razı olsun– dedi:
  Ve onların, **فظوظها**’sını sıktıkları vakit,                      Dicle’de yahut **الخريبة**’nin taşkınında bir su başı vardı.
Der: susuzluktan, atlarını işetirler de onun bev­lini içmek için (onu) isterler; artık **الفظوظ** o bevllerin ta kendisidir; **اللسان**’da olduğu gibi.
